კატეგორია: საერთაშორისო ამბები
„ვაშინგტონ პოსტმა“ თავისივე მფლობელის, ჯეფ ბეზოსის კომპანიის, Blue Origin-ის შესახებ ვრცელი კრიტიკული მასალა გამოაქვეყნა. გამოცემა Blue Origin-ის ხელმძღვანელობას დასაქმებულებისთვის „ტოქსიკური გარემოს“ შექმნაში ამხელს.

კონტექსტი

ჯეფ ბეზოსმა „ვაშინგტონ პოსტი“ 2013 წელს 250 მილიონ აშშ დოლარად შეიძინა. მას შემდეგ, ბევრს გაუჩნდა შეკითხვა, ისეთივე მიდგომა ექნებოდა თუ არა გამოცემას თავის მილიარდერ მფლობელთან, როგორც სხვა გავლენიანი ადამიანების მიმართ ექნებოდა?

მედიის კვლევებისა და ჟურნალისტიკის ორგანიზაციის „პოინტერის“ ავტორის ტომ ჯონსის შეფასებით, ბეზოსის კუთვნილი მედიის მიერ ბეზოსის კომპანიის შესახებ კრიტიკული მასალის მომზადება კიდევ ერთი მაგალითია, რომ „ვაშინგტონ პოსტს“ არ ეშინია მფლობელის შესახებ ამბები გააშუქოს.

რა წერია სტატიაში?

11 ოქტომბერს გამოქვეყნებული მასალის მასალით ჩანს, რედაქცია საკუთარი მფლობელის კრიტიკას არ მოერიდა. სტატიაში ბეზოსის კოსმოსური ხომალდების მწარმოებელი კომპანიის Blue Origin-ის სამუშაო გარემოა განხილული, რომელსაც თანამშრომლები ახასიათებენ „დაბალი მორალის მქონედ და ტოქსიკურად“.

მასალა ჯეფ ბეზოსის კომპანიის ამჟამინდელ და ყოფილ 20-ზე მეტ თანამშრომელთან და Blue Origin-თან დაახლოებულ პირებთან ჩაწერილ ინტერვიუებს ეყრდნობა. ინფორმაციის წყაროები გამოცემას ანონიმურობის დაცვის პირობით ესაუბრნენ.

სტატიაში წერია, რომ გამოცემის მოპოვებული დოკუმენტებიდან და ჩაწერილი ინტერვიუებიდან Blue Origin-ის ხელმძღვანელობის თანამშრომლებისთვის მიუღებელი მართვის სტილი, ბიუროკრატია, დამამცირებელი მოპყრობა, ქალი თანამშრომლების შევიწროვება, ბეზოსის ნაკლებად ჩართულობა და სხვა სისტემური პრობლემები იკვეთება.

ბეზოსის პასუხი

Blue Origin-ის შესახებ სტატიაში ძირითადად კომპანიის მიმართ თანამშრომლების კრიტიკული კომენტარებია გამოყენებული, თუმცა გამოცემას გაშუქებული აქვს იმ თანამშრომლის ხედვაც, რომელიც ხელმძღვანელობის მართვის სტილით კმაყოფილია.

მასალაში გამოყენებულია კომპანიის ადამიანური რესურსების ვიცე-პრეზიდენტის, მერი პლანკეტის კომენტარიც. ამავე სტატიაში ხაზგასმულია, რომ ბეზოსი „ვაშინგტონ პოსტის“ მფლობელიცაა.

სტატიის ავტორი დაუკავშირდა ჯეფ ბეზოს და „ვაშინგტონ პოსტის“ ერთ-ერთ ხელმძღვანელსაც, რომელიც Blue Origin-ის მრჩეველთა საბჭოს წევრიცაა, თუმცა კომენტარი ვერცერთისგან მიიღო.
alt
სტატიაში ისიც წერია, რომ მას შემდეგ, რაც Blue Origin-ს მასალის მალე გამოქვეყნების შესახებ აცნობეს, ბეზოსმა „ტვიტერზე“ ჟურნალ Barron’s-ის 1999 წლის გარეკანის ფოტო გამოაქვეყნა, რომელიც მის მიმართ კრიტიკული შინაარსისაა და დაწერა: 

"მოუსმინეთ და იყავით გახსნილები, მაგრამ არავის მისცეთ უფლება გითხრან ვინ ხართ. ეს მხოლოდ ერთ-ერთია იმ მრავალი ამბიდან, რომელიც გვეუბნებოდა, რომ დავმარცხდებოდით. დღეს, "ამაზონი" მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე წარმატებული კომპანიაა და რევოლუცია მოახდინა ორ სრულიად განსხვავებულ ინდუსტრიაში."
კატეგორია: საერთაშორისო ამბები
ჟურნალისტებს მარია რესასა და დმიტრი მურატოვს მშვიდობის დარგში 2021 წლის ნობელის პრემია მიანიჭეს. ნორვეგიის ნობელის კომიტეტი ჟურნალისტებს ჯილდოს ფილიპინებსა და რუსეთში გამოხატვის თავისუფლებისათვის გაბედული ბრძოლისათვის გადასცემს.

ეს ჟურნალისტებისთვის ნობელის მშვიდობის პრემიის მინიჭების პირველი ფაქტია 1935 წლის შემდეგ, როცა გერმანელმა ჟურნალისტმა კარლ ფონ ოსიეცკიმ პრემია გერმანიის ომის შემდგომი გადაიარაღების საიდუმლო პროგრამის გამოააშკარევებისთვის მიიღო.

ნობელის კომიტეტის გადაწყვეტილება

"თავისუფალი, დამოუკიდებელი და ფაქტებზე დაფუძნებული ჟურნალისტიკა ემსახურება ძალაუფლების ბოროტად გამოყენების, სიცრუისა და ომის პროპაგანდისგან დაცვას.“ - ამბობს ნორვეგიის ნობელის კომიტეტის თავმჯდომარე ბერიტ რაის-ანდერსენი.



ნობელის კომიტეტის განმარტებით, რესა და მურატოვი წარმოადგენენ ყველა ჟურნალისტს, რომლებიც მსოფლიოში ამ იდეას იცავენ.

მშვიდობის დარგში ნობელის პრემიით ჟურნალისტები 10 დეკემბერს დაჯილდოვდებიან.

ვინ არიან მარია რესა და დმიტრი მურატოვი

მარია რესა ფილიპინელი ჟურნალისტია, მან 2012 წელს საგამოძიებო მედია Rappler დააფუძნა და მას დღემდე ხელმძღვანელობს.

მედიასაშუალების რეპორტიორები ფილიპინების ხელისუფლების კორუფციასა და პრეზიდენტ როდრიგო დუტერტეს ძალადობრივ ანტინარკოტიკულ კამპანიას ამხელენ.

Rappler ფილიპინებში ერთ-ერთი ყველაზე გავლენიანი მედიაა, რომლის ვებგვერდსაც ყოველთვიურად საშუალოდ 12 მილიონი უნიკალური მკითხველი ჰყავს.

დმიტრი მურატოვი სიტყვის თავისუფლებას თავისი საქმიანობით რუსეთში ათწლეულებია იცავს. ის დამოუკიდებელი გაზეთის "ნოვაია გაზეტას" ერთ-ერთი დამფუძნებელია და მის რედაქტორად 1995 წლიდან მუშაობს.

"ნოვაია გაზეტა" კრემლისადმი კრიტიკულად განწყობილი მედიაა და მუქარის, ძალადობისა და მკვლელობების მიუხედავად გამოცემას და დამოუკიდებელ სარედაქციო პოლიტიკას მაინც აგრძელებს. გაზეთის დაფუძნებიდან დღემდე მისი 6 ჟურნალისტია მოკლული, მათ შორისაა ანნა პოლიტკოვსკაია. დმიტრი მურატოვს ნობელის პრემიის მინიჭება კრემლშიც მიულოცეს.  

კონტექსტი

ნობელის კომიტეტმა წლევანდელი ლაურეატები 329 კანდიდატიდან აირჩია. პრემიის ლაურეატები ოქროს მედალთან ერთად მილიონ აშშ დოლარზე მეტ ფულად თანხას მიიღებენ. ნობელის კომიტეტი აცხადებს, რომ ჟურნალისტიკის დაცვას გადამწყვეტი მნიშვნელობა აქვს მშვიდობისა და სტაბილურობისთვის.
კატეგორია: მედიაგარემო
საქართველოს ჟურნალისტური ეთიკის ქარტია 2021 წლის მუნიციპალური არჩევნების მედიაში გაშუქების მონიტორინგის წინასწარ ანგარიშებს აქვეყნებს.

ანგარიშები: სატელევიზო ახალ ამბებს, სატელევიზიო ტოქშოუებს, ონლაინ მედიასა და სოციალურ მედიას მოიცავს.

სამივე შემთხვევაში რამდენიმე ძირითადი მიგნება გამოიკვეთა.

სატელევიზიო ახალი ამბები (5 ივლისი - 25 სექტემბერი, 2021)

• მაუწყებელთა პოლარიზაცია წინა წელთან შედარებით კიდევ უფრო გაიზარდა - ტელესივრცე ორ ბანაკად გაიყო. ტელეარხების ნაწილი მიკერძოებულია ხელისუფლებისადმი, მეორე ნაწილს კი ოპოზიციის მიმართ მიკერძოებული სარედაქციო პოლიტიკა აქვს;

• მაუწყებლებში მიკერძოებული სარედაქციო პოლიტიკა გამოიხატებოდა მათთვის არასასურველი პოლიტიკური სუბიექტის ნეგატიურად გაშუქებაში

• სატელევიზიო ახალ ამბებში ხშირად გვხვდებოდა პროფესიული ეთიკის დარღვევისა და მანიპულაციის ფაქტები

• ხელისუფლების მიმართ ლოიალურ სარედაქციო პოლიტიკას ინარჩუნებს საზოგადოებრივი მაუწყებლის პირველი არხი;

• ხელისუფლების და მმართველი პარტიის მიმართ კეთილგანწყობის ზრდის ტენდენცია გამოიკვეთა ტელეკომპანია „რუსთავი 2-ის“ შემთხვევაში

• წინა წლებთან შედარებით გაუარესებულია რეგიონული ტელევიზიების საინფორმაციო გამოშვებების ხარისხი, როგორც ტექნიკური, ისე შინაარსობრივი თვალსაზრისით

• რეგიონული არხების ნაწილი ვერ ახერხებდა ყოველდღიურად მაუწყებლობას.

• რეგიონული არხების ნაწილი ხშირად იყენებს სამთავრობო უწყებების პრესსამსახურების მომზადებულ მასალებს, მკაფიო მინიშნების გარეშე.

• ტელეარხების მიკერძოება კონკრეტული სუბიექტის მიმართ ნათლად ჩანდა ისეთი მნიშვნელოვანი თემების გაშუქებისას, როგორიცაა „5 ივლისის მოვლენები“, „ევროკავშირის მაკროფინანსურ დახმარებაზე უარის თქმა“, „შარლ მიშელის შეთანხმების ანულირება“ და, სავარაუდოდ, „სუსიდან გამოჟონილი ჩანაწერები“.

სატელევიზიო ტოქშოუები (2 აგვისტო - 25 სექტემბერი, 2021)

• წინა წლის მსგავსად, მმართველი პარტიის წარმომადგენლები უარს აცხადებდნენ კრიტიკულად განწყობილ ეროვნულ მაუწყებლებში სტუმრობაზე. ოპოზიციური პარტიები კი, ნაკლებად იყვნენ წარმოდგენილნი ტელეკომპანია „იმედში“.

• ტელეკომპანია „იმედის“ ნარატივები ემთხვეოდა „ქართული ოცნების“ გზავნილებს.

• „TV პირველსა“ და „მთავარ არხზე“ კი, იკვეთებოდა სუბიექტური დამოკიდებულება ოპოზიციური საარჩევნო სუბიექტების ნაწილის მიმართ.

• ტელეკომპანია „რუსთავი 2“ წინასაარჩევნო პერიოდში, მაქსიმალურ კომფორტს უქმნიდა მმართველ პარტიას. ხშირად, ტელეკომპანია მხოლოდ ტრიბუნის ფუნქციას ასრულებდა, რომელსაც მმართველი გუნდი საკუთარი გზავნილების ტირაჟირებისთვის და სასურველ თემებზე სასუბროდ იყენებდა.

• საზოგადოებრივი მაუწყებლის პირველ არხზე თბილისის მერის კანდიდატების დებატებში გადაცემის ფორმატმა მაყურებელს არ მისცა შესაძლებლობა სრულყოფილი ინფორმაცია მიეღო ინფორმირებული არჩევანის გასაკეთებლად. მერობის კანდიდატები ავრცელებდნენ ჰომოფობიურ და ქსენოფობიურ განცხადებებს, რაზეც წამყვანს არ ჰქონია სათანადო რეაგირება.

• აჭარის საზოგადოებრივი მაუწყებლის გადაცემა „თავისუფალ სივრცეში“, რომელშიც მერობის კანდიდატები მონაწილეობდნენ, ჟურნალისტის მხრიდან არ ისმოდა დამაზუსტებელი და კრიტიკული შეკითხვები. გადაცემებში ჭარბობდნენ მმართველი პარტიის წარმომადგენლები.

• ცენტრალური ტელევიზიებისგან განხვავებით, პოლარიზაცია ნაკლებად გამოხატულია რეგიონულ მაუწყებლებში.

ონლაინ მედია ( 5 ივლისი - 25 სექტემბერი, 2021)

• ონლაინ მედიის უმეტეს ნაწილში შეინიშნება სარედაქციო დამოუკიდებლობის მაღალი ხარისხი

• ონლაინ მედიაში ნაკლებად იგრძნობა მკვეთრი პოლიტიკური პოლარიზაცია. თუმცა, გამოიკვეთა რამდენიმე ვებ-გვერდი, რომლებზეც აშკარად შეინიშნება დადებითი განწყობა სახელისუფლებო გუნდის მიმართ (მაგალითად, mpn.ge, sputnik-georgia.com, interpessnews.ge, knews.ge) ან ოპოზიციის მიმართ (მაგალითად, guriismoambe.com);

• ონლაინ გამოცემების დიდი ნაწილი ცდილობს და ახერხებს, რომ ჯეროვნად დაიცვას ჟურნალისტური ეთიკის სტანდარტები.

• ჟურნალისტური სტანდარტების მაღალ დონეზე დაცვის მიმართ განსაკუთრებული ყურადღება შეინიშნება ვებგვერდებზე: batumelebi.ge, livepress.ge, netgazeti.ge, news.on.ge, publika.ge, radiotavisupleba.ge, reginfo.ge და sknews.ge.

• ჟურნალისტური სტანდარტების დაცვით მუშაობს tabula.ge, თუმცა ხშირად გვხვდება ფოტომანიპულაციის შემთხვევები, რომლებშიც მმართველი პარტიის წარმომადგენლები განგებ არიან წარმოდგენილნი დამცინავი თუ დამაკნინებელი ფორმით.

• ჟურნალისტური სტანდარტების უმძიმესი დარღვევის შემთხვევები შერჩეულ ონლაინ გამოცემებს შორის სისტემატურად არის ვებგვერდზე, mpn.ge, რომელიც ოპოზიციონერ პოლიტიკოსთა დისკრედიტაციას ცდილობს.

• მმართველი გუნდის წარმომადგენელთა მიმართ გამოთქმული განსაკუთრებულად შეურაცხმყოფელი განცხადებები ხშირად ქვეყნდება რეგიონულ ვებგვერდზე guriismoambe.com

• პოლიტიკური მოვლენების გაშუქებისას გონივრული ბალანსის დაცვის სტანდარტის დარღვევის შემთხვევები ხშირად გვხვდებოდა ვებგვერდებზე ambebi.ge და sputnik-georgia.com

• ონლაინ მედიაში პრობლემად რჩება პოლიტიკური სპექტრის პლურალისტური და მრავალფეროვანი გაშუქება

• ონლაინ მედიისთვის გამოწვევად რჩება კომერციული ხელშეკრულების ფარგლებში მომზადებული სტატიების არასათანადო გამიჯვნა სარედაქციო მასალებისგან

• ონლაინ მედიის ყველაზე დიდი გამოწვევა მოვლენების ზედაპირული გაშუქებაა.

• რეგიონული გამოცემების უმრავლესობა ვერ ახერხებს ადგილობრივი მოსახლეობის სათანადოდ ინფორმირებას რეგიონში მიმდინარე პოლიტიკური პროცესების შესახებ.

• წინასაარჩევნო პერიოდში ონლაინ მედიაში გამოვლინდა არაერთი შემთხვევა, როდესაც უცვლელად და უკომენტაროდ შუქდებოდა გენდერული სტერეოტიპებისა და გენდერული ნიშნით დისკრიმინაციის შემცველი განცხადებები, რომლებიც მიზანმიმართულად აკნინებდა ქალის როლს პოლიტიკაში.

„საქართველოს ჟურნალისტური ეთიკის ქარტია“ მონიტორინგს გაეროს განვითარების პროექტ „საქართველოს 2021 წლის ადგილობრივი არჩევნების მედიაში გაშუქების კვლევის“ ფარგლებში ევროკავშირის ფინანსური დახმარებით აწარმოებს.

სატელევიზიო ახალი ამბების შემთხვევაში აკვირდებიან: 14 სატელევიზიო (5 ეროვნულ, 9 რეგიონულ) არხს: პირველი არხი, აჭარის საზოგადოებრივი მაუწყებელი, ტელეკომპანია მთავარი, რუსთავი 2, იმედი, ტვ პირველი, ტვ 25, თრიალეთი, მე-9 არხი, ტვ ოდიში, ტელეკომპანია გურჯაანი, ტვ გურია, ტელეკომპანია რიონი, ტვ 4.

ტოქშოუების შემთხვევაში მონიტორინგდებოდა შემდეგი სატელევიზიო არხები: საზოგადოებრივი მაუწყებლის პირველი არხი, „რუსთავი 2“, „იმედი“, „TV პირველი“, „მთავარი არხი“, აჭარის საზოგადოებრივი მაუწყებელი, „TV25“, „რიონი“, „გურჯაანის ტელევიზია“, „გურია TV“, „TV4“, „თრიალეთი“, „ოდიში“, „მეცხრე არხი“.

მედიამონიტორინგისთვის შეირჩა 17 ონლაინ მედიასაშუალება: ambebi.ge, batumelebi.ge, guriismoambe.com, interpressnews.ge, knews.ge, kutaisipost.ge, livepress.ge, mpn.ge, netgazeti.ge, news.on.ge, publika.ge, qartli.ge, radiotavisupleba.ge, reginfo.ge, sknews.ge, sputnik-georgia.com, tabula.ge.

მონიტორინგი რაოდენობრივი და თვისებრივი კვლევის კომპონენტებისგან შედგება.
კატეგორია: საერთაშორისო ამბები
ჯონ ლენონის აქამდე უცნობი ნახევარი-საუკუნის წინანდელი აუდიო ინტერვიუ და ფოტოები დანიაში აუქციონზე იყიდება.

33-წუთიანი მასალა 51 წლის წინ, „ბითლზის“ დაშლამდე რამდენიმე თვით ადრე თინეიჯერებმა სკოლის ჟურნალისთვის ჩაწერეს. ძველ კასეტაზე შემორჩენილია ჯონ ლენონის გამოუქვეყნებელი სიმღერის ჩანაწერიც.

უცნობი ინტერვიუს ისტორია

როგორც BBC წერს, დანიელი კარსტენ ჰოჯენი 16 წლის იყო, როდესაც სამ მეგობართან ერთად ჩაწერა ჯონ ლენონთან ინტერვიუ. ეს 1970 წელს მოხდა, როდესაც ჯონ ლენონი ცოლთან, იოკო ონოსთან ერთად დანიის ერთ-ერთ რეგიონში ჩავიდა.

ლენონი და ონო დანიაში ერთ თვეს დარჩნენ, მათი ჩასვლიდან ერთ კვირაში მუსიკოსის დანიაში ყოფნის შესახებ ადგილობრივმა გაზეთმა გააშუქა, ამის შემდეგ კი დანიური პრესა წყვილთან ინტერვიუს ჩაწერას აქტიურად ცდილობდა. საბოლოოდ 1970 წლის 5 იანვარს პრეკონფერენციის გამართვა გადაწყდა.

altინტერვიუს მსურველებს შორის 16 წლის ბიჭებიც იყვნენ, ოთხმა დანიელმა თინეიჯერმა მასწავლებელი დაითანხმეს სკოლის გაზეთისთვის პრესკონფერენციაზე წასულიყვნენ, მაგრამ გზაში თოვლიანი ქარბუქის გამო შეყოვნდნენ და ღონისძიებაზე დააგვიანეს. თუმცა, ლენონმა და ონომ თინეიჯერები და რამდენიმე დაგვიანებული ჟურნალისტი მაინც მიიღეს.

სკოლის 4 მოსწავლეს შორის ერთ-ერთი კარსტენ ჰოჯენი იხსენებს, რომ პერსკონფერენციისთვის ხმის ჩამწერი და კასეტა ითხოვეს. მუსიკოსთან შეხვედრის ფოტოებს მისი მეგობარი იესპერ იუნგერსენი იღებდა, ინტერვიუს კი თავად იწერდა.

„ჯონმა მკითხა „საიდან ხართ? რადიოდან?“ – „არა, სკოლის ჟურნალიდან“, - ვუპასუხე მე - ამბობს ჰოჯენი და ჰყვება, რომ შეხვედრა მყუდრო და თავისუფალი იყო.  ლენონი, ონო, იოკო ონოს შვილი კიოკო, ონოს ყოფილი ქმარი ენტონი ქოქსი და მისი იმჟამინდელი ცოლი მელინდა  სავარძელზე ისხდნენ და ფეხები მაგიდაზე ჰქონდათ შემოწყობილი.

alt

მოზარდი ჟურნალისტები ლენონისა და ონოს მშვიდობის კამპანიით იყვნენ დაინტერესებულები ვიეტნამისა და ცივი ომის პერიოდში.

ჩანაწერში ჯონ ლენონს ეკითხებიან: „როგორ ფიქრობთ, ადამიანები, მაგალითად როგორიც მე ვარ, როგორ შეიძლება დაგეხმარონ მსოფლიოში მშვიდობის დამყარებაში?“

- „მოგვბაძე იმაში, რასაც ვაკეთებთ, დაფიქრდი რისი გაკეთება შეგიძლია შენ თვითონ“, - ასე პასუხობს მუსიკოსი.
alt
ინტერვიუს ჩაწერის დროს წყვილი დანიურ ტრადიციას შეუერთდა და ნაძვის ხის გარშემო იცეკვა, შემდეგ ჯონ ლენონმა სიმღერა Give Peace A Chance შეასრულა. მან იოკო ონოსთან ერთად იმღერა ერთ-ერთი რადიო სადგურისთვის დაწერილი სიმღერაც Radio Peace. ჩანაწერის ავტორი ამბობს, რომ რადიო სადგური არასდროს გახსნილა და ეს სიმღერაც არასდროს გამოქვეყნებულა. 

დღეს, კასეტაზე ჩაწერილი 33-წუთიანი მასალა, 23 ფოტო და სკოლის ჟურნალი კოპენჰაგენში, Bruun Rasmussen-ის აუქციონზე გაიყიდება.
კატეგორია: რესურსები
მედიაში ახალი აბების დიდი ნაწილი პრობლემების წარმოჩენასა და მხილებაზეა ორიენტირებული. ჟურნალისტები აუდიტორიას უყვებიან ქალაქში, ქვეყანაში, მსოფლიოში არსებული პრობლემების შესახებ და აუდიტორიასვე უტოვებენ საშუალებას თავად შეაფასონ ამბავი და იფიქრონ გამოსავლის გზებზე.

თუმცა, ჟურნალისტიკაში არსებობს მიმართულება, რომელიც მთავარ ყურადღებას არა მხოლოდ პრობლემაზე, არამედ ამ პრობლემის გამოსავლის გზებზე ამახვილებს. ამ მიდგომას Solutions Journalism (გამოსავლების ჟურნალისტიკა) ჰქვია. რას მოიცავს ეს მიმართულება და როგორ მუშაობს საქართველოში?

რა არის გამოსავლის ჟურნალისტიკა?

ჟურნალისტიკის ამ მიმართულებას დაახლოებით ისეთივე მიდგომები აქვს, როგორც საგამოძიებო ჟურნალისტიკას. ამბავი მტკიცებულებებზეა დაფუძნებული და ფოკუსირებულია პრობლემიდან გამოსავლის პოვნაზე.

გამოსავლის ჟურნალისტიკაში ღირებულია არა მხოლოდ იმის მოყოლა, თუ რა პრობლემები არსებობს ან „რა შეცდომები დაუშვა ვინმემ“, არამედ საპასუხო ქმედებები ამ პრობლემების გამოსასწორებლად.

ასეთ მასალებში ჟურნალისტები არ უნდა იყვნენ მიკერძოებულები. ისინი პრობლემის მოგვარების კონკრეტულ იდეებსა და გზებს კი არ გვთავაზობენ, არამედ აშუქებენ, იძიებენ და მტკიცებულებებზე დაყრდნობით ხსნიან რომელმა გადაწყვეტილებებმა გაამართლა ან ვერ გაამართლა ამა თუ იმ პრობლემის გადაჭრისას და რატომ. შესაბამისად, გამოსავლის გზების გაშუქების დროს აჩვენებენ მის დადებით მხარეებსაც და ნაკლასაც.

გამოსავალზე ორიენტირებული ჟურნალისტიკა საქართველოში

გამოსავლის ძიება ერთ-ერთი მთავარი მიზანია გადაცემა „რეალური სივრცის“, რომელიც საზოგადოებრივი მაუწყებლის პირველ არხზე ყოველკვირეულად გადის.

გადაცემაში პასუხისმგებელ პირებს ხშირად უწევთ ადამიანებისგან მოისმინონ პრობლემების გადაჭრის გზების მათი ხედვები.

საკითხის წარდგენისა და დისკუსიის შემდეგ, გადაცემის ბოლო ნაწილი ეთმობა გამოსავლის გზებზე საუბარს, რაც, როგორც „რეალური სივრცის“ პროდიუსერი, თამარ მშვენიერაძე გვეუბნება, გადაცემის დაწყების პერიოდში რესპონდენტებისთვის დამაბნეველიც აღმოჩნდა.

„თავიდან ეს ძალიან უცნაური იყო. ჩანდა, რომ რესპონდენტების ერთი მხარის მიზანი ძირითადად მხოლოდ კრიტიკა იყო, მეორე მხარის მიზანი კი თავის დაცვა. მაგრამ მერე დავინახეთ, რომ ნელ-ნელა შესაძლებელი ხდებოდა აზრების დაახლოვება.“

პრობლემიდან გამოსავლის გზების ძიება ჟურნალისტის მხრიდან თემის სიღრმისეულ მოკვლევას მოითხოვს. ამას, უბრალოდ კითხვების დასმასა და პრობლემის გამოკვეთასთან შედარებით მეტი პასუხისმგებლობით მიდგომა სჭირდებაო, ამბობს თამარ მშვენიერაძე.

„ლუსტრაცია, ზოგადად მხილება არის ჟურნალისტიკის მთავარი მიზანი და ყველაზე კარგ შედეგზე ასეთი ჟურნალისტიკა გადის, მაგრამ მეორე ეტაპი უკვე გამოსავლის მოძებნაში საკუთარი წვლილის შეტანაცაა.“

თუმცა ასევე აუცილებლია, თემასთან კავშირის შენარჩუნება და სხვადასხვა ეტაპზე გადამოწმება, გადაიჭრა თუ არა ესა თუ ის პრობლემა. მშვენიერაძე ამბობს, რომ საჭიროა აუდიტორიის ჩართულობის მიღწევაც და გამოსავლის ჟურნალისტიკა მათ საშუალებას აძლევს, უკეთ დაინახონ პრობლემის გადაჭრის გზები და არ ეგონოთ, რომ პრობლემიდან გამოსავალი არ არსებობსო.

გამოსავლის ჟურნალისტიკა საერთაშორისო პრაქტიკაში

პრობლემის მოგვარებისა გზებს აუდიტორიას ხშირად ბიზნეს გამოცემები თავიანთ სფეროში აჩვენებენ, მაგალითად Bloomberg Businessweek, Entrepreneur, Fortune და სხვა, თუმცა გამოსავლის ჟურნალისტიკის მიმართულება გვხვდება ახალი ამბების ჟურნალისტიკაშიც. ეს მიდგომა განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი აღმოჩნდა კოვიდ-19-ის პანდემიის დროს.

გამოსავალზე ორიენტირებული ამბის ერთ-ერთი მაგალითია CNN-ის ეს სტატია იმის შესახებ, თუ როგორ დანერგა სამხრეთ კორეამ კოვიდ ტესტირება ავტომობილებში, რითაც გაზარდა ტესტირებაზე წვდომა და შეამცირა ვირუსის გავრცელების რისკები.

დღეს გამოსავლის ჟურნალისტიკის მიმართულებით არსებობს როგორც ცალკე მედიასაშუალებები, ისე ჟურნალისტიკის ამ მიდგომის ინტეგრაციის მაგალითები დიდ მედიებში. ასეთია The New York Times-ის განყოფილება Fixes, რომელიც სოციალურ პრობლემების გამოსავლის გზებს აშუქებს და ხსნის როგორ მუშაობს ის.

ცალკე განყოფილება აქვს Huffpost-საც Impact-ის სახით, BBC-ის ამ მიმართულებით პროგრამას კი People Fixing The World ჰქვია.

გამოსავალზე ორიენტირებული ჟურნალისტიკის პოპულარიზებისა და მედიისთვის რესურსების მისაწოდებლად კი „გამოსავლების ჟურნალისტიკის ქსელი“ 10 წელზე მეტია მუშაობს.
კატეგორია: მედიაგარემო
ცენტრალური საარჩევნო კომისიის „ინფორმაციული დაცულობის ცენტრმა“ გამოაქვეყნა ანგარიში, რომლის მიხედვითაც 1-10 სექტემბრის ჩათვლით ონლაინ მედიას და ტელევიზიებს აკვირდებოდა. ეს მათი მეორე ასეთი ანგარიშია.

ამ ანგარიშის მიხედვით, 30-ზე მეტ მედიას ცესკოს შესახებ დეზინფორმაციული მასალა აქვს გავრცელებული, მაგრამ ამ ანგარიშში ვერ შეხვდებით კვლევის მეთოდოლოგიას. მედიის დიდი ნაწილის შემთხვევაში კი ვერ იპოვით ბმულებს, რომლებიც დაადასტურებდა, რომ ისინი მართლაც ავრცელებენ დეზინფორმაციულ მასალებს.

რედაქციის შენიშვნა: ამ მასალის გამოქვეყნების შემდეგ, "ინფორმაციული დაცულობის ცენტრმა" 23 სექტემბრის 18:30 საათზე განახლებული ანგარიში გამოაქვეყნა, რომელიც შეგიძლიათ ამ ბმულზე ნახოთ. 

„გაუგებრობა“


„ინფორმაციის დაცულობის ცენტრი“ 2020 წელს საპილოტე პროექტის სახით საერთაშორისო ორგანიზაცეიების IFES-სა და USAID-ის მხარდაჭერით დაიწყო. მედიამონიტორინგი კი, რომელსაც 15 ადამიანი ატარებს და 500-ზე მეტ პლატფორმას აკვირდება, სახელმწიფო ბიუჯეტიდან ფინანსდება.

მათი მონიტორინგის ანგარიშის მიხედვით, 16 აგვისტოდან 10 სექტემბრამდე On.ge-მ 5, „პუბლიკამ“ და „ნეტგაზეთმა“ კი 3-3 დეზინფორმაციული მასალა გამოაქვეყნა. თუმცა ვერცერთმა მედიამ ვერ მოისმინა არგუმენტი, რაც ამ დაკვირვების შედეგებს გაამყარებდა.

alt

დოკუმენტის პირველ ვერსიაში „რადიო თავისუფლებაც“ მოხვდა, რაც მოგვიანებით „ტექნიკური შეცდომის“ მიზეზით ცხრილიდან ამოიღეს.

ამ „გაუგებრობის“ გასარკვევად და ცენტრალური საარჩევნო კომისიის ვებგვერდზე გამოქვეყნებული მედიის მონიტორინგის ანგარიშთან გაჩენილი შეკითხვების გამო on.ge-ის, „პუბლიკასა“ და „ნეტგაზეთის“ რედაქტორები „ინფორმაციის დაცულობის ცენტრის“ ხელმძღვანელს გივი ხაჭაპურიძეს ცესკოს ინიციატივით შეხვდნენ.

ცესკოს „ინფორმაციის დაცულობის ცენტრის“ განცხადება

23 სექტემბერს, მედიასთან შეხვედრის მეორე დღეს „ინფორმაციის დაცულობის ცენტრმა“ განცხადება გაავრცელა, რომელშიც ნათქვამია, რომ მედიის მიერ ცენტრის საქმიანობაზე დაკვირვების შედეგად გამოიკვეთა რამდენიმე საჭიროება და ასევე ტექნიკური ხარვეზი.

„რადიო თავისუფლებასა“ და „ნეტგაზეთთან“ მიმართებით რაოდენობრივი ანალიზის მომზადებისას, - ავტომატურად მოინიშნა კრიტერიუმი - „დეზინფორმაცია“, რაც აღმოჩენისთანავე გამოსწორდა. „აქცენტნიუსთან“, „პუბლიკასა“ და On.ge-სთან მიმართებით კი, გამოიკვეთა, რომ რაოდენობრივი ანალიზის მომზადებისას აღნიშნული სააგენტოების მიერ გავრცელებული ინფორმაცია მოხვდა დეზინფორმაციის ჭრილში, რაც ასევე წარმოადგენდა მონიტორინგის ხარვეზს და შესაბამისად აღმოიფხვრა.“, - წერია ცესკოს ვებგვერდზე გავრცელებულ განცხადებაში.

"ინფორმაციის დაცულობის ცენტრი" ამბობს იმასაც, რომ გუშინდელ შეხვედრაზე მედიასაშუალებებთან კონსულტაციების საფუძველზე განისაზღვრა, რომ მედიის მხრიდან ბალანსის დაცვის საკითხი, ასევე ანალიზის შედეგები უფრო დეტალურად იქნება აღწერილი რაოდენობრივი და თვისებრივი ანალიზის წარმოებისას. „ინფორმაციის დაცულობის ცენტრის“ მიერ გამოყენებული ტერმინოლოგია კი უფრო ზუსტი იქნება და კონკრეტულად ასახავს დეტალებს იმ ინფორმაციაზე დაყრდნობით, რომელიც მოცემული იქნება ანგარიშებში.

„პუბლიკას“, On.ge-სა და „ნეტგაზეთის“ რედაქტორები ერთობლივ განცხადებას ავრცელებენ. ისინი ამბობენ, რომ „ინფორმაციული დაცულობის ცენტრის“ განცხადება მკითხველისთვის ბუნდოვანია და "რასაც ცესკო ხარვეზს და შეცდომას უწოდებს, მედიისთვის რეპუტაციული ზიანის მიყენება და დეზინფორმაციის გავრცელებაში დადანაშაულებაა". 

მედია „ინფორმაციის დაცულობის ცენტრისგან“ შეცდომის აღიარებას ითხოვს

მედიასაშუალებების რედაქტორებმა 22 სექტემბრის შეხვედრაზე გივი ხაჭაპურიძეს მოსთხოვეს, კვლევის შედეგების ფაქტებით გამყარება, ან მიყენებული რეპუტაციული ზიანის აღიარება.

“ეს ანგარიში ინგლისურ ენაზე, სავარაუდოდ, სხვა ორგანიზაცებსაც გადაუგზავნეს. არ ვიცით, ვისთან შეგვილახეს რეპუტაცია, ამიტომ ველოდებით, რომ ცესკო ჩაასწორებს და ამოიღებს ამ ყველაფერს, და აღიარებს, რომ შეეშალა“, - გვეუბნება „ონ.ჯის“ რედაქტორი ხატია ღოღობერიძე.

On.ge-ის „ხუთი დეზინფორმაცია“, როგორც ხატია ღოღობერიძე ამბობს, ერთ მასალაში აღმოჩნდა და როდესაც რედაქციამ ცესკოსგან მისი დაზუსტება მოითხოვა, პასუხად მიიღეს, რომ ეს „ტექნიკური შეცდომაა“.

„დეზინფორმაცია არის განზრახ მოგონილი, ცრუ ინფორმაცია დეზინფორმაციის ობიექტის დისკრედიტაციის მიზნით. ისე ჩანს, თითქოს „პუბლიკაში“ ჟურნალისტი დაჯდა, მოიფიქრა რაღაც ინფორმაცია, მოიგონა, დაწერა და გამოაქვეყნა“ - ამბობს „პუბლიკას“ რედაქტორი ზურა ვარდიაშვილი.

კვლევაში ჩართულ დიაგრამაში მითითებულია, „პუბლიკამ“ 3 დეზინფორმაციული მასალა გამოაქვეყნა. დეზინფორმაციად შეფასდა არასამთავრობო ორგანიზაციის „სამართლიანი არჩევნების“ ერთ-ერთი განცხადება ცესკოს შესახებ და მოძრაობა „სირცხვილიას“ შექმნილი „სამოქალაქო საარჩევნო კომისისს“ მიერ არჩევნებთან დაკავშირებით გავრცელებული განცხადების გაშუქება. ეს მასალები ახალი ამბების სახითაა გავრცელებული და მითითებულია განცხადების წყაროები.

„დეზინფორმაცია მიზანიმართულად გაავრცელა, ან რამე მოიგონაო, ჩვენ არსად გვითქვამს. მხოლოდ ფაქტის კონსტანტაციაა აქ და არანაირი ბრალდება მედიაზე, რომ ისინი არიან დეზინფორმატორები. აქ გაუგებრობის ამბავია, ტერმინოლოგიის ამბავიც შეიძლება იყოს და ჩარტებში სხვანაირი აღქმის ამბავი.“ - ამბობს „ინფორმაციის დაცულობის ცენტრის“ ხელმძღვანელი გივი ხაჭაპურიძე.

ანგარიშში „დეზინფორმაციის მიზანმიმართულ გავრცელებაზე“ სიტყვა სიტყვით მართლაც არაფერი წერია, მაგრამ ანგარიშში ეს მედიები განმარტების გარეშე, მხოლოდ დეზინფორმაციის შემცველი მასალის გამავრცელებლად არიან მოხსენიებული.

მონიტორინგის მიხედვით, „ნეტგაზეთს“ საკვლევ პერიოდში სამი დეზინფორმაცია აქვს გამოქვეყნებული, თუმცა როგორც გამოცემის რედაქტორი, დავით ქოქოშვილი ამბობს, ცესკომ მათ ვერ აჩვენა მასალა, რითაც ამას დაადასტურებდა.

ინტერესთა კონფლიქტი

„შენს შესახებ გავრცელებულ ინფორმაციას ობიექტურად შენვე ვერ შეაფასებ. მედიამონიტორინგს უნდა ატარებდეს გარე, მიუკერძოებელი ორგანიზაცია, რომელსაც არანაირი ინტერესი არ აქვს, რომ მოიტყუოს ან ფატქები შეცვალოს, მისი ერთადერთი ინტერესი არის, რომ დააკვირდეს.“, - ამბობს ნეტგაზეთის რედაქტორი.

ინტერესთა კონფლიქტის პრობლემას ვერ ხედავს „ინფორმაციის დაცულობის ცენტრის“ ხელმძღვანელი და ამბობს, რომ ცესკოს „ქება-დიდებას არ ემსახურებიან“.

„ჩვენ ვართ „ინფორმაციის დაცულობის ცენტრი“, რომელიც მედიაში ეძებს იმ ინფორმაციებს, რომლებიც არის ცესკოსთან დაკავშირებით, შემდგომ ამას ახარისხებს და იმ დეზინფორმაციის შემცველ მასალებზე აკეთებს რეაგირებას. არგუმენტირებული პასუხის გაცემას ვცდილობთ და არამც და არამც არ ვართ დაკავებული ცესკოს ქება-დიდებით.“ - ამბობს ის.

რა არის დეზინფორმაცია ცესკოს კვლევის მეთოდოლოგიის მიხედვით?

დეზინფორმაცია არის იქ, სადაც არის სიცრუე და ტყუილია ცესკოს შესახებ, „მაგრამ ეს აპრიორი არ ნიშნავს იმას, რომ მედიასაშუალება იყო დეზინფორმატორი.“ - ამბობს გივი ხაჭაპურიძე.

„ინფორმაციის დაცულობის ცენტრმა“ დეზინფორმაციად მიიჩნია მედიის მიერ გამოქვეყნებული სხვადასხვა ორგანიზაციის განცხადებებიც, რომლებიც ცესკოს აკრიტიკებენენ.

„თუ მიიჩნევენ, რომ Isfed ავრცელებს მათზე არასწორ ინფორმაციას, დეზინფორმაციაა ეს ან მადისკრედიტირებელია ცესკოსთვის, მაშინ ეს ორგანიზაციების დაკვირვების ნაწილში შესატანი ინფორმაციაა. თუ მედიამ ავტორიტეტული ორგანიზაციის განცხადება გააშუქა ეს დეზინფორმაციად მედიისთვის ვერ ჩაითვლება და სერიოზულ ზიანს აყენებს ჩვენს რეპუტაციას.“ - გვეუბნება „პუბლიკას“ რედაქტორი ლიკა ზაკაშვილი.

გივი ხაჭაპურიძე მიიჩნევს, რომ აქ შესაძლოა მონიტორინგის ანგარიშში გამომოყენებული ტერმინოლოგია იყოს პრობლემა და „ვიზუალურ ნაწილშიც შესაძლებელია ეს ყველაფერი მითითებული ყოფილიყო ისე, რომ აზრთა სხვადასხვაობა არ გამოეწვია“. ის ამბობს, უფრო კონკრეტულები უნდა ვყოფილიყავით, რომ მსგავსი აღქმა არ დარჩენილიყოო.

ცესკოში გამართულ შეხვედრაზე გაირკვა ისიც, რომ თუ ცესკოს შესახებ გავრცელებულ განცხადებას მედია გააშუქებს, ცესკოსთან გადაამოწმებს და მის მხარესაც წარმოაჩენს, მაშინ მედია დეზინფორმაციული მასალების ინფოგრაფიკაში აღარ მოხვდება (იმ შემთხვევაშიც კი, თუ ცესკო მათ კითხვებს არ ან ვერ უპასუხებს).

„პუბლიკას“ რედაქტორი ლიკა ზაკაშვილი მიიჩნევს, რომ ამ მონიტორინგის მეთოდოლოგია გაუგებარი და დაუხვეწავია და „ინფორმაციის დაცულობის ცენტრში“ კარგად არ იფიქრეს, როცა ამას „მედიის მონიტორინგს“ არქმევდნენ.

„შეიძლება მედიას შეუფასო ბალანსის საკითხი, სიზუსტის დაცვის საკითხი და ა.შ მაგრამ დეზინფორმაცა ამ მეთოდოლოგიით არ ფასდება“ - გვეუბნება „პუბლიკას“ რედაქტორი.

დღეისთვის „ინფორმაციის დაცულობის ცენტრს“ ცესკოს ვებგვერდზე 2 ანგარიში აქვს გამოქვეყნებული. მონიტორინგი ადგილობრივი თვითმმართველობის არჩევნების მეორე ტურის დასრულების ჩათვლით გაგრძელდება, ანგარიშების პერიოდულობა კი საინფორმაციო ნაკადების ინტენსივობაზეა დამოკიდებული. ცენტრში ამბობენ, რომ მონიტორინგის ანგარიშები, სავარაუდოდ, ორკვირიანი ინტერვალებით გამოქვეყნდება.
კატეგორია: საერთაშორისო ამბები
მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი პოდკასტის ავტორი, ჯო როგენი კოვიდ-19-ით მკურნალობის შესახებ დეზინფორმაციას ავრცელებს.

პოდკასტის წამყვანი, რომელსაც მილიონობით მსმენელი ჰყავს ამბობს, რომ კოვიდ-19-ს იმ მედიკამენტით უმკურნალა, რომელიც ძირითადად ცხოველებში გამოიყენება.

ბოლო კვირებში ზოგიერთ ქვეყანაში იმატა ამ პრეპარატზე მოთხოვნამ, საერთაშორისო მედიამ კი აქტიურად დაიწყო მედიკამენტ „ივერმექტინის“ შესახებ გაშუქება.

რა მოხდა?

კოვიდ-19-ით ინფიცირების გამო ერთკვირიანი შესვენების შემდეგ ჯო როგენმა თავისი პოდკასტის ახალ ეპიზოდში ვაქცინებისა და მედიკამენტ „ივერმექტინის“ შესახებ დეზინფორმაცია გაავრცელა.

ამერიკელმა წამყვანმა სექტემბრის დასაწყისში თქვა, რომ კოვიდ-19 დაუდასტურდა და მკურნალობისთვის რამდენიმე მედიკამენტს, მათ შორის „ივერმექტინს“ იღებდა. როგანის ეს განცხადება მედიის კრიტიკის სამიზნედ იქცა, რადგან „ივერმექტინი“ კოვიდ-19-ის სამკურნალოდ აშშ-ის „სურსათისა და წამლის სააგენტოს“ (FDA) აღიარებული არ აქვს. აშშ-ის „დაავადებათა კონტროლის ცენტრი“ (CDC) კი აგვისტოში ცხოველებისთვის განკუთვნილი პრეპარატის კოვიდ-19-ის წინააღმდეგ გამოყენების შემთხვევებისა და რისკების შესახებ იუწყებოდა.

ჯო როგენი ამბობს, რომ მედიკამენტის გამოყენებისთვის რეკომენდაცია ექიმებისგან მიიღო და რეცეპტიც ექიმმა გამოუწერა.

დეზინფორმაცია „ივერმექტინზე“

პოდკასტერის არგუმენტები მედიკამენტზე საუბრისას:

• ჯო როგენი ამბობდა, რომ „ივერმექტინის“ მიღებამ გამოაჯანმრთელა, თუმცა ის „ივერმექტინის“ გარდა სხვა მედიკამენტებითაც მკურნალობდა, რომლებიც FDA-ს აღიარებული აქვს.

• როგენი ამბობდა, რომ იაპონიამ კოვიდ-19-ის წინააღმდეგ „ივერმექტინის“ გამოყენება დაამტკიცა, თუმცა ეს სიცრუეა. იაპონიის მთავრობას ამ მედიკამენტის კორონავირუსის მკურნალობისთვის გამოსაყენებლად მხარი არ დაუჭირია.

• როგენი ამბობდა იმასაც, რომ „ივერმექტინს“ კოვიდ-19-ის სამკურნალოდ გამოყენების ავტორიზაცია იმიტომ არ აქვს, რომ მთავრობას სურს მოსახლეობას აიძულოს ვაქცინებით აიცრან. ფარმაცევტულ კომპანიებს კი უნდათ, რომ ვაქცინების გაყიდვით შემოსავლის მიღება განაგრძონ. - „ივერმექტინის“ მაწრმოებელი კომპანია „მერკი“ კი მსოფლიოს ერთ-ერთი უმსხვილესი ფარმაცევტული კომპანიაა და თვითონვე აცხადებს, რომ მედიკამენტი კოვიდ-19-ისთვის განკუთვნილი არაა.

რა არის „ივერმექტინი“?

ეს არის ანტიპარაზიტული პრეპარატი, რომელიც ძირითადად ვეტერინარიაში გამოიყენება მსხვილფეხა პირუტყვისთვის. „ივერმექტინი“ სხვადასხვა ფორმით, მათ შორის სითხის, ტაბლეტების, პასტის სახით იყიდება და ცხოველებში პარაზიტების პრევენციისთვის გამოიყენება.

კონკრეტულ შემთხვევაში „ივერმექტინი“ შესაძლოა განსაზღვრული დოზით ადამიანებს პარაზიტული ჭიებით გამოწვეული ინფექციის სამკურნალოდ დაენიშნოთ, თუმცა კოვიდ-19-ის წინააღმდეგ პრეპარატი არც ადამიანებში და არც ცხოველებში გამოსაყენებლად არაა აღიარებული.

კვლევა კი, რომელიც „ივერმექტინის“ ეფექტიანობის დადსტურებას ცდილობდა, პლაგიატისა და მონაცემების უზუსტობის გამო გაუქმდა და წაშალეს.

FDA: „შენ არ ხარ ძროხა“

აშშ-ის „დაავადებათა კონტროლის ცენტრის“ ინფორმაციით, ცხოველებისთვის განკუთვნილი მედიკამენტის მიღებამ შესაძლოა გართულებები გამოიწვიოს. გვერდით მოვლენებს შორისაა ჰალუცინაციები, კანკალი, კუჭნაწლავის პრობლემები, ბალანსის დაკარგვა და სხვა.

აშშ-ში უკვე დაფიქსირდა „ივერმექტინის“ მიღებით გართულებული პაციენტების საავადმყოფოში გადაყვანის შემთხვევები.

აშშ-ის „სურსათისა და წამლის“ სააგენტო კი მოსახლეობას კიდევ ერთხელ ახსენებს, რომ „ივერმექტინის“ არასწორად გამოყენება სახიფათოა. „შენ არ ხარ ცხენი. შენ არ ხარ ძროხა. სერიოზულად, შეწყვიტეთ“, - წერია სააგენტოს „ტვიტში“.

alt

მედიკამენტის კოვიდ-19-ის სამკურნალოდ გამოყენების რეკომენდაციას არ იძლევა ევროპის წამლის მარეგულირებელიც. “ივერმექტინის“ მწარმოებელი კომპანია „მერკი“ კი ამბობს, რომ ამჟამინდელი მონაცემები არ ადასტურებს წამლის კოვიდ-19-ის წინააღმდეგ გამოყენების უსაფრთხოებასა და ეფექტურობას.

რას ამბობს „ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაცია“ ?

„ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაცის“ რეკომენდაციით, „ივერმექტინის“ კოვიდპაციენტების სამკურანლოდ გამოყენების შესახებ მტკიცებულებები არადამაჯარებელია და სანამ მეტი მონაცემი არ იქნება ხელმისაწვდომი, მედიკამენტი მხოლოდ კლინიკური კვლევების ფარგლებში შეიძლება გამოიყენონ.
კატეგორია: მედიაგარემო
დიპფეიკები ხელოვნური ინტელექტის გამოყენებით შექმნილი ვიდეო ან აუდიო მასალაა, რომელშიც ადამიანი აკეთებს და ამბობს იმას, რაც არასდროს გაუკეთებია და უთქვამს.

დღესდღეობით დიპფეიკებს დემოკრატიისთვის საფრთხედ და დეზინფორმაციის ერთ-ერთ ფორმად განიხილავენ, თუმცა ამ ტექნოლოგიას შექმოქმედებითი გამოყენებაც აქვს.

რამდენად რეალურია და რა საფრთხეებს ქმნის დიპფეიკები საზოგადოებაში? როგორ შეიძლება მასთან გამკლავება? ამ თემაზე ვიდეოსა და ტექნოლოგიის შესახებ ადამიანის უფლებათა ქსელის Witness-ის პროგრამის დირექტორი და დიპფეიკების ექსპერტი სემ გრეგორი გვესაუბრა.

როგორ შეიცვალა დიპფეიკები ბოლო წლებში პირველი თაობის დიპფეიკებისგან განსხვავებით?

ბოლო 4 წელია დიპფეიკები საზოგადოებისთვის შედარებით ახალი სფეროა და ის კომპიუტერულად გენერირებული გამოსახულებისა და ხელოვნური ინტელექტის Machine Learning (მექანიკური დასწავლა) ტექნოლოგიის განვითარებიდან მოდის. მარტივდება ელემენტარული დიპფეიკის შექმნა ისე, რომ გამოსახულების მანიპულაციის შესაძლებლობა ხელმისწავდომია Adobe-ის ფოტოშოპში და ზოგიერთ ონლაინ პლატფორმაზე. ისე გამარტივდა ეს მანიპულაციები, რომ მხოლოდ ერთი ფოტო გჭირდება, რომელსაც გაწვრთნილ სისტემაში მოათავსებ და მის მანიპულაციას შეძლებ.

რისი შექმნაც ჯერ ისევ რთულია, ძალიან მაღალი ხარისხის დიპფეიკებია. მაგალითისთვის შეგვიძლია ავიღოთ, სოციალურ ქსელში გავრცელებული ტომ კრუზის დიპფეიკ ვიდეოები. მსგავსი დიპფეიკების შექმნას კვლავაც სჭირდება მასში მონაწილე ადამიანის ბევრი ვიზუალური მონაცემი და დამატებით ეფექტები. საერთო ჯამში, მართალია დიპფეიკების შექმნა მარტივდება, მაგრამ ყველას არ შეუძლია სრულიად დამაჯერებელი დიპფეიკის შექმნა.

რა ძირითად საფრთხეებს ქმნის დიპფეიკები?

ამ თემაზე ჩვენს ორგანიზაციას გლობალური მასშტაბის კონსულტაციები ჰქონდა. გვინდოდა, რომ მხოლოდ შტატებში, სილიკონ ველის წარმომადგენლებთან არ გვესაუბრა, ამიტომ კონსულტაციები გვქონდა ევროპაში, აფრიკაში, ლათინო ამერიკასა და აზიაში. ძირითადად 5 საფრთხე გამოიკვეთა:

პირველი - ამბობდნენ, რომ დიპფეიკი ქალებზე თავდასხმისთვის გამოიყენება. რადგან ბევრ პოლიტიკოსს, აქტივისტსა და ჟურნალისტს თავს დაესხნენ მანიპულაციური გამოსახულებებით და ამ მომენტისთვის ეს ნომერ პირველი საფრთხეა, რაც დიპფეიკებთან დაკავშირებით გლობალურად არსებობს.

მეორე - დიპფეიკისგან გამოწვეული საფრთხე ძირს უთხრის რეალურ ვიდეომასალებს. ადამიანებს მაგალითად, პოლიტიკოსის მაკომპრომენტირებელ, პოლიციის მიერ ძალადობის ამსახველ ან მსგავს ვიდეოებზე შეუძლიათ თქვან, რომ ვიდეო დიპფეიკია, ან „ვერ დაამტკიცებ, რომ ეს რეალური მასალაა.“

მესამე - ჟურნალისტებს არ შეუძლიათ დიპფეიკების ამოცნობა და მასთან გამკლავება.

მეოთხე - დიპფეიკები უკავშირდება დეზინფორმაციის დღევანდელ პრობლემასაც. არსებობს ასეთი მოვლენა, რომელსაც შეგვიძლია ვუწოდოთ „ციფრული ხანძარი“, როდესაც კონტექსტიდან ამოვარდნილი ვიდეო სწრაფად ვრცელდება „ვოთსაფში“ და „ტელეგრამში“. ამ მხრივ დიპფეიკებიც მიიჩნევა საფრთხედ, რადგან ამ გზით ვიდეო სწრაფად ვრცელდება და რთულია მისი მხილება. ბოლო ერთი წელია გვესმის, რომ ხალხი დარდობს „ზუმის“ სივრცეზეც, რადგან არსებობს დიპფეიკ ტექნოლოგიები, რომლებსაც სახის მანიპულირება შეუძლიათ.

მეხუთე - საფრთხე კი, რომელიც მედიის მთელ ყურადღებას იპყრობს პოლიტიკური დიპფეიკებია. რა თქმა უნდა, მსოფლიოში ხალხი დარდობს ამაზე, მაგრამ როდესაც ესაუბრები ადამიანებს, რომლებსაც ემუქრებათ დღევანდელი დეზინფორმაცია, ისინი ნაკლებად ნერვიულობენ პოლიტიკურ დიპფეიკებზე, რადგან მთელი ყურადღება ისედაც ამაზეა. ეს ადამიანები რეალურად დარდობენ სხვა ადამიანებზე, რომლებიც ცდილობენ დაიცვან სიმართლე.

რა შეიძლება იყოს დიპფეიკების გამოყენების ყველაზე ცუდი სცენარი?

ერთი ასეთი სცენარი ეხება იმ მუდმივ განცხადებებს, რომ არ შეგვიძლია დავუჯეროთ იმას, რასაც ვხედავთ და რომ ყველაფერი სიცრუეა.

ჩვენ ჩავატარეთ შემთხვევის ანალიზი მიანმარში სამხედრო გადატრიალების შედეგად მოსული მთავრობის მიერ გავრცელებული ვიდეოს შესახებ, რომელშიც მაღალი რანგის პოლიტიკოსი კორუფციაში მონაწილეობას აღიარებდა და ამბობდა, რომ დანაშაულში ქვეყნის სხვა ლიდერებიც მონაწილეობდნენ. ვიდეოს გავრცელებისთანავე ხალხს ეგონა, რომ ეს დიპფეიკი იყო, პოლიტიკოსის სახე კი ხელოვნურად ჩასმული. უცნაურად ჟღერდა მისი ხმაც, მაგრამ მათ არ ჰქონდათ ინსტრუმენტები, რომლებითაც გაარკვევდნენ ვიდეო მართლაც იყო თუ არა დიპფეიკი.

ასეთი შემთხვევები დამაბნეველია.

მეორე მხრივ, ხშირად ვხედავთ, რომ ხელისუფლების წარმომადგენლები ცდილობენ ეჭვი შეგვატანინონ ავთენტური ვიდეომასალის რეალურობაშიც.

ეს ფენომენი „მატყუარას დივიდენდის“ (Liar’s Dividend) სახელითაა ცნობილი, რაც გულისხმობს “მატყუარების“ შესაძლებლობას განაცხადონ, რომ რეალური ვიდეომასალა ყალბია. რეალობის დამტკიცება უფრო რთულია, ვიდრე სიყალბედ გამოცხადება. ძალიან მარტივია იმის თქმა, რომ „ეს დიპფეიკია, დამიმტკიცე, რომ ასე არაა“. ჩვენ კი არ გვაქვს უნარები და ინსტრუმენტები, რომ ვებრძოლოთ ამ ე.წ „მატყუარას დივიდენდს“.

ეს არის ერთ-ერთი მიზეზი იმისა, თუ რატომ გვჭირდება ინვესტირება ჟურნალისტებისა და ფაქტჩეკერების მხარდაჭერაში, რათა ჰქოდეთ შესაძლებლობა და ინსტრუმენტები, რომლებითაც დიპფეიკებს ამოიცნობენ.

მეორეა ცუდი სცენარია თანხმობის გარეშე შექმნილი სექსუალური შინაარსის მასალები. ამ მომენტში ამ მასალების უმეტესობა კარგი ხარისხის არაა, მაგრამ მაინც ბოროტად გამოიყენება ქალების წინააღმდეგ. რა თქმა უნდა, არის სცენარებიც, როდესაც კონკრეტულ კრიტიკულ სიტუაციაში ვინმე შეიძლება ეცადოს ვიდეოთი ხალხი შეცდომაში შეიყვანოს, იქნება ეს პოლიტიკური სცენარი თუ სხვა, თუმცა ვფიქრობ, რომ უფრო ფართოდ გავრცელებული ეს ორია: „მატყუარას დივიდენდი“ და ქალების თანხმობის გარეშე შექმნილი სექსუალური შინაარსის ყალბი მასალები.

რა ზიანი შეიძლება მოუტანოს დიპფეიკებმა დემოკრატიასა და დიპლომატიურ ურთიერთობებს?

დიპფეიკების რისკია განსაკუთრებით იმ სივრცეში, რომელშიც დეზინფორმაცია, კონტექსტიდან ამოვარდნილი ფოტოები და პროპაგანდისტული მასალა ხშირად ვრცელდება, შესაძლოა ვნახოთ ბევრი დიპფეიკი, რომლებიც როგორც აუდიოზე, ისე ვიზუალზე იქნება დაფუძნებული და რომლებიც არსებული ეთნიკური კონფლიქტებისა თუ პოლიტიკური უთანხმოების გასამწვავებლადაა შექმნილი.

მეორე მხრივ, ყოველთვის ფრთხილად უნდა ვიყოთ არ შევქმნათ ათასობით განსხვავებული სცენარი. დიპფეიკებთან დაკავშირებული პრობლემის ნაწილია ისიც, რომ ათასობით განსხვავებულ საშიშროებას წარმოვიდგენთ.

ცხადია, არის პოტენციალი შექიმნას კარგად სტრუქტურირებული დიპფეიკი კონკრეტული სცენარისთვის, როდესაც ამას დიდ დროს დაუთმობ, თუმცა როგორც ვთქვი, კარგი ხარისხის დიპფეიკის შექმნა არც ისე მარტივია. დიპფეიკები შეიძლება შეიქმნას არჩევნების კონტექსტში ქალი პოლიტიკოსების წინააღმდეგ. ჩვენ გვინახავს ე.წ შელოუფეიკების - მარტივი, კონტექსტიდან ამოვარდნილი ან შენელებული ვიდეოების გამოყენებაც.

მუდმივად ისმის, რომ არ შეიძლება დანახულის დაჯერება, მაგრამ თუ დემოკრატიული საზოგადოება გვყავს გვჭირდება გარკვეული ნდობა ინფორმაციისადმი. შესაბამისად, დიპფეიკის შესახებ ბევრი საუბარი საზიანოცაა, რადგან ამბობს, რომ არაფერი უნდა დავიჯეროთ. როდესაც რეალურად ინფორმაციის 99% არ არის საზიანო და მავნებელი. ის უბრალოდ თავისუფლად მიმოქცევადი ინფორმაციის ეკოსისტემის ნაწილია.

არსებობს ტექნოლოგიური ინსტრუმენტი, რომლითაც შესაძლებელია დიპფეიკის ამოცნობა 100%-იანი სიზუსტით?

დიპფეიკის ამოცნობისთვის 100%-იანი სიზუსტის ინსტრუმენტი არ არსებობს. არის რამდენიმე ინსტრუმენტი, რომლებიც მუშაობს მხოლოდ კონკრეტული ტიპის დიპფეიკებზე, მაგალითად, „სახის გაცვლის“ დიპფეიკებზე და სხვა. ასევე არის ამომცნობი ტექნოლოგიები, რომლებიც შექმნილია კონკრეტული ადამიანების დიპფეიკებისთვის. მაგალითად, შეგიძლია ნახო ვიდეოში კონკრეტული პოლიტიკოსის საუბრისა და მოძრაობის მანერა რამდენად ემთხვევა მისთვის დამახასიათებელ მოძრაობებს. ასე, რომ არსებობს ამოცნობის ინსტრუმენტები, რომლებიც მუშაობს კონკრეტული ტიპის დიპფეიკებზე და ადამიანებზე, მაგრამ ისინიც არაა 100%-ით ზუსტი.

ტექნიკური გიგანტები მუშაობენ დიპფეიკის ამომცნობი პროგრამების შექმნაზე. ფიქრობთ, რომ შესაძლებელია 100%-იანი სიზუსტის მქონე ამომცნობი პროგრამის შექმნა?

არ მგონია, რომ როდესმე იარსებებს ინსტრუმენტი, რომელსაც დიპფეიკის 100%-იანი სიზუსტით ამოცნობა შეეძლება. ამის მიზეზი ნაწილობრივ ისიცაა, რომ დიპფეიკი იქმნება Machine Learning (მექანიკური დასწავლის) ტექნოლოგიით, რომელიც მუდმივად ვითარდება და როგორც კი ვინმე შექმნის კარგ ამომცნობ ინსტრუმენტს, სხვა ეცდება ისეთი დიპფეიკი შექმნას, რომ ეს ამომცნობი ინსტრუმენტი გააცუროს.

ამომცნობ ინსტრუმენტებს ყოველთვის ექნებათ ნაკლი, იმედი მაქვს ახლანდელი მონაცემებით, 65%-იანი და 80%-იანი სიზუსტე, უფრო გაიზრდება. თუმცა ყოველთვის იქნება ეს შეჯიბრება დიპფეიკებისა და ამომცნობი პროგრამების შექმნელებს შორის.

რა არის სხვა გამოსავალი იმ დეზინფორმაციულ დიპფეიკებთან საბრძოლველად?

რამდენიმე გამოსავალია: ერთია ტექნიკური, ამოცნობის პროგრამები, რომლებსაც აქვთ ნაკლი, მაგრამ მნიშვნელოვანია შეგვეძლოს ამოცნობის სისტემიდან სიგნალების გამოყენება მედიაწიგნიერებასთან ერთად. ეს სიგნალები მიგანიშნებს, რომ ეჭვი უნდა შეიტანო და დაიწყო სხვა გაშუქებისა თუ ორიგინალი ვიდეოს ძიება. ამომცნობ ინსტრუმენტზე უნდა ვიფიქროთ, როგორც სიგნალის მომცემზე, რომელსაც გავლენა ექნება მედიაწიგნიერებაზე და ფაქტების გადამოწმების უნარების გაუმჯობესებაზე.

ასევე უნდა ვიცოდეთ, რას მოველით სოციალური მედიის პლატფორმებისგან, რომლებსაც შეუძლიათ ამ ამომცნობი სისტემების გამოყენება, მაგრამ, რადგან ეს ინსტრუმენტები ზუსტ პასუხს კის ან არას არ იძლევა, ამ მიმართულებით უმეტეს შემთხვევებში არ გვინდა პლატფორმებმა ავტომატური გადაწყვეტილებები მიიღონ. მაგრამ სოციალურ მედიის პლატფორმებს შეუძლიათ მიგვანიშნონ და გვამცნონ შესაძლო მანიპულაციის ნიშნების შესახებ, რაც დაგვეხმარება გადაწყვეტილების მიღებაში.

რამდენადაა გამოსავალი დიპფეიკების რეგულირება იმ ქვეყნებში, სადაც მართლმსაჯულების სისტემას ნაკლები ნდობა აქვს, კრიტიკული მედია ცენზურასა და წნეხშია? 

რა თქმა უნდა არსებობს დიპფეიკის იდეისა და მის მიმართ შიშის ექსპლუატაცია „ფეიკ ნიუსის“ შესახებ ბოროტად გამოყენებული კანონებით. ძალიან ფრთხილად უნდა ვიყოთ დიპფეიკების შესახებ გადამეტებული კანონების მიმართ და მნიშვნელოვანია ქვეყნები არ იღებდნენ ისეთ კაბონებს, რომლებიც შესაძლოა თავისუფალი მედიის წინააღმდეგ იყოს გამოყენებული.

მაგალითად, ევროკავშირის კანონმდებლობის პროექტში არის კანონები ხელოვნური ინტელექტით შექმნილი კონტენტის მითითების აუცილებლობის შესახებ, რათა მომხმარებლებმა იცოდენ, რას ნახულობენ. ვფიქრობ, კანონი სასარგებლოა კონტენტის აღნიშვნის კუთხით, მაგრამ უნდა ვიფიქროთ, როგორ იმუშავებს ეს და როგორ შეუწყობს ხელს შემოქმედებითი მედიის ევოლუციას.

რა დადებითი მხარე აქვს დიპფეიკებს?

სინთეტიკური მედიის უმრავლესობა არ არის საზიანო. რა თქმა უნდა, არის რამდენიმე მიმართულება, რომლებსაც ბიზნესკომპანიები განიხილავენ. მაგალითად, ვიდეოს წარმოების გამარტივება. აქ არის შემოქმედებითი პოტენციალი, როგორც მომხმარებლების, ისე პროფესიონალებისთვის.

დიდი ძალაა იუმორსა და პაროდიაშიც. ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი დიპფეიკებია, რომლებშიც დასცინიან ძალაუფლების მქონეებს. თუმცა უნდა შეგვეძლოს გავარჩიოთ, რომ ეს ზოგჯერ აუდიტორიის მანიპულაციას ემსახურება. თითქოს გასართობადაა შექმნილი, თუმცა რეალურად იცი, რომ ვიღაცის საზიანოდაა გაკეთებული.

ასევე შესაძლებელია, ვიდეოს შექმნა ისე, რომ 50 სხვადასხვა ადამიანი საუბრობდეს 50 სხვადასხვა ენაზე, 50 მსახიობის დაქირავების გარეშე. ყოველკვირეულად შეიძლება დიპფეიკის შექმნა, რომელშიც ადამიანი მაგალთად, ქართულად, ინგლისურად, პორტუგალიურად ან სხვა ენებზე საუბრობს. ეს შეიძლება გახმოვანების დროსაც გამოიყენონ.

დიპფეიკების გამოყენების პოტენციალი ფარავს კომპიუტერული თამაშებისა და ვირტუალური რეალობის მზარდ ინდუსტრიას, რომლებიც ფაქტობრივად, მთლიანად სინთეტიკური სივრცეებია.

როგორ ხედავთ დიპფეიკების მომავალს?

ჩემი 5 წლიანი ხედვა დიპფეიკების შესახებ დაფუძნებულია იმაზე, თუ რას ვაკეთებთ ახლა. ჩვენ მივყვებით „მოემზადე, არ აჰყვე პანიკას“ პრაქტიკას, რაც ნიშნავს, ჟურნალისტური და ადამიანის უფლებების დაცვის ხედვის გათვალისწინებით ინვესტირებას ინსტრუმენტების დამზადებაში, რათა ჟურნალისტებსა და ფაქტჩეკერებს გამოუმუშავდეთ ამოცნობის უნარები.

მომავალში მეტი დიპფეიკი იქნება და მათ მეტად საზიანოდ გამოიყენებენ. იქნება მეტი შემოქმედებითად გამოყენებაც, მაგრამ ჩვენ ვიქნებით მომზადებულები. ადამიანებს, რომლებსაც ვენდობით ექნებათ შესაბამისი ინსტრუმენტები სიყალბის ამოსაცნობად. მივეჩვევით, დავიწყებთ ფიქრს, როგორ შევიტანოთ ეს ყველაფერი მედიაწიგნიერებაში.

ასე, რომ არ მაქვს აპოკალიფსური ხედვა, რომ „არ შეიძლება იმის დაჯერება, რასაც ვხედავთ“. მაგრამ ეს ყველაფერი დამოკიდებულია იმაზე, რას ვიზამთ ახლა. მთავარია, ვიმუშაოთ მედია ინსტრუმენტების შექმნასა და მედიაწიგნიერების განვითარებაზე.

დიპფეიკების შესახებ გაიგეთ მეტი ამ ბმულზე
კატეგორია: მედიაგარემო
სახალხო დამცველმა 5 ივლისს ჯგუფური ძალადობის ორგანიზებისა და ძალადობისკენ მოწოდების გამო „ალტ-ინფოს“ დამფუძნებლის, ზურაბ მახარაძისა და დეკანოზ სპირიდონ ცქიფურიშვილის მიმართ სისხლისსამართლებრივი დევნის დაწყების მოთხოვნით პროკურატურას მიმართა.

რას ითხოვს ომბუდსმენი?

5 ივლისის ძალადობრივი მოვლენებიდან 2 თვე გავიდა, თუმცა სახალხო დამცველის ინფორმაციით, პროკურატურას ჯგუფური ძალადობის ორგანიზების ბრალდებით სისხლისსამართლებრივი დევნა არავის მიმართ დაუწყია.

ომბუდსმენი მედიით გავრცელებული ვიდეომასალების შესწავლის საფუძველზე მიიჩნევს, რომ საჯაროდ ხელმისაწვდომი მტკიცებულებები საკმარისია „[ზურაბ მახარაძისა და დეკანოზ სპირიდონ ცქიფურიშვილისთვის] ბრალის წარსადგენად დაიწყოს სისხლის სამართლებრივი დევნა ჯგუფური ძალადობის ორგანიზებისა და ძალადობისკენ საჯაროდ მოქმედების ფაქტებზე“.

რა ჩანს მასალებში?

ნინო ლომჯარიას თქმით, საჯაროდ გავრცელებული მასალებით დასტურდება, რომ 5 ივლისის ძალადობრივ მოვლენებამდე „ალტ-ინფოს“ ეთერით ზურაბ მახარაძე და სხვა პირები განუწყვეტლივ აანონსებდნენ ძალადობას „თბილისი პრაიდის“ მიერ დაგეგმილ ღონისძიებაში მონაწილე ადამიანიების მიმართ. ძალადობრივი მოწოდებები ისმოდა ჟურნალისტების მიმართაც.

ომბუდსმენის განმარტებით, „ალტ-ინფოს“ წამყვანებმა სატელევიზიო ეთერით გაავრცელეს ინფორმაცია იმ ჯგუფების შექმნის შესახებ, რომელთა დანიშნულება 5 ივლისს ძალადობა იქნებოდა.

სახალხო დამცველი ასაბუთებს იმასაც, რომ 5 ივლისს ზურაბ მახარაძე უშუალოდ ხელმძღვანელობდა ჯგუფურ ძალადობას.

ქართული მართლმადიდებლური ეკლესიის წარმომადგენელი დეკანოზი სპირიდონ ცქიფურიშვილი კი 5 ივლისს მიკროფონით, ხმის გამაძლიერებლების საშუალებით მოუწოდებდა მოქალაქეებს ძალადობისკენ, რითაც ომბუდსმენის შეფასებით, ცქიფურიშვილი გამოხატვის თავისუფლებას გასცდა.

რას აპირებს სახალხო დამცველი?

სახალხო დამცველი 5 ივლისის ძალადობასთან დაკავშირებით მიმდინარე გამოძიების ირგვლივ ინფორმაციის მოპოვებას განაგრძობს და ამბობს, რომ საჭიროების შემთხვევაში გამოიყენებს მისთვის კანონით მინიჭებულ უფლებას, რომ მოითხოვოს სახელმწიფოსგან გამოძიების ან/და სისხლის სამართლებრივი დევნის დაწყება.

„საქართველოს სახალხო დამცველის შესახებ “საქართველოს ორგანული კანონის 21-ე მუხლის თანახმად, სახალხო დამცველს ამის უფლება აქვს, თუ საქმის განხილვის შედეგად მივა დასკვნამდე, რომ არსებობს დანაშაულის ნიშნები.

საქართველოს გენერალური პროკურატურის ინფორმაციით, 2021 წლის 5 ივლისის ჯგუფური ძალადობის ფაქტზე დაზარალებულად ცნეს 53 ადამიანი. სისხლისსამართლებრივი დევნა კი 27 პირის მიმართ დაიწყო, თუმცა არავის მიმართ დაწყებულა სისხლისსამართლებრივი დევნა ჯგუფური ძალადობის ორგანიზების ბრალდებით.
კატეგორია: საერთაშორისო ამბები
შეაიაღებული მებრძოლებით გარშემორტყმული ტელეწამყვანი და წარწერა უკანა ფონზე „ავღანეთის მშვიდობის სტუდია“ - ასე გამოიყურებოდა ავღანეთის ტელევიზის პირდაპირ ეთერში გასული ინტერვიუ მოძრაობა „თალიბანის“ მეთაურებთან.

წამყვანმა მირვეიზ ჰაიდარი ჰექდოსტმა ინტერვიუს დაწყებისას „თალიბანის“ განცხადება წაიკითხა, რომელიც საზოგადოებას მოუწოდებს არ ეშინოდეთ და ითანამშრომლონ.



რადიკალურმა მოძრაობა „თალიბანმა“ ავღანეთის დედაქალაქ ქაბულზე კონტროლი 15 აგვისტოს დაამყარა. ავღანეთი დატოვა პრეზიდენტმა და ათასობით ადგილობრივმა, მათ შორის ჟურნალისტებმა.

1996-2001 წლებში „თალიბანის“ მმართველობის დროს ავღანეთში აკრძალული იყო მუსიკა, გარდა ისლამური საგალობლებისა, ქვეყანაში უკვე დაწესდა მსგავსი შეზღუდვები. რადიოებსა და ტელევიზიებში შეწყდა სიმღერების გაშვება. ეთერში აღარ ჩანან ქალი წამყვანები. ქვეყანა დატოვა 24 წლის ბეჰეშტა არგანდმაც, პირველმა ქალმა ტელეწამყვანმა, რომელმაც „თალიბანის“ მმართველობის დამყარების შემდეგ, 17 აგვისტოს, „თალიბანის“ ლიდერთან ინტერვიუ ჩაწერა.
კატეგორია: საერთაშორისო ამბები
ჟურნალისტიკაში ყველაზე პრესტიჟული პრემიის „პულიცერის პრიზის“ კომიტეტმა ავღანელი ჟურნალისტები დააჯილდოვა და გრანტის სახით 100 000$ გამოუყო.

პულიცერის პრემია „სპეციალური აღნიშვნის“ კატეგორიაში იმ “ავღანელი ქალებისა და კაცების პატივსაცემად გაიცა, რომლებმაც დიდი რისკის ფასად თავი მიუძღვნეს იმ ჟურნალისტიკის მხარდაჭერასა და შექმნას, რომელმაც ცხოვრებისა და ომის ათწლეულები ასახა“.

„პულიცერის პრიზის“ კომიტეტის განცხადებაში წერია, რომ პრემია გადაეცა მედიის თანამშრომლებს, ფრილანსერ კორესპონდენტებს, თარჯიმნებს, მძღოლებს, წამყვანებსა და ყველა ავღანელს, რომლებმაც წვლილი შეტანეს იმ ფოტოებისა და ამბების შექმნაში, რამაც მნიშვნელოვანი როლი შეასრულა ტრაგიკული და რთული ვითარების გააზრებაში.

100 000 დოლარიან გრანტს „ჟურნალისტთა დაცვის კომიტეტი“ (CPJ) გაანაწილებს.

“გადამწყვეტი მნიშვნელობა აქვს იმ ავღანელების მხარდაჭერას, ვისმა სიმამაცემ, უნარებმა და თავისუფალი პრესის იდეალისადმი ერთგულებამ ბოლო ათწლეულებში ხელი შეუწყო ძალიან მნიშვნელოვანი ჟურნალისტიკის შექმნას “, - ამბობენ „პულიცერის პრიზის“ კომიტეტის თანათავმჯომარეები.

ამ კატეგორიაში ჯილდო ბოლოს თინეიჯერმა დარნელა ფრეიზერმა მიიღო, რომელმაც ჯორჯ ფლოიდის მკვლელობა გადაიღო. ამავე კატეგორიაში პულიცერის პრემია მიღებული აქვთ არეტა ფრანკლინს, ბობდ დილანს, იდა უელსსა და სხვებს.
კატეგორია: რესურსები
ონლაინ გამოცემა JAMnews-მა, რომელიც ამბებს ხუთ ენაზე აქვეყნებს, უკვე შვიდი თვეა ვებგვერდზე თანხის შეწირვის ფუნქცია დაამატა, თუმცა მედია აქედან შემოსავალს ფაქტობრივად ვერ იღებს.

დასავლეთის მედიაში მკითხველის მიერ თანხის დონაცია დიდი ხანია, დანერგილია და ის შემოსავლის ზოგჯერ მცირე, თუმცა ერთ-ერთ სტაბილურ წყაროდ იქცა. საქართველოში კი მხოლოდ რამდენიმე გამოცემა მოიძებნება, რომელებიც აუდიტორიას მსგავს მოდელს სთავაზობს, ისიც, ფაქტობრივად, უშედეგოდ.

გამომწერებისა და შემომწირველების ყოლა მედიის დამოუკიდებლობის ერთ-ერთ გარანტად განიხილება, თუმცა რატომ ვერ მუშაობს ეს მოდელი საქართველოში?

რას გულისხმობს დონაცია და გამომწერების მოდელი მედიაში

ინტერნეტ მედიაში თანხის შემოწირულობის ორი ძირითადი მოდელი არსებობს:

ე.წ. Paywall, როდესაც თანხის გადახდის გარეშე ამა თუ იმ მედიაზე შეზღუდული წვდომა გაქვთ. ამ შემთხვევაში ხშირად მოქმედებს გამომწერების მოდელი, ანუ თანხის პერიოდულად გადახდის შემთხვევაში ყველა გამოქვეყნებულ მასალაზე გაქვთ წვდომა, რასაც უფასოდ ვერ შეძლებდით. ამის კარგი მაგალითი გაზეთი “ნიუ იორკ თაიმსია”.
alt

შემოწირულობის მოდელში კი ინფორმაცია ყველასთვის ხელმისაწვდომია და მედიისთვის თანხის გადახდა სრულიად ნებაყოფლობითია. აქ შეგიძლიათ ნებისმიერი თანხა გადარიცხოთ ნებისმიერი პერიოდულობით, რაც მედიის მხარდაჭერაში ჩაგეთვლებათ.
alt

ტექნიკური პრობლემა

Open Caucasus Media, რომელიც თითქმის 4 წლის წინ დაარსდა, კავკასიის რეგიონში მიმდინარე მოვლენებს ინგლისურ და რუსულ ენებზე აშუქებს. დონაციის ფუნქცია ვებგვერდზე მათ წელიწად-ნახევრის წინ დაამატეს, და ამ დროში მკითხველისგან მიღებული თანხა საერთო შემოსავლის 2 პროცენტია.

OC Media-ს თანამდამფუძნებელი მარიამ ნიკურაძე გვიყვება, რომ ამ ბიზნესმოდელის დანერგვის იდეა თავიდანვე ჰქონდათ დასავლეთის მედიის მაგალითების გათვალისწინებით.

“არანაირი რესურსი არ ჩაგვიდია იმაში, რომ რამენაირად გაგვეპიარებინა, უბრალოდ ყოველკვირეულ ნიუსლეთერში ვურჩევთ ხოლმე მკითხველს დონაციას. წელიწად-ნახევრის განმავლობაში მკითხველისგან მიღებული 2% შეიძლება სოლიდურად არ ჟღერს, მაგრამ შედეგმა ჩვენს მოლოდინს გადააჭარბა”,- ამბობს ნიკურაძე.
alt
მედიებისთვის შემოწირულობის ფუნქციის ვებგვერდზე დანერგვაც პრობლემა აღმოჩნდა. ბანკებმა უბრალოდ არ იცოდნენ, როგორ ჩაეშენებინათ ეს მექანიზმი ვებგვერდზე.

“ვფიქრობ, ეგონათ, რომ სავაჭრო ობიექტებისთვის შეძენის ღილაკისა და დონაციის ღილაკის დამატება ტექნიკურად ერთი და იგივე იყო” - გვეუბნება JAMnews-ის აღმასრულებელი დირექტორი მაკა ცნობილაძე.

ქართველი გამომწერები ფულს ნაკლებად იხდიან

OC Media-ს გამომწერების უმრავლესობა უცხოელები არიან. როგორც მარიამ ნიკურაძე ამბობს, შემომწირველთა შორისაც სულ რამდენიმე ქართველია. ამის ერთ-ერთი მიზეზი კი ისიცაა, რომ ამ მედიის მასალები ძირითადად ინგლისურ და რუსულ ენებზეა ხელმისაწვდომი.

JAMnews მასალებს ქართულად, სომხურად, აზერბაიჯანულად, რუსულად და ინგლისურად აქვეყნებს, თუმცა შემომწირველების უმეტესობა მათთანაც უცხოელია.
alt
“ყოველთვიურად შეიძლება 10 ევრო შემოვიდეს, ზოგჯერ არც კი. დასაწყისში, პირველი ერთჯერადი შემოსავალი ამ მოდელიდან 100 ევრომდე იყო, ახლა ყოველთვიურად ზოგი ერთ ევროს, ზოგი ორ ევროს რიცხავს,” - ამბობს მაკა ცნობილაძე.

ამ მოდელის ნაკლები წარმატება იმანაც განაპირობა, რომ კავკასიის რეგიონში მკითხველი მედია კონტენტში თანხის გადახდას მიჩვეული არ არისო, ამბობენ ჯემ ნიუსის და OC Media-ს დამფუძნებლები.

“ჩვენი საზოგადოება ნამდვილად არაა მზად ამ მოდელისთვის, ჩვენ ვმუშაობთ საქართველოში, აზრებაიჯანში, სომხეთში და მკითხველი გვყავს რუსეთიდან, თურქეთიდან და სხვა ქვეყნებიდან. კავკასიაში ამის კულტურა ჯერ არ არის და, ალბათ, სხვადასხვა მიზეზს შორის სიდუხჭირეცაა”, - განმარტავს JAMnews-ის აღმასრულებელი დირექტორი.

საზოგადოების ეკონომიკური მდგომარეობა ერთადერთი ფაქტორი არაა, რაც დონაციისა და გამომწერების მოდელის განვითარებას ხელს უშლის. ამ მოდელის დასამკვიდრებლად დამატებითი ფინანსური და ადამიანური რესურსებია საჭრო, რაც დღეს ქართული ონლაინ მედიას არ გააჩნია.
alt
“ამას თვითონ ჟურნალისტები ვეღარ გააკეთებენ - ამ მოდელის ასაწყობად ცალკე გუნდი, კონკრეტული ხედვა და გეგმაა საჭირო.”, - გვეუბნება “ღია საზოგადოების ფონდის” დირექტორის მოადგილე და მედია პროგრამების მენეჯერი ხატია ჯინჯიხაძე.

გამომწერების ბაზარი საქართველოში ნაკვლევი არ არის, ამიტომ მკითხველის გადამხდელუნარიანობაზე საუბარი მხოლოდ მედიის გამოცდილებაზე დაყრდნობით შეგვიძლია.

ხატია ჯინჯიხაძე ამბობს, ამ მოდელის დანერგვა შესაძლებელია, თუმცა ამაზე მეტი მუშაობა და კვლევაა საჭირო. მაგალითად, შესაძლებელია გაკეთდეს სასწავლო ტურები იმ დასავლურ მედიებში, სადაც ამ მოდელმა იმუშავა და ის ქართულ რეალობას მოერგოს.

რისთვის სჭირდება მედიას მკითხველის დახმარება?

მედიას უწევს დაფინანსების მრავალფეროვანი გზების ძიება, რათა დამოუკიდებლობა და მასალების მაღალი ხარისხი შეინარჩუნოს. საქართველოში ონლაინ მედიების ნაწილი ძირითადად საერთაშორისო დონორების დაფინასებაზეა დამოკიდებული, ეს კი მუდმივად ვერ გაგრძელდება. დონორების პრიორიტეტები ყოველწლიურად იცვლება, რაც მედიას არასტაბილურ მდგომარეობაში აგდებს.

“ამდენი წელია, ჯემ ნიუსი არსებობს და უცებ თუ აღმოჩნდა, რომ დონორი ვეღარ აფინანსებს. არა იმიტომ, რომ მედია არ მოსწონს, არამედ მას უფლება აღარ აქვს, 4-5 წელზე მეტხანს დააფინანსოს ერთი და იგივე მედიაორგანიზაცია. ამიტომაც, ძალიან მნიშვნელოვანია რაღაც სახით გვქონდეს ჩვენი შემოსავალი”, - გვეუბნება JAMnews-ის აღმასრულებელი დირექტორი.

საერთაშორისო დონორების ერთ-ერთი პრიორიტეტი მედიის დამოუკიდებელი ბიზნეს მოდელის ჩამოყალიბებაა. თუმცა საქართველოში ამის მიღწევა არასტაბილური ეკონპომიკური და პოლიტიკური მდგომარეობის გამო მარტივი არ არის.

“ეს მოდელი არ გამოდგება ყველასთვის, მაგრამ გამოდგება საუკეთესოებისთვის. ვფიქრობ, საქართველოში რამდენიმე მედიასაშუალებას მაინც მოუწევს ამის ადრე თუ გვიან გაკეთება, ეს საჭიროა. ამას ცალკე ვერც დონორი გააკეთებს, ვერც მედია, ამას სჭირდება პროფესიონალების მოზიდვა, კონცენტრირება ფიქრი და გამოსავლის ძიება”,- გვეუბნება ხატია ჯინჯიხაძე.

დონაციის და გამომწერების ბიზნესმოდელის პოტენციალი საქართველოში

მწირი შემოსავლის მიუხედავად JAMnews-იც და OC Media-ც სამომავლოდ ამ ბიზნესმოდელების განვითარების პერსპექტივას განიხილავენ.

მაგალითად, JAMnews სამხრეთ კავკასიის კონფლიქტებთან დაკავშირებით არქივის შექმნას გეგმავს, რომელიც შესაძლოა ფასიანი იყოს. თუმცა ამ კონტენტის შესაქმნელად ისევ დამატებითი ფინანსების მოძიებაა საჭირო.

altOC Media-ში კი გამომწერებისთვის ისეთი ექსკულზიური მასალის შეთავაზების იდეა აქვთ, რომელსაც გასაჯაროებამდე მხოლოდ გამომწერები წაიკითხავენ.

“ევროპაში ვიცნობ რამდენიმე მედიას, რომლებიც 100%-ით მკითხველებიდან შემოსული თანხით არსებობენ. მათგან ზოგიერთი შემომწირველია, ზოგიერთი გამომწერი. მაგრამ სანამ ისინი აქამდე მივიდოდნენ, რა თქმა უნდა, დიდი გზა გაიარეს, ასევე, იმ ქვეყნებში სულ სხვა ეკონომიკური მდგომარეობაა. ჩვენც ადრე თუ გვიან მაინც იქამდე მოგვიწევს მისვლა.”,- გვეუბნება მარიამ ნიკურაძე.

მიუხედავად სირთულეებისა, მედიამ შემომწირველებისა და გამომწერების ბიზნესმოდელის შექმნაზე უარი არ უნდა თქვას, რადგან ამ ბიზნესმოდელის საქართველოში დამკვიდრება გარდაუვალიაო, გვეუბნება ხატია ჯინჯიხაძე.

"ღია საზოგადოების ფონდის" მედია პროგრამებს ხელმძღვანელი ამბობს, რომ საჭიროა მედიამ კავშირი დაამყაროს მკითხველთან, მათგან შემოსავლის მისაღებად: “დღეს, როდესაც მედია ნდობას კარგავს და სოციალურ ქსელებში ბევრი საეჭვო კონტენტი ვრცელდება, ადამიანები ინფორმაციის დიდ ნაკადში სანდო წყაროებს ეძებენ, მათი აღმოჩენის დროს კი ცდილობენ, რომ ეს სანდო წყაროები აღარ დაკარგონ.”