კატეგორია: ეთიკა
კვირას, 16 აპრილს “რუსთავი 2-ზე” გადაცემა “კურიერი P.S.”-ში ბავშვთა ჰოსპისზე სიუჟეტი მომზადდა. მასალის ბოლოს, ჟურნალისტი ჰოსპისში განთავსებული ჯაკუზის შესახებ ყვება, რომლიც ბენეფიციარებისთვისაა გაკეთებული, საილუსტრაციოდ კი ერთ-ერთი ბენეფიციარის ბანაობის კადრები აქვს გადაღებული, ბანაობის დროს ჟურნალისტი ბენეფიციარის მშობელთან საუბრობს. მასალაში ბავშვი იდენტიფიცირებულია და გარდა ამისა, ის კადრში ფაქტობრივად, შიშველი ჩანს.

მიუხედავადად, რომ ბავშვის მშობელი ინფორმირებული და თანახმა იყო გადაღების შესახებ, (და ეს კადრებშიც ჩანს) სიუჟეტში არაა გათვალისწინებული ბავშვის ინტერესები, მით უფრო, როცა ბანაობის ამსახველმა კადრებმა მაყურებელს რაიმე დამატებითი ინფრომაცია არ მიწოდა საკითხის შესახებ. ჟურნალისტს შეეძლო, იგივე საკითხი ბავშვის ბანაობის ამსახველი კადრების გარეშე გაეშუქებინა.

“მაუწყებელთა ქცევის კოდექსის” (მუხლი 44) მიხედვით, მაუწყებელმა უნდა უზრუნველყოს პროგრამაში მონაწილე არასრულწლოვანთა ფიზიკური, ფსიქოლოგიური და სულიერი კეთილდღეობის დაცვა მშობელთა, მზრუნველთა ან მეურვეთა თანხმობის მიუხედავად. “საქართველოს ჟურნალისტური ეთიკის ქარტიის” 11 პრინციპიდან ერთი სრულად ბავშვთა ინტერსების დაცვას ეხება. ამ პრინციპის მიხედვით,ჟურნალისტი ვალდებულია, დაიცვას ბავშვის უფლებები; პროფესიული საქმიანობისას უპირატესი მნიშვნელობა მიანიჭოს ბავშვის ინტერესებს, არ მოამზადოს და არ გამოაქვეყნოს ბავშვების შესახებ ისეთი სტატიები ან რეპორტაჟები, რომლებიც საზიანო იქნება მათთვის.

“მშობლის ან მეურვის თანხმობა არ ათავისუფლებს ჟურნალისტს პასუხი­ მგებლობისგან თავად გადაწყვიტოს რამდენად სწორი იქნება ამა თუ იმ საკითხზე ბავშვის კომენტარის ჩაწერა, ან ფოტოს გამოქვეყნება. მან თავად უნდა შეაფასოს ის ნეგატიური შედეგები, რაც შეიძლება ბავშვის იდენტიფიცირებას მოჰყვეს” - ვკითხულობთ ჟურნალისტური ეთიკის ქარტიის სახელმძღვანელო წესებში.

გელა ბოჩიკაშვილი

მასალა მომზადებულია UNICEF- ის მიერ დაფინანსებული პროექტის ფარგლებში - "ბავშვთა საკითხების ეთიკური გაშუქება მედიაში". პუბლიკაციაში გამოხატული მოსაზრებანი ეკუთვნის ავტორს და არ ასახავს გაეროს ბავშვთა ფონდის ოფიციალურ თვალსაზრისს .
კატეგორია: ეთიკა
ბავშვთა საკითხების გაშუქების მედიამონიტორინგის 2017 წლის შუალედური ანგარიშის მიხედვით, მნიშვნელოვნადაა შემცირებული არასრულწლოვანთა იდენტიფიცირება ისეთ ჟურნალისტურ პროდუქტში, რომელშიც კანონთან კონფლიქტში მყოფი, ან ძალადობის მსხვერპლი ბავშვი ფიგურირებს, თუმცა მონიტორინგის პროცესში გამოვლინდა რამდენიმე მასალა, რომლშიც ჟურნალისტებმა ბავშვები საჭირო დროს არ დაფარეს, ან სხვა დეტალები გაამჟღავნეს, რამაც არასრულწლოვნის სახის დაფარვას აზრი დაუკარგა. გარდა ამისა, კვლავაც პრობლემაა ბავშვების სახის დაფარვა მაშინ, როცა ამის საჭიროება არ არსებობს.

კრიტიკას იმსახურებდა მედიასაშუალებების მიერ ცხენის ქურდობაში ბრალდებული არასრულწლოვნის შესახებ მომზადებული მასალები. მიუხედავად იმისა, რომ „ბავშვების დაფარვა უპირობოდ აუცილებელია, როდესაც ის ბრალდებული, მსჯავრდებული ან მოწმეა,“ სიახლეებში სრულად ან ირიბად ხდებოდა არასრულწლოვნის იდენტიფიცირება. დღეისათვის „გუგლის“ საძიებო სისტემაში ბავშვის სახელის და გვარის ჩაწერისას მარტივად იძებნება ამ თემაზე მომზადებული მასალები, საიდანაც ვიგებთ, რომ ბავშვს ცხენების ქურდობაში სდებენ ბრალს და საქმეზე გამოძიება სწორედ ქურდობის მუხლით დაიწყო.

პრობლემაა იმ არასრულწლოვნების იდენტიფიცირებაც, რომელთაც ჯანმრთელობასთან დაკავშირებული პრობლემები აქვთ. მაგალითად, „იმედის კვირაში“ 25 მაისს გავიდა სიუჟეტი C ჰეპატიტის პროგრამის მუშაობისა და მისი ბენეფიციარების შესახებ. სიუჟეტი იწყება ერთ-ერთი არასრულწლოვნით, რომელსაც აქვს C ჰეპატიტი. ბავშვი სრულადაა იდენტიფიცირებული, გამჟღავნებულია მისი ჯანმრთელობის მდგომაროება და სამედიცინო ისტორია. ასევე, ჟურნალისტი ამბობს, რომ ბავშვი არ არის მშობლების ბიოლოგიური შვილი, მის ბიოლოგიურ დედას კი აივ ინფექცია ჰქონდა. ანგარიშში აღნიშნულია, რომ მაუწყებელს არ გაუთვალისწინებია აღნიშნულ დაავადებასთან დაკავშირებული საზოგადოებრივი სტიგმისა და დისკრიმინაციის საფრთხეები.

მედიისთვის გამოწვევად რჩება ბავშვების დაფარვა ტექნიკური თვალსაზრისითაც: „როდესაც მაუწყებლები მიიღებენ ბავშვის არაიდენტიფიცირების გადაწყვეტილებას, ტექნიკურ ხარვეზად რჩება ბავშვების ისე გადაღება, რომ დაფარვის შემდეგ კადრში ბავშვის ნაცვლად გადღაბნილი წრე არ ჩანდეს,“- ვკითხულობთ კვლევის ანგარიშში.

არასაჭირო იდენტიფიცირებასთან ერთად, არანაკლებ პრობლემურია არასაჭირო დაფარვა - ჟურნალისტური ეთიკის ქარტიის მიერ ჩატარებულმა მედიამონიტორინგმა ცხადყო, რომ მედია ხშირად ზედმეტ, უსაფუძვლო სიფრთხილეს იჩენს და ბავშვებს ფარავს მაშინ, როცა ამის საჭიროება არ არის. ამის კარგი მაგალითია, ტელეკომპანია “რუსთავი 2”-ის „სხვა შუადღის“ ერთ-ერთი სიუჟეტი, რომელიც ბავშვთა საკითხების გაშუქების 2016 წლის ანგარიშში მოხვდა. გადაცემა ეძღვნებოდა თემას, ასეირნებენ თუ არა ძიძები სიცივეში ბავშვებს. ერთ-ერთი წამყვანი შეხვდა ძიძას, რომელიც იდენტიფიცირებული იყო, მაგრამ ბავშვების ნაცვლად კადრში გადღაბნილი წრეები „სეირნობდნენ“.

„ბავშვის დაფარვა მხოლოდ მაშინ არის საჭირო, როდესაც იდენტიფიცირების შემდეგ შესაძლებელია მისი მდგომარეობა გაუარესდეს. როდესაც ბავშვის სახის გარდა ყველაფერი იდენტიფიცირებულია, მაშინ მისი სახის დაფარვა აზრს კარგავს,“ - ვკითხულობთ ამავე ანგარიშის რეკომენდაციებში.

როგორ დავფაროთ არასრულწლოვნები, ამის შესახებ რეკომენდაციებს შეიცავს ჟურნალისტური ეთიკის ქარტიის მიერ მომზადებული ბავშვთა გაშუქების სახელმძღვანელოც, სადაც ვკითხულობთ:

· ბავშვის დაფარვა საჭიროა მხოლოდ მაშინ, როდესაც შესაძლებელია მას რაიმე ტიპის ზიანი მიადგეს, მაგალითად, იძალადონ მასზე, გახდეს ბულინგის მსხვერპლი, მოხდეს მისი სტიგმატიზება, გარიყვა ან ნებისმიერი სახით გაუარესდეს მისი მდგომარეობა.

· ბავშვის დაფარვა უპირობოდ აუცილებელია როდესაც ის არის:

✔ძალადობის/დანაშაულის მსხვერპლი; ✔ ბრალდებული/მსჯავრდებული/მოწმე; ✔ არის ჩართული არასრულწლოვანთა მართლმსაჯულების სისტემაში; ✔ რაიმე ფორმით არის დაკავშირებული სექსუალურ ძალადობასთან; ✔ აივ-დადებითი ან შიდსით დაავადებული, გარდა იმ შემთხვევებისა, თუ ბა­ვშვი, მშობელი ან მასზე პასუხისმგებელი პირი არ განაცხადებს თანხმობას სრულიად შეგნებულად.

მასალა მომზადებულია UNICEF- ის მიერ დაფინანსებული პროექტის ფარგლებში - "ბავშვთა საკითხების ეთიკური გაშუქება მედიაში". პუბლიკაციაში გამოხატული მოსაზრებანი ეკუთვნის ავტორს და არ ასახავს გაეროს ბავშვთა ფონდის ოფიციალურ თვალსაზრისს .
კატეგორია: ეთიკა
6 მარტს „პალიტრანიუსის“ ერთ-ერთი სიუჟეტი სასაფლაოს საყარაულოში მცხოვრები მცირეწლოვანი ბავშვების თემას ეხებოდა, სადაც ჟურნალისტი დედასთან და ბებიასთან ერთად მცხოვრები სამი არასრულწლოვნის მძიმე ცხოვრების შესახებ მოგვითხრობდა. მასალაში ბავშვები სენსაციურ და სენტიმენტალურ ჭილში გაშუქდნენ, აჩვენეს ატირებული პატარები, კადრებს კი ტრაგიკული მუსიკა გასდევდა.

სიუჟეტი საფლავზე მოთამაშე ბავშვების კადრით იწყება, რასაც არასრულწლოვნების დედის კომენტარი ერთვის: „ისეთი შეყვარებულები არიან, სულ სასაფლაოზე გარბიან ხოლმე. ხშირად თამაშობენ,“ - რესპონდენტის ამ ფრაზას მოყვება წამყვანის „მხატვრული“ ტექსტი, რომელიც სიუჟეტის მუსიკასთან ერთად, კიდევ უფრო დრამატულს ხდიდა ამ ამბავს: „იმის ნაცვლად, რომ პატარები ახლა სკვერში ან სულაც ეზოში თამაშობდნენ, უკვე წლებია მათი საყვარელი და გასართობი ადგილი სასაფლაოა. ბავშვობის ლამაზ წლებს აქ, ამ ადგილას გაატარებენ. სასაფლაოზე გარდაცვლილთა მეზობლობა მათი განაჩენია. ეს პატარები, საფლავის პრიალა მარმარილოს ჯებირების ნაცვლად, ნამდვილ კარუსელებზე უნდა კატაობდნენ... ახლა მათი მეზობლები საფლავებია და ამ საფლავებზე იშვიათად გამოჩენილი ჭირისუფლები.“

სიუჟეტში დედა იმ მძიმე სოციალურ პირობებზე ყვება, რომელშიც ის და მისი შვილები ცხოვრობენ, კადრში დედის გვერდით ჩანს მისი მცირეწლოვანი შვილი, რომელიც დედის მონათხრობს ისმენს და ტირის.

სენტიმენტალურია სიუჟეტის დასასრულიც: „ამ ბავშვებს ცოცხალი ადამიანები ენატრებათ... შემთხვევითი არაა, რომ ისინი სასაფლაოზე ცხოვრობენ, მათი არსებობა ისეთივე შავი ფერისაა, როგორიც ძაძებში გამოწყობილი ჭირისუფალი. ისინი დამპალოს სასაფლაოზე მიცვალებულთაგან თავის დასაღწევად იბრძვიან... მათ სამყოფელს სხვა მგლოვიარეთა ხმა მოიცავს, ღამე კი ლამპიონების ნაცვლად, ჩაბნელებულ სამარხებზე ანთებული კანდელები ანათებენ“.

ჟურნალისტთა საერთაშორისო ფედერაციის სახელმძღვანელო მითითებების მიხედვით, ჟურნალისტებმა ყველაფერი უნდა გააკეთონ იმისთვის, რომ არ გადაუხვიონ უმაღლეს ეთიკურ სტანდარტებსა და ნორმებს ბავშვთა პრობლემების გაშუქებისას, კერძოდ: „მოერიდონ ბავშვებთან დაკავშირებული პრობლემების სენსაციურ და სტერეოტიპულ გაშუქებას პუბლიკაციების პოპულარობის მიზნით“.

კატეგორია: ეთიკა
5 მარტს ტელეკომპანია „რუსთავი 2“-ის გადაცემა "კურიერ P.S.-ში" საქართველოს მართლმადიდებლურ ეკლესიაში არსებული პრობლემების საილუსტრაციოდ სიუჟეტი გავიდა, რომელის მთავარი გმირებიც მღვდლის ყოფილი ცოლი და მათი საერთო შვილი იყვნენ. სიუჟეტში მოქმედი სასულიერო პირის მიერ, მის მღვდლად მოღვაწეობამდე, ყოფილი ცოლის მიმართ ფიზიკურ და სიტყვიერ შეურაცხყოფაზეა საუბარი. ამავე სიუჟეტიდან ირკვევა, რომ 4 წლის ბავშვის მიმართ,მისი მამის ოჯახის მხრიდან, ფსიქოლოგიური ზეწოლა ხორციელდება და ბავშვი ამის გამო, ფსიქოლოგთან დაჰყავთ.

სიუჟეტში არასრულწლოვნის პირდაპირი იდენტიფიცირება არ ხდება, მისი სახე არ ჩანს, თუმცა მასალაში დაუფარავად ჩანან ბავშვის დედა, მამა და ბაბუა, რითიც ბავშვის ირიბი იდენტიფიცირებაა შესაძლებელი.

იმის მიუხედავად, რომ სიუჟეტის მთავარ თემად გადაცემის წამყვანი ეკლესიაში არსებულ პრობლემებს ასახელებს, სიუჟეტის გმირებს სტატუსებად ტიტრში მითითებული აქვთ „დედა“ და „ბაბუა“. სიუჟეტში არაერთხელაა საუბარი არასრულწლოვანზე:

„ეს პატარა სამი თვიდან ბაბუის ოჯახში იზრდება. მისმა მშობლებმა ურთიერთპატივისცემასა და სიყვარულზე უარი ქორწინებიდან რამდენიმე თვეში თქვეს,“ - ამ სიტყვებით დაიწყო ჟურნალისტმა სიუჟეტი, რომელიც სასულიერო პირის ყოფილი ცოლის მიერ ძალადობის შესახებ ისტორიის მოყოლით გრძელდება. „რუსთავი 2“-თან ინტერვიუზე უარი თქვა არასრულწლოვნის მამამ, რომლმაც აღნიშნა, რომ კომენტარს ბავშვის ინტერესებიდან გამომდინარეარ აკეთებდა: „4 წლის ბავშვს მორალურ ზიანს ვერ მივაყენებ ჩემი ვერანაირი კომენტარით,“ - აღნიშნავდა ის.

სიუჟეტში არასრულწლოვნის დედა ბავშვის მიმართ განხორციელებულ ზეწოლაზე საუბრობს.

„ეუბნებიან ბავშვს იქ რომ მიდის - რატომ მიდიხარ, რატომ რჩები დედასთან, რატომ გიყვარს. საშინელებებს ეუბნებიან ჩემზე, რასაც ბავშვი თვითონ აფიქსირებს ფსიქოლოგთან ურთიერთობაში. დაგვჭირდა ფსიქოლოგი, სოციალურმა სამსახურმა ჩართო ეს ფსიქოლოგი, ჩემი მოთხოვნით. უკვე გაუსაძლისია, ისეთი ამბები მოჰქონდა იმ ოჯახიდან, აუცილებლად უნდა ჩართულიყო ამაში ფსიქოლოგი და ეს ვინმეს ყურამდე უნდა მისულიყო," - ამბობს არასრულწლოვნის დედა.

კატეგორია: ეთიკა
ორგანიზაციამ “პარტნიორობა ადამიანის უფლებებისთვის” (PHR) საზოგადოებრივი მაუწყებლის გადაცემა „პირად ექიმთან“ დაკავშირებით ჟურნალისტური ეთიკის ქარტიას მიმართა. ორგანიზაცია მიიჩნევს, რომ 27 იანვრის გადაცემაში დაირღვა ქარტიის მეათე (პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობა) და მერვე (ბავშვის ინტერესების დაცვა) პრინციპები.

განცხადების მიხედვით, 27 იანვარს, გადაცემის მიმდინარეობისას, წამყვანმა გააშიშვლა ბავშვი და სტუდიაში მოწვეული პედიატრების დახმარებით, მაყურებელს აჩვენა, თუ როგორ გამოიყურებოდა ბავშვის დეფორმირებული გულ-მკერდი. ეს გადაცემა ეძღვნებოდა D ვიტამინისა და კალციუმის ნაკლებობას ბავშვებში, ამასთან, საუბარი იყო რაქიტის გამომწვევი მიზეზებისა და მისი გამოვლენის ნიშნების შესახებ.

„გადაცემის წამყვანმა ბავშვის სხეული გამოიყენა საჩვენებელ ობიექტად. შედეგად, მან ხელყო ბავშვის ღირსება, ხოლო მისი დეფორმირებული გულ-მკერდის ჩვენებით, გაუმართლებლად შეიჭრა ბავშვის პირად ცხოვრებაში. ამასთან, გადაცემაში ნაჩვენები კადრები, შესაძლოა, გამხდარიყო ბავშვებს შორის ბულინგის საფუძველი სასწავლო დაწესებულებაში,“ - ვკითხულობთ განცხადებაში.

განმცხადებლების აზრით, გადაცემაში ეთიკური პრინციპი დარღვეულია, მიუხედავად იმისა, ჰქონდათ თუ არა მის ავტორებს თანხმობა ბავშვის მშობლისგან: „მართალია, ორგანიზაციისთვის უცნობია, გადაცემაში მოწვევისთვის არსებობდა თუ არა ბავშვის მშობლის თანხმობა, მაგრამ იმ შემთხვევაშიც კი, თუ ამგვარი თანხმობა იარსებებდა გადაცემის წამყვანის მხრიდან მაინც ჰქონდა ადგილი ბავშვის ღირსების შელახვას. ბავშვის სხეულის გამოყენება საჩვენებელ ობიექტად, რომელზე მითითებითაც, გადაცემაში მოწვეულმა პედიატრმა მაყურებელს აჩვენა გულ-მკერდის დეფორმაციის დონე, ლახავს ადამიანის ღირსებას, რადგან ამ უკანასკნელს წარმოაჩენს, როგორც საგანს ან დაავადებულ პიროვნებას, რომლის სხეულზეც შესაძლებელია ექსპერიმენტების ჩატარება“ - ვკითხულობთ PHR-ის განცხადებაში.

საქმეს ჟურნალისტური ეთიკის ქარტიის საბჭო ღია სხდომაზე განიხილავს.

კატეგორია: ეთიკა
31 ოქტომბერს ტელეკომპანია "იმედის" გადაცემა „დღის შოუში“ რამდენიმე თვის ბავშვს ყური პირდაპირ ეთერში გაუხვრიტეს. მაყურებელი ისმენდა ბავშვის ისტერიკულ ტირილს, ხოლო უფროსები მონდომებით გვიხსნიდნენ, როგორ უნდა გავაკავოთ ასეთ დროს ბავშვი, თან პრაქტიკულად გვიჩვენებდნენ, ხელების, ფეხების, თავის გაკავების მეთოდს. ერთ-ერთმა წამყვანმა მძიმე სანახაობის ყურება ვერ შეძლო და თვალებზე ხელი აიფარა.



მიუხედავად ბავშვის ტირილისა, ყურის გახვრეტის პროცესი არ შეწყვეტილა. წამყვანებმა არაერთხელ აღნიშნეს, რომ მშობელს შვილისთვის ყურის გახვრეტა ისედაც გადაწყვეტილი ჰქონდა და მათ არაფერი დაუძალებიათ. ისიც შეგვახსენეს, რომ მშობელი სტუდიაშია და შესაბამისად, მედიასაშუალებას მისი ნებართვა აქვს, თუმცა ეთიკური ჟურნალისტიკის პრინციპების მიხედვით, მშობლის თანხმობა მედიასაშუალებას პასუხისმგებლობისგან არ ათავისუფლებს.
კატეგორია: ეთიკა
„ნანუკა ჟორჟოლიანის შოუს“ 12 სექტემბრის გადაცემაში, სადაც წამყვანი და რესპონდენტი პოლიტიკურ მოდაზე, პოლიტიკაში წასულ ჟურნალისტებზე, საარჩევნო კლიპებსა და პარლამენტართა ჩაცმულობაზე საუბრობდნენ, ერთ-ერთ ბლოკში არასრულწლოვნები „ექსპერტებად“ მოგვევლინენ და წამყვანის თხოვნით, სხვადასხვა პარტიის სლოგანებზე ისაუბრეს.

„რისი თქმა უნდათ პოლიტიკოსებს?“ - ამის განმარტებას ბავშვები შეეცადნენ და უპასუხეს შეკითხვეს: „რას ნიშნავს, ერთად ავიხდინოთ ქართული ოცნება,“ რას გვეუბნება „გასაკეთებელი კიდევ ბევრია,“ „რას გულისხმობს პარტია, თუ ამბობს, ვირჩევ გონიერ ხელისუფლებას?“ განსაკუთრებული ინტერესი „ლეიბორისტული პარტიის“ სლოგანმა („მდიდარს ვართმევთ, ღარიბს ვაძლევთ“) გამოიწვია, რამაც ბავშვებს რობინ ჰუდი მოაგონა.

გადაცემის მთელი ეს ნაწილი და ბავშებისადმი ამგვარი ინფანტილური დამოკიდებულება ტოვებდა შთაბეჭდილებას, რომ საყვარელი ბავშვის ხატი მასალის მიმზიდველობის გასაძლიერებლად გამოიყენებოდა.

ბავშვთა ფსიქოლოგი, მაია ცირამუა, ამბობს, რომ ამა თუ იმ საკითხზე ბავშვების მოსაზრებებით დაინტერესებას მიესალმება: „კარგია, როცა ბავშვი ჩართულია პროცესებში, ეს, ერთი მხრივ, გაძლევს შესაძლებლობას, ნებისმიერი სერვისი გახადო მასზე მორგებული და მეორე მხრივ, ზრდის ბავშვის ჩართულობის, მისი თვითეფექტურობის განცდას.“ თუმცა იქვე დასძენს, რომ ის, რაც ამ გადაცემაში ვნახეთ, განსხვავებული შემთხვევაა: „ეს, რასაც ჩვენ ეკრანზე ვხედავთ, ამ კონცეფციისგან სრულიად განსხვავებულია. ესაა შოუ არა ბავშვის მონაწილეობით, არამედ ბავშვის გამოყენებით. წამყვანი, რომელიც არ არის პარიტეტული, თითქმის ენამოჩლექით საუბრობს და ბავშვს იყენებს, როგორც ჯამბაზს, რომლის მოსაზრებებზეც მაყურებელს უნდა გაეცინოს. ეს დამოკიდებულება არის დამაკნინებელი ბავშვისთვის“.

„იუნისეფის“ მიერ მომზადებულ სახელმძღვანელო წესებში, რომელიც ბავშვისაგან ინტერვიუს აღებას ეხება, ვკითხულობთ: „ბავშვებს არ მოსწონთ, როდესაც მათი სერიოზული კომენტარი მედიაში უფროსების გასართობ ხუმრობად გაიჟღერებს, რაც უფროსისთვის სასაცილოა, ბავშვისთვის შეიძლება ტრაგედია იყოს. ბავშვებს სურთ, რომ თქვენ მათ ისე მოეპყროთ, როგორც ტოლი ტოლს, ანუ ისე, როგორც სხვა ნებსმიერ ადამიანს“.

„მაუწყებელთა ქცევის კოდექსიც“ შეიცავს სახელმძღვანელო რეკომენდაციებს ბავშვების გაშუქებისთვის. კერძოდ, 47-ე მუხლის მე-9 პუნქტი განმარტავს, რომ მშობლის, მეურვის ან მზრუნველის თანხმობის გარეშე, მაუწყებელმა არ უნდა სთხოვოს არასრულწლოვანს ისეთ საკითხზე მოსაზრების გამოთქმა (ინტერვიუ ან/და სამაუწყებლო პროგრამაში მონაწილეობა), რომელზეც სათანადო პასუხის გაცემა მის შესაძლებლობებს აღემატება. მაუწყებელმა უნდა გაითვალისწინოს ისიც, რომ ბავშვები ხშირად აზვიადებენ საკითხებს ან ამბობენ იმას, რისი გაგონებაც, მათი აზრით, სურთ ზრდასრულებს“.

კატეგორია: ეთიკა
11 აპრილს, ტელეკომპანია “იმედის” მთავარ საინფორმაციო გამოშვებაში გავიდა რეპორტაჟი, სადაც საუბარი იყო ხელვაჩაურში გარდაცვლილ 14 წლის მოზარდზე. საქმე თვითმკვლელობამდე მიყვანის მუხლითაა აღძრული. ოჯახის წევრები მიიჩნევენ, რომ საქმე მკვლელობის მუხლით უნდა გადაკვალიფიცირდეს. ერთ-ერთ სინქრონში, რესპონდენტის მიერ დასახელებული იყო იმ მოზარდის გვარი, რომელსაც ოჯახი, სავარაუდოდ, მკვლელობაში ეჭვმიტანილად მიიჩნევს.

“გამოიძიება თვითმკვლელობამდე მიყვანის მუხლით დაიწყო, ოჯახის წევრებს კი მკვლელობის ვერსია აქვთ. ისინი სავარაუდო მკვლელების ვინაობასაც ასახელებენ, მათივე მტკიცებით მოზარდს სადაბრაზოში თანატოლები გაუსწორდნენ. შემთხვევის შემდეგ ისინი უბანში არავის უნახავს. დაკეტილია მათი სახლებიც. ექპსერტიზის დასკვნას ელოდება როგორც ოჯახი, ასევე შსს“- ამბობს წამყვანი შესავალ ტექსტში.

სიუჟეტის მიხედვით გარდაცვლილს კონფლიქტი ჰქონდა თანატოლებთან. ერთ-ერთი რესპონდენტი (მეზობელი) ინტერვიუს დროს, შემთხვევის დეტალებს იხსენებს და აღნიშნავს, რომ შემთხვევამდე მოზარდთან სახლში მისი თანატოლები მივიდნენ. რესპონდენტი ასახელებს ერთ-ერთი იმ მოზარდის გვარსაც, რომელსაც, ოჯახი, სავარაუდოდ მკვლელობაში ეჭვმიტანილად მიიჩნევს.
კატეგორია: ეთიკა
27 მარტს, „იმედის დროში“ გავიდა სიუჟეტი, რომელიც პალიატიურ მკურნალობას და მძიმე სენის მქონე ბავშვებს ეხებოდა. სიუჟეტში ერთ-ერთი მშობელი, ბავშვის თანდასწრებით საუბრობს პრობლემაზე:

„მსოფლიოში პრეცედენტი არ ყოფილა ამ დაავადების განკურნების. ყველაზე დიდი, ხუთი წელი ცხოვრობენ ასეთი ბავშვები. სანამ შემიძლია, ჩემს შვილს ვაცოცხლებ, როგორც შემიძლია. ამას აქვს ეტაპები. პირველი ეტაპია გონებრივი შეზღუდვა, მახსოვრობის უნარის დაქვეითება, რაშიც ჩვენ ვართ ახლა. შემდეგი ეტაპი აქვს უკვე ტეტრაპარეზი, კიდურების მოდუნება, ბავშვი ვეღარ დადის, უკვე მეტყველების დაქვეითება, ყლაპვის გაძნელება და ბოლო სტადია ფატალურია, მაგრამ მაქსიმალურად ვცდილობთ, რომ რაღაც გავაკეთო“- ამბობს მშობელი და ამ საუბარს ბავშიც ისმენს.

ფსიქოლოგი, მაია ცირამუა, „მედიაჩექერთან“ საუბარში აღნიშნავს:

„თავისთავად ძალიან მძიმე ამბავია ამ სიუჟეტში აღწერილი, მაგრამ სრულიად წარმოუდგენელია ბავშვის იდენტიფიცირება და განსაკუთრებით მისი თანდასწრებით მის დაავადებაზე და მოსალოდნელ ფატალურ დასასრულზე საუბარი. საოცარია, ნუთუ დედასთან, რომელიც სასოწარკვეთილია, არ უსაუბრია სპეციალისტს, არ განუმარტავს მისთვის რამდენად მძიმეა ამ ყველაფრის მოსმენა ბავშვისთვის, კამერის თვალწინ თუ კამერის გარეშე. არ აქვს მნიშვნელობა როგორია ბავშვის ინტელექტუალური შესაძლებლობები, რომელ ფაზაზეა დაავადება და აქვს თუ არა მას რეალობისა და მოსალოდნელი საფრთხის აღქმის უნარი. ასეთი დამოკიდებულება უბრალოდ უსამართლობაა ბავშვის მიმართ. განსაკუთრებით გაუგებარია მედიის პოზიცია - როგორ დაუშვა მან ბავშვის იდენტიფიცირების შესაძლებლობა ან, ბავშვის თანდასწრებით, მშობლის მხრიდან მოსალოდნელ რისკებზე საუბარი?! არაჰუმანური მიდგომაა, როცა მედია სარგებლობს მშობლისა და ბავშვის უმწეო მდგომარეობით. უბრალოდ ვერ ვხვდები, რა არის ასეთი სიუჟეტის მიზანი? ნუთუ ამ მიზნის მიღწევა არ შეიძლება ბავშვის უფლებების დარღვევის გარეშე?!
კატეგორია: ეთიკა
1 და 2 დეკემბერს სხვადასხვა საინფორმაციო სააგენტომ გაავრცელა ინფორმაცია 8 წლის ბუკა ნიკურაძის გარდაცვალების შესახებ, რომელსაც იაშვილის კლინიკაში ლეიკემიის დიაგნოზი დაუსვეს.

ბავშვის ახლობლებმა იაშვილის კლინიკის ერთერთი მკურნალი ექიმი ბუკა ნიკურაძისთვის არასწორი დიაგნოზის დასმასა და მის გარდაცვალებაში დაადანაშაულეს. რამდენიმე მედიასაშუალებამ კი ეს საკითხი არასრულად წარმოადგინა და მოპასუხე მხარეს პასუხის გაცემის შესაძლებლობა არ მისცა.

„ყელი უნდა გამოგჭრა და შენი სისხლით იაშვილის ეზო მოგირწყააა” - გარდაცვლილი პაციენტის მამიდა ექიმს” – argumenti.ge-ს ამ სტატიაში მხოლოდ ბავშვის მამიდის მიერ სოციალურ ქსელში გამოქვეყნებული ფრაზებია გამოტანილი, სადაც ის ექიმს ემუქრება და პასუხს სთხოვს. მოგვიანებით, გამოცემამ იაშვილის კლინიკის განცხადებაც გააშუქა. “პირველი ინფო” კი სათაურშივე მიუთითებს, რომ ექიმის მიერ დასმული დიაგნოზი არასწორი იყო და ამ ფაქტს კითხვის ნიშნის ქვეშ არ აყენებს: “არასწორი დიაგნოზით 8 წლის ბუკა ნიკურაძე გუშინ გარდაიცვალა”. სტატიაში აღნიშნულია, რომ იაშვილის მკურნალმა ექიმმა ბუკას ლეიკემია დაუდგინა და ოჯახს არ მისცა საშუალება დიაგნოზი გერმანიაში გადაემოწმებინათ. ოჯახის წევრების მტკიცებით, ბავშვს ქიმიოთერაპიის შემდეგ სოკო განუვითარდა, რის შემდეგაც მისი მდგომარეობა დამძიმდა. იაშვილის კლინიკის განცხადება ამ გამოცემამაც გაავრცელა.

ambebi.ge-მ და palitratv.ge-მ გამოაქვეყნეს სტატია „ჩემი შვილის სიკვდილს არავის შევარჩენ“ - დაღუპული 8 წლის ბავშვის ოჯახი აპირებს, იაშვილის კლინიკას უჩივლოს“. მასალაში ოჯახი ამტკიცებს, რომ ბავშვს იაშვილის კლინიკის კონკრეტულმა ექიმმა არასწორი დიაგნოზი დაუსვა. მეორე მხარის, იაშვილის კლინიკის პოზიცია არასრულადაა წარმოდგენილი Palitra.tv-ს მასალაში.

„ოჯახის მტკიცებით, ბავშვს არასწორი დიაგნოზით - ლეიკემია დაუდგინეს, რის შედეგადაც ქიმიოთერაპიის კურსი ჩაუტარდა. გაუმჯობესების ნაცვლად კი მისი მდგომარეობა დღითიდღე დამძიმდა. პაციენტი თურქეთის წამყვან კლინიკაში გადაიყვანეს. შვიდი ბიოფსიის ჩატარების შემდეგ თურქმა ექიმებმა იაშვილის კლინიკის დიაგნოზი არ დაადასტურეს“, - აღნიშნულია სტატიაში.

მასალაში მოყვანილია ბავშვის დედის კომენტარი, რომელიც ამბობს, რომ მას და მის შვილს იაშვილის კლინიკაში ღორის გრიპი აღმოუჩინეს. ბავშვის ბებიამ კი აღნიშნა, რომ თურქეთში თბილისიდან ჩაიტანეს ანალიზი, რომელშიც ლეიკემიის ჩხირები არ აღმოჩნდა.

მასალაში წარმოდგენილია იაშვილის ბავშვთა ცენტრალური საავადმყოფოს მთავარი ექიმის, ივანე ჩხაიძის კომენტარი. ის ამბობს, რომ ბუკა ნიკურაძისთვის ლეიკემიის დიაგნოზი სწრაფად დაისვა და მკურნალობაც სწრაფად დაიწყო. ასევე მისი თქმით, კლინიკა ამ დაავადებას გასულ წლებთან შედარებით უფრო ეფექტურად მკურნალობს, ზოგი შემთხვევა კი მკურნალობას არ ექვემდებარება.

რაც შეეხება ambebi.ge-ს, მათ მასალა palitratv.ge-ზე დაყრდნობით მოამზადეს, თუმცა სტატიაში არ ჩანს იაშვილის კლინიკის მთავარი ექიმის კომენტარი და ამბავი ცალმხრივად გაშუქდა.

palitratv.ge-ს მასალაში უპასუხოდ რჩება შემდეგი კითხვები: იაშვილის კლინიკაში მართლა დაუდგინდათ ბუკა ნიკურაძესა და მის დედას ღორის გრიპი, როგორც ამას მანანა ენუქიძე ამბობს? ტრადიციულად რა გამოკვლევები ტარდება ლეიკემიის დასადგენად და რა პირობებში? რატომ გახდა საჭირო ანალიზის წაღება თბილისიდან თურქეთში? რა გამოკვლევის საფუძველზე გააკეთეს დასკვნები იაშვილისა და თურქეთის კლინიკებმა პაციენტის მდგომარეობასთან დაკავშირებით?

ამ კითხვებზე ნაწილობრივ პასუხობს ვებგვერდებზე fmabkhazia.com, info9.ge, fortuna.ge-სა და interpressnews.ge-ზე გამოქვეყნებული იაშვილის კლინიკის ოფიციალური განცხადება. აქ იაშვილის კლინიკა განმარტავს, თუ რა ანალიზები ჩატარდა და როგორ დადგინდა ლეიკემიის დიაგნოზი. თუმცა აღსანიშნავია ერთი დეტალი. სამივე მასალაში მითითებულია, რომ აღნიშნული ფაქტი უკვე შეისწავლა სამედიცინო საქმიანობის სახელმწიფო რეგულირების სააგენტომ, რომლის დასკვნის მიხედვითაც პაციენტის დიაგნოსტიკასა და მკურნალობაში დარღვევები არ დაფიქსირებულა.

რედაქცია: მასალაში დაზუსტების მიზნით შეტანილია ცვლილება. 17:40 , 4 დეკემბერი, 2015
კატეგორია: ეთიკა
ტელეკომპანია რუსთავის 2-ის ეთერში, „კურიერის“ დღის გამოშვებაში გავიდა ინფორმაცია არასრულწლოვანის შესახებ, რომელიც სავარაუდოდ, სექსუალური ძალადობის მსხვერპლია. კადრ სინქრონის ტიპის მასალაში წამყვანი ასახელებს მსხვერპლის სახელსა და გვარს და აღნიშნავს, რომ მისმა ადვოკატებმა ექსპერტიზის დასკვნა გაასაჯაროვეს, რომლის თანახმადაც მოზარდზე ძალადობის ფაქტი მტკიცდება. თავად ადვოკატი კომენტარში დეტალურად ახმოვანებს ექსპერტიზის დასკვნას, რითიც არასრულწლოვნის პირად ცხოვრებასთან დაკავშირებული საკითხები საჯაროვდება.

ტელეკომპანიის საინფორმაციო სამსახური ეთერში გასულ მასალათან დაკავშირებით განცხადებას ავრცელებს:

„კურიერისერთ-ერთ გამოშვებაში ეთერში გავიდა მასალა, კონკრეტული სისხლის სამართლის დანაშაულისა და მასთან დაკავშირებულ სასამართლო პროცესზე, სადაც სექსუალური ძალადობის სავარაუდო მსხვერპლი არასრულწოლოვანია. მასალაში იდენტიფიცირებული იყო მსხვერპლის ვინაობა, ხოლო ინტერვიუს ფრაგმენტი უხეშად არღვევდა მის პირად ცხოვრებას. ჩვენ ვწუხვართ მომხდარის გამო, რამდენადაც მეტი ყურადღებით და სიფრთხილით უნდა მოვკიდებოდით მსგავსი თემის გაშუქებას და ვაცნობიერებთ, რომ ამ ფაქტის ტირაჟირებამ შესაძლოა არასრულწლოვანს ზიანი მიაყენოს. აღნიშნული მასალა უკვე ამოღებულია ჩვენი ვებ-გვერდიდან,"-აღნიშნულია „კურიერის“ მეირ გავრცელებულ განცხადებაში.

გოგონა იდენტიფიცირებულია სხვა მედიასაშუალებების მიერ ამავე თემაზე მომზადებულ მასალებში. მათ შორისაა Palitratv.ge, interpressnews.ge, kirispalitra.ge, etanews.ge, ambebi.ge.

„მაუწყებელთა ქცევის კოდექსის“ თანახმად, „მაუწყებელმა უნდა დაიცვას არასრულწლოვან ეჭვმიტანილთა, ბრალდებულთა, განსასჯელთა, მსჯავრდებულთა, მოწმეთა და დაზარალებულთა (განსაკუთრებით სქესობრივი თავისუფლებისა და ხელშეუხებლობის წინააღმდეგ მიმართული დანაშაულის ჩამდენ პირთა) ანონიმურობა“. ამავე კოდექსის 44-ე მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, „არასრულწლოვნის ინფორმაციისა და გამოხატვის თავისუფლების პატივისცემასთან ერთად, მაუწყებელმა უნდა უზრუნველყოს პროგრამაში მონაწილე არასრულწლოვანთა ფიზიკური, ფსიქოლოგიური და სულიერი კეთილდეობის დაცვა, მშობელთა, მზრუნველთა ან მეურვეთა თანხმობის მიუხედავად“.

იმავე მუხლის მეორე პუნქტში აღნიშნულია, რომ „მაუწყებელმა უნდა უზრუნველყოს არასრულწლოვანის პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობის დაცვა, არასრულწლოვანი არ კარგავს პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობის უფლებას მშობლების ან სკოლაში მომხდარი მოვლენების გამო“.
კატეგორია: ეთიკა
გაზეთმა „პრაიმ-ტაიმმა“ გადამეტებული სიმძაფრით გააშუქა არასრულწლოვანთა კრიმინალური ისტორიები. თვალშისაცემია სტატიის სენსაციური სათაური - „მოძალადე და თვითმკვლელი არასრულწლოვნები“ და ქვესათაური - „დედის მკვლელობის მცდელობა და თვითმკვლელობა - მიზეზები და ეჭვები“. სენსაციური და ამავდროულად დაუზუსტებელი ინფორმაციის შემცველია კიდევ ერთი ქვესათაური - „გახდა თუ არა ნარკოტიკი დედასთან დაპირისპირების მიზეზი“. სტატიას ასევე ამძაფრებს ინტერნეტში მოძიებული, არაავთენტური ფოტოილუსტრაცია - ხეზე ჩამოკიდებული თოკი ყულფით, რაც არასასურველი ფოტომანიპულაციის მაგალითია.

სტატიაში გაშუქებულია ორი სრულიად განსხვავებული ისტორია. პირველი ეხება თბილისში მომხდარ შემთხვევას, როცა 40 წლის ქალბატონი ყელში მიყენებული ჭრილობით საავადმყოფოში გადაიყვანეს. მისი 16 წლის ვაჟი კი ჯერ მეათე სართულიდან გადმოხტომით იმუქრებოდა, შემდეგ კი მკვლელობის მცდელობის ბრალდებით დააკავეს. მეორე ისტორია ხარაგაულის რაიონის სოფელ ხულევში მომხდარ ტრაგედიას ეხება. თავდაპირველად გავრცელებული ინფორმაციით, ხულევში 11 წლის ბიჭმა თავი ჩამოიხრჩო.

„პრაიმ-ტაიმის“ სტატიის შეფასებითი სათაური შეიცავს დიდ რისკს, რომ მისი შინაარსი არაზუსტი იყოს, რადგან არც ერთი და არც მეორე შემთხვევის გამოძიება ჯერ არ დასრულებულა. სასამართლოს განაჩენით ჯერ კიდევ არ არის დადგენილი, იყო თუ არა „მოძალადე“ თბილისელი არასრულწლოვანი. სტატიის გამოქვეყნებიდან რამდენიმე დღეში სრულიად სხვა ვერსია გაჩნდა ხულევშიც, სადაც აცხადებენ, რომ 11 წლის ბავშვმა თავი კი არ მოიკლა, არამედ იგი მოკლეს და ხეზე მკვდარი დაკიდეს. დაკავებულია ეჭვმიტანილიც. ამდენად, სტატიის სათაურში გამოტანილი ეპითეტები - „მოძალადე“ და „თვითმკვლელი“, შესაძლოა, არაზუსტ ინფორმაციას შეიცავდეს.

გაეროს ბავშვთა ფონდის სარეკომენდაციო პრინციპების მიხედვით, მედიამ დიდი სიფრთხილით უნდა გააშუქოს ისტორიები, სადაც არასრულწლოვნები ბრალდებულად ან მსხვერპლად არიან მოხსენიებული. მსგავსი ამბების გაშუქებისას აქცენტი უნდა გაკეთდეს არა სენსაციაზე, არამედ პრობლემაზე. მნიშვნელოვანია, არ მოხდეს არასრუწლოვანი ბრალდებულებისა და მსხვერპლთა იდენტიფიცირება.

„პრაიმ-ტაიმის“ სტატიაში მკვლელობის მცდელობის ბრალდებით დაკავებული 16 წლის ბიჭის ვინაობა პირდაპირ იდენტიფიცირებული არ არის, მაგრამ სტატიაში ნახსენებია მისამართი, სადაც ოჯახი ცხოვრობდა. ერთ-ერთ რესპონდენტად ჩაწერილია ბრალდებულის ბებია (მითითებულია მისი ვინაობა), რომლის ფოტოსურათი თან ერთვის სტატიას. იგი ბრალდებულის ფსიქიკურ პრობლემებზე საუბრობს. ხოლო კიდევ ერთი რესპონდენტი - ოჯახის მეზობელი ჰყვება, როგორ შეესწრნენ ბრალდებულის 15 და 4 წლის დედმამიშვილები „მოზარდის მიერ დედის მკვლელობის მცდელობის ფაქტს“.

ბავშვთა საკითხებთან დაკავშირებულ პუბლიკაციებში გასათვალისწინებელია ჟურნალისტთა საერთაშორისო ფედერაციის სახელმძღვანელო მითითებები და პრინციპები: „ ჟურნალისტებმა ბავშვებთან დაკავშირებული ნებისმიერი მასალის გამოქვეყნებისას, საგულდაგულოდ უნდა აწონ-დაწონონ შესაძლო შედეგები და მინიმუმამდე დაიყვანონ ზიანის ფაქტორი. მოერიდონ ბავშვებთან დაკავშირებული პრობლემების სენსაციურ და სტერეოტიპულ გაშუქებას პუბლიკაციების პოპულარობის მიზნით“.