კატეგორია: ეთიკა
არასრულწლოვანთა პორნოგრაფიის საქმის გაშუქების დროს რამდენიმე მედიასაშუალებამ დაზარალებული ბავშვების იდენტიფიცირება მოახდინა. ასევე, გასაჯაროვდა ამ საქმეზე ბრალდებული უცხო ქვეყნის მოქალაქეების ვინაობა. რატომ მიიჩნევენ სპეციალისტები, რომ მედიამ ამ შემთხვევაში არაეთიკურად იმოქმედა?

ორგანიზაცია “პარტნიორობა ადამიანის უფლებებისთვის” წლებია ბავშვის უფლებების დაცვის სფეროში მუშაობს. ორგანიზაციის ხელმძღვანელი ანა აბაშიძე “მედიაჩეკერთან” საუბარში ამბობს, რომ დანაშაულთან დაკავშირებული ბავშვის ვინაობა არ უნდა გამჟღავნდეს.

“არის ისეთი შემთხვევები, როცა ინტერესთა ბალანსის შედეგად, არაეთიკური გადაწყვეტილების მიღება მართლდება გარკვეული მიზეზით. ამ შემთხვევაში, უნდა იყოს ძალიან მკაფიო, რომ ბავშვის ინტერესი იყო აღმატებული და სწორედ ამ ინფორმაციის ამგვარი ფორმით გაშვების დროს ბავშვის მეტი დაცვის პრინციპით ვიმოქმედეთ”, - ამბობს ანა აბაშიძე და იქვე დასძენს, რომ ბავშვთა პორნოგრაფიის საქმის დაზარალებული არასრულწლოვნების გამჟღავნება ამ ინტერესს არ ემსახურებოდა.

“ამ თვალსაზრისით მედიის ქცევა არ შეესაბამებოდა ეთიკის ნორმებს,” - აცხადებს ანა აბაშიძე.

19 სექტემბერს შინაგან საქმეთა სამინისტროს წარმომადგენლებმა არასრულწლოვნის ვაჭრობისა და არასრულწლოვნის გამოსახულების შემცველი პორნოგრაფიული ნაწარმოების დამზადება-გასაღების ქსელის გამოვლენისა და დანაშაულებრივი ჯგუფის 11 წევრის დაკავების შესახებ განაცხადეს. პოლიციის ინფორმაციით, დაკავებულ აშშ-ს და ავსტრალიის მოქალაქეებს დანაშაულებრივ საქმიანობაში, მშობლების თანხმობით, ჩაბმული ჰყავდათ 8-დან 14 წლამდე ასაკის 10-მდე არასრულწლოვანი გოგონა. შესაბამისად, დაკავებულთა შორის აღმოჩნდნენ დაზარალებული ბავშვების მშობლები, ნათესავები და ახლობლები.

შსს-ს ამ ოფიციალური განცხადების შემდეგ მედიამ დეტალების გავრცელება დაიწყო: ჯერ შევიტყვეთ, რომ დაკავებული აშშ-ს მოქალაქე პედაგოგად მუშაობდა საქართველოში, მოგვიანებით დაგვისახელეს სკოლა, სადაც ის ასწავლიდა; დაგვისახელეს სოფელი, სადაც ეს სკოლა იყო განთავსებული; გვითხრეს, რომ ამ სოფელში ცხოვრობს დაზარალებული და დაკავებული პირების ნაწილი. ზოგიერთი მედიასაშუალება კიდევ უფრო შორს წავიდა: მათ შინ მიაკითხეს დაზარალებულებისა და ბრალდებულების ოჯახებს და ინტერვიუები ჩაწერეს ნათესავებთან; დაგვისახელეს დაკავებული უცხოელების სახელები და გვარები და ა.შ.

მოგვიანებით, დღის შემაჯამებელ მთავარ გამოშვებაში ზოგიერთმა მათგანმა ეს ამბავი ისე გააშუქა, რომ აღარც სოფელი იყო დაკონკრეტებული და აღარც ახლობლები იყვნენ იდენტიფიცირებულები.

“მთავარმა არხმა” საღამოს, 9-საათიან გამოშვებაში უკვე პასუხი გასცა მისსავე შეცდომას, რაც კარგია: უკვე დაფარეს, აღარ იყო მითითება რომელი სოფელია, რომელი სკოლაა, თავად ამ ბავშვების ბაბუა. თვითონვე მიხვდნენ რა იყო არასწორი, მაგრამ ეს არ ნიშნავს იმას, რომ მათ არაეთიკურად არ გააშუქეს”, - ამბობს ანა აბაშიძე “მედიაჩეკერთან” საუბარში.

ოჯახის ნათესავთან და თანასოფლელებთან ღიად ჩაწერილი ინტერვიუები “მთავარი არხის” გარდა, სხვა მედიასაშუალებებმაც გაავრცელეს, მათ შორის, იყო პალიტრა ტვ-ც. ბრალდებული უცხოელების ვინაობა გაასაჯაროვეს სხვა ტელევიზიებმაც. ამასთან, ეს მასალები ამ დრომდე იძებნება ონლაინ საძიებო სისტემებით.

საქართველოს ჟურნალისტური ეთიკის ქარტიის მიერ მომზადებულ ბავშვთა საკითხების გაშუქების სახელმძღვანელოში აღნიშნულია, რომ ბავშვის დაფარვა უპირობოდ აუცილებელია, როდესაც ის არის ძალადობის/დანაშაულის მსხვერპლი ან რაიმე ფორმით არის დაკავშირებული სექსუალურ ძალადობასთან.

სახელმძღვანელო მედიას ურჩევს გაითვალისწინოს, რომ ბავშვის სახის დაფარვა არ არის საკმარისი მისი სრულად არაიდენტიფიცირე­ბისთვის და რომ ხშირად მისი ამოცნობა შესაძლებელია გარემოს აღწერით, ან სხვა რესპონდენტების იდენტიფიცირებით.

“ამ შემთხვევაში, როდესაც ბრალდებულები იყვნენ დაკავებულები და მსხვერპლები იყვნენ უსაფრთხოდ, რეალურად ამ ბავშვების ვინაობის გამჟღავნების არანაირი საჭიროება არ იყო. შესაბამისად, რაც გააკეთეს, გამოვიდა ისე, რომ დაარღვიეს ცალსახად ბავშვის კონფიდენციალობის უფლება. ასევე, დამატებით გაჩნდა რისკები: პირველ რიგში, ბავშვის რეტრავმატიზაციის რისკი; ბულინგის რისკი; შესაძლოა, ბრალდებულთა ოჯახის წევრების ან მათთან დაკავშირებული სხვა პირების მხრიდან მოხდეს მსხვერპლებზე არასასურველი კომუნიკაცია და ა.შ.” - ამბობს ანა აბაშიძე.

მისი თქმით, იმ მედიასაშუალებებს, რომლებმაც ბავშვების ირიბი იდენტიფიკაცია მოახდინეს, გაუჭირდებათ რაიმე გამამართლებელი არგუმენტის მოძიება, ვინაიდან, როგორც ის ფიქრობს, ეს არ ემსახურებოდა საზოგადოებრივ ინტერესს და განპირობებული იყო მხოლოდ ცნობისმოყვარობის დაკმაყოფილებით და სენსაციაზე გამოდევნებით.

“რეალურად ვერანაირ ინტერესს ვერ დაასახელებენ საპირწონედ - რატომ იყო აუცილებელი ბავშვის ვინაობის არაპირდაპირ, მაგრამ პრაქტიკულად გამჟღავნება. არავის ინტერესს არ ემსახურებოდა, გაგვეგო, ვინ არიან ბავშვები. მაღალი ხარისხის მედიის ინტერესი არის საზოგადოებრივი ინტერესის მქონე თემების გაშუქება”, - ამბობს ანა აბაშიძე.

იყო თუ არა აუცილებელი ბრალდებულების ვინაობის გასაჯაროება? - კრიმინალის გაშუქების სახელმძღვანელო წესების მიხედვით, რომელიც ჟურნალისტური ეთიკის ქარტიამ მოამზადა, დანაშაულის გაშუქებისას, მედიამ არ უნდა მოახდინოს სავარაუდო დამნაშავის ან ბრალდებულის იდენტიფიცირება, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა მისი სახელი საზოგადოებისთვის ცნობილია ან საქმე საზოგადოებრივი ინტერესის მქონეა.

ამასთან, ამავე სახელმძღვანელო წესების მიხედვით, როცა საქმე ეხება პედოფილიას, ან სექსუალურ ძალადობას, მაშინაც კი, როცა საგამოძიებო უწყებები ასახელებენ ბრალდებულის ვინაობას, მედიამ თავი უნდა შეიკავოს მათი იდენტიფიცირებისგან. ამ შემთხვევაშიც გამონაკლისია განსაკუთრებულად მაღალი საჯარო ინტერესის მქონე საქმეები.

“ამ შემთხვევაში, ბრალდებულების ვინაობის გამჟღავნება არაეთიკურია, როცა მინიმუმ სამართალდამცავი უწყება არ ამჟღავნებს და თან, სრულიად შესაძლებელია, რომ ეს ადამიანები გამართლდნენ. ეს მედიას უნდა ესმოდეს,” - ამბობს ანა აბაშიძე.

არასრულწლოვანთა პორნოგრაფიის საქმეზე ბრალდებულების იდენტიფიცირება მედიამ მაშინ მოახდინა, როცა ჯერ აღკვეთის ღონისძიებაზეც არ ჰქონდა სასამართლოს ნამსჯელი. მათი ბრალეულობა საბოლოოდ სასამართლომ უნდა დაადასტუროს, სადაც ჯერ საქმის არსებითი განხილვის პროცესიც კი არ არის დაწყებული.
კატეგორია: მედიაგარემო
ბოლო პერიოდში საქართველოში ჟურნალისტებზე მუქარისა და პროფესიულ საქმიანობაში ხელშეშლის ფაქტები გახშირდა, თუმცა ეს საქმეები ამ დრომდე გამოუძიებელია.

გაზეთ “გურიის მოამბის” რედაქტორი თეა იოსელიანი დაახლოებით ერთი კვირაა, რაც პოლიციისგან იმ პირის დადგენის მოლოდინშია, ვინც შვილების დახოცვით დაემუქრა. ჟურნალისტი მუქარას მის პროფესიულ საქმიანობას უკავშირებს. მუქარის წერილი იოსელიანს ფეისბუკში “ბექა მელაძის” სახელით რეგისტრირებულმა მომხმარებელმა 28 აგვისტოს გაუგზავნა. ადრესატმა ის რამდენიმე დღის შემდეგ წაიკითხა და პოლიციას მიმართა. შსს-ში ჟურნალისტი 9 სექტემბერს გამოკითხეს და საქმის გამოძიება სისხლის სამართლის კოდექსის 151-ე მუხლით დაიწყეს, რაც მუქარას გულისხმობს. საქმე ამ დრომდე გამოუძიებელია.

  • კოდექსის მიხედვით, სიცოცხლის მოსპობის ან ჯანმრთელობის დაზიანების ანდა ქონების განადგურების მუქარა, როდესაც იმას, ვისაც ემუქრებიან, გაუჩნდა მუქარის განხორციელების საფუძვლიანი შიში, – ისჯება ჯარიმით ან საზოგადოებისათვის სასარგებლო შრომით ვადით 120-დან 180 საათამდე ან გამასწორებელი სამუშაოთი ვადით 1 წლამდე ან შინაპატიმრობით ვადით 6 თვიდან 2 წლამდე ანდა თავისუფლების აღკვეთით ვადით 1 წლამდე, იარაღთან დაკავშირებული უფლებების შეზღუდვით ან უამისოდ.
მუქარის განმახორციელებელი იდენტიფიცირებულია ტვ 25-ის შემთხვევაში - ის სოფელ ღურტის საბავშვო ბაღის ყოფილი დირექტორი მედეა მამულაძეა. მუქარის მუხლით დაწყებული გამოძიება ამ დრომდე დაუსრულებელია. ბაღის დირექტორის მხრიდან თანამშრომლებზე განხორციელებულ სიტყვიერ და ფიზიკურ შეურაცხყოფაზე სიუჟეტი ტვ 25-მა 30 აგვისტოს გააშუქა. მამულაძე თავდაპირველად ამ სიუჟეტის მომზადების დროს დაემუქრა ტელევიზიის ჟურნალისტებს და ამ კონტექსტში მის მფარველებად მოიხსენია აჭარის რეგიონის მოქმედი მაღალჩინოსნები. სატელევიზიო სიუჟეტის ეთერში გასვლის შემდეგ მამულაძე თანამდებობიდან გაათავისუფლეს, რის შემდეგაც მან ფიზიკური ანგარიშსწორების შესახებ მუქარის შემცველი ტექსტური შეტყობინებები გაუგზავნა ტვ 25-ის ჟურნალისტ ეკა ბარამიძესა და საინფორმაციო სამსახურის უფროსს სულხან მესხიძეს.

თეა იოსელიანი და სულხან მესხიძე გამოძიების შედეგების მოლოდინში არიან, თუმცა უკვე 3 თვეა უშედეგოდ ელის დამნაშავე პოლიციელების დასჯას 40-მდე ჟურნალისტი, რომლებიც 20 ივნისის ღამეს პოლიციის მიერ ანტისაოკუპაციო აქციის ძალის გამოყენებით დაშლის დროს დაშავდნენ. ჟურნალისტებმა გამოძიების დაწყება და დამნაშავეების დასჯა ჯერ წერილობით მოითხოვეს, ხოლო შემდეგ აქციაც გამართეს შინაგან საქმეთა სამინისტროსთან.

სამართალდამცავებმა 20 ივნისის ღამეს ჟურნალისტებს პროფესიულ საქმიანობაში შეუშალეს ხელი, როდესაც მათ დამიზნებით ესროდნენ. ამის მიუხედავად, გამოძიება ამ მუხლით არ დაწყებულა. პროკურატურა ამ საქმეს სისხლის სამართლის კოდექსის 333-ე მუხლით იძიებს, რაც სამსახურებრივი უფლებამოსილების გადამეტებას გულისხმობს, თუმცა ისიც გამოუძიებელია: ჟურნალისტები დაზარალებულად ამ დრომდე არ უცვნიათ და არც დამნაშავე პოლიციელები გამოუვლენიათ.

ჟურნალისტურ საქმიანობაში ხელშეშლად შეაფასა საქართველოს ჟურნალისტური ეთიკის ქარტიის საბჭომ Qartli.ge-ის რედაქტორთან დაკავშირებული შემთხვევა, რომელიც 10 ივნისს მოხდა: ჟურნალისტ საბა წიწიკაშვილს იმ ავტოავარიის გაშუქების დროს შეუშალეს პროფესიულ საქმიანობაში ხელი, რომელშიც სავარაუდოდ სამართალდამცავების მანქანა მონაწილეობდა. ჟურნალისტის ცნობით, ის პოლიციელებმა ძალის გამოყენებით გამოიყვანეს შემთხვევის ადგილიდან და შეუზღუდეს გადაღების უფლება. აღნიშნულ ფაქტს დღემდე იძიებს პროკურატურა, სადაც ჟურნალისტი 2 თვის წინ გამოკითხეს. გამოძიება ამ შემთხვევაშიც სსკ 333-ე მუხლით მიმდინარეობს, რაც სამსახურებრივი უფლებამოსილების გადამეტებას გულისხმობს.

ჟურნალისტურ საქმიანობაში ხელშეშლად მიიჩნია კოალიციამ მედიის ადვოკატირებისთვის ტელეკომპანია “ოდიშის” წარმომადგენლებთან მიმართებაში 14 მაისს მომხდარი ინციდენტი, როდესაც ზუგდიდის მერობის ოპოზიციონერ კანდიდატთან, სანდრა რულოვსთან ინტერვიუს ჩაწერის დროს, გადამღებ ჯგუფს გარკვეული პირები დაუპირისპირდნენ და მათ ფიზიკური და სიტყვიერი შეურაცხყოფა მიაყენეს. ამის ნაცვლად, შსს-ს წარმომადგენლებმა პირიქით ტელეკომპანია “ოდიშის” ჟურნალისტი ლევან თორია დაადანაშაულეს და მას სსკ 126-ე - ძალადობის მუხლით წაუყენეს ბრალი.

“ჟურნალისტური საქმიანობის ხელშეშლა სისხლის სამართლის კოდექსით (მუხლი 154) დასჯადია, თუმცა, საქმეები რომელთა გამოძიებასაც ამ მუხლით ვითხოვდით, დასრულებული არ არის და საზოგადოებისთვის უცნობია საერთოდ ვინმე ისჯება თუ არა ჟურნალისტისთვის პროფესიულ საქმიანობაში ხელშეშლის გამო”, - ნათქვამია ჟურნალისტური ეთიკის ქარტიის საბჭოს განცხადებაში, რომლითაც საბჭომ შსს-ს მიმართა და რეაგირება მოსთხოვა 8 ივლისს რუსთაველის გამზირზე ანტისაოკუპაციო აქციის კონტრაქციის მონაწილეების მხრიდან ჟურნალისტებზე განხორციელებული თავდახსმების აღკვეთის მოთხოვნით. ამის მიუხედავად, ამ დრომდე არ დასჯილან ჟურნალისტებზე თავდასხმელები, რომლებიც ბიზნესმენ ლევან ვასაძის მიერ ორგანიზებულ კონტრაქციაში მონაწილეობდნენ.

  • სისხლის სამართლის კოდექსით, ჟურნალისტისათვის პროფესიულ საქმიანობაში უკანონოდ ხელის შეშლა, ისჯება ჯარიმით ან საზოგადოებისათვის სასარგებლო შრომით ვადით 120-დან 140 საათამდე ან გამასწორებელი სამუშაოთი ვადით 2 წლამდე ანდა შინაპატიმრობით ვადით 6 თვიდან 2 წლამდე. სოლო იგივე ქმედება, ჩადენილი ძალადობის მუქარით ან სამსახურებრივი მდგომარეობის გამოყენებით, – ისჯება ჯარიმით ან თავისუფლების აღკვეთით ვადით 2 წლამდე, თანამდებობის დაკავების ან საქმიანობის უფლების ჩამორთმევით ვადით 3 წლამდე ან უამისოდ.

ბოლოდროინდელი ფაქტები აჩვენებს, რომ პოლიცია ამ მუხლთან მიმართებაში სენსიტიურობას მაშინ იჩენს, როცა საქმეში პოლიტიკური გავლენის არ მქონე კერძო პირები იკვეთებიან: მაგალითად, ჟურნალისტურ საქმიანობაში ხელშეშლის მუხლით დაიწყო გამოძიება ბათუშმი 29 ივლისს მომხდარ ინციდენტზე, როდესაც ჟურნალისტებსა და ოპერატორებს იმ სამშენებლო კომპანიის წარმომადგენლებმა დაუშინეს ქვები, რომელთა მიერ აშენებულ კორპუსშიც ლიფტი ჩავარდა. ასეთივე შემთხვევად შეგვიძლია მივიჩნიოთ რუსთავი 2-ის ჟურნალისტების საქმეც: 23 მაისს ჟურნალისტებს ფიზიკური შეურაცხყოფა მიაყენეს და პროფესიულ საქმიანობაში ხელი შეუშალეს 7 თვის შვილის მკვლელობაში ბრალდებული ქალის ახლობლებმა.

ჟურნალისტებზე მუქარის, ძალადობის ან პროფესიულ საქმიანობაში ხელშეშლის ფაქტები მეტწილად გამოუძიებელი რჩებოდა წინა ხელისუფლების პირობებშიც. ეს საქმეები, დაპირების მიუხედავად, არც მოქმედ ხელისუფლებას გამოუძიებია.
კატეგორია: მედიაგარემო
რა გამოწვევების წინაშე არიან დამოუკიდებელი ონლაინ-გამოცემები საქართველოში? როგორ აპირებენ ისინი აუდიტორიის გაზრდას იმ ფონზე, როდესაც ხელისუფლება ცდილობს ტელემედიაზე კონტროლის გაძლიერებას? ამ საკითხებზე “მედიაჩეკერი” “ნეტგაზეთის” მთავარ რედაქტორს, ნესტან ცეცხლაძეს ესაუბრა:

იმ ფონზე, როდესაც ქვეყნის ყველაზე გავლენიანი ოპოზიციური არხის, "რუსთავი 2-ის" მფლობელი შეიცვალა და შეჩერდა საინფორმაციო გადაცემები, საზოგადოებისთვის, რომლის უმრავლესობა ახალ ამბებს საქართველოში ტელევიზიით ეცნობა, ერთგვარი საინფორმაციო ვაკუუმი შეიქმნა? როგორ აისახა ეს პროცესი ონლაინმედიაზე? მაგალითად, თუნდაც ხომ არ იმატა თქვენი მომხმარებლების რაოდენობამ?

ცხადია, აგვისტოში "რუსთავი 2 -ში" განვითარებული მოვლენების შემდეგ, საინფორმაციო ვაკუუმი შეიქმნებოდა იმ ადამიანებისთვის, რომლებიც ინფორმაციას მხოლოდ "რუსთავი 2-დან" იღებდნენ და რეიტინგების მიხედვით, ვიცით, რომ ეს ძალიან დიდი აუდიტორია იყო. თუმცა უნდა გავითვალისწინოთ ისიც, რომ აგვისტოში, რაც არ უნდა ცხელი იყოს ის პოლიტიკურად, ადამიანებს ისე ძალიან აღარ აინტერესებთ ახალი ამბები, როგორც სხვა დროს. ამიტომ აუდიტორიის ვრცელი და სიღრმისეული ანალიზისთვის უფრო მეტი დროა საჭირო და მონაცემი რაღა თქმა უნდა მთვლელების. თუმცა, ასევე არ უნდა დაგვავიწყდეს, რომ მაშინ როცა "რუსთავი 2-ში" საინფორმაციო გამოშვებები შეწყდა, "Tv პირველი", "კავკასია" კვლავ ეთერში იყო, თუმცა ადამიანებისთვის, რომლებსაც ათი და მეტი წელი ინფორმაციის მიღების ერთი და იგივე წყარო აქვთ, რთულია ასე ჩქარა გადართვა.

რაც შეეხება კითხვის მეორე ნაწილს, თუ იმას გულისხმობთ, ამ ინფორმაციულ ვაკუუმში დარჩენილი აუდიტორია მიაწყდა თუ არა ინტერნეტს ინფორმაციის მისაღებად, ზუსტად ვერ გეტყვით ცხადია, მაგრამ არა მგონია. "ნეტგაზეთის" მკითხველების სტატისტიკა კი გაიზარდა, მაგრამ ეს ნელ-ნელა იზრდება სულ და მე პირადად ვერ ვხედავ კორელაციას "რუსთავი 2-ის" საინფორმაციო გადაცემების შეწყვეტასთან.

ასეთი მოლოდინი, მე პირადად მგონია, რომ არასწორია, რადგან ძალიან სხვადასხვანაირია ტელემაყურებლის და იმ ადამიანების ქცევა, რომლებიც ძირითადად ინტერნეტით იღებენ ინფორმაციას. და მგონია, რომ ეს ქცევა, ჩვევა, ასე სწრაფად არ იცვლება არც ჩვენთან და არც სხვაგან. თუმცა,  პირადად ჩემთვის საინტერესო იქნებოდა ამ ყველაფერზე კარგი კვლევის შედეგების გაცნობა. მათ შორის იმის გაზომვა, შემცირდა თუ არა მოქალაქეების ინფორმირებულობის დონე.




სატელევიზიო ბაზარზე გამოჩნდა უკვე ერთი ახალი არხი, ველოდებით კიდევ ერთი არხის გამოჩენას, უნდა დაბრუნდეს განახლებული "რუსთავი 2-ის" საინფორმაციო გამოშვებებიც. თუმცა ტელემედიის მფლობელებიდან გამომდინარე, არ არის მოლოდინი იმისა, რომ საზოგადოება მათგან მიიღებს მიუკერძოებელ ამბებს. რა გამოწვევების წინაშე აყენებს დამოუკიდებელ ონლაინ გამოცებს, როგორიც არის, მაგალითად, "ნეტგაზეთი", ასეთი რეალობა?

დამოუკიდებელი სარედაქციო პოლიტიკის მქონე ონლაინ გამოცემებისთვის ეს ვითარება ჩემი აზრით ახალი გამოწვევა არ არის. ეს გამოცემები ხომ სწორედაც რომ პოლარიზებული ტელემედიის და ინტერნეტის განვითარების გამო შეიქმნა. [თუ არ ჩავთვლით რადიო “თავისუფლებას”]. ასეთი გამოცემების მთავარი გამოწვევა ცხადია უფრო დიდი აუდიტორიის დაფარვა და გავლენის გაზრდაა.

გამოწვევებთან გამკლავებისთვის რა ნაბიჯები იდგმება? მაგალითად, რაიმე ახალ კონტენტს სთავაზობთ მომხმარებელს თუ უფრო ინფორმაციის მიწოდების ინოვაციურ მეთოდებზე მუშაობთ?

ამ თემაზე საუბარი ალბათ ძალიან შორს წაგვიყვანს. ახალი კონტენტი და მიწოდების ინოვაციური ფორმები მხოლოდ ნაწილია იმ საშუალებების, რაც დამოუკიდებელმა მედია გამოცემებმა შეიძლება გააკეთონ. ზოგადად, ჩემი აზრით, ზედმეტად ბევრს ვსაუბრობთ მიწოდების ინოვაციურ ფორმებზე და გვავიწყდება მთავარი - შინაარსი. ამიტომ ახლა ესაა ყველაზე მნიშვნელოვანი - ხარისხიანი ახალი ამბები და სიღრმისეული ანალიზი, რასაც შესაბამისი რესურსები ჭირდება. ამიტომ, როცა ვსაუბრობთ დამოუკიდებელი მედია გამოცემების მთავარ გამოწვევებზე, პირველ რიგში ესაა ბიზნეს მოდელები და მდგრადობის პრობლემა.

ბოლო პერიოდში ონლაინ მედია აქტიურად აცხადებს ვაკანსიებს ჟურნალისტების დასაქმებისთვის. ეს ნიშნავს, რომ ფინანსურად უფრო გაძლიერდა ეს მედიები, თუ სახეზეა კადრების გადინების პრობლემა? რა ქმნის ამ პრობლემას?

ვერ გეტყვით სხვა ონლაინ გამოცემებში რა ხდება, არა მაქვს საკმარისი ინფორმაცია, მაგრამ ჩვენს, "ნეტგაზეთის" შემთხვევაში ნამდვილად არის კადრების გადინების პრობლემა, თუმცა ესეც არ არის ახალი და რაიმე განსაკუთრებული. ჩვენ ძირითადად ახალგაზრდა რეპორტიორები გვყავს, რომლებიც შემდგომ სასწავლებლად საზღვარგარეთ მიდიან ხოლმე, ან უფრო მაღალანაზღაურებად სამსახურებში, ან უბრალოდ ბეზრდებათ ერთი და იგივე სამსახური. ჩვენნაირი პატარა გამოცემებისთვის ეს ცხადია პრობლემურია, თუმცა ზოგადად ეს ბუნებრივი პროცესია ცხადია.
კატეგორია: მედიაგარემო
მას შემდეგ, რაც შეიცვალა ხელისუფლებისგან დამოუკიდებელი ყველაზე გავლენიანი არხის მფლობელი და ეთერში აღარ გადის “კურიერი”, ქვეყანაში ერთგვარი საინფორმაციო ვაკუუმი გაჩნდა. რამ განაპირობა ასეთი რეალობა და როგორ უნდა დააკმაყოფილოს მედიამ საზოგადოების ინტერესი, მიიღოს ინფორმაცია, ამ საკითხებზე “მედიაჩეკერი” ჟურნალისტ ზვიად ქორიძეს ესაუბრა.

როგორ ფიქრობთ, შეიქმნა თუ არა ახალი ამბების დეფიციტი მას შემდეგ, რაც ხელისუფლებისადმი კრიტიკულად განწყობილმა მთავარმა სატელევიზიო საინფორმაციო პროგრამამ, “კურიერი” მაქვს მხედველობაში, გამოშვებები შეწყვიტა?

ის საინფორმაციო პოლიტიკა, რაც ჰქონდა “რუსთავი 2”-ს, დიამეტრალურად განსხვავებული იყო იმ არხებისგან, რომლებსაც აქვთ მეტ-ნაკლები ლოიალობა მთავრობის მიმართ. ის ამბები, რაც გადიოდა “რუსთავი 2-ის” ეთერში, ობიექტურად ხდებოდა, ეს არ იყო “რუსთავი 2-ის” მოგონილი. არ ვსაუბრობ ინტერპრეტირებაზე, აქცენტების დასმაზე, თავად ინფორმაციას და ფაქტებს ვგულისხმობ.

ეს ფაქტები, მაგალითად, “იმედის” ან “საზოგადოებრივი მაუწყებლის” ეთერში არ ხვდებოდა არა იმიტომ, რომ ის ჟურნალისტები ვერ ხედავდნენ, ხედავდნენ, უბრალოდ, ცდილობდნენ არ შეემჩნიათ. მათ სარედაქციო პორტფელში არ ხვდებოდა იმიტომ, რომ მათი სარედაქციო პოლიტიკა ზუსტად იყო აგებული იმაზე, რომ ეს ისტორიები არ გაშუქებულიყო, რადგან მათი მიდგომა იყო მთავრობისადმი ლოიალობის გამოჩენა

ამიტომაც, როდესაც “რუსთავი 2-მა” იმ სარედაქციო პოლიტიკით არსებობა შეწყვიტა, რეალურად ინფორმაცია დაიკარგა, სხვა საერთო ეროვნული არხები აღარ გახდნენ ამ ინფორმაციის მწარმოებლები. ის ტელევიზიებიც კი, რომლებიც დაახლოებით ისეთივე სარედაქციო პოლიტიკით გამოირჩეოდნენ, როგორც “რუსთავი 2”, ან ყოველ შემთხვევაში, იყვნენ მთავრობის მიმართ კრიტიკული შინაარსით გამორჩეულნი, იგივე “კავკასია” და “TV პირველი”, მზად არ აღმოჩნდნენ იმისათვის, რომ თვითონ გამხდარიყვნენ ამ ფაქტების მომპოვებელნი და გამშუქებელნი.

რატომ? რამ განაპირობა მსგავსი რეალობის შექმნა?

მგონია, რომ არსებითი იყო ის, რომ შეფასებები, ანალიზი ჰქონდა და აქვს “Tv პირველს” სიღრმისეული და ცდილობს, რომ ეს ფაქტები, რომელიც ამოტივტივდება ზედაპირზე, არ დატოვოს ანალიზის გარეშე. მაგრამ, თვითონ მოპოვება ამ ფაქტებისა, მე მიმაჩნია, რომ ამაზე არც იყო პროფილირებული “Tv პირველი” და აი, ახლა ნელ-ნელა ვაკვირდებით, რომ უფრო აქტიური ხდება მათი საინფორმაციო გამოშვება. თუმცაღა, მგონია, რომ აი, ასეთი ტიპის ფაქტების მოპოვებას სჭირდება მეტი წყაროების მოძიება, მეტი მუშაობაც გარეთ, მეტი პროფესიონალიზმი, სუფთა პროფესიული სტანდარტების თვალსაზრისით. არ მინდა, რომ ეს ნეგატიურად იყოს გაგებული იმიტომ, რომ არ იყო “Tv პირველის” და “კავკასიის” საინფორმაციო პროგრამები ორიენტირებული იმაზე, რომ მათ ეპოვათ მეტი ფაქტი.

ჩვენ შეგვიძლია გავაკეთოთ ანალიზი, მაგალითად, ბოლო ერთი წლის და დავინახოთ, რომ ახალი ამბები, ფაქტები მოდიოდა “რუსთავი 2-დან”, ისინი იყვნენ მომპოვებლები. ძალიან გაგვიჭირდება ისეთი ფაქტების გახსენება, რომელიც მოიპოვა “Tv პირველმა” ან “კავკასიამ” და პირველი მათ მოგვაწოდეს ან რაიმე ტიპის ჟურნალისტური გამოძიება, ან სიღრმისეული რეპორტაჟი, ან ისეთი ისტორია, რომელიც შეიძლება ზედაპირზეც დევს, მაგრამ უნდა შეამჩნიოს ჟურნალისტმა.

“რუსთავი 2-ის”, “კურიერის”, “P.S.-ის” ჟურნალისტები სწორედ ამაზე იყვნენ ორიენტირებულნი. ტოქშოუების და გამოკითხვების თვალსაზრისით “Tv პირველი” საკმაოდ სიღრმისეულად მუშაობდა, მათი ტოქშოუები უფრო ყურებადიც იყო, აუდიტორიის სხვადასხვა სეგმენტის ინტერესებს აკმაყოფილებდა და ბევრ შემთხვევაში შეიძლება უფრო კარგიც ყოფილიყო, ვიდრე “რუსთავი 2-ის”, მაგრამ ინფორმაციის მიმართ მგრძნობელობა “რუსთავი 2-ს” ჰქონდა უფრო მაღალი.

შეიძლება ეს ერთგვარი დათვური სამსახურიც იყო, რომელსაც “რუსთავი 2” უწევდა დანარჩენ მედიას, განსაკუთრებით კრიტიკული შინაარსის მქონე მედიასაშუალებებს, რომ მათი იყო პრიორიტეტი და უპირატესობა ინფორმაციის მოპოვებისა და ისინი ამას გვთავაზობდნენ. შემდგომ ეწყობოდა ამ ტელევიზიების სარედაქციო პოლიტიკა ზუსტად ამ ამბებზე. რაღაც პერიოდი ეს პაუზა გაჩნდა და ახლა ნელ-ნელა იწყება შევსება.

რით იყო განპირობებული ის, რომ “რუსთავი 2” იყო წამყვანი მედია ინფორმაციის მოპოვების თვალსაზრისით? პოლიტიკური გავლენებიც ხომ არ არის გადამწყვეტი ფაქტორი ახალი ამბების შექმნის პროცესისთვის საქართველოში?

როდესაც ასეთი ვაკუუმი ჩნდება საინფორმაციო სივრცეში, ამით წესით და რიგით უნდა ესარგებლა “იმედს” და განსაკუთრებით, “საზოგადოებრივ მაუწყებელს”. მაგრამ პირიქით, ისინი წავიდნენ თავისი ძველი, ჩვეული პოლიტიკით და ვერ გაითვალისწინეს ის, რომ ამ ვაკუუმს საზოგადოება არ შეეგუება.

ინფორმაცია თავისთავად არის, ზედაპირზე დევს, ფაქტები ხდება და ის, რომ მე არ ვიმჩნევ, არ ნიშნავს, რომ ფაქტი არ ხდება. ძალიან ბევრი ეს ფაქტი შეეხება კონკრეტულ ადამიანებს, სოციალურ ჯგუფებს და მათთვის არის ძალიან მნიშვნელოვანი, რომ მეტ აუდიტორიაზე გავრცელდეს და საზოგადოებამ გაიგოს და როცა ხედავს, რომ ეს ტელევიზიები ამ ამბებს არ ავრცელებენ და არ აშუქებენ, მერე უფრო მეტი აგრესია ჩნდება ამ არხებზე, რომელთაც აქვთ საშუალება, მაგრამ სურვილი არა აქვთ, რომ გააშუქონ, უკვე მოთხოვნა უჩნდებათ კრიტიკული შინაარსის მქონე ტელეკომპანიების მიმართ, რომ ახლა თქვენი დროა და მაშინ თქვენ უნდა გააშუქოთ.

ეს არის ჩვეულებრივი პროცესი მოთხოვნისა და მიწოდების. საზოგადოება მიჩვეულია ინფორმაციას. ჩვენ ძალიან ბევრ ადამიანს ვიცნობთ ჩვენს გარემოცვაში, რომელიც არის ხელისუფლების მხარდამჭერი, მაგრამ “რუსთავი 2-ს” უყურებდა და უყურებდა ზუსტად იმ მოტივით, რომ მას ინფორმაცია აინტერესებდა. კი, მერე შეიძლება აგინებდა, ან აკრიტიკებდა “რუსთავი 2-ს”, მაგრამ ის ამ ინფორმაციას იღებდა იმიტომ, რომ სწორად იგებდა, რომ “იმედისა” და საზოგადოებრივი მაუწყებლის ამარა დარჩენილი მაყურებელი არის ნაკლებ ინფორმირებული მაყურებელი და მაყურებელს კიდევ სჭირდება ინფორმაცია.

აი, მაგალითად, როდესაც “რუსთავი 2” გაქრა, ტოქშოუებიც კი შვებულებაში იყო და უცებ ვერ მოახერხა გადასვლა “Tv პირველმა “ახალ რეჟიმში, უკვე ჩვენ დავინახეთ, რომ მაყურებელი გადაერთო აჭარის ტელევიზიაზე. კი, საზოგადოებრივი მაუწყებლის ნაწილია აჭარის ტელევიზია და რადიო, მაგრამ ცოტა განსხვავებული მიდგომა აქვს ახალი ამბების მიმართ, ვიდრე თავად საზოგადოებრივ მაუწყებელს და აჭარის ტელევიზიის მიმართ ინტერესი გაიზარდა. ეს გამოიკვეთა რეიტინგებშიც. იმიტომ, რომ იქ გაჩნდა ზუსტად ის ინფორმაცია, ის კითხვები და მცდელობა კითხვებზე პასუხების მოძიების, ეს სჭირდება ადამიანს.

თქვენ აღნიშნეთ, რომ “იმედმა” და “საზოგადოებრივმა მაუწყებელმა” არ ისარგებლეს შანსით, შეევსოთ საინფორმაციო ვაკუუმი. უფრო მეტიც თუ დავაკვირდებით მათ ბოლოდროინდელ საინფორმაციო გამოშვებებს, ძირითადად, ეს არის სახელისუფლებო აქტივობების შესახებ ნიუსები, კრიმინალური შემთხვევები და უცხოეთის ამბები. რით ახსნით ამას - პოლიტიკური გავლენებით, თუ არაპროფესიონალიზმით?

მე მაინც მგონია, რომ ეს არის მხოლოდ და მხოლოდ პოლიტიკური წნეხი, რომელსაც განიცდის ამ ტელევიზიების სარედაქციო პოლიტიკა. მე არ მჯერა, რომ იქ პროფესიონალები არ მუშაობენ, შეიძლება ყველა არ იყოს მაღალი პროფესიული სტანდარტების, მაგრამ ძალიან ბევრი კარგი ჟურნალისტი მუშაობს ერთ არხზეც და მეორე არხზეც.

ჩვენ, მაგალითად, ვხედავთ, რომ ჰქონდათ ჟურნალისტებს პროტესტი ტელეკომპანია “იმედში”, როდესაც გავიდა პროპაგანდისტული ფილმი აგვისტოს ომზე, იმიტომ, რომ მათ სწორად აღიქვეს, რომ რეაქცია ამ ფილმზე თანაბრად გადანაწილდებოდა მათზეც, იმიტომ, რომ ისინიც ამ სარედაქციო პოლიტიკის ნაწილი არიან. ამიტომ ამ ჟურნალისტებს, ვისაც აქვთ მგრძნობელობა ახალ ამბებზე, აქვთ სურვილი, რომ პროფესიულად გააკეთონ ნიუსები. ისინი რა თქმა უნდა, შეიძლება ცდილობენ, მაგრამ საბოლოო ჯამში ვიღებთ იმ პროდუქტს, რასაც სარედაქციო პოლიტიკა განსაზღვრავს. სარედაქციო პოლიტიკა ამ არხების კი ღიაა და ყველამ ვიცით, უკვე ჩანს შეუიარაღებელი თვალითაც, რომ ეს არის მთავრობის მიმართ ლოიალურად განწყობილი არხები. ამიტომ ისინი არ დაუშვებენ რაიმე, თუნდაც მცირედ კრიტიკული შინაარსის გათქმას.

ახლა, მაგალითად, ვაკვირდებოდი სოციალურ ქსელებს, როდესაც უცებ გაჩნდა ნეგატიური განწყობები ლევან იზორიას მიმართ, იმიტომ რომ უპირებენ დანიშნონ უსაფრთხოების საბჭოს მდივნად. მაგრამ ამ თანამდებობაზე ის უნდა დაინიშნოს მაშინ, თუ უკავია სათანადო პოზიცია. ამიტომ მინიმუმ დაზვერვის სამსახურის უფროსად უნდა დანიშნონ, რომ იმ თანამდებობაზე დარჩეს, თუ არადა, არათავსებადია. უცებ დავინახე, რომ წამოვიდა ტენდენცია: პირველ რიგში სოციალურ აქტივისტებში, რომ რა არის, მზითევში გვერგო ლევან იზორია?! მერე უცებ ნელ-ნელა ვხედავ, რომ სხვადასხვა სააგენტოებში კრიტიკული მოსაზრებები გამოითქმის ლევან იზორიასთან დაკავშირებით და ბოლოს უკვე საუბარია იმაზე, იყო თუ არა წარმატებული თავდაცვის სამინისტროს საქმიანობა.

ანუ ეს რას ნიშნავს? - ის კი არა, რომ კრიტიკულად ხარ განწყობილი რომელიმე მინისტრის საქმიანობის მიმართ, გუშინწინ ლევან იზორიას ჩანაცვლების საკითხი საერთოდ არ იდგა დღის წესრიგში, გუშინწინ გაგეკეთებინა სიუჟეტი თავდაცვის სამინისტროზე, ან დაეწერათ სააგენტოებს რამე ამ უწყებაზე და მინისტრზე პირადად. მაგრამ დღეს რაკი ეს ცვლილება მოხდა, ახლა ხომ უნდა დასაბუთდეს, რომ ირაკლი ღარიბაშვილის მისვლა და ლევან იზორიას შეცვლა მარტო ზოგადი პოლიტიკა კი არ არის, რომ ღარიბაშვილის დაბრუნება გვინდა სამთავრობო სივრცეში, არამედ იმიტომ, რომ თურმე თავდაცვის სამინისტროში რაღაცები ისე არ ყოფილა, როგორც უნდა ყოფილიყო.  აი, ეს ცოტა უფრო ეჭვის თვალით განგაწყობს ამ მედიების მიმართ, რომ ეს კრიტიკა კი არ არის, არამედ ეს არის უკან მიდევნებული ქვა, რომელსაც როგორც წესი მთავრობა და პოლიტიკური ჯგუფები იყენებენ ცალკეული თანადებობის პირების მიმართ, როცა მოხსნიან და მერე ზედ მიაყოლებენ მთელ კასკადს.

თუ, მაგალითად, იცი, რომ მინისტრობის დროს 700 მილიონს, პირობითად, იპარავს რამდენიმე მინისტრი და გაქვს წვდომა ამ ინფორმაციაზე, როგორც მთავრობასთან დაახლოებულ მედიას, მერე კი არ უნდა დაიწყო ამაზე მუშაობა, როცა პროკურატურა აღძრავს საქმეს, მინიმუმ როცა პირველად ინფორმაციას მიიღებ, უნდა დაიწყო გამოძიება.
ჩვენ გვახსოვს, მაგალითად, ქუთაისი-სამტრედიის საავტომობილო გზაზე რა ფულია მოპარული, ამაზე “რუსთავი 2-ს” ჯერ კიდევ როდის ჰქონდა სიუჟეტი გაკეთებული. მაშინ ამაზე მთავრობას ჰქონდა რეაქცია, რომ ეს არის ცრუ ინფორმაცია, ტყუილი. გადის რამდენიმე თვე და ვიგებთ, რომ ეს არ არის თურმე ტყუილი და პროკურატურა დაინტერესდა, კონკრეტული მინისტრებიც კი დაკითხვაზე დაიბარეს და ამის მერე დაიწყეს, მაგალითად, “იმედმა” და საზოგადოებრივმა მაუწყებელმა სიუჟეტების კეთება - ნახეთ, უი-უი, რა ყოფილან ეს მინისტრები. ეს არ არის სარედაქციო დამოუკიდებლობის მაჩვენებელი, ეს არის უბრალოდ ის, რაც ჭირდება კონკრეტულ ეტაპზე მთავრობას, ის გააკეთო - დღეს აქო ის მინისტრი, ხვალ რომ მოხსნიან ან სხვაგან გადაიყვანენ, ქოქოლა დააყარო. აი, ეს უკვე პირდაპირ აჩვენებს იმას, რომ სარედაქციო პოლიტიკა პირდაპირ მართულია მთავრობისგან და საერთოდ არ არის მართული ჟურნალისტური თემისგან, რომელიც ამა თუ იმ ტელევიზიაშია.

ამიტომაც იყო მნიშვნელოვანი ის, რომ ისეთი კრიტიკული ტელევიზიების ლიდერი, როგორიც “რუსთავი 2” იყო, არსებობდა იმ სარედაქციო პოლიტიკით. იმიტომ კი არა, რომ ახლა შეიძლება ნაკლებ პროფესიული კადრები შეარჩიონ “რუსთავი 2-ში” და ნაკლები სარედაქციო განაცხადები ჰქონდეთ, უბრალოდ, რა თქმა უნდა, ასეთი კრიტიკული ტელევიზიის გაკეთება “რუსთავი 2-ს” დღევანდელი შემადგენლობით გაუჭირდება, იმიტომ, რომ მისი ამოცანაა სხვა. მისი ამოცანა არის შეალამაზოს ის სოციალური-პოლიტიკური-ეკონომიკური მდგომარეობა, რომელიც არის ქვეყანაში. თქვას, რომ კი, არის პრობლემები, მაგრამ მთლად ისეთიც არა, როგორსაც ოპოზიცია გვიკიჟინებს.

რომ შევაჯამოთ ჩვენი საუბარი, ჩვენ შევეხეთ მოთხოვნა-მიწოდების კავშირს, დღეს ფაქტია, რომ საზოგადოებაში არის ინფორმაციაზე მოთხოვნა, თუმცა მისი დაკმაყოფილება აუდიტორიას უჭირს. წინ გველოდება 2 ახალი სატელევიზიო არხის გახსნა, ასევე “რუსთავი 2-ზე” ახალი გუნდით საინფორმაციო გამოშვების ჩაშვება, მაგრამ ამ ტელევიზიებში მაინც პოლიტიკური გავლენები არის თავშივე ჩადებული, მფლობელებიდან გამომდინარე. დამოუკიდებელმა მედიამ რა უნდა ქნას, რომ ეს საინფორმაციო შიმშილი საზოგადოებას შეუვსოს, რომ პოლიტიკური დღის წესრიგის მქონე მედიასაშუალებები არ იყვნენ წამყვანი საინფორმაციო წყაროები?

თავისთავად რაღაც განზიდვას ეს გამოიწვევს, რომ ის ტელევიზიები, რომლებიც ახლა გამოჩნდება ბაზარზე, მაინც უფრო პარტიული ნიშნით იქნება დაღდასმული თავიდანვე. ამიტომ ამ ტელევიზიების მიმართ არ იქნება განსაკუთრებული ხიბლი აუდიტორიაში. რა თქმა უნდა, მათ ეყოლებათ თავისი სასტარტო აუდიტორია, არცთუ ისე ცუდი, მაგრამ შემდგომ კიდევ უფრო მეტად გაუჭირდებათ საზოგადოების გზადაგზა აკრეფა.

რა თქმა უნდა, როდესაც კეთდება ახალი ტელევიზია, ყველაზე მნიშვნელოვანი არის, რომ ამ ტელევიზიებს ჰქონდეთ ძალიან მაღალი საზოგადოებრივი ნდობა, რომელიც არ იქნება ასოცირებული რაიმე კონკრეტულ პოლიტიკურ ჯგუფთან. მე მგონია, რომ უმჯობესი იქნებოდა ამ გზით სიარული, მაგრამ ვიღებთ იმას, რასაც ვიღებთ და შესაბამისად, ჩვენ ახლა უნდა დაველოდოთ რა იქნება.

ეს ჩემი წინასწარი მოლოდინი სრულებითაც არ არის აპრიორი, რომ აუცილებლად ასე იქნება. შეიძლება სხვაგვარადაც იყოს, მაგრამ მე ასეთი მოლოდინი მაქვს, რომ სასტარტო აუდიტორია, რომელიც ეყოლება “მთავარს” და “ფორმულას”, ეს არ იქნება ძალიან მზარდი აუდიტორია, ეს იქნება ის აუდიტორია, რომელიც იქნება იმთავითვე და იქნება ბევრად ნაკლები, ვიდრე იყო “რუსთავი 2-ის” აუდიტორია თავდაპირველად.

ბევრი ფაქტორია, მათ შორის გარკვეული ტექნიკური პრობლემებიც. მე იმასაც ველოდები, რომ შეიძლება დღის წესრიგში დააყენონ მათ შორის საკითხი, ხომ არ გადაისინჯოს მასთ ქერის პრინციპი, ხომ არ მოძველდა ეს პრინციპი, იმიტომ, რომ ზოგადად იციან, რომ სხვადასხვა საკაბელო მაუწყებელში უნდა მოხვდნენ ეს ტელევიზიები და ეს კიდევ არ უნდა მთავრობას. ამიტომ ბევრი ხელოვნური წინაღობაც გაჩნდება, თუმცაღა მე მაინც მინდა, რომ ამ ტელევიზიებმა ეს ჩემი მოლოდინი გააქარვონ და პირიქით აჩვენონ, რომ მათი სარედაქციო პოლიტიკა იქნება უფრო მეტად მიუკერძოებელი და კრიტიკული ვიდრე ძალიან პარტიული.

მაგრამ რჩება ძალიან დიდი რესურსი, რომ უფრო გააქტიურდეს ონლაინ მედია, რომ მან მოიზიდოს მეტი აუდიტორია ახალი, საკუთარი შინაარსის გადასხვაფერებით და იმით, რომ უფრო მეტი მნიშვნელოვანი თემა მოგვცეს იმ ონლაინ საშუალებებში, რომლებიც დღეს არის პოპულარული საქართველოში. მათ, მე მგონი, რომ უჩნდებათ ეს საშუალება, იმიტომ, რომ აი, ასეთი გაბლარული სატელევიზიო სივრცის დროს ჩვენი აქტიური საზოგადოებრივი ნაწილი, რომელიც ისედაც ვიცით, რომ აქტიურია სოციალურ ქსელებში, დაიწყებს ამავე სოციალურ სივრცეში ინფორმაციის ძებნას და სწორად შერჩევას.

მე მგონი, მეტი აქტიურობის კარგი ფაზა უდგას ონლაინ მედიას და არ უნდა დაკარგონ ეს შანსი, კარგად უნდა გამოიყენონ. ეს დამოკიდებულია იმაზე, რომ მოზიდული აუდიტორიის სწორი მონეტიზაცია შეძლონ და მეტად გაძლიერდნენ. ახლა არის საუკეთესო დრო, იმიტომ რომ მ წინასაარჩევნო წელს ოთხოვნა ინფორმაციაზე არის ყოველთვის მზარდი და თანამედროვე აუდიტორიას მხოლოდ პროპაგანდისტული ინფორმაცია არ უნდა.
კატეგორია: მედიაგარემო

ხელისუფლებაში ყოფნის მეშვიდე წელს “ქართული ოცნების” ლიდერები თავს აღარ იწუხებენ ყოველთვიური, ან თუნდაც ყოველწლიური პრესკონფერენციებით. კრიზისულ თუ კრიტიკულ სიტუაციაში კი მხოლოდ ტელეჟურნალისტებს ესაუბრებიან. ამის პარალელურად სახელმწიფო ინსტიტუციები აქტიურად მუშაობენ კრიტიკულად განწყობილი ტელევიზიების რაოდენობის შესამცირებლად.

 ყოველთვიური პრესკონფერენციების ტრადიციას საფუძველი ბიძინა ივანიშვილმა მისი პრემიერობის პერიოდში ჩაუყარა. თუმცა, მოგვიანებით პრემიერის პოსტზე ივანიშვილის მემკვიდრეებმა ჯერ პრესკონფერენციების სიხშირე შეამცირეს, ხოლო შემდეგ საერთოდ შეწყვიტეს და მედიის წინაშე ანგარიშვალდებულების ახალი ფორმა დაამკვიდრეს: შეხვედრები მხოლოდ ტელევიზიების ჟურნალისტებთან ან სატელევიზიო ტოქშოების წამყვანებთან.

“მიდგომა, რომ მთავრობის მაღალჩინოსნები მნიშვნელოვან თემებზე მხოლოდ სატელევიზიო გადაცემების წამყვანებთან საუბრობენ, არის დისკრიმინაციული სხვა ტიპის მედიასაშუალებებთან მიმართებაში, რადგან მედია მხოლოდ ტელევიზია არ არის”, - ამბობს ინტერნეტ-გამოცემა netgazeti.ge-ს რედაქტორი დათო ქოქოშვილი.


alt
ბიძინა ივანიშვილის პირველი პრესკონფერენცია, რომელსაც 200 ჟურნალისტი ესწრებოდა.
2011 წ, 1 ნოემბერი. ფოტო: რადიო თავისუფლება

 

“საქართველოს ხელისუფლება ავლენს უკიდურესად ჩამორჩენილ დამოკიდებულებას მედიის მიმართ, როდესაც მხოლოდ ტოქშოუს წამყვანებს იწვევს ხელისუფლების მაღალჩინოსნების მნიშვნელოვან პრესკონფერენციებზე”, - ასეთია “ტაბულას” მთავარი რედაქტორის, სალომე უგულავას შეფასება.

On.ge-ის ახალი ამბების მთავარი რედაქტორი გელა ბოჩიკაშვილი ამბობს, რომ უკვე ტენდენციის სახე აქვს სახელისუფლებო პარტიისა და მთავრობის წარმომადგენლების მხრიდან მხოლოდ ტელემედიასთან თანამშრომლობას.

ბოლო ასეთი შემთხვევა 2 სექტემბერს მოხდა, როცა რამდენიმე საათით ადრე გადამდგარმა პრემიერ-მინისტრმა მამუკა ბახტაძემ პრეკონფერენციაზე მხოლოდ სატელევიზიო ტოქშოუების წამყვანები მიიწვია, თუმცა ისინიც არასრული შემადგენლობით. ტელეკომპანია “პირველის” ჟურნალისტის შეკითხვაზე, თუ რატომ არ იყო შეხვედრაზე მიწვეული “კავკასიის” ჟურნალისტი, მთავრობის პრესსამსახურმა უპასუხა, რომ მხოლოდ ეროვნული მაუწყებლების წარმომადგენლები იყვნენ შერჩეული.

alt“მეტ კვალიფიკაციას არც მოველოდი მთავრობისგან და მათი პიარისგან, მაგრამ მაინც რომ იცოდეთ: “კავკასია” არის ეროვნული ტელემაუწყებელი საქართველოს კანონმდებლობის და კომუნიკაციების კომისიის მიერ გაცემული დოკუმენტის მიხედვით. ახლა თქვენ სად აგიხსნათ, რომ ეროვნული ტელემაუწყებელი ერთ კონკრეტულ მულტიპლექსში ჩართვას არ ნიშნავს და ციფრულ საუკუნეში საქართველო შესაძლოა რამდენიმე მულტიპლექსით, თანამგზავრით და სხვადასხვა საშუალებებით დაფარო. ისე თუ გეპატარავებით თვალში ან უბრალოდ არ მოგწონვართ პირდაპირ თქვით, ან რამე სხვა მიზეზი მოიფიქრეთ სამომავლოდ”, - ასე გამოეხმაურა “ფეისბუკში” პრემიერის პრესსამსახურის განმარტებას ტელეკომპანია “კავკასიის” დირექტორი ნინო ჯანგირაშვილი.

მამუკა ბახტაძესთან, რომელმაც გადადგომის შესახებ მოქალაქეებს ონლაინ, ფეისბუკის საშუალებით აცნობა, შეკითხვების დასმის შესაძლებლობა არ მიეცათ ონლაინ გამოცემების ჟურნალისტებს. კითხვები ვერც ჟურნალ-გაზეთებისა და რადიოების წარმომადგენლებმა დასვეს იმ დროს, როდესაც ყოფილ პრემიერთან შეხვედრაზე მიწვეულებს შორის აღმოჩნდა ჟურნალისტი, რომელსაც საერთოდ არანაირი შეკითხვა არ ჰქონდა მასთან.

“ჟურნალისტის მთავარი ფუნქციაა კითხვების დასმა და ამ კითხვებზე პასუხის მიღება: ჩვენ, აი, ამ ძირითად ვალდებულებას გვიზღუდავენ სამთავრობო პიარები და სამთავრობო პარტიის პრესსამსახური”, - ამბობს გელა ბოჩიკაშვილი “მედიაჩეკერთან” საუბარში.


«ხელისუფლება ონლაინ მედიის არდაშვებით
პრესკონფერენციებზე თავიდან ირიდებს დისკომფორტს -
ამ გზით მაქსიმალურად ამცირებს მათ მიმართ
კრიტიკული კითხვების რაოდენობას» -
სალომე უგულავა, ტაბულა.


“ნეტგაზეთის” რედაქტორის თქმით, ის ფაქტი, რომ რეგიონულ მედიას, ონლაინ მედიას, რადიოებს, პრესას არ ეძლევა კითხვების დასმის შესაძლებლობა, აზიანებს საზოგადოების ინტერესს, მიიღოს მეტი ინფორმაცია და პასუხები.

“რაც მეტია მედიის წარმომადგენლობა პრესკონფერენციაზე, ცხადია, რომ კითხვებიც უფრო მრავალფეროვანია. თან, ეს ყველაფერი ერთგვარ ტენდენციად ყალიბდება, რადგან 20 ივნისის მოვლენების შემდეგ საზოგადოებასთან სასაუბროდ მაშინდელმა შს მინისტრმა გიორგი გახარიამაც იგივე ფორმატი აირჩია”, - ამბობს დათო ქოქოშვილი.

“ტაბულას” მთავარი რედაქტორის თქმით, ონლაინ მედიის აუდიტორია მნიშვნელოვნადაა გაზრდილი და ის გაცილებით მაღალი ეთიკური სტანდარტით გამოირჩევა, ვიდრე ბევრი ტელევიზია, განსაკუთრებით, პროსახელისუფლებო.

“ხელისუფლება ონლაინ მედიის არდაშვებით პრესკონფერენციებზე თავიდან ირიდებს დისკომფორტს - ამ გზით მაქსიმალურად ამცირებს მათ მიმართ კრიტიკული კითხვების რაოდენობას. ეს, ბუნებრივია, ხელს უშლის საზოგადოების ინფორმირებას. ბევრი მნიშვნელოვანი კითხვა რჩება არა მხოლოდ პასუხგაუცემელი, დაუსმელიც - კი. ონლაინ მედიის მიმართ დისკრიმინაციულია სხვა, უფრო დიდ პრესკონფერენციებზე, კითხვების რიგითობის განაწილებაც”, - აცხადებს სალომე უგულავა.

რატომ ესაუბრება ხელისუფლება მხოლოდ ტელემედიას? - ამას On.ge-ის ახალი ამბების მთავარი რედაქტორი ორი მიზეზით ხსნის.

“უფრო დიდი გავლენა აქვს ტელევიზიას და ამიტომ თავს აღარ იღლიან ონლაინ მედიას ელაპარაკონ. ურჩევნიათ, რომ, ასე ვთქვათ, “გამგებლებს” ელაპარაკონ და არა “მოქალაქეებს”, - აცხადებს გელა ბოჩიკაშვილი და მეორე მიზეზად ხელისუფლებისადმი ტელევიზიების ლოიალურ დამოკიდებულებას ასახელებს:

“საარჩევნო მონიტორინგს თუ გადავხედავთ, ტელევიზიების დიდი ნაწილი ხელისუფლების მიმართ იყო ლოიალური. სამი ტელევიზია იყო ნახსენები, როგორც ხელისუფლების მიმართ კრტიკული: რუსთავი 2, ტვ პირველი და აჭარის ტელევიზია. არჩევნების შემდეგ მედიაბაზარზე შეიცვალა ბევრი რამ: აჭარის ტვ-ში ძველი დირექტორი არ არის, ახალიც არ არის არჩეული, შესაბამისად, ვერ ვიტყვით შეიცვალა თუ არა რამე. ტვ პირველი ზეწოლად აღიქვამს მფლობელზე დაწყებულ გამოძიებას. რუსთავი 2-ში შეიცვალა მფლობელი”, - ამბობს On.ge-ის ახალი ამბების მთავარი რედაქტორი.

“ნეტგაზეთის” რედაქტორი დათო ქოქოშვილი მიიჩნევს, რომ ფორმატი, რომლითაც მმართველი გუნდი მედიასთან ხელისუფლებაში მოსვლის საწყის წლებში ურთიერთობდა, უფრო მისაღები იყო - როცა ღია პრესკონფერენციები ტარდებოდა და უფრო მეტ ჟურნალისტს შეეძლო შეკითხვის დასმა.

ზოგადად, მედიის და საზოგადოების წინაშე ხელისუფლების ანგარიშვალდებულებას ეწინააღმდეგება მოქალაქეების და ჟურნალისტების სეგრეგაცია რაიმე ნიშნით. ხელისუფლების ვალდებულებაა უზრუნველყოს თანაბარი მედია გარემო, სადაც ჟურნალისტებს, მათ შორის ყველაზე კრიტიკულად განწყობილი მედიასაშუალებების წარმომადგენლებს, აქვთ კითხვის დასმის შესაძლებლობა.

კატეგორია: ეთიკა
თუკი გუგლის საძიებო სისტემაში ჩაწერთ სიტყვათშეთანხმებას - “ბავშვის დაჭრა”, იხილავთ სხვადასხვა მედიასაშუალების მიერ გავრცელებული მასალების ბმულებს, რომელიც 27 აგვისტოს თბილისში მომხდარ შემთხვევას ასახავს. ყველაზე პოპულარული მასალების სათაურები ასე გამოიყურება:

  • მძიმე კადრები, რომლებშიც დეტალურად ჩანს პეკინზე სამი წლის ბავშვის დაჭრის შემთხვევა
  • კადრები, რომელიც იმ მომენტშია გადაღებული, როდესაც გამვლელმა ქალმა 3 წლის ბავშვი სახის არეში დაჭრა, ისმის ბავშვების განწირულ ხმა [გაფრთხილება: ვიდეო შეიცავს ემოციურად მძიმე კადრებს]
  • შეიძლება უცხოელი იყო, რომელსაც თავის შვილს არ აძლევენ და ბავშვებს რომ ხედავს, ჭკუიდან იშლება - როგორ აღწერს მოქალაქე ქალს, რომელმაც პეკინზე ბავშვი დაჭრა და მიიმალა
  • იძებნება! - ქალი, რომელმაც პეკინზე დანით 3 წლის ბავშვი დაჭრა
მასალებს თან ახლავს ქუჩის სათვალთვალო კამერების მიერ გადაღებული ვიდეომასალები, რომლებიც აღწერს, თუ როგორ უახლოვდება ქალი ქუჩაში გადაადგილების დროს დედ-მამას ორ მცირეწლოვან შვილთან ერთად; მივარდება ერთ-ერთ ბავშვს, აყენებს სახის არეში ჭრილობას, ცდილობს მეორე ბავშვის დაზიანებასაც; ისმის ბავშვების შემზარავი ტირილი; დაბნეული მშობლები ცდილობენ ბავშვების დახმარებას; ამ დროს მოძალადე ტოვებს შემთხვევის ადგილს და ახერხებს მიმალვას.

ამის შემდეგ მედიასაშუალებები, ასევე, ცალკეული მომხმარებლები სოციალურ ქსელებში ავრცელებენ სავარაუდო მოძალადე ქალის ფოტოანაბეჭდებს ამ ვიდეომასალებიდან და აცხადებენ ძებნას მასზე. საბოლოოდ, 28 აგვისტოს სამართალდამცავებმა ქალი დააკავეს, თუმცა მოქალაქეები არ წყვეტენ მომხდარის განხილვას: ქალს “შეშლილად” აცხადებენ და ითხოვენ მის “ცოცხლად გატყავებას”, შეურაცხყოფენ ბავშვის მამას და ამ ამბის შემსწრე ყველა ადამიანს, რომლებმაც ვერ შეძლეს ადგილზე მოძალადის დაკავება.

“წამების მსხვერპლთა ფსიქოსოციალური და სამედიცინო რეაბილიტაცის ცენტრის წარმომადგენელი, ფსიქოლოგი მაია ცირამუა მიიჩნევს, რომ მედიამ არ უნდა შეუწყოს ხელი ისეთ გაშუქებას, რომელიც კიდევ უფრო მეტად გააძლიერებს სტიგმას ფსიქიკური ჯანმრთელობის მქონე ადამიანების მიმართ.

alt“განსაკუთრებით მაღალი პასუხისმგებლობაა მედიაზე იმიტომ, რომ ჩვენ ხომ ვიცით, რომ წინსწრებად, სანამ არ არის ჩატარებული ფსიქიატრიული ექსპერტიზა, ზოგადად, მოტივები არ არის დადგენილი, არ უნდა შეუწყოს ხელი იმას, რომ საზოგადოებამ ერთმნიშვნელოვნად ამ ადამიანზე გამოიტანოს თავისი განაჩენი, თავისი დასკვნები. ჩვენ ვხედავთ რამხელა აჟიოტაჟია ამ საკითხან დაკავშირებით, ლამის საზოგადოება ითხოვს ლინჩის წესით მის გასამართლებას და ამასთანავე ძალიან ცუდი აქცენტები კეთდება ფსიქიკური ჯანმრთელობის პრობლემების მქონე ადამიანებზე, რომლებიც განიხილებიან, როგორც მოძალადეები. ანუ ყველა ფსიქიკური ჯანმრთელობის პრობლემების მქონე ადამიანი არის მოძალადე - დაახლოებით, აი, ასეთი აზრის განმტკიცებას შეუწყო ხელი მედიის დამოკიდებულებამ და გაშუქების სტრაგეგიამ, რომელსაც ჩვენ ვხედავთ ამ ამბის მოხდენიდან დღემდე”, - აცხადებს მაია ცირამუა “მედაიჩეკერთან” საუბარში.

უფლებადამცველი ანა არგანაშვილი “ფეისბუკში” გამოეხმაურა ამ საკითხს და აღნიშნა, რომ არარაციონალურია ფსიქიკური ჯანმრთელობის შესაძლო პრობლემაზე პანიკური რეაქცია:

“იმ შემთხვევაშიც, თუ ამ ქალს [ბავშვის დაჭრაში ბრალდებულს] არ აღმოაჩნდა ფსიქიკური ჯანმრთელობის პრობლემა, ჩვენი პანიკური რეაქციით გავაუარესებთ ქვეყანაში მდგომარეობას... თავი დავანებოთ იმას, რომ სტატისტიკურად ფსიქიკური ჯანმრთელობის პრობლემების მქონე ადამიანები გაცილებით მეტად ხდებიან დანაშაულის მსხვერპლი, ვიდრე ჩამდენი,” - წერს ანა არგანაშვილი.

მაია ცირამუას თქმით, მედია უნდა იყოს მოწოდებული იმისკენ, რომ აქცენტი გადაიტანოს ძალადობაზე, ძალადობრივი ქცევის პრევენციაზე, რომელიც სახელმწიფოს პრეროგატივაა.

“მედიის აქცენტი ეს უფრო უნდა იყოს და კიდევ ვფიქრობ, რომ მედიას ასევე შეუძლია ხელი შეუწყოს პირიქით, აი, ამ აღშფოთების, ბრაზის განეიტრალებას, რასაც ვხედავთ და ეს უკავშირდება იმ ადამიანებს, რომლებიც შეესწრნენ შემთხვევას. ჩვენ ვკითხულობთ უამრავ სტატუსს, კომენტარს სოციალურ ქსელებში, სადაც საუბარია იმაზე, რომ აი, მამა როგორ არ დაეხმარა საკუთარ შვილს, რომ ის არის მშიშარა, ასევე, იქ შემსწრე საზოგადოებაზე. მედიას შეუძლია უბრალოდ ამოიღოს მეცნიერულად დადასტურებული ინფორმაცია იმასთან დაკავშირებით, რომ აი, ასეთ, ადამიანის სიცოცხლისთვის საშიშ, მოულოდნელად თავს დამტყდარ სიტუაციებში გაშეშება არის ერთ-ერთი ბუნებრივი რეაქცია,“ - ამბობს მაია ცირამუა.

ნათია კუპრაშვილი, “ჟურნალისტიკის რესურსცენტრის” წარმომადგენელი ფიქრობს, რომ ამბის ტირაჟირებითა და ფსიქიკური პრობლემების მქონე პირთა სტიგმატიზებით სოციალური ქსელების მომხმარებლებმა გაასწრეს მედიასაშუალებებს.

alt“მედია, ასე ვთქვათ, აყვა “ტრენდს”. მშობლების ბულინგით დაწყებული, თვითმხილველთა შეურაცხყოფით, ლინჩის წესისა და სასტიკი წამების მოთხოვნით დამთავრებული კომენტარები არ დაკლებია ქართულენოვან სივრცეს. დამნაშავის მოძებნის მიზნით კადრების გავრცელებას ჰქონდა საფუძველი, არსებობდა საზოგადოებრივი ინტერესი, მაგრამ ეს ვერ ვრცელდება ვერც დასახიჩრებული ბავშვის კადრების და ვერც დანაშაულის ხმების გავრცელებაზე. დღეს ამ კადრებს დაკარგული აქვთ საზოგადოებრივი ინტერესიც, რადგან დამნაშავე დაკავებულია,”- აცხადებს ნათია კუპრაშვილი “მედიაჩეკერთან” საუბარში.

იგი ფიქრობს, რომ დაზარალებულ ოჯახს აქვს დავიწყების უფლება.

“ეს ევროსასამართოს მიერ არარერთგზის აღიარებული უფლებაა და იმედი ვიქონიოთ, რომ ამ უფლების რეალიზებისთვის დაზარალებულებს სასამართლოს პროცესი არ დაჭირდებათ. მიხარია, რომ რამდენიმე მედიასაშუალება უკვე გამოეხმაურა, მაგალითად, ტვ 25-მა საკუთარი თვითრეგულირების ფარგლებში აიღო შესაბამისი კონტენტი,” - აცხადებს ნათია კუპრაშვილი.

altნინო ჯაფიაშვილი, რადიო “თავისუფლების” ქართულენოვანი სამსახურის მმართველი რედაქტორი გვიზიარებს, თუ რა საკითხებზე იმსჯელეს რედაქციის შიგნით, ვიდრე 27 აგვისტოს თბილისში მომხდარი ამ შემხთხვევის შესახებ ვიდეომასალას გამოაქვეყნებდნენ. მისი თქმით, მსჯელობის საგანი იყო ძალადობის შემცველი კადრების გამოყენება; მსჯელობის საგანი იყო ბავშვის იდენტიფიცირების საკითხი და ასევე, ის, ხომ არ მიადგებოდა ბავშვს რაიმე სახის ზიანი, თუნდაც მისი ვინაობის დაფარვის შემთხვევაში, ამასთან - კარდები არ იყო უშუალოდ რადიო თავისუფლების მიერ გადაღებული.

“ძალიან ცალსახა იყო ჩვენთვის ის, რომ თავდამხსმელი ქალის იდენტიფიცირებაც არ მოგვეხდინა, მითუმეტეს სოციალურ მედიაში შექმნილი ფონის და კონტექსტის გამო”, - უთხრა ნინო ჯაფიაშვილმა “მედიაჩეკერს”.

მისივე თქმით, მას შემდეგ, რაც პოლიციამ დააკავა თავდამსხმელი, რადიო თავისუფლებამ გამოქვეყნა 1 წუთიანი ვიდეო, რადგან რედაქციამ მიიჩნია, რომ ვიდეოფორმატით ამ ამბის მოყოლა იყო მნიშვნელოვანი და ეფექტური გზა საზოგადოების სწორი ინფორმირებისთვის.

“მთავარი ამოცანა იყო ის, რომ: 1. ბავშვის იდენტიფიცირება არ მოხდარიყო; 2 აუცილებლად წინასწარ გაგვეფრთხილებინა აუდიტორია, რომ ეს მასალა შეიცავს ძალადობის ამსახველ კადრებს და 3. ჩვენთვის ძალიან მნიშვნელოვანი იყო, რომ მასალა არ გაგვეშვა სარედაქციო დამუშავების გარეშე, ანუ უკონტექსტოდ. ამოცანა იყო აუდიტორიისთვის კონტექსტი სწორად მიგვეწოდებინა. სენსაცია არ შეგვექმნა”, - ამბობს ნინო ჯაფიაშვილი.

მისივე თქმით, სარედაქციო გადაწყვეტილების მიღებას, თუ როგორ უნდა გაეშუქებინათ ეს საკითხი, წინ უძღოდა რედაქტორების განხილვა, ასევე, კონსულტაციები საქართველოს ჟურნალისტური ეთიკის ქარტიის წარმომადგენლებთან.

იმის მიუხედავად, რომ მოგვიანებით რამდენიმე მედიასაშუალებამ წაშალა საკუთარი გვერდიდან სათვალთავლო ვიდეოკამერით მოპოვებული ვიდეომასალა და თავდამსხმელის ფოტოსქრინებიც, ისინი ვირუსულადაა გავრცელებულ სოციალურ ქსელებში და სხვა სახის ვებგვერდებზე.
კატეგორია: ეთიკა
ავტოსაგზაო შემთხვევების შედეგად დაღუპულთა და დაზარალებულთა სტატისტიკის მიხედვით საქართველოს ევროპაში ერთ-ერთი ყველაზე ცუდი მაჩვენებელი აქვს. ამასთან ყოველწლიურად მზარდია ავტოავარიების მსხვერპლთა რაოდენობა. შესაბამისად, თითოეული ასეთი შემთხვევა მედიის აქტიურ ყურადღებას იქცევს.

ერთ-ერთი ბოლო ასეთი შემთხვევა 18 აგვისტოს მოხდა სოფელ ნოსირთან - ორი ავტომობილს შეჯახების შედეგად ცეცხლი გაუჩნდა, დაიღუპა ორი და სამი ადამიანი დაშავდა.

ტელეკომპანია "რუსთავი 2-ის "საინფორმაციო გამოშვება “კურიერში" მომხდარის გაშუქებისას ეთერში აჩვენეს კადრი, თუ როგორ გადააქვთ სამართალდამცავებს ერთ-ერთი გარდაცვლილის დანახშირებული გვამი. დამწვარი ადამიანის ფოტო დაურთო საკუთარ მასალას "პრაიმტაიმმა", თუმცა მოგვიანებით ფოტო შეცვალა. მისი იდენტური ტექსტი გაავრცელა mediamall.ge-მაც, თუმცა "პრაიმტაიმისგან" განსხვავებით მძიმე ფოტო არ შეუცვლია.

საქართველოს ჟურნალისტური ეთიკის ქარტიის სახელმძღვანელო წესების მიხედვით, “მიზანშეწონილი არ არის დაზარალებულის, გვამისა ან დასახიჩრებული სხეულის, სისხლისა და სხვა მსგავსი სცენების ჩვენება მნიშვნელოვანი სარედაქციო დასაბუთების გარეშე. მათი გადაღება უნდა მოხდეს მხოლოდ გარკვეული მანძილიდან, რათა შეუძლებელი იყოს დაზარალებულის იდენტიფიცირება”.

“კურიერის” რეპორტაჟში, ისევე როგორც "პრაიმტაიმისა" და mediamall.ge-ს შემთხვევაში, არ იყო დასაბუთებული, თუ რა მიზანს ემსახურებოდა დანახშირებული გვამის ჩვენება. 

უბედური შემთხვევების გაშუქების დროს ჟურნალისტებს სიფრთხილისკენ მოუწოდებენ ევროპის ქვეყნების პრესის საბჭოები. მაგალითად, ნორვეგიაში ჟურნალისტების ქცევის კოდექსი აფრთხილებს მათ, რომ გაითვალისწინონ, თუ რა გავლენას იქონიებს უბედური შემთხვევისა და კრიმინალის კონკრეტული ფაქტის გაშუქება კონკრეტულ მსხვერპლსა და მის ახლობლებზე - “გამოიჩინეთ ყურადღება მწუხარებასა და შოკში მყოფი ადამიანების მიმართ,” - მიმართავენ ჟურნალისტებს. 

ბელგიაში ეთიკის კოდექსი ჟურნალისტებს მოუწოდებს, სიფრთხილე გამოიჩინონ უბედური შემთხვევის მსხვერპლებთან ან მათ ოჯახებთან მუშაობის დროს.

გერმანიაში პრესის ეთიკის კოდექსის მიხედვით, მედიამ თავი უნდა აარიდოს ძალადობის, სისასტიკის და ტანჯვის სენსაციურ გამოსახულებას: “პირველ გვერდებზე ძალადობისა და უბედური შემთხვევების გრაფიკული გამოსახულების განთავსების დროს პრესამ უნა გაითვალისწინოს ამის შესაძლო ზეგავლენა ბავშვებსა და ახალგაზრდებზე”.
კატეგორია: მედიაგარემო
შედგება თუ არა მორიგი ამორალური გარიგება სამაუწყებლო კომპანია “რუსთავი 2”-თან მიმართებაში და დაადგება თუ არა სფეროშიც “ოცნება” წინამორბედი ხელისუფლების მანკიერ გზას, რამდენიმე დღეში გაირკვევა.

“რუსთავი 2”-ის ამჟამინდელმა მფლობელმა ქიბარ ხალვაშმა, რომელმაც კომპანიაში წილები სტრასბურგის სასამართლოს 18 ივლისის გადაწყვეტილების შემდეგ დაიბრუნა, 12 აგვისტოს განაცხადა, რომ არხს ყიდის.

„ოცნების ხელისუფლება მისი წინამორბედის გზას დაადგა”, - ასე გამოეხმაურნენ რუსთავი 2-ის დამფუძნებლები დავით დვალი და ჯარჯი აქიმიძე კომპანიის მორიგი გადაყიდვის მცდელობას. მათ გააფრთხილეს პოტენციური მყიდველები, რომ ისინი ვერ გახდებიან კეთილსინდისიერი შემძენები, ვინაიდან “ტელევიზია უკანონოდ წაართვეს მის დამფუძნებლებს, რომლებიც მის დასაბრუნებლად იბრძვიან”.

2015 წელს, როდესაც ქიბარ ხალვაშმა სასამართლოს მიმართა “რუსთავი 2”-ის წილებთან დაკავშირებით, ის ცდილობდა დაემტკიცებინა, რომ მას წილები ამორალური გარიგების საფუძველზე დაათმობინეს და არაკეთილსინდისიერი შემძენები იყვნენ ისინი, ვინც მომდევნო წლებში დაისაკუთრეს “რუსთავი 2”.

საქართველოში სამივე ინსტანციის სასამართლომ გაიზიარა ხალვაშის არგუმენტები, რის შედეგად რუსთავი 2-ის მესაკუთრედ აღიარებული იქნა სწორედ ქიბარ ხალვაში. იგივე დადასტურდა სტრასბურგის სასამართლოს გადაწყვეტილებითაც.

თუმცა პარალელურად საქართველოს მთავარ პროკურატურაში 2012 წლიდან მოყოლებული მიმდინარეობს სისხლის სამართლის საქმის გამოძიება “რუსთავი 2“-ის დამფუძნებლების - დავით დვალისა და ჯარჯი აქიმიძის ქონებრივი უფლების იძულებით გადაცემის ფაქტზე.

გადავხედოთ ქრონოლოგიას:

  • სამაუწყებლო კომპანია “რუსთავი 2” 1994 წელს შეიქმნა. რეგისტრაციის მომენტისთვის მფლობელებზე წილები ასე იყო გადანაწილებული: ჯარჯი აქიმიძე - 33.3%, დავით დვალი - 33.3% და ეროსი კიწმარიშვილი 33.3%;
  • 2001 წლის ნოემბერში სამივე დამფუძნებელმა თანაბრად ჩამოიკლეს და გაყიდეს წილები ნიკოლოზ ტაბატაძეზე. შედეგად 30-30 პროცენტი დარჩათ დვალს, აქიმიძეს და კიწმარიშვილს, ხოლო 10%-ის მფლობელი გახდა ნიკა ტაბატაძე;
  • 2004 წლის 16 ივნისს ნასყიდობის ხელშეკრულება გაფორმდა, რომლის მიხედვით პაატა კარსანიძემ შეიძინა აქიმიძის და დვალის 30-30 პროცენტიანი წილები. ხელშეკრულების მიხედვით, აქიმიძემ და დვალმა 100-100 ათას დოლარად გაყიდეს წილები. აქიმიძე და დვალი აცხადებენ, რომ წინა ხელისუფლება მათ დაემუქრა და ამ გზით აიძულა წილების დათმობა. კარსანიძე ნომინალური მყიდველი იყო;
  • იმავე დღეს, 2004 წლის 16 ივნისს, კარსანიძისგან ეს 60%-ანი წილი იყიდა ქიბარ ხალვაშმა. ნასყიდობის ხელშეკრულების მიხედვით, ხალვაშმა 60%-ში 200 ათასი დოლარი გადაიხადა. თუმცა მოგვიანებით, ასევე, იკისრა აქიმიძესთან და დვალთან მიმართებაში 1 მლნ 200 ათასი დოლარის ღირებულების საკრედიტო ვალდებულების დაფარვა;
  • 2004 წლის 22 ივნისს ეროსი კიწმარიშვილის 30%-ანი წილი შპს “პანორამამ” იყიდა, რომლის დამფუძნებელი ასევე ქიბარ ხალვაში იყო. დოკუმენტების მიხედვით, კიწმარიშვილს “პანორამამ” 50 ათასი დოლარი გადაუხადა. მოგვიანებით, როდესაც ქიბარ ხალვაშმა რუსთავი 2-ის საქმეზე სამართლებრივი დავა დაიწყო, ხალვაში ირწმუნებოდა, რომ ეროსი კიწმარიშვილს 6 მილიონი დოლარი გადაუხადა დამატებით, რასაც კიწმარიშვილი არ ადასტურებდა. უფრო მეტიც, კიწმარიშვილს სამართლებრივი დავა ჰქონდა ქიბარ ხალვაშთან იმაზე, რომ არც იმ 30%-ის გაყიდვისთვის გადასახდელი 50 ათასი დოლარი მიუღია. ამჟამად ამ 30%-ის დაბრუნებისთვის სამართლებრივ დავაში გარდაცვლილი ეროსი კიწმარიშვილის მეუღლე - ია კიწმარიშვილი ჩაერთო;
  • 2004 წლის ოქტომბერში ნიკოლოზ ტაბატაძემ 10%-ანი წილი დათმო “პანორამას” სასარგებლოდ 200 ლარად და შედეგად “რუსთავი 2”-ის 100%-ის წილი მფლობელი გახდა ქიბარ ხალვაში. ტაბატაძე ამ 10%-ან წილზე რაიმე პრეტენზიას არ აცხადებს.
  • 2012 წლის 8 დეკემბერს დავით დვალის და ჯარჯი აქიმიძის განცხადების საფუძველზე საქართველოს გენერალურმა პროკურატურამ გამოძიება დაიწყო სამაუწყებლო კომპანია რუსთავი 2-ის დამფუძნებლების მიერ 2004 წლის 16 ივნისს ქონებრივი უფლების იძულებით გადაცემის ფაქტზე. გამოძიება მიმდინარეობს საქართველოს სსკ-ის 333-ე მუხლის მე-3 ნაწილის ,,ბ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული დანაშაულის ნიშნებით, რაც გულისხმობს სამსახურებრივი უფლებამოსილების გადამეტებას ძალადობით ან იარაღის გამოყენებით
  • 2015 წლის 14 თებერვალს დავით დვალს და ჯარჯი აქიმიძეს დაზარალებულის სტატუსი მიენიჭათ. გამოძიება ამ დრომდე არ დასრულებულა.

დოკუმენტების მიხედვით, ხალვაშის სრულ მფლობელობაში რუსთავი 2 რჩებოდა 1 წელზე ცოტა მეტ ხანს. 2005 წლის 26 დეკემბერს ქიბარ ხალვაშმა “რუსთავი 2”-ის წილის 22% მიყიდა შპს “საქცემენტს”, ხოლო მოგვიანებით დარჩენილი 78% - შპს “გეო-ტრანსს”.

ხალვაშის ცნობით, იმ დროს, როცა მას რუსთავი 2-ის წილების 100% დაათმობინეს 268 997 დოლარად, სასაქონლო ექსპერტიზის დასკვნით, ეს ქონება 7 მილიონზე მეტი ღირდა. ამასთან, ხალვაშის მხარის ცნობით, მას არც ეს 268 997 დოლარი მიუღია.

პაატა სალიას განცხადებით, ქიბარ ხალვაშმა ჯერ კიდევ 2008 წელს მიმართა პროკურატურას რუსთავი 2-ის იძულებით ჩამორთმევის საქმის გამოძიების მოთხოვნით. მან იგივე მოითხოვა 2012 წელს, როცა ხელისუფლება ქართულმა ოცნებამ გადაიბარა. აქიმიძის და დვალისგან განსხვავებით, რომლებიც დღემდე პროკურატურის გამოძიების შედეგებს ელიან, ხალვაშმა სასამართლოს ამორალური გარიგების მუხლით მიმართა, რომელიც საპროცესო კოდექსის შესაბამისად, ბათილია.

შედეგიც სწორედ ამ სარჩელმა გამოიღო და არა პროკურატურაში დაკონსერვებულმა გამოძიებამ. მედიის სპეციალისტების ნაწილი ფიქრობს, რომ ეს მოქმედი ხელისუფლების და კონკრეტულად, ქართული ოცნების მოქმედი თავმჯდომარის, ბიძინა ივანიშვილის ერთგვარი ხრიკი იყო, რომ “რუსთავი 2” მისთვის ადვილად კონტროლირებად მფლობელს გადასცემდა, რაც დვალი-აქიმიძის შემთხვევაში გართულდებოდა. ამის დადასტურებად შეგვიძლია მივიჩნიოთ ის ფაქტიც, რომ თავდაპირველად ხალვაში აცხადებდა, რომ 50%-ან წილს და მენეჯმენტს გადასცემდა აქიმიძე-დვალს, ხოლო მოგვიანებით მათ მხოლოდ 40%-ანი წილი შეთავაზა, რასაც ისინი არ დათანხმდნენ.

დვალისა და აქიმიძის შეფასებით, ის ფაქტი, რომ ქიბარ ხალვაშმა ტელევიზიის გაყიდვის შესახებ განაცხადა, ადასტურებს ხელისუფლების მიზანს, რომელიცაა „რუსთავი 2”-ის ივანიშვილთან დაახლოებულ, მისთვის უფრო საიმედო მფლობელისთვის გადაცემა”.

აღმოჩნდება თუ არა საბოლოოდ ტელეკომპანია რუსთავი 2 “ივანიშვილისთვის უფრო საიმედო მფლობელის” ხელში, ეს 19 აგვისტომდე უნდა გაირკვეს. სწორედ ამ დღეს იწურება ქიბარ ხალვაშის მიერ დადგენილი ერთკვირიანი ვადა, რომელმაც ღია კონკურსის წესით უნდა გამოავლინოს ტელევიზიის ახალი მფლობელების ვინაობა.

ხალვაში აცხადებს, რომ არხს მწვავე ფინანსური კრიზისის გამო ყიდის, ხოლო ამ კრიზისის განზრახ შექმნაში ყოფილ გენერალურ დირექტორს - ნიკა გვარამიას ადანაშაულებს, რასაც არ ეთანხმება გვარამია. მოქმედი გენერალური დირექტორის თქმით, არხის გაკოტრების თავიდან ასაცილებლად იქნა გაყიდვის გადაწყვეტილება მიღებული.

უცნობია, რა თანხის სანაცვლოდ გაყიდის ქიბარ ხალვაში “რუსთავი 2”-ს. ჯერ რაც მისგან შევიტყვეთ არის ის, რომ არხს 70 მილიონი ლარის დავალიანება აქვს, აქედან 27 მილიონი საბიუჯეტო დავალიანებაა. ხალვაშის თქმით, “რუსთავი 2”-ის აქტივები დღეს მისი დავალიანების, ანუ 70 მილიონის მესამედსაც არ შეადგენს. ხალვაში მზადაა რუსთავი 2-ის გაყიდვის საკითხზე გარიგება დადოს ნებისმიერ მყიდველთან, გარდა ქვეყნის მესამე პრეზიდენტის, მიხეილ სააკაშვილისა.

ჯარჯი აქიმიძისა და დავით დვალის გარდა, რუსთავი 2-ის წილზე დავა აქვს გაჩაღებული ეროსი კიწმარიშვილის მეუღლესაც. ისინი პოტენციურ მყიდველებს აფრთხილებენ, რომ თავი შეიკავონ სადავო ქონების შეძენისგან, რადგან ბრძოლას წილების დაბრუნებისთვის ბოლომდე აპირებენ.
კატეგორია: მედიაგარემო

რა საფრთხეს უქმნის გამოხატვისა და მედიის თავისუფლებას ხელისუფლების მიერ საარჩევნო კოდექსში ინიცირებული ცვლილებების პროექტი,  - ამ საკითხებზე "მედიაჩეკერი"  “საერთაშორისო გამჭვირვალობა - საქართველოს” მედია პროგრამების მენეჯერს, მამუკა ანდღულაძეს ესაუბრა.

 -  რატომ ფიქრობთ, რომ საარჩევნო კოდექსში ხელისუფლების მიერ წარმოდგენილი ცვლილებების პროექტი გამოხატვის თავისუფლების წინააღმდეგაა მიმართული?

ეს არის იმ ტენდენციის გაგრძელება, რომელიც ბოლო წლების განმავლობაში მიმდინარეობს გამოხატვის თავისუფლების სტანდარტების შესაზღუდად.

ჯერ იყო და ერთმანეთის მიყოლებით პრეზიდენტმა, პატრიარქმა, პარლამენტის თავმჯდომარემ, ასე ვთქვათ, საკვანძო ფიგურებმა, ერთ ქვაბში მოხარშეს სიძულვილის ენა, ცილისწამება, ყალბი ინფორმაცია და დაიწყეს საუბარი, რომ ჩვენ ეს უნდა შევზღუდოთ. მაშინ არანაირი კანონპროექტი არ ჰქონდათ, ხდებოდა სრულიად არარელევანტური აპელირება ევროპულ გამოცდილებაზე.

ქართული კანონმდებლობა გამოირჩევა როგორც ლიბერალური - ფართოდ იცავს გამოხატვის თავისუფლებას. ამ შემთხვევაში, საარჩევნო პაკეტთან დაკავშირებით მიმდინარე კანონპროექტში არის ჩადებული საკითხები, რომლებიც, სამწუხაროდ, პრაქტიკაში პირდაპირ იქნება მიმართული გამოხატვის თავისუფლების სტანდარტის შეზღუდვისკენ.

ყოველთვის ახლავს ამ საუბარს ხელისუფლების მხრიდან ის არგუმენტები, რომ “ჩვენ გვინდა გარემოს გაუმჯობესება”, “ჩვენ გვინდა სხვისი უფლებები დავიცვათ”, “ეს არ არის აბსოლუტური უფლება” და ა.შ. მაგრამ რეალობაში, თუ გავითვალისწინებთ იმას, რა სასამართლო სისტემაც გვაქვს, რა კითხვებიცაა კომუნიკაციების ეროვნული კომისიის მიკერძოებულობასთან დაკავშირებით, ეს საერთო ჯამში ქმნის ლეგიტიმურ საფუძველს, რომ შეიძლება შეიზღუდოს გამოხატვის თავისუფლება.

-  თუ შეგიძლიათ კონკრეტული მუხლი მიგვითითოთ წარმოდგენილ ცვლილებებში, რომელიც შეზღუდავს გამოხატვის თავისუფლებას.

მაგალითისათვის შეგვიძლია დავასახელოთ ანტირეკლამის შეზღუდვა - 25%-მდე დაყვანა. ფაქტია, რომ 2018 წლის საპრეზიდენტო არჩევნების მედიაკამპანია იყო ნეგატიურ კონტექსტზე აგებული, მაგრამ უნდა ითქვას, რომ, პირველ რიგში, პოლიტიკოსები და პარტიების წარმომადგენლები არ იყვნენ მოწოდების სიმაღლეზე. არაერთი კვლევა არსებობს იმაზე, რომ რამდენიმე ყალბი ამბავი შეიქმნა კანდიდატების დისკრიმინაციისთვის და რაოდენობრივად ხელისუფლება დომინირებდა.

ხშირად ხელისუფლება რასაც სიძულვილის ენას ეძახის, ეს არის კრიტიკა, რომელიც მისთვის მიუღებელია და საერთაშორისო სტანდარტით არ არის სიძულვილის ენა.

 

⇒   ამ თემაზე იხილეთ: საარჩევნო კანონმდებლობაში დაგეგმილ ცვლილებებში მედიისთვის საფრთხეებს ხედავენ

ამას გარდა, როდესაც საპრეზიდენტო არჩევნების მეორე ტურის წინ პლაკატები გაიკრა ქუჩებში ოპოზიციური პარტიის წინააღმდეგ, ეს რომ ხელისუფლების წინააღმდეგ გაკეთებულიყო, ისინი ამას მიიჩნევდნენ სიძულვილის ენად. მაგრამ როდესაც თვითონ გააკეთეს, ერთი განცხადება არ გაუკეთებიათ, რომ ეს მიუღებელია. ისინი ამას არა მხოლოდ პოლიტიკური ოპონენტების მიმართ, არამედ სამოქალაქო სექტორის წინააღმდეგაც იყენებენ.

როდესაც ხელისუფლების წარმომადგენელი ხარ, პირველ რიგში, შენ თვითონ უნდა შექმნა სტანდარტი, არ გამოიყენო ის აგრესიული ტონი, რომლის გამოც სხვას უჩივიან და გამოხატვის თავისუფლება არ უნდა შეზღუდო.

-  ხელისუფლების წარმომადგენლები აცხადებენ, რომ სიძულვილის ენის განმარტება მოხდება ევროპის საბჭოს მინისტრთა კომიტეტის რეკომენდაციის შესაბამისად, ანუ მათი არგუმენტია, რომ არ დარჩება კანონით სიძულვილის ენის ფართოდ ინტერპრეტირების შესაძლებლობა. ამ შემთხვევაში მისაღები იქნება სიძულვილის ენის რეგულირება, თუ ის კვლავაც თვითრეგულირების სფეროში უნდა დარჩეს?

ჩვენი კანონი სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ ერთ-ერთი საუკეთესოა. თუმცა ამ შემთხვევაშიც კი, არსებული სასამართლოს პირობებში, თუკი არის პოლიტიკური ინტერესი, გამოხატვის თავისუფლება იზღუდება პოლიტიკურ თემებზე სასამართლოს ქვედა ინსტანციებში. მაგალითად, ეკა გიგაურის შემთხვევაში, პირველი ინსტანციის სასამართლომ ფართოდ დაიცვა გამოხატვის თავისუფლება, თუმცა ეკა ბესელია-ალეკო ელისაშვილის საქმის შემთხვევაში, სხვანაირად მოიქცა.

ამით იმის თქმა მინდა, რომ პრობლემა კანონის და ნორმის ცვლილებაში არ არის. პრობლემა ის არის, რომ ხელისუფლება რასაც ეძახის სიძულვილის ენას, ეს ხშირად არის კრიტიკა და მეორეც - ამ ცვლილებებს პრაქტიკაში სჭირდება განხორციელება და აქ არის ძაღლის თავი დამარხული.


ევროპის საბჭოს მინისტრთა კომიტეტის რეკომენდაცია: "სიძულვილის ენა გამოხატვის ნებისმიერ ფორმას მოიცავს, რომელიც რასობრივი სიძულვილის, ქსენოფობიის, ანტისემიტიზმის ან შეუწყნარებლობაზე დაფუძნებული სიძულვილის სხვა ფორმების გავრცელებას, წახალისებას, ხელშეწყობას ან სტიმულირებას ახდენს“ 



- პარლამენტის ყოფილმა თავმჯდომარემ ირაკლი კობახიძემ განაცხადა, რომ საარჩევნო კოდექსში სიძულვილის ენის რეგულირების საკითხი OSCE/ODIHR-ის რეკომენდაციის შედეგად აისახა.

 

მიხარია, რომ საერთაშორისო ორგანიზაციების კვლევებს პატივს სცემენ, მაგრამ თავად კობახიძე ფაშისტებს რომ ეძახის არასამთავრობო ორგანიზაციების წარმომადგენლებს, თვითონ რა მაგალითს გვაძლევენ?! არაფერი პრობლემა ამაში არ არის, როდესაც ამბობენ, რომ სიძულვილის ენას უნდა ვებრძოლოთ, მაგრამ იქნებ თავადვე, ხელისუფლებაში შექმნან სტანდარტი, რომ სიძულვილის ენა ცუდია და ამას უნდა ვებრძოლოთ.

 

ამ ფონზე მახსენდება არაერთი შემთხვევა, როდესაც ხელისუფლების არა მხოლოდ ზედა, არამედ ქვედა რგოლშიც აქტიურად იყენებენ სიძულვილის ენას, მახსენდება ამ ბოლოს ინგა გრიგოლიას, სალომე ბარკერის მიმართ გაკეთებული ასეთი განცხადებები. თვითონვე, შიგნით იმსჯელონ ამ პრობლემებზე და მერე მიუთითონ სხვებს. .

-  ანუ თქვენ თვითრეგულირების მომხრე ხართ, როდესაც ვსაუბრობთ იმაზე, თუ როგორ უნდა ვებრძოლოთ სიძულვილის ენას?

ლეგიტიმური ეჭვი ძალიან მაღალია, რომ რეგულირება გამოყენებული იქნება გამოხატვის თავისუფლების წინააღმდეგ.

-  ხელისუფლება ხშირად აპილირებს ევროპულ გამოცდილებაზე, როდესაც ცდილობს დაასაბუთოს სიძულვილის ენის რეგულირების აუცილებლობა. სინამდვილეში რას ეფუძნება ევროპული გამოცდილება და საქართველოში რა საფრთხე შეიძლება წარმოიშვას?

სამწუხაროდ, ხშირად ხელისუფლების მხრიდან ევროპული მაგალითის მოყვანა ხდება, ვიწრო პარტიული ინტერესიდან გამომდინარე, მიკერძოებით. როდესაც დაიწყეს დებატები ცილისწამებაზე, ყალბ ინფორმაციაზე, სიძულვილის ენაზე, მთავარი პრობლემები დაასახელეს, ლოზუნგად ჰქონდათ, რომ ჩვენ ამას ვებრძვით და რეალურად მოტივაციით იგრძნობოდა, რომ აი, არჩევნების დროს ჩვენზე იყო თავდასხმები და ა.შ. კვლევები არსებობს, რომ როცა ტროლები ავრცელებდნენ ასეთ მიუღებელ ინფორმაციას, იმას არ კიცხავდნენ და თვითონვე აზიარებდნენ ხელისუფლების წარმომადგენლები.

როდესაც არსებობს ლეგიტიმური კითხვები ხელისუფლების შტოების მიმართ, კერძოდ სასამართლო ხელისუფლებაზე, პროკურატურაზე ანდა მარეგულირებელზე, ვინც კანონის იმპლემენტირება უნდა მოახდინონ, როდესაც საკითხი დგება გამოხატვის თავისუფლების რაიმე ფორმით შეზღუდვასთან დაკავშირებით და ეს მათ ხელშია, ეს არის ბერკეტი მოახდინონ კრიტიკული გამოხატვის თავისუფლების შეზღუდვა.

სადაც კი მოწყვლადია დემოკრატია, იქ არის ეს ძალიან საშიში და ყოველთვის არის გამოყენებული გამოხატვის თავისუფლების შესაზღუდად. გვაქვს ჩვენ რეალობა, როდესაც პოლიციის, პროკურატურის, მარეგულირებლის, სასამართლოს მიმართ გვაქვს მიკერძოების საკითხებზე კითხვები.

ევროკავშირში ევროპარლამენტის არჩევნების დროს პირველი, რაც გააკეთეს იყო ის, რომ ქსელი შექმნეს, სოციალური ქსელების დიდი კომპანიები ჩართეს თვითრეგულირების მექანიზმში, აქტიური კომუნიკაცია არის, რომ წაიშალოს ყალბი ამბები და ა.შ. არ ვიცი მე ჩვენს ხელისუფლებას რა კომუნიკაცია აქვს სოციალურ მედიებთან, მაგრამ თვითონ ავრცელებენ ყალბ ინფორმაციას, თვითონ არიან წყარო და როგორ დაუპირისპირდებიან ამას?

-  თქვენ საუბრის დასაწყისში ახსენეთ, რომ გამოხატვის თავისუფლების წინააღმდეგ ბრძოლის ტენდენციაა ბოლო წლებში...

დიახ, ეს არის მორიგი მცდელობა. ჩვენ პრაქტიკულად ყოველდღიურად ვართ ყაზარმულ რეჟიმში იმ კუთხით, რომ ნებისმიერი განცხადება, ნებისმიერი დოკუმენტი, რომელიც მზადდება მედიის და გამოხატვის თავისუფლების თემაზე, ხელისუფლების ამოსავალი წერტილი არის, რომ მოხდეს ისეთი ცვლილება, რომელიც მის მიმართ კრიტიკული გამოხატვის თავისუფლებას შეზღუდავს. ქვაკუთხედი იმისა, თუ რატომ იცავს მედია გამოხატვის თავისუფლებას, არის ის, რომ ვოჩდოგის ფუნქცია ჰქონდეს არა მხოლოდ მედიას, ასევე ნებისმიერ მოქალაქეს. მთავარი არსი იმისა, რომ გამოხატვის თავისუფლება, ინფორმაციის მოპოვების და გავრცელების უფლება იყოს დაცული, არის ის, რომ ვაკონტროლოთ და გავაკრიტიკოთ ხელისუფლება. აი, ამ ფუნდამენტს უპირისპირდება ხელისუფლება.

-  როგორ ფიქრობთ, რატომ ამოიღო ხელისუფლებამ მიზანში გამოხატვის თავისუფლების შეზღუდვა, ამ ცვლილებების მიზანი საბოლოო ჯამში რა არის?

გამოხატვის თავისუფლებას, მედიას დიდი ზეგავლენის შესაძლებლობა აქვს საზოგადოებრივი აზრის ფორმირებაზე. ამით უნდათ მანიპულირება მოახდინონ მათ სასარგებლოდ. ეს არის ვიწრო პარტიული, არადემოკრატიული მცდელობა. ფაქტობრივი კვლევები ადასტურებს, თუ რა მიმართულებით მიდის მათი მცდელობები: კვლევების მიხედვით, 72% მიიჩნევს ტელევიზიას ინფორმაციის მთავარ წყაროდ, მეორე ადგილზე ინტერნეტი, ინტერნეტი მზარდია. შესაბამისად, გამოხატვის თავისუფლების კუთხით ნებისმიერი პრობლემა როდესაც იქმნება, ეს პირველ რიგში იქმნება ტელევიზიებში და შემდეგ სოციალურ ქსელებში. სოციალურ ქსელებში ხელისუფლებასთან დაკავშირებული ტროლების რაოდენობა იზრდება. ანუ ის სფერო, რომელიც იძლევა საშუალებას მოახდინო ზეგავლენა საზოგადოებრივი აზრის ფორმირებაზე, საიდანაც ხდება მოსახლეობის ინფორმირება მთავარ საკითხებზე, როგორიცაა არჩევნები, კორუფცია, ნეპოტიზმი, სასამართლო ხელისუფლება და ა.შ. ეს უნდა ხელისუფლებას, რომ შეზღუდოს. ეს არის ვიწრო პარტიული გათვლა, რომელიც არანაირად არ არის დემოკრატიულ თანაცხოვრებასთან თანმხვედრი.

-  ანუ დასავლეთის სახელით რეალურად ხელისუფლების მხრიდან მიდის დემოკრატიასთან ბრძოლა?

რასაც ესენი აკეთებენ, ანუ ამოფარებული, კონტექსტიდან ამოგლეჯილი მაგალითების მოყვანით... როდესაც გერმანიის მაგალითი მოჰყავთ, იქ სასამართლოს მექანიზმიცაა ჩადებული და შეადარონ ქართული და გერმანული სასამართლოების, პროკურატურის მიმართ ნდობა მიკერძოების და პროფესიონალიზმის კუთხით. ასევე კონტექსტი არის უმნიშვნელოვანესი. მაგალითად, ჰოლოკოსტის უარყოფის კუთხით ევროპას თავისი გამოცდილება აქვს და მის რეალურ გამოცდილებას ეყრდნობა ამ საკითხის რეგულირება.

განსხვავებული ვითარებაა ამ მხრივ აშშ-ში. ჩვენთან კი რა ხდება? - თვითონ როცა ავრცელებს ხელისუფლება სიძულვილის ენას და ყალბ ინფორმაციას, ამაზე არ საუბრობენ. პრობლემაც ეს არის: რომ არ იყოს სასამართლოს და მარეგულირებლის მიმართ კითხვები, სიძულვილის ენასთან ბრძოლის რეალური განაზრახვა რომ იყოს, მაშინ სულ სხვა საკითხი იქნებოდა. პროპაგანდის წინააღმდეგ ბრძოლის ერთ-ერთი ხაზი გადის მედიაზე, რომელმაც მოსახლეობის ინფორმირება უნდა მოახდინოს. როცა მედიას აკონტროლებს ხელისუფლება, ერევა მის საქმიანობაში, მოწყვლადს ქმნის მას და მერე რა თქმა უნდა უფრო მაღალი ეფექტურობა ექნება მოსახლეობაში პროპაგანდას, იგივე რუსეთის მხრიდან.

კატეგორია: ბლოგი
ხელისუფლებისა და გავლენიანი ბიზნეს თუ სხვა ჯგუფების მანკიერებების მხილებისთანავე მათი ცხელი სამიზნე ხდება გამოხატვის თავისუფლება და დამოუკიდებელი მედია.

 ასე მოხდა სულ ბოლო შემთხვევაშიც, როცა რადიკალურ ჯგუფებში ერთ-ერთი ყველაზე გავლენიანი აქტორი, ბიზნესმენი ლევან ვასაძე მედიის გაკონტროლების ინიციატივით გამოვიდა. ვასაძემ ასე ირეაგირა “თავისუფლების მონიტორის” მიერ გავრცელებულ ინფორმაციაზე, თუ როგორ მიიღო მან 600 ათას ლარიანი საბიუჯეტო დაფინანსება.

ვასაძემ ხელისუფლებას მიმართა, რომ სასწრაფოდ შექმნას რეგულატორი, რომელიც “ცილისწამებისთვის, შეურაცხყოფისთვის, მათ შორის რელიგიური და ტრადიციული გრძნობების შეურაცხყოფისთვის უსასტიკესად დასჯის მედიასაშუალებებს და პერსონალურად ჟურნალისტებს”.

ცილისწამების დასჯა-კრიმინალიზაცია, რელიგიური გრძნობების შეურაცხყოფა - ეს მოთხოვნები ხელისუფლებაში “ქართული ოცნების” მოსვლის შემდეგ არაერთხელ გაჟღერებულა. განსაკუთრებით აქტუალური ეს საკითხები 2016 წლიდან გახდა, როცა “ოცნების” ხელისუფლებას კრიტიკოსები არა მხოლოდ გარედან, არამედ შიგნითაც მოუმრავლდა, რამაც მმართველი კოალიცია რღვევამდე მიიყვანა.

2016 წლის საპარლამენტო არჩევნებამდე რამდენიმე თვით ადრე “ოცნების” დეპუტატის, სოსო ჯაჭვლიანის საკანონმდებლო ინიციატივას ჯარიმის დაწესებაზე პირის რელიგიური გრძნობების შეურაცხყოფისთვის, ადამიანის უფლებათა კომიტეტმაც კი დაუჭირა მხარი. ეს ინიციატივა არა მხოლოდ ოპოზიციაში, არამედ მმართველი კოალიციის შიგნითაც მიიჩნიეს გამოხატვის თავისუფლებისთვის დარტყმად. საბოლოოდ, მისი კანონად ქცევა შეუძლებელი გახდა.

ჯერ კიდევ 2004 წელს დეკრიმინალიზებული ცილისწამების კვლავ სისხლის სამართლის წესით დასჯის საკითხი “ოცნების” ხელისუფლებაში წამოწიეს. ამას კონკრეტული მიზეზი ჰქონდა: შეწყალების კომისიის თავმჯდომარემ საპარლამენტო უმრავლესობის წევრები - ეკა ბესელია და მანანა კობახიძე კორუფციულ გარიგებებში დაადანაშაულა პოლიტპატიმრების საქმეზე. რეაქციამ არ დააყოვნა და მანანა კობახიძის ძმამ - თედო კობახიძემ, რომელიც თბილისის საკრებულოს წევრი იყო, განაცხადა, რომ პარლამენტს მიმართავდა ცილისწამების კრიმინალიზაციის დაკანონების წინადადებით.

“მე ამ დღეებში საქართველოს პარლამენტს მივმართავ საკანონმდებლო წინადადებით, მექნება წარდგენილი კანონპროექტი, რომლითაც მოვითხოვ, რომ სისხლის სამართლის პასუხისმგებლობის საკითხი გახდეს ცილისწამება,” - განაცხადა მაშინ თედო კობახიძემ.

რეაქცია არც თავად მანანა კობახიძემ დააყოვნა და განაცხადა, რომ უკვე მუშაობდა კანონპროექტზე, რომელიც მტკიცების ტვირთის დაკისრების სტანდარტს შეცვლიდა: კერძოდ, დღეს მოქმედი კანონმდებლობით მოსარჩელეა ვალდებული, ამტკიცოს მის მიმართ გავრცელებული ცნობების სინამდვილესთან შესაბამისობა. კობახიძეს კი სურდა, რომ მტკიცების ტვირთი ინფორმაციის გამავრცელებელზე გადაეტანა. კანონი უცვლელი დარჩა, კობახიძემ კი პარლამენტიდან საკონსტიტუციო სასამართლოში გადაინაცვლა მოსამართლის პოზიციაზე.

2016 წლის საპარლამენტო არჩევნების შემდეგ საკანონმდებლო ორგანოს ერთ-ერთმა ორგანიზაციამ - “საქართველოს იურიდიულ მეცნიერებათა აკადემიამ” მიმართა წინადადებით, რომლის მიხედვით, ცილისწამება და შეურაცხყოფა სისხლის სამართლის დანაშაული უნდა გამხდარიყო.

ეს ინიციატივა პარლამენტში ამჯერად “პატრიოტთა ალიანსის” წარმომადგენელმა ემზარ კვიციანმა აიტაცა და ცილისწამების კრიმინალიზება საჯაროდ მოითხოვა.

ამის შემდეგ ასპარეზზე სასამართლო ხელისუფლება გამოვიდა: სასამართლო სისტემა აქტიური კრიტიკის საგანი გახდა რამდენიმე გახმაურებული საქმის, მათ შორის რუსთავი 2-ის საქმის გამო, ასევე, სისტემაში მიმდინარეობდა იმ მოსამართლეების უვადოდ დანიშვნის პროცესი, ვის მიმართაც წარსულში მიღებული გადაწყვეტილებების გამო საზოგადოებაში ყველაზე მეტი უკმაყოფილება იყო დაგროვილი. კრიტიკაზე რეაქცია იუსტიციის საბჭომ საჯარო განცხადებით გამოხატა, რომლითაც არც მეტი, არც ნაკლები - მოსამართლეებზე ცენზურის დაწესება მოითხოვა.

კიდევ ერთი ინსტიტუცია, რომელიც გამოხატვის თავისუფლების წინააღმდეგ პერიოდულად ილაშქრებს, საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის საპატრიარქოა. “ციანიდის საქმის” დეტალების მედიაში გასაჯაროების შემდეგ მნიშვნელოვნად შეირყა ერთ დროს ყველაზე ავტორიტეტული ორგანიზაციის იმიჯი. რეაქციამაც არ დააყოვნა და პატრიარქმა 2019 წლის საშობაო ეპისტოლეში ცილისწამება იმ სისხლის სამართლის დანაშაულთა კატეგორიაში გაიყვანა, როგორიცაა ფიზიკური ძალადობა და სხეულის განზრახ დაზიანება.

პატრიარქის ეპისტოლეს ეს ნაწილი მოიწონა პარლამენტის მაშინდელმა სპიკერმა ირაკლი კობახიძემ და განაცხადა, რომ აუცილებელია ცილისწამების პრობლემაზე მსჯელობა.

წლის დასაწყისში იგივე შინაარსის განცხადებებით დაგვამახსოვრა თავი ქვეყნის პრეზიდენტმა სალომე ზურაბიშვილმაც: “ვერ დავხუჭავთ თვალს იმ საფრთხეზე, რომელიც კონკრეტულ ადამიანებსა და მთელ საზოგადოებას ცილიწამებისა და ცრუ ინფორმაციის სახით ემუქრება,” - განაცხადა ზურაბიშვილმა 2019 წლის მარტში.

ამ განცხადებებიდან რამდენიმე თვეში კი მმართველმა გუნდმა პარლამენტში ჯერ კიდევ 2017 წელს შეტანილი კანონპროექტი გაიხსენა, რომლის ინიციატორია საქართველოს კომინიკაციების ეროვნული კომისია და რომლითაც თვითრეგულირებიდან რეგულირების სფეროში ინაცვლებს მთელი რიგი საკითხები, მათ შორის სიძულვილის ენის გამოყენება.

ეს ინიციატივა უარყოფითად შეაფასა საქართველოს ჟურნალისტური ეთიკის ქარტიამ და მიუთითა, რომ “პროგრამის შინაარსის გამო მაუწყებლის სანქცირება მარეგულირებელ კომისიას აძლევს ბერკეტს ზეგავლენა მოახდინოს მაუწყებლის სარედაქციო პოლიტიკაზე ანდა გამოიყენოს მის წინააღმდეგ”.

სულ ბოლოს ხელისუფლება გამოხატვის თავისუფლების წინააღმდეგ გასულ თვეში დაირაზმა, როცა ერთხმად დაგმო და შემდეგ საერთაშორისო საზოგადოებას მოუწოდა, “სათანადო შეფასება” მიეცათ ტელეკომპანია რუსთავი 2-ისა და ჟურნალისტ გიორგი გაბუნიას საქციელზე, როცა მან პირდაპირ ეთერში აგინა რუსეთის პრეზიდენტ ვლადიმერ პუტინს.

ფაქტია, რომ ხელისუფლებაში მოსვლის შემდეგ “ქართული ოცნება” მუდმივად ცდილობს საკანონმდებლო დონეზე შეზღუდოს გამოხატვის თავისუფლება. სამწუხაროა, რომ ამ ქვეყანაში, რომელსაც ცენზურის პირობებში ცხოვრების სულ მცირე 70-წლიანი გამოცდილება აქვს, ცენზურაზე მეოცნებეებს შორის ხელისუფლების წარმომადგენლები მარტონი არ არიან.
კატეგორია: მედიაგარემო

საქართველოში ყოველთვის, როცა კრიზისული ან კრიტიკული სიტუაცია იქმნება, გამოსავლად თუ ხსნად უცხოელი სპეციალისტების მოწვევა და დაქირავება ახსენდებათ. უახლოესი წარსულიდან მაგალითები კი აჩვენებს, რომ ეს პრობლემას ვერ აგვარებს.

საკითხი აქტუალური ამ რამდენიმე დღის წინაც გახდა, როდესაც ხელისუფლების გავლენისგან დამოუკიდებელ უმსხვილეს ტელეკომპანია “რუსთავი 2”-ს, მრავალწლიანი სამართლებრივი დავის შემდეგ, მფლობელი შეეცვალა. ტელევიზიაში მომუშავე რედაქტორებმა და ჟურნალისტებმა სარედაქციო დამოუკიდებლობის გარანტიები მოითხოვეს. ახალმა მფლობელმა საპასუხოდ განაცხადა, რომ მალე შეარჩევს და დანიშნავს “მა­ღა­ლი რე­პუ­ტა­ცი­ის და დიდი სა­ტე­ლე­ვი­ზიო გა­მოც­დი­ლე­ბის მქო­ნე ევ­რო­პე­ლ ან ამე­რი­კე­ლ მე­დია-მე­ნე­ჯე­რს”.

მოდით, გავიხსენოთ მფლობელებისგან დაქირავებული უცხოელი მედიამენეჯერების ღვაწლი საქართველოში და ის, თუ რამდენად უზრუნველყოფდნენ ისინი სარედაქციო დამოუკიდებლობას.

უცხოელი მრჩევლები ივანიშვილის ტელევიზიაში

2012 წლის საპარლამენტო არჩევნებამდე რამდენიმე თვით ადრე მაშინდელი ოპოზიციური კოალიციის “ქართული ოცნების” ლიდერის - ბიძინა ივანიშვილის ოჯახის კუთვნილმა ტელეკომპანია “მეცხრე არხმა” მაუწყებლობა დაიწყო.

altარჩევნებამდე რამდენიმე კვირით ადრე “მეცხრე არხმა” საერთაშორისო მრჩეველთა საბჭოს შექმნის თაობაზე განაცხადა. საბჭოს, რომლის შემადგენლობაში იყვნენ, CNN-დან ლარი კინგი, “ნიუ-იორკ თაიმსიდან” ლეს გელბი და სხვები, უნდა უზრუნველეყო ივანიშვილის ოჯახის ტელევიზიის სარედაქციო დამოუკიდებლობა.

ვნახოთ, როგორ შეფასდა საქართველოს ჟურნალისტური ეთიკის ქარტიის მიერ 2012 წელს ჩატარებული მედიამონიტორინგის მიხედვით “მეცხრე არხის” სარედაქციო საქმიანობა, გთავაზობთ რამდენიმე ამონარიდს ამ ანგარიშიდან:

  • სიუჟეტებში მოკვლევის დაბალი ხარისხის მაჩვენებელია;
  • საინფორმაციო გადაცემის უმთავრესი პრობლემა დაუბალანსებლობაა;
  • მთავრობას, "ნაციონალურ მოძრაობას" უარყოფით, "ქართულ ოცნებას" კი დადებით ტონში აშუქებდა;
  • პირადი ცხოვრებისა და პირადი ტრაგედიის ხელყოფის მაგალითები;
  • ფაქტისა და კომენტარის გამიჯვნის პრობლემა;
  • საინფორმაციო გადაცემების მიკერძოებულობა...
“არხს მნიშვნელოვანი ხარვეზები ჰქონდა ბალანსის, მოკვლევით მასალებში ფაქტებისა და კომენტარების გაუმიჯნაობის, წყაროთა ზუსტი იდენტიფიცირებისა და ფაქტების სიზუსტით მოწოდების თვალსაზრისით. ეს საბოლოო ჯამში იძლევა იმის საფუძველს, რომ არხის მიერ წინასაარჩევნო კამპანიის გაშუქება შეფასდეს, როგორც მიკერძოებული”, - ნათქვამია ქარტიის ანგარიშში.

პატარკაციშვილის ტელევიზია უცხოელების მართვაში


2007 წლის 7 ნოემბრამდე, ანუ ტელეკომპანია “იმედის” დახურვამდე დაახლოებით 1 წლით ადრე, ტელევიზიის დამფუძნებელმა ბადრი პატარკაციშვილმა ავსტრალიური წარმოშობის ამერიკელი მედიამაგნატის, რუპერტ მერდოკის კომპანია “ნიუს კორპთან” პარტნიორობის ხელშეკრულება გააფორმა და “იმედის” გენერალურ დირექტორად ამერიკელი ლუის რობერტსონი დანიშნა.

altმოგვიანებით, 2007 წლის 6 ნოემბერს, როდესაც თბილისი საპროტესტო აქციების ტალღამ მოიცვა, რომელსაც ღიად უჭერდა მხარს ბადრი პატარკაციშვილი, ტელეიმედის 100%-ანი წილი მართვაში გადაეცა კომპანიას News Corp Europe.Inc.

უცხოურმა მენეჯმენტმა არხი დახურვისგან ვერ დაიცვა. მაშინდელმა ხელისუფლებამ პატარკაციშვილს ხელისუფლების დასამხობად შეთქმულების ორგანიზებაში დასდო ბრალი. ხოლო იმ მოტივით, რომ “ტელეკომპანია ხელისუფლების ჩამოგდების პროპაგანდას ეწეოდა”, დააყადაღეს “იმედის” ქონება, რასაც წინ უძღოდა ტელევიზიაში სამართალდამცავების შეჭრა, დარბევა და მაუწყებლობის შეწყვეტა.

დაახლოებით 1 თვეში ტელევიზიამ მაუწყებლობა აღადგინა, თუმცა რამდენიმე დღეში, მას შემდეგ, რაც ხელისუფლებამ პატარკაციშვილის პოლიციის მაღალჩინოსან ერეკლე კოდუასთან საუბრის ჩანაწერი გაავრცელა, რაც მისი მხრიდან შეთქმულების ორგანიზებაზე მიუთითებდა, ტელეიმედი ჟურნალისტებმა დატოვეს და არხი ისევ გაითიშა.

იმედის მაუწყებლობა ბადრი პატარკაციშვილის სიკვდილის შემდეგ აღდგა, მალევე (2008 წლის 24 მარტს) გაუქმდა გარიგება წილის მართვის შესახებ “ნიუს კორპთან”.

სამწუხაროდ, იმ პერიოდში, როცა ნიუს კორპი მართავდა “იმედს”, პროფესიული ორგანიზაციები საქართველოში მედიამონიტორინგს არ აწარმოებდნენ, რომელიც მოგვცემდა იმის შეფასებას, თუ რამდენად იყო სარედაქციო დამოუკიდებლობა უზრუნველყოფილი. 2008 წლის 5 იანვრის ვადამდელ საპრეზიდენტო არჩევნებზე ანგარიში გამოაქვეყნა ეუთოს დემოკრატიული ინსტიტუტებისა და ადამიანის უფლებათა ოფისმა. ამ ანგარიშში იმედი მოხსენიებულია “ოპოზიციის” მხარდამჭერად მიჩნეულ პოპულარულ კერძო ტელეკომპანიად”.

მიხნიკის ჯგუფი


“იმედის” დახურვის შემდეგ, 2007 წლის დეკემბრის დასაწყისში, ევროკავშირის, შეერთებული შტატებისა და პოლონეთის მთავრობის ინიციატივით, პოლონელი ჟურნალისტის ადამ მიხნიკის ხელმძღვანელობით ჩამოყალიბდა მედიამონიტორინგის ჯგუფი საქართველოში.

altმიხნიკის ჯგუფის მუშაობას ხელი უნდა შეეწყო ტელეკომპანია ”იმედის” მუშაობის აღდგენისათვის. პარალელურად, ჯგუფს უნდა ჩაეტარებინა სატელევიზიო სივრცის მონიტორინგი იმის დასადგენად, თუ რამდენად თანაბარ მდგომარეობაში იმყოფებიან პრეზიდენტობის კანდიდატები.

საბოლოო ჯამში, 2008 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებმა ტელეკომპანია “იმედის” გარეშე ჩაიარა. ეუთოს მაშინდელი ანგარიშის მიხედვით, საქართველოში მედია “მესაკუთრეებისა და პოლიტიკური პატრონების ძლიერი გავლენის ქვეშ” იყო, საარჩევნო კამპანიის გაშუქების დროს ტელევიზიების მიერ არ იყო დაცული ბალანსი და ძირითად დროს უთმობდნენ მაშინდელ პრეზიდენტსა და სახელისუფლებო კანდიდატ მიხეილ სააკაშვილს.

უცხოელი მედიაომბუდსმენი


2017 წლის მარტში სტრასბურგის სასამართლომ “რუსთავი 2”-ის საქმეზე საქართველოს სასამართლოების მიერ გამოტანილი გადაწყვეტილების აღსრულება შეაჩერა, რომლითაც ტელევიზიის მფლობელობა ქიბარ ხალვაშს მიეკუთვნა.

სტრასბურგის სასამართლოს გადაწყვეტილებით გამოწვეული კრიზისული სიტუაციის განმუხტვის გზად ხელისუფლებამ, კერძოდ კი, მაშინდელმა პრემიერმა გიორგი კვირიკაშვილმა მედიის ომბუდსმენის ოფისის შექმნა შემოგვთავაზა, ისევ და ისევ უცხოელი მედიაექსპერტების მონაწილეობით.

“გამოვდივარ ინიციატივით, ჩამოვაყალიბოთ მედიაომბუდსმენის ინსტიტუტი, სადაც მოწვეული იქნებიან მსოფლიოში ყველაზე მაღალი რეპუტაციის მქონე მედიის უფლებადამცველები. მე დღეს საჯაროდ ვიწვევ სათანამშრომლოდ საერთაშორისო დონის მედიაექსპერტებს და სპეციალისტებს, რომლებმაც თავისი მოღვაწეობით და საქმით დაამტკიცეს საკუთარი პროფესიონალიზმი”, – განაცხადა კვირიკაშვილმა.

ამ ინიციატივამ სამართლიანი შეშფოთება გამოიწვია მედიაპროფესიონალებს შორის საქართველოში და არა მხოლოდ. ეუთოს მედიის თავისუფლების ინსტიტუტის შეფასებით, “ახალმა ინსტიტუტმა მედიასივრცეში არსებულ ინსტიტუციებს გამოწვევები არ უნდა შეუქმნას”. ასეთ ინსტიტუციებად კი მოხსენიებული იყო საქართველოში უკვე მოქმედი ომბუდსმენის ოფისი და ჟურნალისტური ეთიკის ქარტია.

უცხოელი მედიამფლობელები თუ მენეჯერები?


სარედაქციო დამოუკიდებლობა სხვა არაფერია, თუ არა რედაქტორებისთვის მინიჭებული თავისუფლება, რომ გადაწყვეტილებები მედიამფლობელების ჩარევის გარეშე მიიღონ. ამ ჯაჭვში რედაქტორი და მედიამენეჯერი მნიშვნელოვანი რგოლია, თუმცა, რედაქტორად მუშაობის საკმაოდ ხანგრძლივი სტაჟის დაგროვების შემდეგ, ალბათ, თამამად შემიძლია ვთქვა, რომ სარედაქციო დამოუკიდებლობა დიდწილად სწორედ მედიამფლობელზეა დამოკიდებული - იმაზე, თუ რომელ ბიზნეს თუ პოლიტიკურ ჯგუფთან არის ის დაკავშირებული, რამდენად დივერსიფიცირებული აქვს შემოსავლები და ა.შ.

პოსტსაბჭოთა ქვეყნებს შორის მედიის თავისუფლების ინდექსში მოწინავე ადგილი ესტონეთს უკავია. ესტონეთში მედიის გათავისუფლებაში მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა სკანდინავიურმა ინვესტიციებმა მედიაში: ნორვეგიული და შვედური კომპანიები გახდნენ მთავარი გაზეთებისა და კერძო ტელევიზიების მფლობელები, რამაც მედია ადგილობრივი ოლიგარქების გავლენისგან დაიცვა.

სოციალისტური რეჟიმისგან გათავისუფლებულ აღმოსავლეთ ევროპის ქვეყნებშიც მედიაბაზარზე დასავლური კომპანიების შესვლამ უზრუნველყო პრესის თავისუფლება: მაგალითად, ჩეხეთში, სადაც Freedom House-ის შეფასებით, პრესა სრულად თავისუფალია, ჟურნალების და გაზეთების 70%-ს გერმანული და შვედური კორპორაციები ფლობდა.

საქართველოში მედიაბაზარს, როგორც წესი, ხელისუფლებასთან დაკავშირებული ბიზნესმენები ან ადგილობრივი ოლიგარქები ინაწილებენ. უცხო ქვეყნებიდან მედიაბაზარზე ღიად თუ ირიბად აქტიურად მონაწილეობს რუსეთი. სარედაქციო დამოუკიდებლობის მაღალ ხარისხს იმ გამოცემებში ვხვდებით, რომლებიც დასავლური ფონდებიდან ფინანსდებიან.