კატეგორია: საერთაშორისო ამბები

ბრიტანულმა გამოცემებმა საკუთარ მასალებში ამბის საილუსტრაციოდ შეცდომით სრულიად სხვა ადამიანის ფოტოები გამოიყენეს. როგორც გაირკვა, შეცდომის მიზეზი იდენტური სახელები და გვარები იყო.

კერძოდ, იანვრის დასაწყისში, ბრიტანულმა ინტერნეტგამოცემამ Hull LIve-მა 29 წლის ნასვამი მძღოლის შესახებ მომსადებულ მასალას, რომელსაც ბრალი გადაჭარბებული სიჩქარის გამო წაუყენეს, ბრალდებულის ნაცვლად, მასზე 17 წლის უფროსი მამაკაცის ფოტო დაურთო.   აღმოჩნდა, რომ მას დაკავებულის იდენტური სახელი და გვარი (ტომ ორეტი) ჰქონდა.

მომხდარის შემდეგ გამოცემამ წერილი გამოაქვეყნა და იმ მორალური ზიანის გამო, რაც მათი შეცდომის გამო 46 წლის მამაკაცს მიადგა, საჯაროდ მოიბოდიშა.

ფოტოსთან მიმართებით, იგივე შეცდომა დაუშვა კიდევ ერთმა ბრიტანულმა გამოცემამ Daily Exspress-მა. მან ავარიის შედეგად დაზარალებულის ფოტო შეცდომით დაბეჭდა. აღნიშნულის გამო ამ გამოცემამაც საჯარო ბოდიში მოიხადა.

დედანაცვლის მკვლელობაში ბრალდებულის შესახებ მომზადებულ მასალაში ასევე აბსოლუტურად სხვა ადამიანის ფოტო დაბეჭდა Sydney Morning-მაც, რისთვისაც გამოცემას ბოდიშის მოხდა მოუწია.

წყარო: imediaethics.org

კატეგორია: საერთაშორისო ამბები

ბიტსბურგის ერთ-ერთმა სატელევიზიო არხმა KDKA-TV-მ თანამშრომელი სამსახურიდან იმის გამო გაათავისუფლა, რომ მან ცნობილ ამერიკელ სპორტსმენს ტომ ფრედის ტიტრებში “ცნობილი თაღლითი” მიაწერა.

არხმა imediaethics-ისთვის მიწერილ განმარტებაში, აღნიშნა: “მიუხედავად იმისა, რომ სპორტის გულშემატკივრებს საკუთარი პოზიციის ღიად გამოხატვის უფლება აქვთ, ჩვენ, როგორც პასუხისმგებლიანი მედია, ვალდებული ვართ, რომ საზოგადოებას მიუკერძებელი ინფორმაცია მივაწოდოთ. გრაფიკა, რომელიც ჩვენს ეკრანზე გამოჩნდა, არ შეესაბამებოდა არხის სტანდარტებს. შესაბამისად, პირი, რომელმაც ის შექმნა, KDAKA-TV-ის თანამშრომელი აღარ არის”.

წყარო: imediaethics.org

კატეგორია: საერთაშორისო ამბები

ჰოლანდიელი ე.წ. ფრილანსერი ჟურნალისტი პიტერ ბლასიკი, რომელიც ერთდროულად სხვადასხვა გამოცემისთვის მუშაობდა, წყაროების გადაუმოწმებლობასა და პლაგიატში ამხილეს. ინფორმაციას the Associated Press ავრცელებს.

ჰოლანდიურმა გამოცემამ Nieuwe Revu-მ ბლასიკის მიერ მომზადებულ 27 სტატიაში დასახელებულ წყაროებს საერთოდ ვერ მიაკვლია.

კიდევ ერთმა ჰოლანდიურმა ჟურნალმა HP/De Tijd-მა ბლასიკის მიერ 2014-2017 წლებში დაწერილი 302 სტატიიდან პლაგიატი შვიდში აღმოაჩინა. გამოცემის განმარტებით, მათ აღნიშნული 2017 წელს აღმოაჩინეს, თუმცა იმ მოტივით, რომ თავად ჟურნალისტი ფაქტს უარყოფდა და ამავდროულად, ის ახალბედა და გამოუცდელი იყო, ამბის გასაჯაროებისგან თავი შეიკავეს.

პიტერ ბლასიკის მიერ დაწერილ ექვს სტატიაში წყაროებისა და ციტატების ფაბრიკაციის პრობლემას წააწყდა ბელგიური ინტერნეტგამოცემა Knack.be-ც.

Associated Press-ის ცნობით, ბლასიკი სამხრეთ ჰოლანდიაში მდებარე ერთ-ერთ ქალაქში საჯარო მოხელედაც მუშაობს, თუმცა google-ისა და სოციალური ქსელების საშუალებით მის შესახებ ინფორმაცია არ იძებნება, აცხადებენ Imediaethics-ში.

წყარო: imediaethics.org

კატეგორია: ბიოგრაფია

აზერბაიჯანელმა გამომძიებელმა ჟურნალისტმა და აქტივისტმა ხადიჯა ისმაილოვამ მიმდინარე, 2019 წლის დასაწყისში აზერბაიჯანის ხელისუფლებას ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოში დავა მოუგო. ევროპულმა სასამართლომ მის მიმართ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის ორი მუხლის დარღვევა დაადგინა. 

ამ გადაწყვეტილებამდე ხადიჯამ რთული, გამუდმებული ბრალდებებისა და დევნის გზა გაიარა. ჟურნალისტური კარიერის დაწყებიდან ხადიჯა აზერბაიჯანის ხელისუფლების დანაშაულებრივი საქმიანობის მხილებისთვის, ხელისუფლება კი მისი გაჩუმებისთვის იბრძოდა. 

♦  ბიოგრაფიული დეტალები

ხადიჯა ისმაილოვა 1976 წლის 27 მაისს, ბაქოში დაიბადა. 1997 წელს ბაქოს სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტის კურსდამთავრებული გახდა. მისი ჟურნალისტური საქმიანობა აქედან იწყება. მომდევნო 10 წლის განმავლობაში, იგი არაერთ ადგილობრივ და საერთაშორისო მედიასაშაულებასთან თანამშრომლობდა.

♦  გზა საგამოძიებო ჟურნალისტიკამდე

alt2008-2010 წლებში ხადიჯა რადიო თავისუფლების აზერბაიჯანულ სამსახურს ხელმძღვანელობდა. 2010 წლიდან მუშაობა რიგითი რეპორტიორის რანგში განაგრძო. 2010 წლიდან ხადიჯა ისმაილოვა აზერბაიჯანში არსებული კორუფციის მამხილებელი სტატიების სერიის ავტორი გახდა. მისი ყველა სტატია საზოგადოების ყურადღების ცენტრში ექცეოდა, რამდენადაც ის ქვეყნის ამჟამინდელი პრეზიდენტის ილჰამ ალიევის, მისი მეუღლისა და შვილების კორუფციულ გარიგებებში ჩართულობას ასახავდა. მათგან ორი სტატია წლის საგამოძიებო ნაშრომადაც დასახელდა.

იმის გათვალისწინებით, რომ აზერბაიჯანული მედია ქვეყნის მთავრობის მიერ სრულად კონტროლდება, ამგვარი ტიპის სტატიების გამოქვეყნება ადგილობრივი მედიისა და ჟურნალისტებისგან დიდ გამბედაობას მოითხოვს. ხადიჯა ისმაილოვას მიერ მომზადებულ სტატიებზე დაყრდნობით, ქვეყანაში არსებული კორუფციის შესახებ არაერთმა უცხოურმა სოლიდურმა გამოცემამაც დაწერა. მათ შორის იყო the Washington Post-იც.

♦  მუქარა და შანტაჟი პროფესიული საქმიანობის გამო

საგამოძიებო სტატიების გამოქვეყნებიდან მალევე ხადიჯამ მუქარისა და შანტაჟის შემცველი შინაარსის შეტყობინებებისა და იმეილების მიღება დაიწყო. დაემუქრნენ პირადი ცხოვრების შემცველი კადრების გავრცელებითაც, თუ მსგავსი ტიპის მასალების წერას არ შეწყვეტდა. მალევე ავტორებმა მუქარა სისრულეში მოიყვანეს და ერთ-ერთ ინტერნეტ საიტზე მისი პირადი ცხოვრების კადრების ამსახველი ვიდეო გავრცელდა. ქვეყნის ხელისუფლებამ ვიდეოს გავრცელებასთან კავშირი კატეგორიულად უარყო. ხადიჯა ისმაილოვას მიმართ მხარდაჭერა არაერთმა საერთაშორისო უფლებადამცველმა ორგანიზაციამ გამოხატა და აზერბაიჯანის ხელისუფლებას საქმის სათანადო გამოძიებისკენ მოუწოდა.

2013 წელს ხადიჯა ისმაილოვა ბაქოში მიმდინარე მშვიდობიან აქციაში მონაწილეობდა. მაშინ, სხვა პროტესტანტებთან ერთად, ხადიჯა კანონის დარღვევისთვის დააკავეს და ჯარიმის გადახდა დააკისრეს. იგი დაკისრებული ჯარიმის გადახდაზე უარს აცხადებდა და ამბობდა, რომ არანაირი კანონი არ დაურღვევია. აზერბაიჯანულმა სასამართლომ, საბოლოოდ, მას სასჯელის სახით 220 საათიანი საზოგადოებისთვის სასარგებლო შრომა, კერძოდ კი ქუჩების დასუფთავება დააკისრა. სასამართლოს განაჩენთან დაკავშირებით ისმაილოვამ განაცხადა, რომ “დაკისრებული “სასჯელით” კმაყოფილია, რადგანაც “ქვეყნის ნაგვისგან გაწმენდა” სწორედ ის საქმიანობაა, რაზეც წლების განმავლობაში აქტიურად მუშაობს”. ამას აზერბაიჯანის ხელისუფლების მხრიდან მის წინააღმდეგ კიდევ რამდენიმე ბრალდება მოჰყვა. თუმცა არ დაუკავებიათ.

♦  პატიმრობა და აზერბაიჯანული სასამართლოს განაჩენი

ერთ-ერთი ბოლო ბრალი ხადიჯა ისმაილოვას 2014 წელს წაუყენეს. აზერბაიჯანული მართლმსაჯულება მას ერთ-ერთი მოქალაქის თვითმკვლელობამდე მიყვანის მცდელობას ედავებოდა. ისმაილოვას სასამართლომ 2 თვიანი წინასწარი პატიმრობა შეუფარდა. მალევე მას ბრალი წაუყენეს, რაც გადასახადების თავიდან არიდებას და თანამდებობის ბოროტად გამოყენებას გულისხმობდა.

2015 წელს მამაკაცმა, რომლის თვითმკვლელობამდე მიყვანის მცდელობაც ბრალად ისმაილოვას ედებოდა, ჟურნალისტის წინააღმდეგ სასამართლო დავა შეწყვიტა. თუმცა მის მიმართ წაყენებული სხვა ბრალდებები ძალაში დარჩა და 2015 წელს აზეირბაიჯანულმა სასამართლომ ჟურნალისტს 7.5 წლიანი პატიმრობა შეუფარდა.

alt


სასამართლოს განაჩენს საერთაშორისო საზოგადოების მძაფრი რეაქცია და აზერბაიჯანის ხელისუფლების მწვავე კრიტიკა მოჰყვა. ისინი მთავრობას ჟურნალისტის გათავისუფლებისკენ მოუწოდებდნენ.

საერთაშორისო თანამეგობრობის წნეხის შედეგად, აზერბაიჯანის ხელისუფლება იძულებული გახდა, რომ ხადიჯა ისმაილოვა გაეთავისუფლებინა. 2016 წელს იგი ციხიდან გამოუშვეს, თუმცა ქვეყნის ფარგლებს გარეთ გასვლა აკრძალული აქვს.

♦  დავა ადამინის უფლებათა ევროპულ სასამართლოში

ხადიჯა ისმაილოვამ აზერბაიჯანის სასამართლოს განაჩენი ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოში გაასაჩივრა და აზერბაიჯანის ხელისუფლების მიმართ საერთაშორისო დავა დაიწყო. ევროპულ სასამართლოში მისი უფლებების ერთ-ერთი დამცველი ჰოლივუდის ცნობილი მსახიობის ჯორჯ კლუნის მეუღლე ამალ კლუნი იყო. მან ჟურნალისტის დაცვის სურვილი თავად გამოთქვა.

♦  ევროპული სასამართლოს განაჩენი

საქმეზე გადაწყვეტილება ევროპულმა სასამართლომ მიმდინარე წლის იანვრის დასაწყისში, ჟურნალისტის სასარგებლოდ გამოიტანა. სასამართლომ ხადიჯას მიმართ აზერბაიჯანის ხელისუფლების მხრიდან ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-10 (გამოხატვის თავისუფლება) და მე-8 მუხლების (პირადი და ოჯახური ცხოვრების პატივისცემა) დარღვევა დაადგინა.

“მათ [აზერბაჯანის ხელისუფლებას] ეგონათ, რომ მე გამანადგურებდნენ, არადა ისინი საკუთარ თავებს ანადგურებენ. ამიერიდან მსოფლიოს ეცოდინება როგორ ძალადობენ თავისუფალ ჟურნალისტებზე აზერბაიჯანში”, - განაცხადა ხადიჯა ისმაილოვამ ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე.

კატეგორია: საერთაშორისო ამბები

ფეისბუკი სამი სოციალური საკომუნიკაციო სისტემის Messenger-ის, Instagram-ისა და WhatsApp-ის ჩათის გაერთიანებას აპირებს. ინფორმაციას ამერიკული გამოცემა the New York Times აქვეყნებს.

გამოცემის ინფორმაციით, საკომუნიკაციო სისტემების გაერთიანების იდეა თავად ფეისბუქის დამფუძნებელს მარკ ზაკერბერგს ეკუთვნის და მისი მიზანი სოციალური ქსელის სარგებლიანობის გაუმჯობესება, ასევე მომხმარებლების ერთმანეთთან კიდევ უფრო დაახლოებაა.

ამ ეტაპზე ხსენებული აპლიკაციები ერთმანეთისგან სრულად გამიჯნულია, საკომუნიკაციო სისტემების გაერთიანების შემდეგ კი მაგალითად, ფეისბუქის მომხმარებელს შეეძლება, რომ შეტყობინება იმ მომხმარებელსაც გაუგზავნოს, რომელიც მხოლოდ WhatsApp-ის ან Instagram-ის აპლიკაციით სარგებლობს და პირიქით.

აქვე აღსანიშნავია, რომ თითოეული საკომუნიკაციო სისტემა კვლავ დამოუკიდებელი აპლიკაციის სახეს შეინარჩუნებს და მხოლოდ შიდა სამესიჯო სისტემის ინტეგრირება მოხდება.

New York Times-ის ცნობით, საკომუნიკაციო სისტემების გაერთიანების იდეა ჯერჯერობით საწყისი დამუშავების სტადიაშია და მის პირველად შედეგებს მომხარებელი სავარაუდოდ მიმდინარე წლის ბოლოს ან 2020 წლის დასაწყისში უნდა ელოდოს.

კატეგორია: ეთიკა

23 იანვარს “კურიერის” მთავარ გამოშვებაში გავიდა ექსკლუზიური მასალა ბრიტანეთის პოლიციის მიერ ინტერპოლის წითელი ცირკულარით ძებნილი, მკვლელობაში ბრალდებული მამაკაცის ჯეკ შეფარდის შესახებ. აღმოჩნდა, რომ იგი საქართველოში რამდენიმე თვის განმავლობაში ცხოვრობდა და სახელმწიფო საზღვარიც ისე გადმოკვეთა, რომ ქართველი სამართალდამცველების მხრიდან პრობლემა არ შექმნია.

როგორც "რუსთავი 2" იუწყება, ინტერპოლის მიერ ძებნილი მამაკაცი ქართველ სამართალდამცველებამდე ადრე ტელეკომპანია რუსთავი 2-მა იპოვა და მასთან ექსკლუზიური ინტერვიუც ჩაწერა. ჯეკ შეფარდი ქართულ პოლიციას “რუსთავი 2-ის” კამარების თანდასწრებით ჩაბარდა. რუსთავი 2-ის ინფორმაციით, პოლიციაში მისული ჯეკ შეფარდი ქართველმა სამართალდამცველებმა ვერ იცნეს და მისი ვინაობა საძიებო სისტემის, გუგლის მეშვეობით გადაამოწმეს.

სიუჟეტის ეთერში გასვლის მეორე დღეს, 24 იანვარს, ამბავი ყველა მედიასაშუალების ერთ-ერთ მთავარ თემად იქცა, თუმცა, ის საზოგადოებრივი მაუწყებლის დღის მთავარ გამოშვებაში ვერ მოხვდა.

კატეგორია: მედიაგარემო

ბოლო პერიოდში ხელისუფლების სხვადასხვა შტოს წარმომადგენლების მხრიდან რამდენჯერმე გაჟღერდა ინიციატივა ცილისწამების კუთხით არსებული კანონმდებლობის გამკაცრების აუცილებლობის შესახებ.

ახალ, 2019 წელს, ეს მესიჯი პირველად საქართველოს ახალარჩეული პრეზიდენტის, სალომე ზურაბიშვილისგან მოვისმინეთ. საშობაო მილოცვის ტექსტში პრეზიდენტმა აღნიშნა, რომ იმისათვის, რათა მომავალში ვინმე სხვას “აღარ შეეხოს შეურაცხყოფა, ცილისწამება და სიძულვილის ენა, უნდა ვიფიქროთ როგორ დავიცვათ კანონით ერთდროულად სიტყვის თავისუფლებაც და ადამიანის ღირსებაც”.

პრეზიდენტის საშობაო მილოცვას, საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქის ილია II-ის საშობაო ეპისტოლე მოჰყვა, როელშიც პატრიარქმა აღნიშნა, რომ „არის დიდი მცდელობა სიტყვის თავისუფლების დამახინჯებული აღქმის გაბატონებისა“. პატრიარქის თქმით, „სიტყვის თავისუფლება საზოგადოებისთვის უმნიშვნელოვანესი უფლებათაგანია, რომელიც ნებისმიერ მოქალაქეს საშუალებას აძლევს, საკუთარი შეხედულებისამებრ, საჯაროდ გამოთქვას აზრი“, თუმცა მისივე განმარტებით, „ხშირად ხდება რეალობის შეცვლა და სიტყვის თავისუფლებით ბოროტად სარგებლობა“.

პრეზიდენტისა და პატრიარქის შემდეგ, ამავე თემაზე საქართველოს პარლამენტის თავმჯდომარემ ირაკლი კობახიძემ ისაუბრა. იგი პატრიარქის ეპისტოლეს მალევე გამოეხმაურა და განაცხადა, რომ „სიტყვით ძალადობა, შეურაცხყოფა, ცილისწამება და ბილწსიტყვაობა უკვე ყოველდღიურობის ნაწილი გახდა და ეს არის სერიოზული პრობლემა, რომელსაც სჭირდება დაფიქრება და შესაბამისი ზომების მიღება“.

საქართველოს პრეზიდენტი ცილისწამების საკითხს კიდევ ერთხელ 11 იანვარს გამართულ პრესკონფერენციაზე მიუბრუნდა. მან განმარტა, რომ „ეს არის ისეთი თემა, რომელიც აწუხებს საზოგადოებას“ და რომელმაც „ძალიან დიდი ვნებათაღელვა წამოიწყო საზოგადოებაში, საჭირო არის ამის დაწყნარება“. ამის პარალელურად, მისივე განმარტებით, დაცული უნდა იყოს სიტყვის თავისუფლება და „ხშირად ეს ორი პრინციპი მოყვანილი არის დაპირისპირებაში“.

მანვე საკუთარი მსჯელობის გასამყარებლად საფრანგეთის მაგალითი მოიყვანა და განაცხადა, რომ ქვეყანამ “არათუ მიიღო ასეთი კანონი ცილისწამების წინააღმდეგ, კერძოდ საარჩევნო პერიოდში”, არამედ “საკონსტიტუციო სასამართლომაც დაამტკიცა, რომ ეს არ მოდიოდა წინააღმდეგობაში არც სიტყვის თავისუფლებასთან არც ადამიანის მთავარ უფლებებთან, რომელიც ასახული არის ადამიანის უფლებების დეკლარაციაში”.

აღსანიშნავია, რომ საფრანგეთმა ასეთი კანონი მართლაც მიიღო, თუმცა არა ცილისწამების, არამედ წინასაარჩევნო პერიოდში, ყალბი ინფორმაციის გავრცელების საწინააღმდეგოდ.

                      ⇒  წაიკითხეთ ამ თემაზე: რას გულისხმობს პრეზიდენტის მიერ ნახსენები საფრანგეთის კანონი ყალბი ინფორმაციის წინააღმდეგ

პრეზიდენტის განმარტებით, ცილისწამების თვალსაზრისით, განსაკუთრებით პრობლემური სოციალური ქსელებია, “სადაც პასუხისმგებლობის განცდა ნაკლები არის”. “მგონი, საჭირო არის, რომ ვიფიქროთ ამ კუთხით...ჩვენ უნდა ვიფიქროთ ხომ არ არის ჩვენი შესატყვისი რაიმე კანონმდებლობა, რომელიც ორივეს შეათავსებს, ანუ მეტი დაცულობა ადამიანის ღირსების, ასევე არ შეზღუდვა სიტყვის თავისუფლების, რომელიც უნდა დავიცვათ და ამაზე ყველა ვთანხმდებით”, - განაცხადა პრეზიდენტმა.

მანვე აღნიშნა, რომ აღნიშნულთან მიმართებით, საზოგადოებასთან და არასამთავრობო სექტორთან დისკუსია უნდა გაიმართოს და პრეზიდენტის ადმინისტრაცია მზად არის, რომ მსგავს დისკუსიებში ჩაერთოს.

ეს პირველი შემთხვევა არ არის, როდესაც უკვე მოქმედი პრეზიდენტი გამოხატვის თავისუფლების თვალსაზრისით გარკვეულ შეზღუდვაზე მიანიშნებს. ჯერ კიდევ პრეზიდენტად არჩევამდე, მედიაში გავრცელებილი ფარული ჩანაწერების შეფასებისას მან განაცხადა - „მე ვგრძნობ ძალიან დიდ უხერხულობას იმის შესახებ, რომ ჩვენ ვცხოვრობთ კიდევ სერიალების, ჩანაწერების საბჭოთა პერიოდში, როდესაც გაუთავებლად ვიღაც დებს რაღაც ჩანაწერს და მე დიდი იმედი მაქვს, რომ ჩემი პრეზიდენტობის დროს, მართლაც დასრულდება ეს საბჭოთა პერიოდი და ჩვენ აღარ ვიურთიერთებთ ამ რაღაცა ჩანაწერებით“.

ჩანაწერებთან მიმართებით, იგივე პოზიციას ჰქონდა ქართული ოცნების დეპუტატს და იურიდიულ საკითხთა კომიტეტის უკვე ყოფილ თავმჯდომარეს ეკა ბესელიასაც.

პრეზიდენტისა და პარლამენტის თავმჯდომარის განცხადებებს არასამთავრობო სექტორის კრიტიკული შეფასება უკვე მოჰყვა. მათ მაღალი თანამდებობის პირების გზავნილებში სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შეზღუდვის მცდელობის ნიშნები ამოიკითხეს.

არასამთავრობო სექტორში განმარტავენ, რომ არსებული საკანონმდებლო სტანდარტები „აბსოლუტურად გონივრულ ბალანსს პოულობს სიტყვის თავისუფლებასა და ადამიანის პატივსა და ღირსებას შორის“, რაც „აბსოლუტურად საკმარისი მექანიზმებია ადამიანის უფლების დასაცავად“. „სხვა ყველა დამატებითი რეგულაცია არის შეჭრა ადამიანის თავისუფალ სივრცეში, რომელიც ვნებს სიტყვის თავისუფლებას და ქვეყნის დემოკრატიულ განვითარებას“.

  • რას ამბობს მოქმედი კანონმდებლობა?

საქართველოს კანონმდებლობით, ცილისწამება სისხლის სამართლის წესით 2004 წლიდან უკვე აღარ ისჯება და აღნიშნული „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონით რეგულირდება.

კანონის მიხედვით, ცილისწამება არის არსებითად მცდარი ფაქტის შემცველი და პირისთვის ზიანის მიმყენებელი, მისი სახელის გამტეხი განცხადება. ნებისმიერ პირს შეუძლია, რომ მეორე პირის მიმართ ცილისწამებისთვის სამოქალაქო სამართლებრივი დავა დაიწყოს. ამ შემთხვევაში მტკიცების ტვირთიც სწორედ მოსარჩელეს ეკისრება.

თუკი მოსარჩელე დაამტკიცებს, რომ მოპასუხის განცხადება მის მიმართ „არსებითად მცდარ ფაქტს“ შეიცავს, რის გამოც მას ზიანი მიადგა, მოპასუხეს სამოქალაქო სამართლებრივი პასუხისმგებლობა დაეკისრება.

მოპასუხეს ცილისწამებისთვის შეიძლება დაეკისროს სასამართლოს გადაწყვეტილების გამოქვეყნება (შესწორება ან უარყოფა), ან მოსარჩელისთვის მიყენებული მორალური/ქონებრივი ზიანის ანაზღაურება.

გაბედავს თუ არა ხელისუფლება გამოხატვის თავისუფლების სივრცის რაიმე ფორმით დავიწროებას და დააბრუნებს თუ არა ქვეყანას 15 წლის წინანდელ რელსებზე, ამას დრო აჩვენებს. თუმცა, ერთი რამ ცხადია, სამოქალაქო საზოგადოების აქტიური ნაწილი შემოთავაზებულ რეალობასთან შეგუებას არ გეგმავს და მარტივად არც წლების განმავლობაში ბრძოლით (ამ სიტყვის პირდაპირი და ირიბი გაგებით) მოპოვებული ღრებულების და კონსტიტუციურად გარანტირებული უფლების დათმობას აპირებს.

     ⇒  ასევე დაგაინტერესებთ 2017 -2018 წლის ინიციატივები - გამოხატვის თავისუფლების შეზღუდვის მცდელობები საქართველოში

კატეგორია: საერთაშორისო ამბები

გასულ წელს მედიაში არაერთი შემთხვევა იყო, როდესაც სხვადასხვა, მათ შორის სოლიდურმა გამოცემამ, საკუთარ მასალებში აღმოჩენილი უზუსტობის გამო ბოდიში მოიხადა და ტექსტი შესაბამისად დააკორექტირა.

მედიაჩეკერი მსოფლიო მედიაში დაფიქსირებულ 15 ყველაზე დასამახსოვრებელ შესწორებას გთავაზობთ:

15. ბრიტანულმა გამოცემა UK Mirror-მა ცნობილი მესვეტის კეტი ჰოპკინსის შესახებ გამოქვეყნებული ამბავი ჩაასწორა. თავდაპირველად გამოცემა წერდა, რომ ის სამხრეთ აფრიკაში კეტამინის (ძლიერი ტკივილგამაყუჩებელი) მოხმარების გამო დააკავეს. ჰოპკინსი სამხრეთ აფრიკაში მართლაც დააკავეს, თუმცა არა აღნიშნული პრეპარატის მოხმარების გამო;

14. The Washington Post-მა ერთ-ერთ მასალაში ბრუკლინი შეცდომით კანადის ერთ-ერთ პროვინციას მიაკუთვნა, რის გამოც იძულებული გახდა, რომ ბოდიში მოეხადა და ამბავი ჩაესწორებინა;

13. ერაყი თუ კლდე (Iraq or Rock)? The Wall Street Journal-მა მასალაში შეცდომით დაწერა, თითქოს ისრაელის პრემიერ-მინისტრმა ბენიამენ ნეთანიაჰუმ თქვა, რომ მოსემ წყალი ერაყიდან მოიტანა. სინამდვილეში ისრაელის პრემიერმა სიტყვა კლდე გამოიყენა, რომლის ინგლისური შესატყვისი თითქმის ერაყის იდენტურად გამოითქმის. როგორც ჩანს, შეცდომის მიზეზიც სწორედ ეს გახდა;

12. გასულ წელს The Washington Post-მა არასწორად დაწერა თითქოს სექსუალური ძალადობის შესახებ ერთ-ერთი საქმის განმხილველმა მოსამართლემ უსაფრთხო საპარსებზე თქვა, რომ ისინი ზედმეტად ქალურია და მას ფაქტობრივად სექსიზმში დასდო ბრალი, რაც არასწორი იყო. გამოცემამ შეცდომისთვის ბოდიში მოიახადა და მასალა შესაბამისად დააკორექტირა;

11. ყვავების ნეკროფილიის შესახებ მომზადებული მასალა დააკორექტირა The New York Times-მაც. გამოცემის შესწორებაში წერია, რომ მასალის პირვანდელ ვერსიაში ზოგიერთი ყვავის ქცევა არასწორად იყო გაიგივებული ნეკროფილიასთან. ისინი უბრალოდ თავს ესხმიან მკვდარ ყვავებს და გარკვეული კონტაქტის დამყარებას ცდილობენ. ფრინველის ამ ქცევის ნეკროფილიის კონტექსტში განხილვა კი მთლად სწორი არ არის, განმარტა გამოცემამ;

10. The New York Times-მა მის ერთ-ერთ მასალაში პრეზიდენტ დონალდ ტრამპის სიძე და შვილი კვლავ ერთმანეთში აურია. გამოცემამ შეცდომის შესახებ დაწერა და მასალა დააკორექტირა;

9. არასდროს აურიოთ გველების მფლობელები ერთმანეთში. სწორედ ასე დაემართა The Times of London-ს, რომელმაც მულენ რუჟში გველის ნაკბენით გარდაცვლილი მამაკაცის შესახებ მოამზადა მასალა. მასალამ მულენ რუჟის მფლობელების უკმაყოფილება გამოიწვია. ისინი ამტკიცებდნენ, რომ მკითხველისთვის იქმნებოდა შთაბეჭდილება, თითოს მამაკაცი მათმა ერთ-ერთმა გველმა იმსხვერპლა. The Times London-მა ჩასწორებულ მასალაში დააკონკრეტა, რომ გველი უშუალოდ გარდაცვლილის საკუთრება იყო და არა მულენ რუჟის რომელიმე კაბარის;

8. The Washington Post-მა სატირულ გვერდზე (Clickhole.com) დაყრდნობით მასალა მოამზადა, რომელშიც ჯორჯ ბუშ უმცროსი, მოხსენიებული იყო როგორც “ამერიკელი იდიოტი”, Th Post-მა აშშ-ის ყოფილი პრეზიდენტისადმი გამოყენებული ეპითეტი უცვლელად გადაიტანა. არადა, სინამდვილეში სატირული გამოცემა ჯორჯ ბუშ უმცროსზე ჯგუფი Green Day-ის საავტორო სიმღერის - “ამერიკელი იდიოტის” კონტექსტში წერდა, აღნიშნულს ყოფილ პრეზიდენტთან პირდაპირი კავშირი არ ჰქონია და გამოცემას ეს მისი შეურაცხყოფისთვის არ გამოუყენებია. The Washington Post შეცდომას რედაქტორის შენიშვნით გამოეხმაურა, უზუსტობისთვის ბოდიში მოიხადა, დააკონკრეტა, რომ Clickhole.com სატირული გვერდი იყო და მასალა წაშალა;

7. ე.წ. ბრაუზერის მომხმარებლის სახელის შერჩევისას ფრთხილად იყავით, აღნიშნულმა შესაძლოა, უხერხულ მდგომარეობაში ჩაგაგდოთ. ასე დაემართა The Times-ის რედაქტორსაც. აღმოჩნდა, რომ მასალის რედაქტირებისას ერთ-ერთი ციტატის გადამოწმებისას ის პროგრამამ, რომელშიც შესული იყო არასწორ მოვლენასთან დააკავშირა და მანაც მასალაში არაზუსტი ინფორმაცია გადაიტანა. ამისთვის მას მასალის ჩასწორება და ბოდიშის მოხდა მოუწია;

6. ასევე ბოლომდე არ ენდოთ ტექნიკასაც, მაგალითად The NPR-მა მასალაში შეცდომა არასწორად გაშიფრის გამო დაუშვა და დაწერა, რომ პრეზიდენტ ტრამპის მრჩეველმა მას მაგნიტი უწოდა, არადა, რეალურად მან მაგნატი თქვა, რაც ინგლისურად მაგნიტის იდენტურად გამოითქმის;

5. დაუვიწყარი იყო NPR-ის ოქტომბრის შესწორებაც, რომელიც რუმინელი ჯადოქრების მიერ გადასახადების ამკრებების მოჯადოების მუქარას ეხებოდა. გამოცემამ მასალა შემდეგნაირად დააკორექტირა - მასალის პირველად ვერსიაში არასწორად იყო ნათქვამი, თითქოს მიჰაელა მინკა გადასახადებს წლების განმავლობაში არ იხდიდა და ამის მიზეზი მის მიერ გადასახადების ამკრებების მიმართ გამოთქმული მუქარა იყო, რომ ის მათ მოაჯადოვებდა. ბოდიშს ვიხდით შეცდომისთვის, სინამდვილეში გადასახადების ამკრებებს მინკას დედამთილი ემუქრებოდა და არა ის;

4. the Omaha World-Herald-მა სტატია, სადაც ერთ-ერთი რეპერი იარაღის დიდ მოყვარულად მოიხსენია დააკორეტქტირა და განმარტა, რომ რეპერი უბრალოდ ამბობს, რომ მას დიდი იარაღი მოსწონს და არა უყვარს;

3. 2018 წელს თვალსაჩინო იყო Politico-ს ჩასწორებაც. გამოცემამ ერთმანეთში ფილმების - “ბეჭდების მბრძანებლისა” და “ნათლიის” პერსონაჟები აურია;

2. ასევე შეიძლება ითქვას, რომ დაუვიწყარი იყო ბრიტანული Sun-ის შესწორებაც, რომელიც ერთ-ერთი უნივერსიტეტის სტუდენტებს ეხებოდათ, რომლებიც ამტკიცებდნენ, რომ ფრანკენშტეინის მონსტრი არასწორად არის გაგებული და სინამდვილეში ის მსხერპლია. გამოცემამ კი არც მეტი არც ნაკლები სტუდენტების შეფასებისთვის ბოდიში ფრანკენშტეინის მონსტრს მოუხადა;

1.The Associated Press-მა გასულ წელს ფლორიდის ერთ-ერთ სკოლაში მომხდარი სროლის შესახებ დაწერა, რომ მომხდარის შესახებ ფლორიდის შერიფმა გარდაცვლილის ოჯახის წევრებს უთხრა, რომ “ისხედით და ძრწოდეთ” (sit and shiver), არადა მან ებრაული ტრადიციის მიხედვით გლოვა იგულისხმა (sitting shiva). აღნიშნულისთვის AP-მა ბოდიში მოიხადა.

წყარო: imediaethics.org

კატეგორია: ეთიკა

7 იანვარს ტელეკომპანია “რუსთავი 2-ის” მთავარ საინფორმაციო გამოშვებაში ერთ-ერთი სიუჟეტი არასრულწლოვნებზე 2 იანვარს მომხარ თავდასხმას ეხებოდა, რა დროსაც სამმა მოზარდმა სხეულის მძიმე დაზიანებები მიიღო.

წამყვანის ტექსტიდან შევიტყეთ, რომ ახალციხეში 30-მდე ახალგაზრდა სამ მეთერთმეტეკლასელს ჯერ ერთ-ერთი არასრულწლოვნის ეზოსთან, შემდეგ კი სხვა ქუჩაზე გაუსწორდა. წამყვანმა განმარტა, რომ ნაცემი ბავშვების მდგომარეობა მძიმეა, რომ ერთი მათგანი ყბი მოტეხილობით კლინიკაში რჩება, მეორეს კი ორივე ხელი მოტეხილი აქვს.

ამის შემდეგ, ამბის თხრობა უკვე სიუჟეტით გრძელდება, სადაც თავდასხმის დროს ორი დაზარალებული ირიბად, კერძოდ ბებიისა და ბაბუის, ასევე მამის სახით არიან იდენტიფიცირებული. მიუხედავად იმისა, რომ სიუჟეტში უშუალოდ არცერთი დაზარალებული ჩანს, ოჯახის წევრების ჩვენებითა და მათი ვინაობის გამჟღავნებით ახლობლებისთვის მათი ამოცნობა მარტივია.

გარდა ამისა, სიუჟეტში ასევე დასახელდა ის ქუჩაც, შესაბამისი ნომრის მითითებით, სადაც მოზარდებს შორის დაპირისპირება გაგრძელდა. ამასთან, ერთ-ერთი დაზარალებული გვარს უშუალოდ ჟურნალისტიც იმეორებს, მეორე დაზარალებულის გვარს კი ოჯახის ადვოკატი ახსენებს.

altამავე თემაზე მასალა 9 იანვარს ერთ-ერთი დაზარალებულის უკვე პირდაპირი იდენტიფიცირებით ახალციხის ტელეკომოპანია მეცხრე არხის ვებგვერდზე,  tv9news.ge-ზეც გამოქვეყნდა. მასალაში სრულად არის მითითებული დაზარალებული არასრულწლოვნის სახელი და გვარი, ასევე მოცემულია ამავე მოზარდის ბებიისა და ბაბუის კომენტარები მათი სახელისა და გვარის ასევე სრულად მითითებით. მასალაში დაბეჭდილია მათი ფოტოებიც.

საქართველოს ჟურნალისტური ეთიკის ქარტიის “ბავშვთა საკითხების გაშუქების” სახელმძღვანელო წესებში ვკითხულობთ, რომ ნებისმიერი ფორმის ძალადობის შემთხვევაში არასრულწლოვნის როგორც პირდაპირი, ისე ირიბი იდენტიფიცირება დაუშვებელია, მიუხედავად იმისა “ბავშვი მოძალადის როლშია, მსხვერპლის თუ მოწმის”.

“უფრო მეტად ნუღარ მოახდენთ ბავშვის სტიგმატიზებას. თავი აარიდეთ კატეგორიზაციას ან სიუჟეტის ისეთ აღწერას, რამაც შეიძლება გამოიწვიოს ბავშვისათვის სამაგიეროს გადახდა - დამატებითი ფიზიკური ან ფსიქოლოგიური ზიანის მიყენება, დამცირება, დისკრიმინაცია ან საზოგადოების მიერ გარიყვა”, - ვკითხულობთ სახელმძღვანელოში.

კატეგორია: მედიაგარემო

ჟურნალისტური ეთიკის პრინციპების დაცვის თვალსაზრისით, რედაქციების მოთხოვნები საკუთარი ჟურნალისტებისადმი სულ უფრო იზრდება, მიდგომები იხვეწება და მკაცრდება. ეს უკანასკნელი მხოლოდ უშუალოდ მომზადებული მასალის შინაარსში, ფაქტების სიზუსტესა თუ წყაროთა მრავალფეროვნებაში არ გამოიხატება. რედაქციებმა ჟურნალისტების მიმართ, ამა თუ იმ მოვლენასთან დაკავშირებით საკუთარი შეხედულების საჯაროდ გამოხატვის თვალსაზრისით გარკვეული სტანდარტებიც შეიმუშავეს, რომელთა დარღვევის გამოც დაქირავებულთან კონტრაქტი უკვე არაერთმა სოლიდურმა გამოცემამ გაწყვიტა.

“მედიაჩეკერმა” 2018 წელს მომხდარი ის შემთხვევები შეკრიბა, როდესაც გამოცემებს ბოდიშის მოხდა, ან თანამშრომლის სამსახურიდან გაშვება მოუხდათ.

                         ყალბი მასალები და წყაროები/არასწორი ინფორმაცია

2018 წელს იყო შემთხვევა, როდესაც გამოცემამ თანამშრომელი ჟურნალისტი მასალების გაყალბების გამო დაითხოვა.

ერთ-ერთი ბოლო ასეთი ამბავი, რომელზეც მსოფლიო პრესა ალაპარაკდა, გერმანული გამოცემა “შპიგელის” (Der Spiegel) დამსახურებული ჟურნალისტის კლაას რელოციოსის შემთხვევაა, რომელიც მასალების გაყალბებაში ამხილეს. აღნიშნულის გამო გამოცემა იძულებული გახდა, რომ მასთან თანამშრომლობა შეეწყვიტა.

როგორც გაირკვა, ჟურნალისტმა, რომელსაც არაერთი პრესტიჟული ჟურნალისტური ჯილდო აქვს მიღებული, “შპიგელისთვის” დაწერილი 60 სტატიიდან 14-ის ისტორია თავისი გმირებიანად თავად გამოიგონა. რელოციოსი ამბების გაყალბებაში საკუთარმა თანამშრომელმა გამოიჭირა, რომელიც ერთ-ერთ თემაზე მასთან ერთად მუშაობდა. “შპიგელმა” რელოციოსის მიერ დაწერილი ყველა სტატიის გადასამოწმებლად შიდა გამოძიება დაიწყო.

სხვისი მასალების მითვისებისა და სხვა მასალებიდან ციტატების გამოყენების გამო, წელს ჟურნალისტს The Washington Post-იც დაემშვიდობა.

გარდა გაყალბებული ამბებისა მიმდინარე წელს ჟურნალისტების მხრიდან არაიდენტიფიცირებული წყაროების გამოყენების ფაქტიც დაფიქსირდა. მაგალითად, ამერიკულმა ყოველდღიურმა გამოცემამ “ჰიუსტონის ქრონიკამ” დაადასტურა, რომ მათივე ჟურნალისტი მაიკ ვორდი წლების განმავლობაში არაიდენტიფიცირებულ წყაროებს იყენებდა. მისი სახელით მომზადებულ მასალებში დასახელებული 275 წყაროდან მხოლოდ 103-ის იდენტიფიცირება მოხერხდა.

მიმდინარე წელს, არასწორად გაშუქებული ამბების გამო ბოდიშის მოხდა სამაუწყებლო კომპანია BBC-საც მოუხდა. ბრიტანეთის საზოგადოებრივმა მაუწყებელმა აღიარა, რომ ის კლიმატის ცვლილების თემას ხშირად არასწორად აშუქებდა, რისთვისაც ბოდიში მოიხადა და თემის გაშუქების პოლიტიკა შეცვალა.

წელს კიდევ ერთი ბოდიშის მოხდა  BBC-ს Daily Mail-ის ჟურნალისტების შესახებ მომზადებული მასალის გამო მოუხდა. მაუწყებლმა არასწორად გაავრცელა ინფორმაცია იმის შესახებ, თითქოს Daily Mail-ის ჟურნალისტები 2011 წლის ცნობილი სატელეფონო მოსმენების სკანდალში იყვნენ ჩართულები, რაც საბოლოო ჯამში სიმართლე არ აღმოჩნდა.

მიმდინარე წელს ბოდიშის მოხდა და მასალის შესაბამისად დარედაქტირება ჟურნალ Time-საც მოუხდა. მიმდინარე წლის ივნისში ამერიკა-მექსიკის საზღვარზე მიგრანტი ბავშვების მშობლებთან დაცილების და მათი ცალ-ცალკე ბანაკებში მოთავსების ცნობილი სკანდალის შემდეგ, ჟურნალმა გარეკანზე პატარა ჰონდურასელი მტირალი გოგონასა და აშშ-ის პრეზიდენტის დამონტაჟებული ფოტო დაბეჭდა, რომელიც შთაბეჭდილებას ქმნიდა, თითქოს გოგონა მშობლებთან ერთად აშშ-ის საზღვარზე გადასვლის შედეგად დედას დააცილეს, რაც სიმართლე არ იყო.

ამერიკულმა გამოცემამ Chicago Sun Times-მა კი, საკუთარი თანამშრომელი ტვიტერზე ყალბი გამომწერების გამო სამსახურიდან დროებით გაათავისუფლა. ფაქტი New York Times-ის გამოძიების შემდეგ გახდა ცნობილი. ჟურნალისტური გამოძიებით დადგინდა, რომ შოუბისზნესის ცნობილ ვარსკვლავებსა და ჟურნალისტებს ტვიტერზე ყალბი გამომწერები ჰყავდათ.

                                        შეუსაბამო კომენტარები და შეფასებები

მიმდინარე წელს CNN-მა საკუთარ თანამშრომელს კონტრაქტი პალესტინის შესახებ გამოთქმული მოსაზრების გამო შეუწყვიტა. CNN-ის კომენტატორმა მარკ ლამონტ ჰილმა გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის სხდომაზე განაცხადა, რომ მდინარე იორდანიიდან ხმელთაშუა ზღვამდე მონაკვეთი თავისუფალი პალესტინის უნდა იყოს. მიუხედავად ჟურნალისტის განმარტებისა, რომ ის განცხადებით მიზანად ისრაელის წინააღმდეგ გალაშქრებას არ ისახავდა, არხმა მასთან თანამშრომლობა მანც გაწყვიტა.

წამყვანის რასისტული გამონათქვამის გამო NBC-მ ცნობილი ჟურნალისტი მეგან კელი ეთერიდან მოხსნა და მისი დილის გადაცემა დახურა.

წელს რასისტული და ჰომოფობიური ტვიტების გამო ჟურნალისტს კონტრაქტი New York Time-სმაც შეუწყვიტა. გამოცემამ ახალი თანამშრომელი სამსახურიდან მისი ძველი ჰომოფობიური და რასისტული ტვიტების გამო დაითხოვა.

ინტერვიუს დროს თემისადმი გამოჩენილი არასათანადო მგრძნობელობის გამო, ბრიტანულმა რადიომ - TalkRadio - წამყვანი ჯეიმს ვეილი სამსახურიდან გაათავისუფა.

განხილული მაგალითები აჩვენებს, რომ მიუხედავად მედიისადმი ბევრი პრეტენზიისა თუ კრიტიკისა, ის სულ უფრო და უფო მეტი მგრძნობელობით ეკიდება ეთიკურ საკითხებს, აუმჯობესებს მიდგომებს და ზრდის პასუხისმგებლობას. საჭიროების შემთხვევაში, კეთილსინდისიერი მედია არც შეცდომის აღიარებასა და ბოდიშის მოხდაზე იხევს უკან და არც საკუთარ თანამშრომელთან დამშვიდობებას ერიდება, მიუხედავად მისი დამსახურებისა, თუ მრავალწლიანი სამუშაო გამოცდილებისა.

კატეგორია: ეთიკა

22 დეკემბერს, შაბათის კურიერში გასული ერთ-ერთი სიუჟეტი “კავკასიის საერთაშორისო უნივერსიტეტში” დაფიქსირებულ შესაძლო კანონდარღვევას, კერძოდ კი დიპლომების შესაძლო გაყალბების თემას ეხებოდა. ამავე მასალის ერთ-ერთი აქცენტი იყო ისიც, რომ უნივერსიტეტს იუსტიციის მინისტრი თეა წულუკიანი მფარველობს. თუმცა, არცერთ ამ ბრალდებაზე სიუჟეტში მყარი დასაბუთება არ ყოფილა.

სიუჟეტის წარდგენისას გადაცემის წამყვანმა განმარტა, რომ ევროპის ერთ-ერთ პრესტიჟულ უნივერსიტეტში განათლება მიღებულმა იუსტიციის მინისტრმა თეა წულუკიანმა განათლების მიღება საქართველოს იმ უნივერსიტეტში გადაწყვიტა, რომელიც ბაზარზე არსებული ქართული უნივერსიტეტიდან რეიტინგით 24-ე ადგილზეა და რომელიც “ყალბი დიპლომების გაცემაშია შემჩნეული”. მისივე თქმით, ანონიმური წყაროს მიერ მიწოდებული ინფორმაციის თანახმად, დიპლომების გაყალბების საკითხი პროკურატურამდეც მივიდა, თუმცა მიიჩქმალა და უნივერსიტეტში არსებული დარღვევების მიუხედავად, უმაღლესმა სასწავლებელმა 6 წლის ვადით აკრედიტაციაც მიიღო. “კონფიდენციალური წყარო უნივერსიტეტიდან გვწერს, რომ სასწავლებელს თეა წულუკიანი მფარველობს და სამართლის დოქტორის ხარისხსაც ამ მფარველობის სანაცლოდ აძლევენ”, - დასძინა მანვე.

“იუსტიციის მინისტრი ერთადერთი არ არის, ვინც გადაწყვიტა, რომ ჰქონდეს მაღალი აკადემიური ხარისხი. ირკვევა, რომ საქართველოს ტექნიკურ უნივერსიტეტში და ამ უნივერსიტეტის გავლით მაგისტრის ხარისხის მიღებას სუსის ყოფილი მაღალჩინოსანი სოსო გოგაშვილი, სახელმწიფო დაცვის სპეციალური სამსახურის უფროსი ანზორ ჩუბინიძე, დაზვერვის შეფი დავით სუჯაშვილი და პრემიერის დედა მანანა ნანიტაშვილი ცდილობენ. წყარო გვიყვება, რომ არც-ერთი მათგანი ლექციებზე არ დადის, არაფერს აკეთებს და სამეცნიერო ხარისხის მიღება მფარველობის სანაცვლოდ სურთ”, - განმარტა წამყვანმა.

ამის შემდეგ სტუდიაში უკვე სიუჟეტის ავტორი შემოდის, რომელიც განმარტავს, რომ იუსტიციის მინისტს აკადემიური ხარისხი “სავარაუდოდ სამომავლო საქმიანობისთვის სჭირდება”. ის აზუსტებს, რომ თეა წულუკიანს მაგალითად უზენაესი სასამართლოს ან საკუნსტიტუციო სასამართლოს თავმჯდომარეობისთვის, ან უბრალოდ რიგითი მოსამართლეობისთვის, “აუცილებელია, ჰქონდეს იურისტის დიპლომი, რომელიც მას აქამდე არ ჰქონია”.



გადაცემის წამყვანისა და ჟურნალისტისგან მოვისმინეთ, რომ კონფიდენციალური წყარო, რომელმაც მათ უნივერსიტეტში არსებული შესაძლო კანონდარღვევების შესახებ ინფორმაცია მიაწოდა ამავე უმაღლესი სასწავლებლის პროფესორია, რომელსაც შესაბამის დოკუმენტებთან წვდომა აქვს. ჟურნალისტის განმარტებით, უნივერსიტეტისთვის წულუკიანის სტუდენტობა მათთვის “ხელშეუხებლობის ერთგვარი გარანტიაა”, რომ მათ წინააღმდეგ საქმე არ აღიძრას. მით უფრო იმ ფონზე, როდესაც უნივერსიტეტის წინააღმდეგ საქმე ერთხელ უკვე აღიძრა, თუმცა გავლენიანი მფარველების წყალობით “ჩაიფარცხა” და “თაროზე შემოიდო”.

გადაცემის წამყვანი განმარტავს, რომ იმ ფონზე, როდესაც ერთ-ერთ ძლიერ უმაღლეს სასწავლებელს “შავი ზღვის საერთაშორისო უნივერსიტეტს” ერთი წლის სტუდენტების მიღების უფლება შეეზღუდა, “კავკასიის საერთაშორისო უნივერსიტეტმა” ხარვეზების მიუხედავად, ბარიერები უპრობლემოდ გადალახა და 6 წლის ვადით აკრედიტაციაც მიიღო, “რაც აჩენს ეჭვს, რომ ამ უნივერსიტეტს იუსტიციის მინისტრი ლობირებდა”.

ამის შემდეგ ჟურნალისტსა და წამყვანს შორის საუბარი იუსტიციის მინისტრის თეა წულუკიანის აკადემიურ მოსწრებას და უნივერსიტეტში მის აქტვობებს ეხება. სიუჟეტის ავტორმა განმარტა, რომ წყაროს ინფორმაციით, “ის უნივერსიტეტში არავის არასდროს უნახავს”. მისივე თქმით, ამის მიუხედვად, იუსტიციის მინისტრს აკადემიურ წერაში 94 ქულა დაუწერეს, მაშინ როდესაც ასეთი მაღალი ქულა უნივერსიტეტში სიარულს და სალექციო პროცესში აქტიურ ჩართულობას მოითხოვს.

სიუჟეტში საუბარი კვლავ უნივერსიტეტის მიერ ყალბი დიპლომების გაცემაზე, მინისტრ წულუკიანის გაცდენებზე, მისთვის დაუმსახურებელი ქულების დაწერაზე, ასევე მინისტრის მიერ უნივერსიტეტის მფარველობაზე გაგრძელდა. აღნიშნული კი კვლავ მხოლოდ ანონიმური წყაროს მიერ მიწოდებულ ინფორმაციას ეყრდნობოდა, ყოველგვარი დამატებითი დასაბუთების, დოკუმენტებისა და მტკიცებულებების გარეშე.

საპასუხოდ სიუჟეტში წარმოდგენილი იყო მხოლოდ უნივერსიტეტის კანცლერისა და ერთ-ერთი ლექტორის პოზიცია, რომლებიც ერთის მხრივ ცდილობდნენ დაესაბუთებინათ, რომ მინისტრი წულუკუანი აქტიური სტუდენტი იყო, მეორეს მხრივ კი კანცლერი უნივერსიტეტში არსებული სავარაუდო დარღვევებისა და დიპლომების შესაძლო გაყალბების შესახებ ინფორმაციის უარყოფას ცდილობდა და ამბობდა, რომ ჟურნალისტისთვის მიწვდილი ინფორმაცია სიცრუეა”.

აღსანიშნავია, რომ სიუჟეტში არ ყოფილა დიპლომების შესძლო გაყალბების შესახებ წყაროს მიერ მოწოდებული ინფორმაციის სამართალდამცველ უწყებასთან გადამოწმების მცდელობა. საკითხთან დაკავშირებით საგამოძიებო ორგანის პოზიცია და არგუმენტაცია ვერ მოვისმინეთ. ასევე, არ იყო წარმოჩენილი უშუალოდ ბრალდებების მთავარი ადრესატის და სიუჟეტის მთავარი გმირის, იუსტიციის მინისტრის თეა წულუკიანის განმარტება. ჟურნალისტის მიერ არც იყო ხაზგასმული, რომ მან მინისტრისგან კომენტარის მოპოვება სცადა, თუმცა აღნიშნულზე უარი მიიღო.

სიუჟეტის ბოლოს აქცენტი უკვე ტექნიკურ უნივერიტეტზე გადადის, სადაც, როგორც სიუჟეტის დასაწყისში თავად წამყვანმა განმარტა, ხელისუფლების სხვა მაღალჩინოსნები და მათი ახლობლები სწავლობენ და რომლებსაც წამყვანისავე თქმით, “სამეცნიერო ხარისხის მიღება მფარველობის სანაცვლოდ სურთ”. ამ მსჯელობის საპირწონედ, სიუჟეტში მხოლოდ უნივერსიტეტის დეკანის განმარტება მოვისმინეთ, რომელიც ამბობს, რომ დასახელებული პირები მათ უნივერსიტეტში მართლაც ირიცხებიან, ლექციებზე დადიან და შესაბამის დავალებებსაც ასრულებენ. იმის დამადასტურებელი რაიმე ტიპის დოკუმენტი, ან დამატებითი ინფორმაცია, რომელიც მაყურებელს იმაში დაარწმუებდა, რომ მოქმედი მაღალჩინოსნები აკადემიური ხარისხის მიღებას გარკვეული პრივილეგიების წყალობით ახერხებენ, ვერც ამ შემთხვევაში ვნახეთ. მსჯელობა სრულად აქაც მხოლოდ ანონიმურ წყაროზე დაყრდნობით, დაუსაბუთებელ ბრალდებებზე იყო აგებული.

ჟურნალისტის მხრიდან მსგავსი, ყოველგვარ დასაბუთებას მოკლებული, მხოლოდ ერთი ანონიმური წყაროს მიერ მიწოდებულ ინფორმაციაზე დაყრდნობით განვითარებული მსჯელობა, ქმნიდა შთაბეჭდილებას, რომ მასალა მხოლოდ ერთი კონკრეტული პოლიტიკური ჯგუფის, თუ თანამდებობის პირის დისკრედიტაციას ემსახურებოდა. მით უფრო იმ ფონზე, როდესაც სიუჟეტში ჟურნალისტის მხრიდან ადგილი არ ჰქონია დამატებითი მოკვლევის მცდელობას, რაც მოთხრობილ ამბავს უფრო დამაჯერებელსა და სარწმუნოს გახდიდა, ამასთანავე არგუმენტებით გაამყარებდა.


უნივერსიტეტის პასუხი

“შაბათის კურიერში” 22 დეკემბერს გასულ სიუჟეტს 24 დეკემბერს ოფიციალური განცხადებით უპასუხეს “კავკასიის საერთაშორისო უნივერსიტეტში” და განმარტეს, რომ “ტელეკომპანია „რუსთავი-2“-ის მიერ მომზადებული სიუჟეტი აშკარად ტენდენციურია, გაყალბებულია ცალკეული ფაქტები და ემსახურება პოლიტიკურ მიზანს, რომელშიც გარიეს ყველაზე აპოლიტიკური საგანმანათლებლო დაწესებულება - კავკასიის საერთაშორისო უნივერსიტეტი”.

„სიუჟეტში მოყვანილი ფაქტები სიმართლეს არ შეესაბამება”, - განაცხადეს უნივერსიტეტში, სადაც ასევე აღნიშნეს, რომ “სიუჟეტში გადმოცემული ზოგიერთი ფაქტი, თითქოსდა ჩვენს უნივერსიტეტში გაიცემა ყალბი დიპლომები, საჭიროებს შესაბამის რეაგირებას კანონით დადგენილი წესის მიხედვით”. უმაღლესი საგანმანათლებლო დაწესებლების მტკიცებით, უნივერსიტეტით საქართველოს პროკურატურა არასდროს დაინტერესებულა.

“კავკასიის საერთაშორისო უნივერსიტეტში სწავლის პროცესს პასუხისმგებლობით ეპყრობა ყველა სტუდენტი, განურჩევლად რანგისა და წარმომავლობისა. გვახარებს ის ფაქტი, რომ ჩვენს უნივერსიტეტში სწავლა მისაღებია მაღალი თანამდებობის პირებისთვის, რომელთაც აქვთ გავლენა და ავტორიტეტი ფართო საზოგადოებაში“, - აცხადებენ უნივერსიტეტში.

კატეგორია: ეთიკური დილემა
ანონიმური წყაროების გამოყენების შესახებ დამკვიდრებული სტანდარტის მიხედვით, ჟურნალისტმა რომელიმე პირზე იერიშის მისატანად ანონიმური წყარო არ უნდა გამოიყენოს. მიზეზი მარტივია, ანონიმურმა წყაროებმა შესაძლოა გამოცემები არაკეთილსინდისიერად გამოიყენონ და რომელიმე საჯარო პირის იმიჯს მიზანმიმართულად ზიანი მიაყენონ. მიუხედავად ამისა, New York Daily News-მა მასალა, რომელშიც ნიუ-იორკის სახანძრო სამსახურის ხელმძღვანელს ჯეიმს ლეონარდს თანამშრომლების მიმართ არასათანადო მოპყრობაში ადანაშაულებდნენ, სრულად ანონიმურ წყაროებზე დაყრდნობით მოამზადა. აღსანიშნავია, რომ ეს შემთხვევა ლეონარდს შესაძლოა სამსახურის დაკარგვის ფასად დაუჯდეს.

ამბავი, რომელიც ჯეიმს ლეონარდისა და სახანძრო სამსახურის ერთ-ერთი მაღალი თანამდებობის პირ ქალს შორის არსებულ კონფლიქტს ეხება, მთლიანად ანონიმური წყაროების მიერ მიწოდებულ ამბებს ეფუძნებოდა, რაც პროფესიონალური ჟურნალისტური ეთიკის კოდექსის მიხედვით, დაბალი დონის ჟურნალისტიკის სტანდარტებში ჯდება. მოთხრობილი ამბავი ჟურნალისტური ეთიკის კიდევ ერთ ტრადიციულ პრინციპს არღვევს, რაც ანონიმური წყაროს ციტატების გამოყენებით ამბის მთავარი გმირის დამცირებაში გამოიხატა.

მაგალითად, მასალაში ჯეიმს ლეონარდი ანონიმური წყაროების მიერ მიწოდებული ინფორმაციის საფუძველზე, წარმოჩენილი იყო, როგორც აგრესიული ქცევების მქონე ხელმძღვანელი, რომელიც მუდმივად უყვირის და ეჩხუბება მის დაქვემდებარებაში მყოფ თანამშრომლებს, ასევე, მასც სრული მიუღებლობა აქვს მართვის მაღალ რგოლში “მარტოხელა” ქალი თანამშრომლის მიმართ და ა.შ.

სტატიაში არ იყო დაკონკრეტებული თუ რამდენ წყაროს ეყრდნობოდა ჟურნალისტი თხრობისას. ასევე, არ იყო გამიჯნული მოწოდებული ინფორმაცია ასახავდა ყველა წყაროს პოზიციას, თუ მხოლოდ ერთ-ერთი რომელიმე მათგანისას. მაგალითად, ყველა შემთხვევაში გამოყენებული იყო შემდეგი განმარტებები: “წყაროების ინფორმაციით”, “წყაროების თქმით”, “როგორც წყაროებმა განმარტეს” და ა.შ სხვა ყოველგვარი დამატებითი დეტალების გარეშე.

პროფესიული ჟურნალისტური ეთიკის საზოგადოების ხელმძღვანელის ლინ ვოლშის განმარტებით, New York Daily News-მა ვერ დაასაბუთა, რატომ იყო საჭირო მასალის მომზადებისას ანონიმური წყაროების გამოყენება.

“თუკი ჟურნალისტი გადაწყვეტს, რომ ანონიმური წყარო გამოიყენოს, მკითხველს აუცილებლად უნდა აუხსნას, რატომ დადგა ამის საჭიროება”, - ამბობს იგი და ამატებს, -“გამჭვირვალობა მკითხველის მასალის მიმართ ნდობის ხარისხს ამაღლებს. ამასთან, ახსნის შემდეგ მკითხველს ანონიმური წყაროს შესახებ გარკვეული წარმოდგენა ექმნება და რაც ყველაზე მთავარია, იგებს რატომ გახდა საჭირო წყაროს ვინაობის დამალვა”.

ვოლშის თქმით, შესაძლოა, ჟურნალისტმა ანონიმური წყარო გამოიყენოს, თუმცა საზოგადოებას მათი იდენტიფიცირების გარეშე უნდა აუხსნას, რა კავშირი აქვს მას მოთხრობილ ამბავთან, რაც მკითხველს ამბის უკეთ გააზრებასა და ფაქტებს შორის კავშირების დადგენაში ეხმარება.

ლინ ვოლშის თქმით, მას New York Daily News-ის ხელმძღვანელებთან და მის თანამშრომლებთან შემდეგი კითხვები აქვს:
  • რატომ გახდა საჭირო მასალაში ანონიმური წყაროების გამოყენება?
  • ხომ არ ემუქრება მათ სიცოცხლეს საფრთხე?
  • ვინაობის გამჟღავნების შემთხვევაში ხომ არ ჰქონდათ მათ სამსახურის დაკარგვის შიში?
ეს უკანასკნელი, ვოლშის განმარტებით, საკმაოდ წონადი არგუმენტია, თუმცა, მისივე თქმით, მაინც ისმის კითხვა, ღირს კი მხოლოდ ამის გამო წყაროს ვინაობის დამალვა?

ანონიმური წყაროების არამიზნობრივი გამოყენების წინააღმდეგი იყო The New York Times-ის ყოფილი რედაქტორი მარგარეტ სულივანიც, რომელმაც თავის თანამშრომელ ჟურნალისტებს მოუწოდა, რომ მასალებში მსგავსი წყაროები არ გამოეყენებინათ თუკი ეს განსაკუთრებულ აუცილებლობას არ წარმოადგენდა.

მისი განმარტებით, ანონიმური წყაროებისა და მათი ციტატების გამოყენება სპეკულაციებისთვის დიდ სივრცეს ტოვებს, ამასთან ის საშუალებას იძლევა, რომ ყოველგვარი პასუხისმგებლობისა და დასაბუთების გარეშე, ვინმეს რეპუტაცია დაუმსახურებლად შებღალო. ამასთან, სულივანის თქმით, ანონიმური წყაროს ციტირება მკითხველის თვალში მასალას რაიმე დამატებით ღირებულებას და სანდოობას არ სძენს.

წყარო: imediaethics.org