კატეგორია: მედიაგარემო

ბოლო პერიოდში ხელისუფლების სხვადასხვა შტოს წარმომადგენლების მხრიდან რამდენჯერმე გაჟღერდა ინიციატივა ცილისწამების კუთხით არსებული კანონმდებლობის გამკაცრების აუცილებლობის შესახებ.

ახალ, 2019 წელს, ეს მესიჯი პირველად საქართველოს ახალარჩეული პრეზიდენტის, სალომე ზურაბიშვილისგან მოვისმინეთ. საშობაო მილოცვის ტექსტში პრეზიდენტმა აღნიშნა, რომ იმისათვის, რათა მომავალში ვინმე სხვას “აღარ შეეხოს შეურაცხყოფა, ცილისწამება და სიძულვილის ენა, უნდა ვიფიქროთ როგორ დავიცვათ კანონით ერთდროულად სიტყვის თავისუფლებაც და ადამიანის ღირსებაც”.

პრეზიდენტის საშობაო მილოცვას, საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქის ილია II-ის საშობაო ეპისტოლე მოჰყვა, როელშიც პატრიარქმა აღნიშნა, რომ „არის დიდი მცდელობა სიტყვის თავისუფლების დამახინჯებული აღქმის გაბატონებისა“. პატრიარქის თქმით, „სიტყვის თავისუფლება საზოგადოებისთვის უმნიშვნელოვანესი უფლებათაგანია, რომელიც ნებისმიერ მოქალაქეს საშუალებას აძლევს, საკუთარი შეხედულებისამებრ, საჯაროდ გამოთქვას აზრი“, თუმცა მისივე განმარტებით, „ხშირად ხდება რეალობის შეცვლა და სიტყვის თავისუფლებით ბოროტად სარგებლობა“.

პრეზიდენტისა და პატრიარქის შემდეგ, ამავე თემაზე საქართველოს პარლამენტის თავმჯდომარემ ირაკლი კობახიძემ ისაუბრა. იგი პატრიარქის ეპისტოლეს მალევე გამოეხმაურა და განაცხადა, რომ „სიტყვით ძალადობა, შეურაცხყოფა, ცილისწამება და ბილწსიტყვაობა უკვე ყოველდღიურობის ნაწილი გახდა და ეს არის სერიოზული პრობლემა, რომელსაც სჭირდება დაფიქრება და შესაბამისი ზომების მიღება“.

საქართველოს პრეზიდენტი ცილისწამების საკითხს კიდევ ერთხელ 11 იანვარს გამართულ პრესკონფერენციაზე მიუბრუნდა. მან განმარტა, რომ „ეს არის ისეთი თემა, რომელიც აწუხებს საზოგადოებას“ და რომელმაც „ძალიან დიდი ვნებათაღელვა წამოიწყო საზოგადოებაში, საჭირო არის ამის დაწყნარება“. ამის პარალელურად, მისივე განმარტებით, დაცული უნდა იყოს სიტყვის თავისუფლება და „ხშირად ეს ორი პრინციპი მოყვანილი არის დაპირისპირებაში“.

მანვე საკუთარი მსჯელობის გასამყარებლად საფრანგეთის მაგალითი მოიყვანა და განაცხადა, რომ ქვეყანამ “არათუ მიიღო ასეთი კანონი ცილისწამების წინააღმდეგ, კერძოდ საარჩევნო პერიოდში”, არამედ “საკონსტიტუციო სასამართლომაც დაამტკიცა, რომ ეს არ მოდიოდა წინააღმდეგობაში არც სიტყვის თავისუფლებასთან არც ადამიანის მთავარ უფლებებთან, რომელიც ასახული არის ადამიანის უფლებების დეკლარაციაში”.

აღსანიშნავია, რომ საფრანგეთმა ასეთი კანონი მართლაც მიიღო, თუმცა არა ცილისწამების, არამედ წინასაარჩევნო პერიოდში, ყალბი ინფორმაციის გავრცელების საწინააღმდეგოდ.

                      ⇒  წაიკითხეთ ამ თემაზე: რას გულისხმობს პრეზიდენტის მიერ ნახსენები საფრანგეთის კანონი ყალბი ინფორმაციის წინააღმდეგ

პრეზიდენტის განმარტებით, ცილისწამების თვალსაზრისით, განსაკუთრებით პრობლემური სოციალური ქსელებია, “სადაც პასუხისმგებლობის განცდა ნაკლები არის”. “მგონი, საჭირო არის, რომ ვიფიქროთ ამ კუთხით...ჩვენ უნდა ვიფიქროთ ხომ არ არის ჩვენი შესატყვისი რაიმე კანონმდებლობა, რომელიც ორივეს შეათავსებს, ანუ მეტი დაცულობა ადამიანის ღირსების, ასევე არ შეზღუდვა სიტყვის თავისუფლების, რომელიც უნდა დავიცვათ და ამაზე ყველა ვთანხმდებით”, - განაცხადა პრეზიდენტმა.

მანვე აღნიშნა, რომ აღნიშნულთან მიმართებით, საზოგადოებასთან და არასამთავრობო სექტორთან დისკუსია უნდა გაიმართოს და პრეზიდენტის ადმინისტრაცია მზად არის, რომ მსგავს დისკუსიებში ჩაერთოს.

ეს პირველი შემთხვევა არ არის, როდესაც უკვე მოქმედი პრეზიდენტი გამოხატვის თავისუფლების თვალსაზრისით გარკვეულ შეზღუდვაზე მიანიშნებს. ჯერ კიდევ პრეზიდენტად არჩევამდე, მედიაში გავრცელებილი ფარული ჩანაწერების შეფასებისას მან განაცხადა - „მე ვგრძნობ ძალიან დიდ უხერხულობას იმის შესახებ, რომ ჩვენ ვცხოვრობთ კიდევ სერიალების, ჩანაწერების საბჭოთა პერიოდში, როდესაც გაუთავებლად ვიღაც დებს რაღაც ჩანაწერს და მე დიდი იმედი მაქვს, რომ ჩემი პრეზიდენტობის დროს, მართლაც დასრულდება ეს საბჭოთა პერიოდი და ჩვენ აღარ ვიურთიერთებთ ამ რაღაცა ჩანაწერებით“.

ჩანაწერებთან მიმართებით, იგივე პოზიციას ჰქონდა ქართული ოცნების დეპუტატს და იურიდიულ საკითხთა კომიტეტის უკვე ყოფილ თავმჯდომარეს ეკა ბესელიასაც.

პრეზიდენტისა და პარლამენტის თავმჯდომარის განცხადებებს არასამთავრობო სექტორის კრიტიკული შეფასება უკვე მოჰყვა. მათ მაღალი თანამდებობის პირების გზავნილებში სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შეზღუდვის მცდელობის ნიშნები ამოიკითხეს.

არასამთავრობო სექტორში განმარტავენ, რომ არსებული საკანონმდებლო სტანდარტები „აბსოლუტურად გონივრულ ბალანსს პოულობს სიტყვის თავისუფლებასა და ადამიანის პატივსა და ღირსებას შორის“, რაც „აბსოლუტურად საკმარისი მექანიზმებია ადამიანის უფლების დასაცავად“. „სხვა ყველა დამატებითი რეგულაცია არის შეჭრა ადამიანის თავისუფალ სივრცეში, რომელიც ვნებს სიტყვის თავისუფლებას და ქვეყნის დემოკრატიულ განვითარებას“.

  • რას ამბობს მოქმედი კანონმდებლობა?

საქართველოს კანონმდებლობით, ცილისწამება სისხლის სამართლის წესით 2004 წლიდან უკვე აღარ ისჯება და აღნიშნული „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონით რეგულირდება.

კანონის მიხედვით, ცილისწამება არის არსებითად მცდარი ფაქტის შემცველი და პირისთვის ზიანის მიმყენებელი, მისი სახელის გამტეხი განცხადება. ნებისმიერ პირს შეუძლია, რომ მეორე პირის მიმართ ცილისწამებისთვის სამოქალაქო სამართლებრივი დავა დაიწყოს. ამ შემთხვევაში მტკიცების ტვირთიც სწორედ მოსარჩელეს ეკისრება.

თუკი მოსარჩელე დაამტკიცებს, რომ მოპასუხის განცხადება მის მიმართ „არსებითად მცდარ ფაქტს“ შეიცავს, რის გამოც მას ზიანი მიადგა, მოპასუხეს სამოქალაქო სამართლებრივი პასუხისმგებლობა დაეკისრება.

მოპასუხეს ცილისწამებისთვის შეიძლება დაეკისროს სასამართლოს გადაწყვეტილების გამოქვეყნება (შესწორება ან უარყოფა), ან მოსარჩელისთვის მიყენებული მორალური/ქონებრივი ზიანის ანაზღაურება.

გაბედავს თუ არა ხელისუფლება გამოხატვის თავისუფლების სივრცის რაიმე ფორმით დავიწროებას და დააბრუნებს თუ არა ქვეყანას 15 წლის წინანდელ რელსებზე, ამას დრო აჩვენებს. თუმცა, ერთი რამ ცხადია, სამოქალაქო საზოგადოების აქტიური ნაწილი შემოთავაზებულ რეალობასთან შეგუებას არ გეგმავს და მარტივად არც წლების განმავლობაში ბრძოლით (ამ სიტყვის პირდაპირი და ირიბი გაგებით) მოპოვებული ღრებულების და კონსტიტუციურად გარანტირებული უფლების დათმობას აპირებს.

     ⇒  ასევე დაგაინტერესებთ 2017 -2018 წლის ინიციატივები - გამოხატვის თავისუფლების შეზღუდვის მცდელობები საქართველოში

კატეგორია: საერთაშორისო ამბები

გასულ წელს მედიაში არაერთი შემთხვევა იყო, როდესაც სხვადასხვა, მათ შორის სოლიდურმა გამოცემამ, საკუთარ მასალებში აღმოჩენილი უზუსტობის გამო ბოდიში მოიხადა და ტექსტი შესაბამისად დააკორექტირა.

მედიაჩეკერი მსოფლიო მედიაში დაფიქსირებულ 15 ყველაზე დასამახსოვრებელ შესწორებას გთავაზობთ:

15. ბრიტანულმა გამოცემა UK Mirror-მა ცნობილი მესვეტის კეტი ჰოპკინსის შესახებ გამოქვეყნებული ამბავი ჩაასწორა. თავდაპირველად გამოცემა წერდა, რომ ის სამხრეთ აფრიკაში კეტამინის (ძლიერი ტკივილგამაყუჩებელი) მოხმარების გამო დააკავეს. ჰოპკინსი სამხრეთ აფრიკაში მართლაც დააკავეს, თუმცა არა აღნიშნული პრეპარატის მოხმარების გამო;

14. The Washington Post-მა ერთ-ერთ მასალაში ბრუკლინი შეცდომით კანადის ერთ-ერთ პროვინციას მიაკუთვნა, რის გამოც იძულებული გახდა, რომ ბოდიში მოეხადა და ამბავი ჩაესწორებინა;

13. ერაყი თუ კლდე (Iraq or Rock)? The Wall Street Journal-მა მასალაში შეცდომით დაწერა, თითქოს ისრაელის პრემიერ-მინისტრმა ბენიამენ ნეთანიაჰუმ თქვა, რომ მოსემ წყალი ერაყიდან მოიტანა. სინამდვილეში ისრაელის პრემიერმა სიტყვა კლდე გამოიყენა, რომლის ინგლისური შესატყვისი თითქმის ერაყის იდენტურად გამოითქმის. როგორც ჩანს, შეცდომის მიზეზიც სწორედ ეს გახდა;

12. გასულ წელს The Washington Post-მა არასწორად დაწერა თითქოს სექსუალური ძალადობის შესახებ ერთ-ერთი საქმის განმხილველმა მოსამართლემ უსაფრთხო საპარსებზე თქვა, რომ ისინი ზედმეტად ქალურია და მას ფაქტობრივად სექსიზმში დასდო ბრალი, რაც არასწორი იყო. გამოცემამ შეცდომისთვის ბოდიში მოიახადა და მასალა შესაბამისად დააკორექტირა;

11. ყვავების ნეკროფილიის შესახებ მომზადებული მასალა დააკორექტირა The New York Times-მაც. გამოცემის შესწორებაში წერია, რომ მასალის პირვანდელ ვერსიაში ზოგიერთი ყვავის ქცევა არასწორად იყო გაიგივებული ნეკროფილიასთან. ისინი უბრალოდ თავს ესხმიან მკვდარ ყვავებს და გარკვეული კონტაქტის დამყარებას ცდილობენ. ფრინველის ამ ქცევის ნეკროფილიის კონტექსტში განხილვა კი მთლად სწორი არ არის, განმარტა გამოცემამ;

10. The New York Times-მა მის ერთ-ერთ მასალაში პრეზიდენტ დონალდ ტრამპის სიძე და შვილი კვლავ ერთმანეთში აურია. გამოცემამ შეცდომის შესახებ დაწერა და მასალა დააკორექტირა;

9. არასდროს აურიოთ გველების მფლობელები ერთმანეთში. სწორედ ასე დაემართა The Times of London-ს, რომელმაც მულენ რუჟში გველის ნაკბენით გარდაცვლილი მამაკაცის შესახებ მოამზადა მასალა. მასალამ მულენ რუჟის მფლობელების უკმაყოფილება გამოიწვია. ისინი ამტკიცებდნენ, რომ მკითხველისთვის იქმნებოდა შთაბეჭდილება, თითოს მამაკაცი მათმა ერთ-ერთმა გველმა იმსხვერპლა. The Times London-მა ჩასწორებულ მასალაში დააკონკრეტა, რომ გველი უშუალოდ გარდაცვლილის საკუთრება იყო და არა მულენ რუჟის რომელიმე კაბარის;

8. The Washington Post-მა სატირულ გვერდზე (Clickhole.com) დაყრდნობით მასალა მოამზადა, რომელშიც ჯორჯ ბუშ უმცროსი, მოხსენიებული იყო როგორც “ამერიკელი იდიოტი”, Th Post-მა აშშ-ის ყოფილი პრეზიდენტისადმი გამოყენებული ეპითეტი უცვლელად გადაიტანა. არადა, სინამდვილეში სატირული გამოცემა ჯორჯ ბუშ უმცროსზე ჯგუფი Green Day-ის საავტორო სიმღერის - “ამერიკელი იდიოტის” კონტექსტში წერდა, აღნიშნულს ყოფილ პრეზიდენტთან პირდაპირი კავშირი არ ჰქონია და გამოცემას ეს მისი შეურაცხყოფისთვის არ გამოუყენებია. The Washington Post შეცდომას რედაქტორის შენიშვნით გამოეხმაურა, უზუსტობისთვის ბოდიში მოიხადა, დააკონკრეტა, რომ Clickhole.com სატირული გვერდი იყო და მასალა წაშალა;

7. ე.წ. ბრაუზერის მომხმარებლის სახელის შერჩევისას ფრთხილად იყავით, აღნიშნულმა შესაძლოა, უხერხულ მდგომარეობაში ჩაგაგდოთ. ასე დაემართა The Times-ის რედაქტორსაც. აღმოჩნდა, რომ მასალის რედაქტირებისას ერთ-ერთი ციტატის გადამოწმებისას ის პროგრამამ, რომელშიც შესული იყო არასწორ მოვლენასთან დააკავშირა და მანაც მასალაში არაზუსტი ინფორმაცია გადაიტანა. ამისთვის მას მასალის ჩასწორება და ბოდიშის მოხდა მოუწია;

6. ასევე ბოლომდე არ ენდოთ ტექნიკასაც, მაგალითად The NPR-მა მასალაში შეცდომა არასწორად გაშიფრის გამო დაუშვა და დაწერა, რომ პრეზიდენტ ტრამპის მრჩეველმა მას მაგნიტი უწოდა, არადა, რეალურად მან მაგნატი თქვა, რაც ინგლისურად მაგნიტის იდენტურად გამოითქმის;

5. დაუვიწყარი იყო NPR-ის ოქტომბრის შესწორებაც, რომელიც რუმინელი ჯადოქრების მიერ გადასახადების ამკრებების მოჯადოების მუქარას ეხებოდა. გამოცემამ მასალა შემდეგნაირად დააკორექტირა - მასალის პირველად ვერსიაში არასწორად იყო ნათქვამი, თითქოს მიჰაელა მინკა გადასახადებს წლების განმავლობაში არ იხდიდა და ამის მიზეზი მის მიერ გადასახადების ამკრებების მიმართ გამოთქმული მუქარა იყო, რომ ის მათ მოაჯადოვებდა. ბოდიშს ვიხდით შეცდომისთვის, სინამდვილეში გადასახადების ამკრებებს მინკას დედამთილი ემუქრებოდა და არა ის;

4. the Omaha World-Herald-მა სტატია, სადაც ერთ-ერთი რეპერი იარაღის დიდ მოყვარულად მოიხსენია დააკორეტქტირა და განმარტა, რომ რეპერი უბრალოდ ამბობს, რომ მას დიდი იარაღი მოსწონს და არა უყვარს;

3. 2018 წელს თვალსაჩინო იყო Politico-ს ჩასწორებაც. გამოცემამ ერთმანეთში ფილმების - “ბეჭდების მბრძანებლისა” და “ნათლიის” პერსონაჟები აურია;

2. ასევე შეიძლება ითქვას, რომ დაუვიწყარი იყო ბრიტანული Sun-ის შესწორებაც, რომელიც ერთ-ერთი უნივერსიტეტის სტუდენტებს ეხებოდათ, რომლებიც ამტკიცებდნენ, რომ ფრანკენშტეინის მონსტრი არასწორად არის გაგებული და სინამდვილეში ის მსხერპლია. გამოცემამ კი არც მეტი არც ნაკლები სტუდენტების შეფასებისთვის ბოდიში ფრანკენშტეინის მონსტრს მოუხადა;

1.The Associated Press-მა გასულ წელს ფლორიდის ერთ-ერთ სკოლაში მომხდარი სროლის შესახებ დაწერა, რომ მომხდარის შესახებ ფლორიდის შერიფმა გარდაცვლილის ოჯახის წევრებს უთხრა, რომ “ისხედით და ძრწოდეთ” (sit and shiver), არადა მან ებრაული ტრადიციის მიხედვით გლოვა იგულისხმა (sitting shiva). აღნიშნულისთვის AP-მა ბოდიში მოიხადა.

წყარო: imediaethics.org

კატეგორია: ეთიკა

7 იანვარს ტელეკომპანია “რუსთავი 2-ის” მთავარ საინფორმაციო გამოშვებაში ერთ-ერთი სიუჟეტი არასრულწლოვნებზე 2 იანვარს მომხარ თავდასხმას ეხებოდა, რა დროსაც სამმა მოზარდმა სხეულის მძიმე დაზიანებები მიიღო.

წამყვანის ტექსტიდან შევიტყეთ, რომ ახალციხეში 30-მდე ახალგაზრდა სამ მეთერთმეტეკლასელს ჯერ ერთ-ერთი არასრულწლოვნის ეზოსთან, შემდეგ კი სხვა ქუჩაზე გაუსწორდა. წამყვანმა განმარტა, რომ ნაცემი ბავშვების მდგომარეობა მძიმეა, რომ ერთი მათგანი ყბი მოტეხილობით კლინიკაში რჩება, მეორეს კი ორივე ხელი მოტეხილი აქვს.

ამის შემდეგ, ამბის თხრობა უკვე სიუჟეტით გრძელდება, სადაც თავდასხმის დროს ორი დაზარალებული ირიბად, კერძოდ ბებიისა და ბაბუის, ასევე მამის სახით არიან იდენტიფიცირებული. მიუხედავად იმისა, რომ სიუჟეტში უშუალოდ არცერთი დაზარალებული ჩანს, ოჯახის წევრების ჩვენებითა და მათი ვინაობის გამჟღავნებით ახლობლებისთვის მათი ამოცნობა მარტივია.

გარდა ამისა, სიუჟეტში ასევე დასახელდა ის ქუჩაც, შესაბამისი ნომრის მითითებით, სადაც მოზარდებს შორის დაპირისპირება გაგრძელდა. ამასთან, ერთ-ერთი დაზარალებული გვარს უშუალოდ ჟურნალისტიც იმეორებს, მეორე დაზარალებულის გვარს კი ოჯახის ადვოკატი ახსენებს.

altამავე თემაზე მასალა 9 იანვარს ერთ-ერთი დაზარალებულის უკვე პირდაპირი იდენტიფიცირებით ახალციხის ტელეკომოპანია მეცხრე არხის ვებგვერდზე,  tv9news.ge-ზეც გამოქვეყნდა. მასალაში სრულად არის მითითებული დაზარალებული არასრულწლოვნის სახელი და გვარი, ასევე მოცემულია ამავე მოზარდის ბებიისა და ბაბუის კომენტარები მათი სახელისა და გვარის ასევე სრულად მითითებით. მასალაში დაბეჭდილია მათი ფოტოებიც.

საქართველოს ჟურნალისტური ეთიკის ქარტიის “ბავშვთა საკითხების გაშუქების” სახელმძღვანელო წესებში ვკითხულობთ, რომ ნებისმიერი ფორმის ძალადობის შემთხვევაში არასრულწლოვნის როგორც პირდაპირი, ისე ირიბი იდენტიფიცირება დაუშვებელია, მიუხედავად იმისა “ბავშვი მოძალადის როლშია, მსხვერპლის თუ მოწმის”.

“უფრო მეტად ნუღარ მოახდენთ ბავშვის სტიგმატიზებას. თავი აარიდეთ კატეგორიზაციას ან სიუჟეტის ისეთ აღწერას, რამაც შეიძლება გამოიწვიოს ბავშვისათვის სამაგიეროს გადახდა - დამატებითი ფიზიკური ან ფსიქოლოგიური ზიანის მიყენება, დამცირება, დისკრიმინაცია ან საზოგადოების მიერ გარიყვა”, - ვკითხულობთ სახელმძღვანელოში.

კატეგორია: მედიაგარემო

ჟურნალისტური ეთიკის პრინციპების დაცვის თვალსაზრისით, რედაქციების მოთხოვნები საკუთარი ჟურნალისტებისადმი სულ უფრო იზრდება, მიდგომები იხვეწება და მკაცრდება. ეს უკანასკნელი მხოლოდ უშუალოდ მომზადებული მასალის შინაარსში, ფაქტების სიზუსტესა თუ წყაროთა მრავალფეროვნებაში არ გამოიხატება. რედაქციებმა ჟურნალისტების მიმართ, ამა თუ იმ მოვლენასთან დაკავშირებით საკუთარი შეხედულების საჯაროდ გამოხატვის თვალსაზრისით გარკვეული სტანდარტებიც შეიმუშავეს, რომელთა დარღვევის გამოც დაქირავებულთან კონტრაქტი უკვე არაერთმა სოლიდურმა გამოცემამ გაწყვიტა.

“მედიაჩეკერმა” 2018 წელს მომხდარი ის შემთხვევები შეკრიბა, როდესაც გამოცემებს ბოდიშის მოხდა, ან თანამშრომლის სამსახურიდან გაშვება მოუხდათ.

                         ყალბი მასალები და წყაროები/არასწორი ინფორმაცია

2018 წელს იყო შემთხვევა, როდესაც გამოცემამ თანამშრომელი ჟურნალისტი მასალების გაყალბების გამო დაითხოვა.

ერთ-ერთი ბოლო ასეთი ამბავი, რომელზეც მსოფლიო პრესა ალაპარაკდა, გერმანული გამოცემა “შპიგელის” (Der Spiegel) დამსახურებული ჟურნალისტის კლაას რელოციოსის შემთხვევაა, რომელიც მასალების გაყალბებაში ამხილეს. აღნიშნულის გამო გამოცემა იძულებული გახდა, რომ მასთან თანამშრომლობა შეეწყვიტა.

როგორც გაირკვა, ჟურნალისტმა, რომელსაც არაერთი პრესტიჟული ჟურნალისტური ჯილდო აქვს მიღებული, “შპიგელისთვის” დაწერილი 60 სტატიიდან 14-ის ისტორია თავისი გმირებიანად თავად გამოიგონა. რელოციოსი ამბების გაყალბებაში საკუთარმა თანამშრომელმა გამოიჭირა, რომელიც ერთ-ერთ თემაზე მასთან ერთად მუშაობდა. “შპიგელმა” რელოციოსის მიერ დაწერილი ყველა სტატიის გადასამოწმებლად შიდა გამოძიება დაიწყო.

სხვისი მასალების მითვისებისა და სხვა მასალებიდან ციტატების გამოყენების გამო, წელს ჟურნალისტს The Washington Post-იც დაემშვიდობა.

გარდა გაყალბებული ამბებისა მიმდინარე წელს ჟურნალისტების მხრიდან არაიდენტიფიცირებული წყაროების გამოყენების ფაქტიც დაფიქსირდა. მაგალითად, ამერიკულმა ყოველდღიურმა გამოცემამ “ჰიუსტონის ქრონიკამ” დაადასტურა, რომ მათივე ჟურნალისტი მაიკ ვორდი წლების განმავლობაში არაიდენტიფიცირებულ წყაროებს იყენებდა. მისი სახელით მომზადებულ მასალებში დასახელებული 275 წყაროდან მხოლოდ 103-ის იდენტიფიცირება მოხერხდა.

მიმდინარე წელს, არასწორად გაშუქებული ამბების გამო ბოდიშის მოხდა სამაუწყებლო კომპანია BBC-საც მოუხდა. ბრიტანეთის საზოგადოებრივმა მაუწყებელმა აღიარა, რომ ის კლიმატის ცვლილების თემას ხშირად არასწორად აშუქებდა, რისთვისაც ბოდიში მოიხადა და თემის გაშუქების პოლიტიკა შეცვალა.

წელს კიდევ ერთი ბოდიშის მოხდა  BBC-ს Daily Mail-ის ჟურნალისტების შესახებ მომზადებული მასალის გამო მოუხდა. მაუწყებლმა არასწორად გაავრცელა ინფორმაცია იმის შესახებ, თითქოს Daily Mail-ის ჟურნალისტები 2011 წლის ცნობილი სატელეფონო მოსმენების სკანდალში იყვნენ ჩართულები, რაც საბოლოო ჯამში სიმართლე არ აღმოჩნდა.

მიმდინარე წელს ბოდიშის მოხდა და მასალის შესაბამისად დარედაქტირება ჟურნალ Time-საც მოუხდა. მიმდინარე წლის ივნისში ამერიკა-მექსიკის საზღვარზე მიგრანტი ბავშვების მშობლებთან დაცილების და მათი ცალ-ცალკე ბანაკებში მოთავსების ცნობილი სკანდალის შემდეგ, ჟურნალმა გარეკანზე პატარა ჰონდურასელი მტირალი გოგონასა და აშშ-ის პრეზიდენტის დამონტაჟებული ფოტო დაბეჭდა, რომელიც შთაბეჭდილებას ქმნიდა, თითქოს გოგონა მშობლებთან ერთად აშშ-ის საზღვარზე გადასვლის შედეგად დედას დააცილეს, რაც სიმართლე არ იყო.

ამერიკულმა გამოცემამ Chicago Sun Times-მა კი, საკუთარი თანამშრომელი ტვიტერზე ყალბი გამომწერების გამო სამსახურიდან დროებით გაათავისუფლა. ფაქტი New York Times-ის გამოძიების შემდეგ გახდა ცნობილი. ჟურნალისტური გამოძიებით დადგინდა, რომ შოუბისზნესის ცნობილ ვარსკვლავებსა და ჟურნალისტებს ტვიტერზე ყალბი გამომწერები ჰყავდათ.

                                        შეუსაბამო კომენტარები და შეფასებები

მიმდინარე წელს CNN-მა საკუთარ თანამშრომელს კონტრაქტი პალესტინის შესახებ გამოთქმული მოსაზრების გამო შეუწყვიტა. CNN-ის კომენტატორმა მარკ ლამონტ ჰილმა გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის სხდომაზე განაცხადა, რომ მდინარე იორდანიიდან ხმელთაშუა ზღვამდე მონაკვეთი თავისუფალი პალესტინის უნდა იყოს. მიუხედავად ჟურნალისტის განმარტებისა, რომ ის განცხადებით მიზანად ისრაელის წინააღმდეგ გალაშქრებას არ ისახავდა, არხმა მასთან თანამშრომლობა მანც გაწყვიტა.

წამყვანის რასისტული გამონათქვამის გამო NBC-მ ცნობილი ჟურნალისტი მეგან კელი ეთერიდან მოხსნა და მისი დილის გადაცემა დახურა.

წელს რასისტული და ჰომოფობიური ტვიტების გამო ჟურნალისტს კონტრაქტი New York Time-სმაც შეუწყვიტა. გამოცემამ ახალი თანამშრომელი სამსახურიდან მისი ძველი ჰომოფობიური და რასისტული ტვიტების გამო დაითხოვა.

ინტერვიუს დროს თემისადმი გამოჩენილი არასათანადო მგრძნობელობის გამო, ბრიტანულმა რადიომ - TalkRadio - წამყვანი ჯეიმს ვეილი სამსახურიდან გაათავისუფა.

განხილული მაგალითები აჩვენებს, რომ მიუხედავად მედიისადმი ბევრი პრეტენზიისა თუ კრიტიკისა, ის სულ უფრო და უფო მეტი მგრძნობელობით ეკიდება ეთიკურ საკითხებს, აუმჯობესებს მიდგომებს და ზრდის პასუხისმგებლობას. საჭიროების შემთხვევაში, კეთილსინდისიერი მედია არც შეცდომის აღიარებასა და ბოდიშის მოხდაზე იხევს უკან და არც საკუთარ თანამშრომელთან დამშვიდობებას ერიდება, მიუხედავად მისი დამსახურებისა, თუ მრავალწლიანი სამუშაო გამოცდილებისა.

კატეგორია: ეთიკა

22 დეკემბერს, შაბათის კურიერში გასული ერთ-ერთი სიუჟეტი “კავკასიის საერთაშორისო უნივერსიტეტში” დაფიქსირებულ შესაძლო კანონდარღვევას, კერძოდ კი დიპლომების შესაძლო გაყალბების თემას ეხებოდა. ამავე მასალის ერთ-ერთი აქცენტი იყო ისიც, რომ უნივერსიტეტს იუსტიციის მინისტრი თეა წულუკიანი მფარველობს. თუმცა, არცერთ ამ ბრალდებაზე სიუჟეტში მყარი დასაბუთება არ ყოფილა.

სიუჟეტის წარდგენისას გადაცემის წამყვანმა განმარტა, რომ ევროპის ერთ-ერთ პრესტიჟულ უნივერსიტეტში განათლება მიღებულმა იუსტიციის მინისტრმა თეა წულუკიანმა განათლების მიღება საქართველოს იმ უნივერსიტეტში გადაწყვიტა, რომელიც ბაზარზე არსებული ქართული უნივერსიტეტიდან რეიტინგით 24-ე ადგილზეა და რომელიც “ყალბი დიპლომების გაცემაშია შემჩნეული”. მისივე თქმით, ანონიმური წყაროს მიერ მიწოდებული ინფორმაციის თანახმად, დიპლომების გაყალბების საკითხი პროკურატურამდეც მივიდა, თუმცა მიიჩქმალა და უნივერსიტეტში არსებული დარღვევების მიუხედავად, უმაღლესმა სასწავლებელმა 6 წლის ვადით აკრედიტაციაც მიიღო. “კონფიდენციალური წყარო უნივერსიტეტიდან გვწერს, რომ სასწავლებელს თეა წულუკიანი მფარველობს და სამართლის დოქტორის ხარისხსაც ამ მფარველობის სანაცლოდ აძლევენ”, - დასძინა მანვე.

“იუსტიციის მინისტრი ერთადერთი არ არის, ვინც გადაწყვიტა, რომ ჰქონდეს მაღალი აკადემიური ხარისხი. ირკვევა, რომ საქართველოს ტექნიკურ უნივერსიტეტში და ამ უნივერსიტეტის გავლით მაგისტრის ხარისხის მიღებას სუსის ყოფილი მაღალჩინოსანი სოსო გოგაშვილი, სახელმწიფო დაცვის სპეციალური სამსახურის უფროსი ანზორ ჩუბინიძე, დაზვერვის შეფი დავით სუჯაშვილი და პრემიერის დედა მანანა ნანიტაშვილი ცდილობენ. წყარო გვიყვება, რომ არც-ერთი მათგანი ლექციებზე არ დადის, არაფერს აკეთებს და სამეცნიერო ხარისხის მიღება მფარველობის სანაცვლოდ სურთ”, - განმარტა წამყვანმა.

ამის შემდეგ სტუდიაში უკვე სიუჟეტის ავტორი შემოდის, რომელიც განმარტავს, რომ იუსტიციის მინისტს აკადემიური ხარისხი “სავარაუდოდ სამომავლო საქმიანობისთვის სჭირდება”. ის აზუსტებს, რომ თეა წულუკიანს მაგალითად უზენაესი სასამართლოს ან საკუნსტიტუციო სასამართლოს თავმჯდომარეობისთვის, ან უბრალოდ რიგითი მოსამართლეობისთვის, “აუცილებელია, ჰქონდეს იურისტის დიპლომი, რომელიც მას აქამდე არ ჰქონია”.



გადაცემის წამყვანისა და ჟურნალისტისგან მოვისმინეთ, რომ კონფიდენციალური წყარო, რომელმაც მათ უნივერსიტეტში არსებული შესაძლო კანონდარღვევების შესახებ ინფორმაცია მიაწოდა ამავე უმაღლესი სასწავლებლის პროფესორია, რომელსაც შესაბამის დოკუმენტებთან წვდომა აქვს. ჟურნალისტის განმარტებით, უნივერსიტეტისთვის წულუკიანის სტუდენტობა მათთვის “ხელშეუხებლობის ერთგვარი გარანტიაა”, რომ მათ წინააღმდეგ საქმე არ აღიძრას. მით უფრო იმ ფონზე, როდესაც უნივერსიტეტის წინააღმდეგ საქმე ერთხელ უკვე აღიძრა, თუმცა გავლენიანი მფარველების წყალობით “ჩაიფარცხა” და “თაროზე შემოიდო”.

გადაცემის წამყვანი განმარტავს, რომ იმ ფონზე, როდესაც ერთ-ერთ ძლიერ უმაღლეს სასწავლებელს “შავი ზღვის საერთაშორისო უნივერსიტეტს” ერთი წლის სტუდენტების მიღების უფლება შეეზღუდა, “კავკასიის საერთაშორისო უნივერსიტეტმა” ხარვეზების მიუხედავად, ბარიერები უპრობლემოდ გადალახა და 6 წლის ვადით აკრედიტაციაც მიიღო, “რაც აჩენს ეჭვს, რომ ამ უნივერსიტეტს იუსტიციის მინისტრი ლობირებდა”.

ამის შემდეგ ჟურნალისტსა და წამყვანს შორის საუბარი იუსტიციის მინისტრის თეა წულუკიანის აკადემიურ მოსწრებას და უნივერსიტეტში მის აქტვობებს ეხება. სიუჟეტის ავტორმა განმარტა, რომ წყაროს ინფორმაციით, “ის უნივერსიტეტში არავის არასდროს უნახავს”. მისივე თქმით, ამის მიუხედვად, იუსტიციის მინისტრს აკადემიურ წერაში 94 ქულა დაუწერეს, მაშინ როდესაც ასეთი მაღალი ქულა უნივერსიტეტში სიარულს და სალექციო პროცესში აქტიურ ჩართულობას მოითხოვს.

სიუჟეტში საუბარი კვლავ უნივერსიტეტის მიერ ყალბი დიპლომების გაცემაზე, მინისტრ წულუკიანის გაცდენებზე, მისთვის დაუმსახურებელი ქულების დაწერაზე, ასევე მინისტრის მიერ უნივერსიტეტის მფარველობაზე გაგრძელდა. აღნიშნული კი კვლავ მხოლოდ ანონიმური წყაროს მიერ მიწოდებულ ინფორმაციას ეყრდნობოდა, ყოველგვარი დამატებითი დასაბუთების, დოკუმენტებისა და მტკიცებულებების გარეშე.

საპასუხოდ სიუჟეტში წარმოდგენილი იყო მხოლოდ უნივერსიტეტის კანცლერისა და ერთ-ერთი ლექტორის პოზიცია, რომლებიც ერთის მხრივ ცდილობდნენ დაესაბუთებინათ, რომ მინისტრი წულუკუანი აქტიური სტუდენტი იყო, მეორეს მხრივ კი კანცლერი უნივერსიტეტში არსებული სავარაუდო დარღვევებისა და დიპლომების შესაძლო გაყალბების შესახებ ინფორმაციის უარყოფას ცდილობდა და ამბობდა, რომ ჟურნალისტისთვის მიწვდილი ინფორმაცია სიცრუეა”.

აღსანიშნავია, რომ სიუჟეტში არ ყოფილა დიპლომების შესძლო გაყალბების შესახებ წყაროს მიერ მოწოდებული ინფორმაციის სამართალდამცველ უწყებასთან გადამოწმების მცდელობა. საკითხთან დაკავშირებით საგამოძიებო ორგანის პოზიცია და არგუმენტაცია ვერ მოვისმინეთ. ასევე, არ იყო წარმოჩენილი უშუალოდ ბრალდებების მთავარი ადრესატის და სიუჟეტის მთავარი გმირის, იუსტიციის მინისტრის თეა წულუკიანის განმარტება. ჟურნალისტის მიერ არც იყო ხაზგასმული, რომ მან მინისტრისგან კომენტარის მოპოვება სცადა, თუმცა აღნიშნულზე უარი მიიღო.

სიუჟეტის ბოლოს აქცენტი უკვე ტექნიკურ უნივერიტეტზე გადადის, სადაც, როგორც სიუჟეტის დასაწყისში თავად წამყვანმა განმარტა, ხელისუფლების სხვა მაღალჩინოსნები და მათი ახლობლები სწავლობენ და რომლებსაც წამყვანისავე თქმით, “სამეცნიერო ხარისხის მიღება მფარველობის სანაცვლოდ სურთ”. ამ მსჯელობის საპირწონედ, სიუჟეტში მხოლოდ უნივერსიტეტის დეკანის განმარტება მოვისმინეთ, რომელიც ამბობს, რომ დასახელებული პირები მათ უნივერსიტეტში მართლაც ირიცხებიან, ლექციებზე დადიან და შესაბამის დავალებებსაც ასრულებენ. იმის დამადასტურებელი რაიმე ტიპის დოკუმენტი, ან დამატებითი ინფორმაცია, რომელიც მაყურებელს იმაში დაარწმუებდა, რომ მოქმედი მაღალჩინოსნები აკადემიური ხარისხის მიღებას გარკვეული პრივილეგიების წყალობით ახერხებენ, ვერც ამ შემთხვევაში ვნახეთ. მსჯელობა სრულად აქაც მხოლოდ ანონიმურ წყაროზე დაყრდნობით, დაუსაბუთებელ ბრალდებებზე იყო აგებული.

ჟურნალისტის მხრიდან მსგავსი, ყოველგვარ დასაბუთებას მოკლებული, მხოლოდ ერთი ანონიმური წყაროს მიერ მიწოდებულ ინფორმაციაზე დაყრდნობით განვითარებული მსჯელობა, ქმნიდა შთაბეჭდილებას, რომ მასალა მხოლოდ ერთი კონკრეტული პოლიტიკური ჯგუფის, თუ თანამდებობის პირის დისკრედიტაციას ემსახურებოდა. მით უფრო იმ ფონზე, როდესაც სიუჟეტში ჟურნალისტის მხრიდან ადგილი არ ჰქონია დამატებითი მოკვლევის მცდელობას, რაც მოთხრობილ ამბავს უფრო დამაჯერებელსა და სარწმუნოს გახდიდა, ამასთანავე არგუმენტებით გაამყარებდა.


უნივერსიტეტის პასუხი

“შაბათის კურიერში” 22 დეკემბერს გასულ სიუჟეტს 24 დეკემბერს ოფიციალური განცხადებით უპასუხეს “კავკასიის საერთაშორისო უნივერსიტეტში” და განმარტეს, რომ “ტელეკომპანია „რუსთავი-2“-ის მიერ მომზადებული სიუჟეტი აშკარად ტენდენციურია, გაყალბებულია ცალკეული ფაქტები და ემსახურება პოლიტიკურ მიზანს, რომელშიც გარიეს ყველაზე აპოლიტიკური საგანმანათლებლო დაწესებულება - კავკასიის საერთაშორისო უნივერსიტეტი”.

„სიუჟეტში მოყვანილი ფაქტები სიმართლეს არ შეესაბამება”, - განაცხადეს უნივერსიტეტში, სადაც ასევე აღნიშნეს, რომ “სიუჟეტში გადმოცემული ზოგიერთი ფაქტი, თითქოსდა ჩვენს უნივერსიტეტში გაიცემა ყალბი დიპლომები, საჭიროებს შესაბამის რეაგირებას კანონით დადგენილი წესის მიხედვით”. უმაღლესი საგანმანათლებლო დაწესებლების მტკიცებით, უნივერსიტეტით საქართველოს პროკურატურა არასდროს დაინტერესებულა.

“კავკასიის საერთაშორისო უნივერსიტეტში სწავლის პროცესს პასუხისმგებლობით ეპყრობა ყველა სტუდენტი, განურჩევლად რანგისა და წარმომავლობისა. გვახარებს ის ფაქტი, რომ ჩვენს უნივერსიტეტში სწავლა მისაღებია მაღალი თანამდებობის პირებისთვის, რომელთაც აქვთ გავლენა და ავტორიტეტი ფართო საზოგადოებაში“, - აცხადებენ უნივერსიტეტში.

კატეგორია: ეთიკური დილემა
ანონიმური წყაროების გამოყენების შესახებ დამკვიდრებული სტანდარტის მიხედვით, ჟურნალისტმა რომელიმე პირზე იერიშის მისატანად ანონიმური წყარო არ უნდა გამოიყენოს. მიზეზი მარტივია, ანონიმურმა წყაროებმა შესაძლოა გამოცემები არაკეთილსინდისიერად გამოიყენონ და რომელიმე საჯარო პირის იმიჯს მიზანმიმართულად ზიანი მიაყენონ. მიუხედავად ამისა, New York Daily News-მა მასალა, რომელშიც ნიუ-იორკის სახანძრო სამსახურის ხელმძღვანელს ჯეიმს ლეონარდს თანამშრომლების მიმართ არასათანადო მოპყრობაში ადანაშაულებდნენ, სრულად ანონიმურ წყაროებზე დაყრდნობით მოამზადა. აღსანიშნავია, რომ ეს შემთხვევა ლეონარდს შესაძლოა სამსახურის დაკარგვის ფასად დაუჯდეს.

ამბავი, რომელიც ჯეიმს ლეონარდისა და სახანძრო სამსახურის ერთ-ერთი მაღალი თანამდებობის პირ ქალს შორის არსებულ კონფლიქტს ეხება, მთლიანად ანონიმური წყაროების მიერ მიწოდებულ ამბებს ეფუძნებოდა, რაც პროფესიონალური ჟურნალისტური ეთიკის კოდექსის მიხედვით, დაბალი დონის ჟურნალისტიკის სტანდარტებში ჯდება. მოთხრობილი ამბავი ჟურნალისტური ეთიკის კიდევ ერთ ტრადიციულ პრინციპს არღვევს, რაც ანონიმური წყაროს ციტატების გამოყენებით ამბის მთავარი გმირის დამცირებაში გამოიხატა.

მაგალითად, მასალაში ჯეიმს ლეონარდი ანონიმური წყაროების მიერ მიწოდებული ინფორმაციის საფუძველზე, წარმოჩენილი იყო, როგორც აგრესიული ქცევების მქონე ხელმძღვანელი, რომელიც მუდმივად უყვირის და ეჩხუბება მის დაქვემდებარებაში მყოფ თანამშრომლებს, ასევე, მასც სრული მიუღებლობა აქვს მართვის მაღალ რგოლში “მარტოხელა” ქალი თანამშრომლის მიმართ და ა.შ.

სტატიაში არ იყო დაკონკრეტებული თუ რამდენ წყაროს ეყრდნობოდა ჟურნალისტი თხრობისას. ასევე, არ იყო გამიჯნული მოწოდებული ინფორმაცია ასახავდა ყველა წყაროს პოზიციას, თუ მხოლოდ ერთ-ერთი რომელიმე მათგანისას. მაგალითად, ყველა შემთხვევაში გამოყენებული იყო შემდეგი განმარტებები: “წყაროების ინფორმაციით”, “წყაროების თქმით”, “როგორც წყაროებმა განმარტეს” და ა.შ სხვა ყოველგვარი დამატებითი დეტალების გარეშე.

პროფესიული ჟურნალისტური ეთიკის საზოგადოების ხელმძღვანელის ლინ ვოლშის განმარტებით, New York Daily News-მა ვერ დაასაბუთა, რატომ იყო საჭირო მასალის მომზადებისას ანონიმური წყაროების გამოყენება.

“თუკი ჟურნალისტი გადაწყვეტს, რომ ანონიმური წყარო გამოიყენოს, მკითხველს აუცილებლად უნდა აუხსნას, რატომ დადგა ამის საჭიროება”, - ამბობს იგი და ამატებს, -“გამჭვირვალობა მკითხველის მასალის მიმართ ნდობის ხარისხს ამაღლებს. ამასთან, ახსნის შემდეგ მკითხველს ანონიმური წყაროს შესახებ გარკვეული წარმოდგენა ექმნება და რაც ყველაზე მთავარია, იგებს რატომ გახდა საჭირო წყაროს ვინაობის დამალვა”.

ვოლშის თქმით, შესაძლოა, ჟურნალისტმა ანონიმური წყარო გამოიყენოს, თუმცა საზოგადოებას მათი იდენტიფიცირების გარეშე უნდა აუხსნას, რა კავშირი აქვს მას მოთხრობილ ამბავთან, რაც მკითხველს ამბის უკეთ გააზრებასა და ფაქტებს შორის კავშირების დადგენაში ეხმარება.

ლინ ვოლშის თქმით, მას New York Daily News-ის ხელმძღვანელებთან და მის თანამშრომლებთან შემდეგი კითხვები აქვს:
  • რატომ გახდა საჭირო მასალაში ანონიმური წყაროების გამოყენება?
  • ხომ არ ემუქრება მათ სიცოცხლეს საფრთხე?
  • ვინაობის გამჟღავნების შემთხვევაში ხომ არ ჰქონდათ მათ სამსახურის დაკარგვის შიში?
ეს უკანასკნელი, ვოლშის განმარტებით, საკმაოდ წონადი არგუმენტია, თუმცა, მისივე თქმით, მაინც ისმის კითხვა, ღირს კი მხოლოდ ამის გამო წყაროს ვინაობის დამალვა?

ანონიმური წყაროების არამიზნობრივი გამოყენების წინააღმდეგი იყო The New York Times-ის ყოფილი რედაქტორი მარგარეტ სულივანიც, რომელმაც თავის თანამშრომელ ჟურნალისტებს მოუწოდა, რომ მასალებში მსგავსი წყაროები არ გამოეყენებინათ თუკი ეს განსაკუთრებულ აუცილებლობას არ წარმოადგენდა.

მისი განმარტებით, ანონიმური წყაროებისა და მათი ციტატების გამოყენება სპეკულაციებისთვის დიდ სივრცეს ტოვებს, ამასთან ის საშუალებას იძლევა, რომ ყოველგვარი პასუხისმგებლობისა და დასაბუთების გარეშე, ვინმეს რეპუტაცია დაუმსახურებლად შებღალო. ამასთან, სულივანის თქმით, ანონიმური წყაროს ციტირება მკითხველის თვალში მასალას რაიმე დამატებით ღირებულებას და სანდოობას არ სძენს.

წყარო: imediaethics.org
კატეგორია: საერთაშორისო ამბები
CNN-მა პალესტინის შესახებ გამოხატული პოზიციის გამო საკუთარ კომენტატორთან მარკ ლამონტ ჰილთან თანამშრომლობა შეწყვიტა. ჰილმა გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის სხდომაზე განაცხადა, რომ მდინარე იორდანიიდან ხმელთაშუა ზღვამდე მონაკვეთი თავისუფალი პალესტინის უნდა იყოს.

ბევრმა ჰილის განცხადება რამდენიმე პალესტინური დაჯგუფების, მათ შორის ჰამასის მხარდამჭერად და მის მიერ დასახელებული ტერიტორიის ისრაელისგან გათავისუფლების მოწოდებად აღიქვა. ამ ეტაპზე მდინარე იორდანიიდან ხმელთაშუა ზღვამდე საზღვრის მონაკვეთს სწორედ ისრაელი აკონტროლებს.

ჰილის პოზიციის მიმართ უკმაყოფილება რამდენიმე ებრაულ გაერთიანებაშიც გამოხატეს და აღნიშნეს, რომ განცხადება ისრაელის წინააღმდეგ ბოიკოტისა და სანქციების დაწესების მხარდამჭერ განწყობას ახალისებდა. CNN-მა ჰილთან კონტრაქტი მისი განცხადებიდან მალევე გაწყვიტა.

თავად ჰილმა twitter-ზე დაწერა, რომ ის განცხადებისას ისრაელის “განადგურებისკენ” არავის მოუწოდებდა.

წყარო: imediaethics.org
კატეგორია: ეთიკური დილემა
ორმა ავსტრალიურმა გამოცემამ, The Poland Observer-მა და Casteron News-მა, 2018 წლის ივლისში “სახუმარო” შინაარსის წერილი გამოაქვეყნა, რომელშიც აღწერილი იყო, როგორ მოკლა მამაკაცმა მეზობლისგან მიღებული შეტყობინების გამო საკუთარი ცოლი.

მკითხველის მიერ გაგზავნილ“ხუმრობაში” ნათქვამი იყო, რომ ერთმა მამაკაცმა მეზობელს შეტყობინება გაუგზავნა, რომელშიც ეუბნებოდა, რომ მისი არყოფნის პერიოდში ის მის Wifi-ს (ინტერნეტის უფასოდ მიღების წყაროს) მოიხმარდა. თუმცა, ბეჭდვის დროს მას შეცდომა მოუვიდა და Wifi-ს ნაცვლად, Wife დაწერა, რაც ინგლისურად ცოლს ნიშნავს. ორთოგრაფიულმა შეცდომამ კი შეტყობინების შინაარსი სრულად შეცვალა და საბოლოოდ ადრესატამდე ისეთი ტექსტური შეტყობინება მივიდა, რომელში იკითხებოდა, რომ “მეზობელი მისი არყოფნის დროს მის ცოლს მოიხმარდა”. შეტყობინების მიღების შემდეგ ეჭვიანობის ნიადაგზე მამაკაცმა საკუთარი ცოლი მოკლა.

მიუხედავად გამოცემების მტკიცებისა, რომ გამოქვეყნებული მასალა ხუმრობა იყო, რისთვისაც მათ ბოდიშიც მოიხადეს, ავსტრალიის პრესის საბჭომ “ხუმრობა” შეურაცხმყოფელად და პრესის სტანდარტების დარღვევად მიიჩნია”.

გამოცემებმა “ხუმრობის” დაბეჭდვა გამოუცდელი რედაქტორებით ახსნეს და განმარტეს, რომ მათ ამის გამო მკითხველისგან არაერთი უკმაყოფილო წერილიც მიიღეს და საბოლოოდ, ბოდიშიც მოიხადეს. იქვე პირობა დადეს, რომ სამომავლოდ მსგავს საკითხებს მეტი სიფრთხილით მოეკიდებოდნენ და ასეთ “ხუმრობებს” აღარ დაბეჭდავდნენ.

მიუხედავად გამოცემების განმარტებისა, ავსტრალიის პრესის საბჭომ მიიჩნია, რომ მათ მიერ დაბეჭდილი “ხუმრობა” შეურაცხმყოფელი იყო. გარდა ამისა, იქმნებოდა შთაბეჭდილება, თითქოს რომ არა სიტყვის არასწორად დაწერა, კაცის მიერ ცოლის მკვლელობა გამართლებული იყო, რაც ოჯახში და ქალთა მიმართ ძალადობას ახალისებდა. ასევე, “ხუმრობაში” ქალი სექსუალური მოხმარების ობიექტად იყო წარმოჩენილი.

საბოლოოდ, ავსტრალიის პრესის საბჭომ დაადგინა, რომ გამოცემების მხრიდან ბოდიშის მოხდა მნიშვნელოვანი ნაბიჯი იყო, თუმცა ეს მათ მიერვე დარღვეული სტანდარტის საპირწონედ ვერ გამოდგებოდა.

წყარო: imediaethics.org
კატეგორია: ეთიკური დილემა
2017 წლის ოქტომბერში, ბრიტანულმა გამოცემა Wales Online-მა, წლების წინ მიტოვებული მამაკაცის შესახებ გამოაქვეყნა სტატია, სათაურით - “ბავშვობაში, კინოში მიტოვებული მამაკაცი, 60 წლის შემდეგ, ოჯახს დაუბრუნდა”. სტატიის მიხედვით, მამაკაცი სახელად რობერტ ვესტონი, მას შემდეგ, რაც დნმ-ის მკვლევარმა მათ კვალს მიაკვლია, ძმასა და ნახევრ ძმას შეხვდა. სტატიაში მოთხრობილი იყო ვესტონის ბიოლოგიური დედ-მამის ურთიერთობის შესახებ. ასევე, ყვებოდა რა მოიმოქმედა ვესტონის დედამ მისი მიტოვების შემდეგ, როგორ მოინახულა ვესტონმა დედის საფლავი. საუბარი იყო მისი ცხოვრების სხვა დეტალებზეც.

ვესტონის ბიოლოგიური დედის შვილმა Wales Online-ის სტატია ბრიტანეთის დამოუკიდებელი პრესის საბჭოში (IPSO) გაასაჩივრა. იგი მიიჩნევდა, რომ სტატია არაზუსტი იყო, ოჯახის პირად ცხოვრებაში იჭრებოდა და აგრეთვე, მისი გარდაცვლილი დედის მიმართ დისკრიმინაციული შინაარსის იყო.

ვესტონის ნახევარ და ამბობდა, რომ იგი ვესტონს არასდროს შეხვედრია და სტატია მისი და მისი დედის რეპუტაციას ლახავდა, რადგანაც ამბავი ისე იყო მოთხრობილი, თითქოს დედამ საკუთარი შვილი მიატოვა. მისივე მტკიცებით მას და მის ძმას დნმ-ის ტესტი არასდროს ჩაუბარებიათ, შესაბამისად შეუძლებელი იყო, რომ ვესტონს მათთან ნათესაური კავშირის დამადასტურებელი რაიმე სახის მტკიცებულება ჰქონოდა.

საპასუხოდ, Wales Online-მა აღიარა, რომ მასალაში ინფორმაცია იმის შესახებ თითქოს ვესტონი მის და შეხვდა, ნამდვილად არასწორი იყო. რაც შეეხება დნმ-ის ტესტს, გამოცემის განმარტებით, კავშირის დნმ-ის მკვლევარმა გამოკვეთა.

ბრიტანეთის დამოუკიდებელი პრესის საბჭომ საკითხის განხილვის შემდეგ დაადგინა, რომ ვესტონს სრული უფლება ჰქონდა გამოცემისთვის ამბავი მოეყოლა. თავის მხრივ Wales Online-მა თქვა, რომ მიტოვებულ მამაკაცსა და მის ოჯახს შორის კავშირი დნმ-ის მკვლევარმა დაადგინა. უფრო მეტი, IPSO-მ დაადგინა, რომ ვესტონის ძმას და ნახევარძმას მასთან კავშირი არ გაუსაჩივრებიათ, შესაბამისად Wales Online-ს დამატებითი მტკიცებულებების მოპოვება აღარ სჭირდებოდა.

IPSO-მ ასევე არ გაიზიარა მომჩივანის მტკიცება, თითქოს სტატია დედის და ზოგადად ქალების მიმართ დისკრიმინაციული შინაარსის იყო. თვითრეგულირების ორგანომ განმარტა, რომ მასალა არ შეიცავდა ტერმინოლოგიას, რომელიც მომჩივანის დედის, როგორც ქალის ბრალეულობის შესახებ მკითხველში წინასწარ განწყობებს შექმნიდა.

IPSO-ს განამრტებით, Wales Online-ის მხრიდან არასწორი იყო იმის თქმა, რომ ვესტონი და მომჩივანი ერთმანეთს შეხვდნენ. “თუმცა, მივიჩნევთ, რომ მასალა არ მოიცავს იმ მასშტაბის უზუსტობას, რომ მისი ჩასწორება იყოს საჭირო”, - განაცხადეს თვითრეგულირების ორგანოში.

წყარო: imediaethics.org


კატეგორია: მედიაგარემო
წინასაარჩევნო პერიოდში მედიის საშუალებით გავრცელებულ ფარულ აუდიოჩანაწერებს, რომელიც სავარაუდოდ, მაღალჩინოსნებს სხვადასხვა კორუფციულ გარიგებებსა და სისხლის სამართლის საქმეებში ჩარევაში ამხელდა, პოლიტიკურ სპექტრში განსხვავებული რეაქცია და შეფასებები მოჰყვა. ოპოზიციამ ჩანაწერებში მმართველი გუნდის მანკიერი სახე დაინახა, მმართველმა გუნდმა კი პირიქით, მომხდარი ოპოზიციის პროვოკაციად შეაფასა. იყო სხვა გზავნილიც, რომელიც პოლიტიკური ურთიერთბრალდებების ფონზე გარკვეულწილად დაკარგა, თუმცა არა უკვალოდ - დატოვა მკაფიო და საფრთხის შემცველი სიგნალი.
ერთ-ერთი ასეთი ფარული ჩანაწერის გავრცელების შემდეგ, მმართველი გუნდი მედიის მიმართ გარკვეული შეზღუდვების დაწესების ინიციატივაზე ალაპარაკდა. საქართველოს პარლამენტის იურიდიული კომიტეტის თავმჯდომარემ ეკა ბესელიამ ჟურნალისტებს სისხლის სამართლი კოდექსი შეახსენა და განაცხადა, რომ “კერძო კომუნიკაციის წესის დარღვევა, პირადი სივრცის წესის დარღვევა, ჩანაწერის უკანონოდ მოპოვება, გავრცელება, შენახვა ისჯება სისხლის სამართლის წესით” და მედია ამ მხრივ გამონაკლისი ვერ იქნება.

“კანონზე მაღლა ვერავინ დადგება, შესაბამისად, თუ ის არის უკანონო ჩანაწერი, უკანონო ჩანაწერის გავრცელების უფლება არავის აქვს”, - აღნიშნა მანვე. მოგვიანებით ეკა ბესელია კიდევ უფრო შორს წავიდა და ხალხზე ზრუნვის მოტივით, მედიის მიერ ფარული ჩანაწერების გავრცელების მიზანშეწონილობაზე კითხვის ნიშნები დასვა.

„უნდა დასრულდეს გადაბიჯება კანონის, რომელიც გულისხმობს ასეთი ჩანაწერების გაშვების აკრძალვას, როდესაც ის არ არის კანონიერად მოპოვებული. ეს ეხება მედიასაც. ეს ეხება ყველას. დაიღალნენ ჩვენი მოქალაქეები, ყველა დავიღალეთ...ასეთი ჩანაწერების გასაჯაროების უფლება აქვს მხოლოდ გამოძიების ორგანოს, „რომელმაც იცის, ეს კანონიერია თუ არა, მოიპოვა თუ არა კანონიერად და რისკებს იღებს“, - განაცხადა ეკა ბესელიამ ტელეკომპანია პირველში სტუმრობის დროს.

ეს ყველაფერი იმ ფონზე, როდესაც მედიის მიერ გავრცელებული ფარული ჩანაწერები მაღალი საზოგადოებრივი ინტერესის მქონე ინფორმაციას შეიცავდა. ამ ჩანაწერებიდან საზოგადობამ სისტემის შესაძლო ხარვეზებსა და მანკიერ მხარეებზე მიიღო ინფორმაცია.

გავრცელებული ჩანაწერები ორაზროვნად შეაფასა მმართველი გუნდის მიერ მხარდაჭერილმა საპრეზიდენტო კანდიდატმა სალომე ზურაბიშვილმაც. „მე ვგრძნობ ძალიან დიდ უხერხულობას იმის შესახებ, რომ ჩვენ ვცხოვრობთ კიდევ სერიალების, ჩანაწერების საბჭოთა პერიოდში, როდესაც გაუთავებლად ვიღაც დებს რაღაც ჩანაწერს და მე დიდი იმედი მაქვს, რომ ჩემი პრეზიდენტობის დროს, მართლაც დასრულდება ეს საბჭოთა პერიოდი და ჩვენ აღარ ვიურთიერთებთ ამ რაღაცა ჩანაწერებით“, - განაცხადა მან.

რას ამბობს კანონმდებლობა?

საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 158-ე მუხლის მიხედვით, “კერძო საუბრის უნებართვო ჩაწერა ან მიყურადება, აგრეთვე კომპიუტერულ სისტემაში ან სისტემიდან კერძო კომუნიკაციისას გადაცემული კომპიუტერული მონაცემის ან ამგვარი მონაცემის მატარებელი ელექტრომაგნიტური ტალღების უნებართვო მოპოვება ტექნიკური საშუალების გამოყენებით ან კერძო კომუნიკაციის ჩანაწერის, ტექნიკური საშუალებით მოპოვებული ინფორმაციის ან კომპიუტერული მონაცემის უკანონოდ შენახვა ისჯება ჯარიმით ან თავისუფლების აღკვეთით ვადით ორდან ოთხ წლამდე”.

არასამთავრობო ორგანიზაცია “საქართველოს ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაციის” იურისტის მერი ადუაშვილის თქმით, სისხლის სამართლის კოდექსის იგივე მუხლში არის შენიშვნაც, რომელშიც განმარტებულია, რომ აღნიშნული “დანაშაულისათვის სისხლის სამართლებრივი პასუხისმგებლობა არ დაეკისრება პირს, რომელმაც ამ მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული მოპოვებული/შენახული ინფორმაცია საგამოძიებო ორგანოებს გადასცა და ჩადენილი/მოსალოდნელი სხვა დანაშაულებრივი ქმედების შესახებ ინფორმაცია ამ გზით მიაწოდა”. ადუაშვილი ამბობს, რომ ეს ინტერპრეტაციის საშუალებას იძლევა. მისივე თქმით, მართალია, შენიშვნაში ჟურნალისტური საქმიანობა და მედიის მიერ ინფორმაციის გავრცელება დაკონკრეტებული არ არის, თუმცა მისი ინტერპრატაციის გზით, შეგვიძლია ვთქვათ, რომ ის ამ უკანასკნელზეც ვრცელდება.

მაგალითად, როგორც წესი, მედიის მიერ ისეთი ფარული ჩანაწერები ვრცელდება, რომელიც არა რომელიმე კერძო პირის პირად ცხოვრებას ან პირად კომუნიკაციას ასახავს, რაც კანონით ისედაც შეზღუდულია და შესაბამისი წესით ისჯება, არამედ ჩანაწერის გასაჯაროებით შესაძლო დანაშაულის შესახებ საზოგადოებისა და სამართალდამცველი უწყებების ინფორმირება ხდება . შესაბამისად, მერი ადუაშვილი მიიჩნევს, რომ სისხლის სამართლის კოდექსის 158-ე მუხლის მედიაზე მორგება და მისი ამ ჩარჩოში მოქცევა არასწორია.

გარდა ამისა, ინფორმაციის თავისუფლად მიღებისა და გავრცელების უფლება თითოეული ადამიანისთვის უზენაესი კანონით - კონსტიტუციით არის უზრუნველყოფილი. ამავე დოკუმენტში ასევე ნათქვამია, რომ “მასობრივი ინფორმაციის საშუალებები თავისუფალია” და “ცენზურა” დაუშვებელია.

ინფორმაციის მიღებისა და გავრცელების თვისუფლება კიდევ უფრო მკაფიოდ სიტყვისა და გამოხატვის შესახებ საქართველოს კანონშია განმარტებული, სადაც ეს უკანასკნელი ადამიანის უზენაეს ფასეულობად არის აღიარებული და “ნებისმიერი ფორმის ინფორმაციისა და იდეების მოძიების, მიღები, შექმნის, შენახვის, დამუშავებისა და გავრცელების უფლებას” მოიცავს. კონსტიტუციის მსგავსად, ამავე კანონით დაუშვებელია “ცენზურა” და უზრუნველყოფილია “მედიის სარედაქციო დამოუკიდებლობა და პლურალიზმი” ასევე, “ჟურნალისტის უფლება დაიცვას წყაროს საიდუმლოობა და საკუთარი სინდისის შესაბამისად მიიღოს სარედაქციო გადაწყვეტილებები”.

ჟურნალისტების შეფასება

ტელეკომპანია “რუსთავი 2”-ის საინფორმაციო სამსახურის უფროსი, ნოდარ მელაძე საგამოძიებო ჟურნალისტიკაში ფარული ჩანაწერების გამოყენების მნიშვნელობას უსვამს ხაზს და ამბობს, რომ ეკა ბესელიას ნათქვამი საფრთხის შემცველია.

“ის, რაზეც ეკა ბესელია საუბრობდა არის მედიაში ცენზურის შემოტანის მცდელობა, რაც ხელისფლებას არ გამოუვა. ისინი ყოველთვის ცდილობენ, რომ გამოხატვის თავისუფლება რაიმე ფორმით შეზღუდონ”, -აღნიშნავსიგი და ამატებს, რომ იმ შემთხვევაში, თუკი ეს ინიციატივა კანონად იქცევა, ეს ფაქტობრივად “ცენზურის დაკანონება” იქნება: “თუმცა, ჩვენ ყველანაირ ხერხს და გზას გამოვნახავთ იმისთვის, რომ ვამხილოთ ხელისუფლება დანაშაულში და ჩვენ ეს ვერ შეგვაფერხებს”.

ჟურნალისტური ეთიკის ქარტიის საბჭოს თავმჯდომარე და სტუდია მონიტორის გამომძიებელი ჟურნალისტი გიორგი მგელაძე ამბობს, რომ ქართული კანონმდებლობა ჟურნალისტის მიერ ფარული ჩანაწერის გავრცელებას არ ზღუდავს. მისივე თქმით, საგამოძიებო ჟურნალისტიკაში გამოყენებული ფარული ჩანაწერების დიდი უმრავლესობა ისეთია, როდესაც საუბრის ან მოქმედების ერთ-ერთი მხარე ჩანაწერის შესახებ ინფორმირებულია, ანუ ჩანაწერი მისი გაკეთებულია: “ასევე, არის შემთხვევები, როდესაც ე.წ. მსხვერპლს ჩანაწერის გაკეთებაში თავადვე ვეხმარებით, რითაც კონკრეტული დანაშაულის, თუ კანონსაწინააღმდეგო ქმედების მხილება ხდება”.

რაც შეეხება შემთხვევას, როდესაც ჩანაწერი ფარულად, მესამე პირის მიერ არის გაკეთებული და მედიასთან ასევე მესამე პირის საშუალებით არის მისული, გიორგი მგელაძე მიიჩნევს, რომ საკითხის საზოგადოებრივი მნიშვნელობიდან გამომდინარე, მედიას მისი გავრცელების სრული უფლება აქვს და მას კანონდებლობა არც ამ შემთხვევაში ზღუდავს. ჩანაწერის მოპოვება-გავრცელებაზე კი პასუხისმგებლობა არა მედიას, არამედ იმ პირს ეკისრება, ვინც ჩანაწერი უკანონოდ გააკეთა, გაავრცელა და ა.შ.

გამომძებელი ჟურნალისტი მიიჩნევს, რომ თუკი რომელიმე მთავრობას მსგავსი ჩანაწერების გავრცელების თავიდან აცილება სურს, მაშინ მისი პრევენცია თავადვე უნდა მოახდინოს. მაგალითად, როდესაც საუბარია, ციხეში გაკეთებული ჩანაწერის გავრცელებაზე, ხელისუფლებამ თავად უნდა უზრუნველყოს, რომ პენიტენციურ დაწესებლებაში ფარული მიყურადება და შემდეგ ამ საუბრის გავრცელება არ ხდებოდეს და ამ მხრივ არსებულ კანონმდებლობაში რაიმე ფორმით ცვლილების შეტანა საჭირო არ არის.

რაც შეეხება ეთიკურ კომპონენტს, გიორგი მგელაძის განმარტებით, ნებისმიერი ფარული ჩანაწერის გავრცელების წინ ხდება საზოგადოებრივი სიკეთისა და ზიანის აწონვა, თუკი პირველი მათგანი მეორეს ძლევს, მაშინ გადაწყვეტილება ყოველთვის ჩანაწერის გასაჯაროების სასარგებლოდ კეთდება.

“ჩვენ გვყოლია მედიის მიმართ ამაზე ბევრად უფრო მკაცრად განწყობილი მთავრობები, თუმცა მედიის თავისუფლების კუთხით დამატებითი შეზღუდვების დაწესება ვერცერთმა მათგანმა გაბედა. იმედი მაქვს, რომ ამ ხელისუფლებასაც ეყოფა გონიერება და ამ მხრივ ნაბიჯს არ გადადგამს”, - ამბობს გამომძიებელი ჟურნალისტი.

საერთაშორისო გამოცდილება

ცხადია, საკანონმდებლო ჩანაწერი მედიას/ჟურნალისტს შეუზღუდავ თავისუფლებას არ ანიჭებს. არსებობს გარკვეული ტიპის ინფორმაცია, მაგალითად სახელმწიფო საიდუმლო, რომლის გამჟღავნებაც როგორც ცალკე აღებულ ინდივიდს, ისე მედიას გარკვეული პასუხისმგებლობის ქვეშ აყენებს. თუმცა, მსოფლიო პრაქტიკა ისეთ მაგალითებსაც ინახავს, როდესაც სახელმწიფო საიდუმლოს გამჟღავნებისთვის მაღალი საზოგდოებრივი ინტერესის გათვალისწინებით, სასამართლომ გადაწყვეტილება მედიის სასარგებლოდ მიიღო და პასუხისმგებლობა არ დააკისრა. ამის მაგალითი The Washington Post და პენტაგონის საიდუმლო მასალებია.

1971 წელს გამოცემამ სტატიების სერიის დაბეჭდვა დაიწყო და ხალხს იმის შესახებ მოუყვა, როგორ ატყუებდა აშშ-ის პრეზინდეტის ოთხი ადმინისტრაცია საკუთარ მოსახლეობას ვიეტნამის ომში აშშ-ის როლსა და ადამიანურ ფასთან დაკავშირებით. ეს სწორედ ის შემთხვევაა, როდესაც მიუხედავად მასალების შინაარსისა, სასამართლომ გადაწყვეტილება ხელისუფლების საწინააღმდეგოდ გამოიტანა და პრესას საიდუმლო დოკუმენტებზე მასალების გამოქვეყნების უფლება მისცა, რასაც საბოლოო ჯამში, მაშინდელი პრეზიდენტის რიჩარდ ნიქსონის სავარძელიც შეეწირა.
კატეგორია: ეთიკა
28 ოქტომბერს საქართველოში საპრეზიდენტო არჩევნები ჩატარდა. პირველმა ტურმა გამარჯვებული კანდიდატის ვინაობა ვერ გამოავლინა. არჩევნების მეორე ტური 28 ნოემბერს გაიმართება. ერთმანეთს “ქართული ოცნების” მიერ მხარდაჭერილი საპრეზიდენტო კანდატი სალომე ზურაბიშვილი და ოპოზიციური გაერთიანების “ძალა ერთობაშიას” პრეზიდენტობის კანდიდატი გრიგოლ ვაშაძე დაუპირისპირდებიან.

როგორც ჩანს, არჩევნების პირველი ტური ბევრისთვის ცივი წყლის გადასხმასავით აღმოჩნდა და პოლიტიკური ძალები თუ მედიასაშუალებები ახალ სამოქმედო გეგმაზე და სტრატეგიაზე დააფიქრა. მაგალითად, ტელეკომპანია “იმედი” მუშაობის საგანგებო რეჟიმზე გადავიდა და ღიად განაცხადა: “ ჩვენ ვიმუშავებთ იმისთვის, რომ არ დაბრუნდეს რეჟიმი“. ტელეკომპანია “რუსთავი 2”-ს კი მმართველი გუნდის მიერ მხარდაჭერილი კანდიდატისადმი ღია ნეგატიური დამოკიდებულება თავშივე გაცხადებული ჰქონდა.

წინასაარჩევნო პერიოდში ორპოლუსიან განზომილებად ქცეული მედია პოლიტიკურად დაპირისპირებული ორი განსხვავებულ ბანაკის ინტერესებს კარგად მოერგო და ოპონენტებთან საბრძოლველად ყველაზე მძლავრ ინსტრუმენტად იქცა. მკვეთრად პოლარიზებულ ტელესივრცეში, კანდიდატების მაკომპრომეტირებელი მთავარი ხაზიც საერთო აღმოჩნდა და ჩრდილოელ მეზობელზე გავიდა. განსხვავებული ფორმით, შინაარსითა და მეთოდებით ორმა დაპირისპირებულმა მხარემ გამალებით დაიწყო საპრეზიდენტო კანდიდატებში რუსული ფესვებისა და კავშირების ძიება.

ტელეკომპანია “იმედისთვის” გაერთიანებული ოპოზიციის კანდიდატის მთავარი “მაკომპრომეტირებელი” მისი საბჭოური განათლება და საჭოთა კავშირის პერიოდის დიპლომატიური კარიერაა. ამას ემატება საპრეზიდენტო კადიდატის საარჩევნო კამპანიაში “რუსი პიარტექნოლოგების” ჩართულობა და მაყურებლემადე მისატანი მთავარი სათქმელიც უფრო ნათელი და მკაფიო ხდება - “გრიგოლ ვაშაძე - რუსული პროექტი ქართულ პოლიტიკაში”.



მსგავსი კონტექსტი აქვს “იმედის” არამხოლოდ საინფორმაციო გამოშვებებს, არამედ იგივე მესიჯები ისმის პოლიტიკური გადაცემების წამყვანებისა და რესპონდენტებისგან. “იმედზე” არაერთხელ მოვისმენთ, რომ გაერთიანებული ოპოზიციის საპრეზიდენტო კანდიდატი თავისი საბჭოთა დიპლომატიური წარსულით ამაყობს, არჩევნების მეორე ტურში გამარჯვებისთვის რუს კონსულტანტებთან ერთად იბრძვის, რომ ეს არის “რუსული მოდელი”, “რუსეთთან დაკავშირებული ხელწერა, ინტერესი” და ა.შ.

განსაკუთრებული აქცენტი გრიგოლ ვაშაძის წინასაარჩევნო კამპანიაში ჩართულ პიარსპეციალისტებზე კეთდება და ხაზი მათ რუსულ წარმომავლობას ესმება. “იმედის” სიუჟეტეტებიდან ვიგებთ, რომ ეს სწორედ ის გუნდია, “ვისი სახელებიც წლებია რუსულ პოლიტიკურ ისტებლიშმენტს უკავშირდება”. ისმება კითხვები, თუ რატომ განსაზღვრავენ “რუსი პიარ კონსულტანტები” საპრეზიდენტო კანდიდატის დღის წესრიგს, რომ ამ გუნდის ხელმძღვენელი ვიტალი შკლიაროვი, რუსული ტელეარხების ხშირი სტუმარია, სადაც ის ვაშაძის ე.წ რუსულ უპირატესობაზე თამამად საუბრობს” და ამბობს, რომ “საბჭოთა კავშრის საგარეო საქმეთა სამინისტროში მუშაობის სტაჟი ვაშაძისთვის კარგი გამოცდილებაა”.

რადიკალურად განსხვავებული სურათია ტელეკომპანია “რუსთავი 2”-ზე. აქ რუსული ინტერესების გატარების მცდელობის ბრალდებებს “ქართული ოცნების” მიერ მხარდაჭერილი კანდიდატის სალომე ზურაბიშვილის მიმართ ვისმენთ. განსხვავებულია თემის კონტექსტიც, - არხი მთავარ ყურადღებას საპრეზიდენტო კანდიდატის მიერ აგვისტოს ომთან დაკავშირებულ განცხადებებზე ამახვილებს და ზურაბიშვილის ნათქვამს,“ომი საქართველომ დაიწყო” - ქვეყნის ღალატად აფასებს. აქ რუსულ კვალთან მიმართებით, მთავარი სათქმელი და კონტექსტი სწორედ სწორედ ეს არის.



აღნიშნულ კონტექსტში “რუსთავი 2-ზე” არაერთი სიუჟეტი მომზადდა, რომლებშიც ომთან დაკავშირებული განცხადებების გამო, სალომე ზურაბიშვილი ანალიტიკოსებთან ერთად საეკლესიო პირებმაც გააკრიტიკეს და როგორც წამყვანებმა განმარტეს, მის ნათქვამს “სამშობლოს ღალატი, სიძულვილი, მტრობა და ბოროტება” უწოდეს.

ერთ-ერთ ასეთ მსგავს კრიტიკულ სიუჟეტში ომში დაღუპული სამხედრობის მშობლების შეფასებებიც მოვისმინეთ, სადაც ისინი საპრეზიდენტო კანდიდატის ამ განცხადებას ყოვლად მიუღებლად და გაუმართლებლად მიიჩნევენ. აქცენტი იმაზეც გაკეთდა, რომ სალომე ზურაბიშვილისთვის დიპლომატიის "მეტრი" რუსეთის საგარეო საქმეთა მინისტრი სერგეი ლავროვია.

როგორ დასრულდება პოლარიზებული მედიის ბრძოლა კანდიდატების რუსული კვალის ძიებაში, უკვე სულ მალე, ათ დღეში გამოჩნდება. ერთ-ერთი კი, და არა ერთადერთი, რაც კანდიდატების პრორუსულობის მტკიცებამ აჩვენა, ეს არის საზოგადოების უმეტესი ნაწილის კონსესუსი იმაზე, რომ რუსეთი საფრთხეა.
კატეგორია: ეთიკა
9 ნოემბერს სოციალურ ქსელში 2008 წლის აგვისტოს ომის შემსწავლელი კომისიის ვიდეოს ფრაგმენტი გავრცელდა, რომელშიც საქართველოს ყოფილი პრეზიდენტი მიხეილ სააკაშვილი ცხინვალის რეგიონში სამხედრო მოქმედებების წარმოების გადაწყვეტილების მიღებაზე საუბრობს.

ვიდეოს ტექსტი - მიხეილ სააკშვილი: “კითხვაზე - განვახორციელეთ თუ არა ჩვენ სამხედრო მოქმედებები აგვისტოს დასაწყისში, იმისათვის, რომ აგვეყვანა კონტროლქვეშ ცხინვალი და ის ადგილები სამხრეთ ოსეთის, რომლესაც ჩვენ ვერ ვაკონტროლებდით, მე ადრეც ღიად ვაცხადებდი და ახლაც ვაცხადებ, რომ დიახ, ჩვენ მივიღეთ გადაწყვეტილება, რომ გვეწარმოებინა სამხედრო მოქმედებები ცხინვალის რეგიონში, ჩვენ მივიღეთ ეს გადაწყვეტილება”.

მალევე ჯერ imedinews.ge გამოჩნდა ახალი ამბავი სახელწოდებით - “სააკაშვილი: ჩვენ დავიწყეთ სამხედრო მოქმედებები ცხინვალის რეგიონში”. საღამოს კი, ტელეკომპანია "იმედმა" მთავარ საინფორმაციო გამოშვებაში ამ თემას თითქმის 7-წუთიანი სიუჟეტი მიუძღვნა.

გადაცემის ე.წ. პრომოდან გავიგეთ, რომ გამოშვებაში 2008 წელთან დაკავშირებით მიხეილ სააკაშვილის აღიარებას ვნახავდით.

წამყვანების ტექსტი

“სააკაშვილის აღიარება, რომელიც ყველას კარგად ჰქონდა დავიწყებული და დღემდე არ იძებნებოდა. ყოფილი ხელისუფლების მცდელობით, ომთან დაკავშირებული ყველა მნიშვნელოვანი პოლიტიკური განცხადება წაშლილია და აღარ არსებობს. ეს ვიდეომასალა 2008 წლის ნოემბერშია გადაღებული. აგვისტოს ომის შემსწავლელი კომისიის სხდომაზე, ყოფილი პრეზიდენტი პირდაპირ ამბობს, რომ მან და მისმა ხელისუფლებამ განახორციელეს საბრძოლო მოქმედებები, იმისთვის, რომ აეყვანათ კონტროლქვეშ ცხინვალი და სამხრეთ ოსეთის ის ადგილები, რომელსაც საქართველოს ხელისუფლება ვერ აკონტროლებდა”, - ასე დაიწყო თემის წარდგენა “ქრონიკის” ერთ-ერთმა წამყვანმა

შემდეგ კი მისმა კოლეგამ განაგრძო: “დღეს კიდევ ერთხელ გაგახსენებთ, რომ ეს აღიარება საქართველოს მოსახლეობამ ჯერ კიდევ 2008 წელს მოისმინა. დღეს ეს ვიდეო სოციალურ ქსელში გავრცელდა, მაგრამ მალევე წაიშალა, თუმცა მომხმარებლებმა მისი გავრცელება მაინც მოასწრეს. ამ სიტყვებს მიხეილ სააკაშვილი და მისი პრეზიდენტობის კანდიდატი დღეს უკვე აღარ იმეორებენ”.

სიუჟეტის აქცენტები

სიუჟეტის დასაწყისში ჟურნალისტი განმარტავს, რომ “ვინ დაიწყო აგვისტოს ომი?” - ეს თემა კვლავ გააქტიურდა მას შემდეგ, რაც სოციალური ქსელში ვიდეო გავრცელდა. ამბობს რაზეა საუბარი გავრცელებულ ვიდეოში და ამატებს, რომ ვიდეოს გავრცელების შემდეგ, “ნაცინალური მოძრაობა” თავის მართლების რეჟიმში იყო, “ქართული ოცნება” კი ყოფილი მთავარსარდლის პასუხისმგებლობის საკითხზე საუბრობდა.

სიუჟეტიდან გავიგეთ, რომ ვიდეო სოციალურ ქსელში 9 ნოემბერს, დილით გავრცელდა, მოგვიანებით კი გაქრა, თუმცა მომხმარებლებმა მისი გავრცელება მაინც შეძლეს. ავტორის თქმით, საკითხი სოციალურ ქსელში მთავარი განხილვის საგანი იყო.



მასალაში ვიდეოს ფრაგმენტი რამდენჯერმე გამეორდა, რის შემდეგაც ჟურნალისტმა ხაზგასმით აღნიშნა, რომ “ის, რასაც დღეს მიხეილ სააკაშვილი აღარ ამბობს, 2008 წელს აღიარა”. მისივე თქმით, ამ საკითხზე ყოფილმა პრეზიდენტმა ომის შემსწავლელ კომისიაზე კითხვა თავად დასვა და თავადვე უპასუხა, რასაც კვლავ ვიდეოს ფრაგმენტი მოჰყვა.

სიუჟეტში სააკაშვლის აღიარების კონტექსტი საზოგადოებრივი აზრის გამოკითხვებითა და Facebook-ის პოსტებით გრძელდება, სადაც მიხეილ სააკაშვილი უარყოფით კონტექსტია წარმოჩენილი. ეს მაშინ როდესაც, თავად “იმედის” მიერ გავრცელებულ ამბავს სოციალურ ქსლეში არხის მიმართ არაერთი მოქალაქის უარყოფით რეაქცია და კრიტიკული შეფასება მოჰყვა.

ამის შემდეგ მასალაში არჩევნების თემა შემოდის: “ის, რასაც მიხეილ სააკაშვილი ამ ვიდეოში ამბობს, 10 წლის შემდეგ მისი და მისი გუნდის მთავარი კომპრომატია ხელისუფლების მიერ მხარდაჭერილი კანდიდატის წინააღმდეგ. მიხეილ სააკაშვილის ეს განცხადება 2008 წელს პირდად მოისმინა გრიგოლ ვაშაძემ, ის ლიდერის ნათქვამის გამართლებას დღეს ცდილობს”, - განმარტავს ჟურნალისტი, რასაც თავად გრიგოლ ვაშაძის კომენტარი მოსდევს. ვაშაძე ამბობს, რომ “მიხეილ სააკაშვილმა სამხედრო მოქმედებები დაიწყო, როგორც პასუხი იმ აგრესიაზე, რომელიც პირველი აგვისტოდან უკვე შეუწყვეტელ ხასიათს ღებულობდა”.

სიუჟეტში ასევე მოვისმინეთ ჟურნალისტის შეფასება, რომ “სამხედრო მოქმედებების არასწორ გათვლას მეტი ტერიტორიების დაკარგვა, გარდაცვლილი მოქალაქეები და დევნილების ახალი ტალღა მოჰყვა”. ნათქვამს მმართველი გუნდის წევრების კომენტარები მოსდევს, - ისინი აგვისტოს ომთან მიმართებით სრულ პასუხისმგებლობას ყოფილ ხელისუფლებას და მიხეილ სააკაშვილს აკისრებენ.

სიუჟეტის ავტორი ამბობს, რომ წინასაარჩევნო პერიოდში ექსპრეზიდენტი ევროპიდან განსაკუთრებით აქტიურობს, თუმცა აგვისტოს ომთან დაკავშირებით მისსავე განცხადებაზე ამ დრომდე არაფერი უთქვამს.

ყოფილი პრეზიდენტის პასუხი
ყოფილი პრეზიდენტი გავრცელებულ ვიდეოს Facebook-ის საკუთარ გვერდზე მოგვიანებით გამოეხმუარა. ამ დროს იმედის მთავარი საინფორმაციო გამოშვება უკვე დასრულებული იყო.

რაც მასალაში არ მოხვდა

იმედის მიერ მომზადებული სიუჟეტი მთლიანად აგვისტოს ომის დაწყებასთან დაკავშირებით ყოფილი პრეზიდენტის მიხეილ სააკაშვილის აღიარებაზე იყო დაფუძნებული, რომელიც ვრცელი ვიდეოს მხოლოდ რამდენიმეწამიან ფრაგმენტს ეფუძნებოდა. 

ამასთან, იმედის წამყვანებმა არაერთხელ გაუსვეს ხაზი, რომ “[წინა] ხელისუფლების მცდელობით, ომთან დაკავშირებული ყველა მნიშვნელოვანი პოლიტიკური განცხადება წაშლილია და აღარ არსებობს”, არადა ომის შემსწავლელი კომისიის სტენოგრამულ ჩანაწერს კონკრეტული გამოცემების არქივი დღემდეე ინახავს. მაგალითად, სააკაშვილის დაკითხვის სრული ტექსტი იძებნება საიტზე Civil.ge. მოგვიანებით, ტექსტის ვრცელი ვიდეოჩანაწერი ყოფილმა პრეზიდენტმა თავადაც გაავრცელა.

ტექსტის სრული ვერსიიდან ჩანს, რომ მიხეილ სააკაშვილი ცხინვალის რეგიონში სამხედრო მოქმედებების დაწყებაზე ნამდვილად საუბრობს, თუმცა ის იქვე ამბობს, რომ “ეს იყო მძიმე გადაწყვეტილება, რომელიც როკის გვირაბთან “რუსეთის არმიის ასობით ტანკის” გამოჩენას და საქართველოს მიერ კონტროლირებადი სოფლების “ინტენსიურ დაბომბვას” მოჰყვა. შესაბამისად, ყოფილი პრეზიდენტი ხელისუფლების მიერ ომის დაწყებას კი არ აღიარებს, არამედ ქართული მხარის მხრიდან რუსული სამხედრო აგრესიის საპასუხო რეაქციაზე მიუთითებს.

კონკრეტული მაწყებლის მიერ აღნიშნული ვიდეოს კონტექსტის გარეშე, მხოლოდ პატარა ფრაგმენტის გაშვება, არხის მიერ ფაქტით ცალსახა მანიპულაციაზე, შინაარსის დამახინჯებასა და მაყურებლის განზრახ შეცდომაში შეყვანის მცდელობაზე მიუთითებს.

იმედის გარდა ვინ როგორ/ან არ გააშუქა ეს თემა 

ამ თემაზე მასალა მაუწყებლებიდან, იმედის გარდა, მხოლოდ საზოგადოებრივმა მაუწყებელმა მოამზადა.

საზოგადოებრივი მაუწყებელი ამბავს მთავარ საინფორმაციო გამოშვებაში ე.წ. კადრ-სინქრონით გამოეხმაურა. წამყვანის ტექსტს, რომელშიც ის ამბობს, რომ სოციალურ ქსელში გავრცელებულ ვიდეოში ყოფილი პრეზიდენტი “აცხადებს, რომ ცხინვალის რეგიონში სამხედრო მოქმედებების წარმოების გადაწყვეტილება მან მიიღო”, მხოლოდ ვიდეო და ქართული ოცნების დეპუტატის დიმიტრი ცქიტიშვილის კომენტარი მოსდევს. ცქიტიშვილი ყოფილი ხელისფლების ბრალეულობაზე საუბრობს.

ამბავი ვერ მოხვდა ტელეკომპანია პირველისა და რუსთავის 2-ის მთავარ საინფორმაციო გამოშვებებში.