კატეგორია: საერთაშორისო ამბები
ინდოეთის ბევრმა მედიასაშუალებამ 8 წლის მოზარდის ჯგუფური გაუპატიურებისა და მკვლელობის გაშუქებისას, მისი ვინაობა დაასახელა. აღნიშნულის გამო ინდოეთის პრესის საბჭომ მედიას კიდევ ერთხელ შეახსენა, რომ სექსუალური ძალადობის მსხვერპლის ვინაობა არ უნდა გაამჟღავნონ.

საბჭომ განმარტა, რომ სექსუალური ძალადობის მსხვერპლი ბავშვის იდენტიფიცირება არღვევს ჟურნლისტური ეთიკის სტანდარტებს, ასევე ინდოეთში მოქმედ ორ კანონს და წინააღმდეგობაში მოდის ბავშვთა სექსუალური ძალადობისგან დაცვის პრინციპებთან.

ინდური მედიის პარალელურად, მსხვერპლის ვინაობა დასავლურმა გამოცემებმაც დაასახელეს. ერთ-ერთი ასეთი The Washington Post იყო, რომელმაც გადაწყვეტილება ასე განმარტა: “როგორც წესი, გადარჩენილი მსხვერპლის ვინაობას არასდროს ვასახელებთ, მაგრამ ასიფა მოკლეს. გარდა ამისა, მისი ვინაობა ინდურ მედიას უკვე გამჟღავნებული ჰქონდა და ამ შემთხვევისადმი საზოგადოების ყურადღების მიპყრობის მიზნით, მისი სახელი სოციალურ ქსელში “ჰეშთეგადაც” იყო გამოყენებული”.

მსგავსი განმარტება ჰქონდა The Associated Press-საც. “როგორც წესი, The Associated Press სექსუალური ძალადობის მსხვერპლის ვინაობას არასდროს ამხელს, მაგრამ მისი სახელი უკვე ფართოდ იყო გავრცელებული ინდური მედიის მიერ”, - ნათქვამია The Associated Press - ის განცხადებაში.

წყარო: imediaethics.org

კატეგორია: რესურსები
მედიაჩეკერი თანამედროვე ეპოქის იმ ათ ჟურნალისტს გაგაცნობთ, რომელთა მასალებსაც, სხვადასხვა დროს, აუდიტორიასა და მიმდინარე პროცესებზე უდიდესი გავლენა ჰქონდა.

რობერტ ფისკი - 20 წლის განმავლობაში The Independent-ისთვის ბეირუთიდან მუშაობდა. ფისკი უამრავი ჟურნალისტური პრიზის მფლობელია. იგი ერთ-ერთია იმ მცირერიცხოვან ჟურნალისტებიდან, ვინც ალქაიდას ლიდერთან ოსამა ბინ ლადენთან ჩაწერა ინტერვიუ. მან ეს სამჯერ შეძლო. უშიშარი ბუნების წყალობით, ფისკი ყოველთვის ახერხებდა ემუშავა ყველაზე სახიფათო ადგილებში და ინტერვიუ ყველასთვის მიუწვდომელი რესპონდენტებისგან აეღო. იგი აშუქებდა სპარსეთის ყურის ომს, ასევე ომს ავღანეთსა და ერაყში.

რობერტ ფისკი

კეიტ ედი
- ახლა BBC-ის რადიო ოთხისთვის მუშაობს და ასევე დამოუკიდებელ ჟურნალისტურ საქმიანობას ეწევა. ედი ცნობილია როგორც BBC-ის მთავარი კორესპონდენტი, რომელსაც არაერთ საომარ ზონაში მოუწია მუშაობა. შედეგად მან1993 წელს საუკეთესო ჟურნალისტური ნამუშევრებისთვის ბრიტანეთის იმპერიის ოფიცრის ჯილდო მიიღო.  კეიტ ედის კარიერის აღმავლობა 1980 წლიდან დაიწყო, როდესაც ლონდოში ირანის სალეჩოს ალყაში მოქცევის ამბავს ავტომობილის კარის უკნიდან, ბომბებისა და ჯარისკაცების გარემოცვაში, პირდაპირ ეთერში აშუქებდა. იგი რამდენიმე ყველაზე გაყიდვადი წიგნის ავტორიცაა. 


კეიტ ედი

ქრისტიან ამანპური - ამერიკელი ჟურნალისტი, რომელიც ABC-ზე და CNN-ზე საავტორო გადაცემებს უძღვება, იმ ჟურნალისტთაგანია, რომლის ტვიტერსაც თითქმის ყველა მსოფლიო ლიდერი მისდევს. ამანპურის ჟურნალისტური კარიერა სამ ათეულ წელს ითვლის. ამ დროის განმავლობაში მან ინტერვიუები ჩაწერა ჰოსნი მუბარაკთან და მუამარ კადაფისთან. ამანპური თითქმის ყველა სატელევიზიო ჯილდოს მფლობელია. ის ჟურნალისტთა დაცვის საერთაშორისო კომიტეტის დირექტორთა საბჭოს, ასევე ქალთა საერთაშორისო ცენტრისა და საზოგადოებრივი ინტეგრაციის კომიტეტის წევრია. 


ქრისტიან ამანპური
ჰუ შული - ჩინელი ჟურნალისტი, ახლა 2009 წელს დაფუძნებული მედიაჯგუფის Caixin Media-ს მთავარი რედაქტორია. წლების განმავლობაში იგი ბიზნესგამოცემებს რედაქტორობდა და ყველაზე პატივსაცემი ჟურნალისტების სიაში შედიოდა. 2011 წელს შული Forbs-მა ყველაზე გავლენიან ქალად დაასახელა, ჟურნალმა Time-მა კი 100 ყველაზე გავლენიანი ადამიანის სიაში შეიიყვანა. იგი ქალთა საერთაშორისო ფონდისა და Reuters-ის სარედაქციო მრჩეველთა საბჭოს წევრია. ამავე დროს, მას ჟურნალისტების საერთაშორისო ცენტრის რეგიონული მრჩევლის პოზიცია უკავია.

ჰუ შული


ბობ ვუდვორდი
- ნიქსონის პრეზიდენტობისას, უოტერგეიტის სკანდალის გამჟღავნების შემდეგ, ერთ-ერთ ყველაზე გავლენიან ჟურნალისტად ითვლება. 1972 წელს, როგორც The Washington Post-ის გამომძიებელი ჟურნალისტი, უოტერგეიტის თემაზე კოლეგასთან კარლ ბერნშტეინთან ერთად მუშაობდა. მას შემდეგ, ვუდვორდმა 16 წიგნი გამოსცა, რომლებიც ეროვნულ დონეზე ყველაზე გაყიდვად წიგნებად ითვლებოდა. უოტერგეიტის სკანდალზე ვუდვორდისა და მისი კოლეგის მიერ მომზადებული მასალების წყალობით, The Washington Post-მა პულიცერის პრემია მიიღო. მან ასევე წვლილი შეიტანა 2002 წელს 9/11-ის ამბების გაშუქებაში, რამაც The Washington Post-ს პულიცერის კიდევ ერთი პრემია მოუტანა. ამის გარდა, ვუდვორდი უამრავი სხვა პრესტიჟული ჟურნალისტური ჯილდოს მფლობელია. 

ბობ ვუდვორდი



ანდერსონ კუპერი
- ამერიკელი ჟურნალისტი, რომელსაც 2003 წლიდან CNN-ზე საკუთარი გადაცემა "360 გრადუსი ანდერსონ კუპერთან" მიჰყავს. ერაყის ომისა და ქარიშხალი კატრინას გაშუქების შემდეგ, ის ერთ-ერთ ყველაზე სანდო გადაცემად იქცა. 1993 წელს კუპერმა სომალიში არსებული სიღატაკისა და შიმშილობის გაშუქებისთვის ბრონს თელის ჯილდო მიიღო. მას შემდეგ იგი არაერთი პრესტიჟული ჟურნალისტური პრიზის მფლობელი გახდა.

ანდერსონ კუპერი

დაიან სოიერი - 60 წუთის პირველი ქალი ჟურნალისტი იყო. იგი ახლა ABC News-ისთვის მუშაობს. სოიერმა ჟურნალისტური კარიერა ადგილობრივ საინფორმაციო სააგენტოში დაიწყო და მალევე თეთრ სახლში გადავიდა. იმ დროისთვის ის თეთრ სახლში მომუშავე ქალ ჟურნალისტებს შორის ერთ-ერთი პიონერი იყო. სოიერი თავისი კარიერის განმავლობაში, არაერთ გადაცემას უძღვებოდა და რამდენიმე პრესტიჟული ჟურნალისტური ჯილდო აქვს მიღებული. სოიერი Forbs-მა 100 ყველაზე გავლენიანი ქალის ჩამონათვალშიც შეიყვანა.

დაიან სოიერი


შერენ ბანი
- ცნობილი ინდოელი ჟურნალისტი, რომელიც საკუთარი კარიერის განმავლობაში არაერთ შოუს უძღვებოდა. განსხვავებულმა სტილმა, ამბების თხრობის უშუალო მანერამ და მეგობრულმა განწყობამ, ბანი ინდოეთში ყველასათვის საყვარელ წამყვანად აქცია. შერენ ბანი რამდენიმე ჟურნალისტური ჯილდოს მფლობელია.


შერენ ბანი

გლენ გრინვოლდი
- ამერიკელი ჟურნალისტი, იურისტი და ავტორი, რომელიც წლების განმავლობაში არაერთი სოლიდური გამოცემისთვის წერდა, ყველასათვის დასამახსოვრებელი 2013 წელს, ედვარდ სნოუდენის საიდუმლო დოკუმენტების ამბის გამჟღავნებით გახდა. გრინვოლდმა ამისთვის პულიცერის პრემიაც მიიღო. იგი ჟურნალ Foreigner Policy-ის მიერ 2013 წელს 100 საუკეთესო მოაზროვნეთა შორის დასახელდა.

გლენ გრინვოლდი
ჯონ სტიუარტი - ამერიკელი რეჟისორი, პროდიუსერი, მწერალი, მსახიობი, კომედიანტი, მედიაკრიტიკოსი და პოლიტიკური სატირისტი, მიუხედავად იმისა, რომ კლასიკური გაგებით ჟურნალისტის აღწერილობაში არ ჯდება, სტიუარტი თანამედროვე მედიასივრცის ყველაზე გავლენიან პერსონად ითვლება. პოლიტიკური სატირის ფორმატის გადაცემის The Daily Show-ს წაყვანით იგი ამერიკის პოლიტიკისა და მედიის ყველაზე თვალსაჩინო კრიტიკოსად იქცა. The Daily Show-მ 2000 წელს Peabody-ის 2 ჯილდო მიიღო. 2004 წელს შოუ საპრეზიდენტო კამპანიის გაშუქებისთვისაც დაჯილდოვდა.

ჯონ სტიუარტი
წყარო: New York Film Academy
კატეგორია: რესურსები
შეცდომისგან არავინ არის დაზღვეული, მათ შორის, არც მედია. თუმცა, მთავარი ისაა, როგორ რეაგირებს გამოცემა მისი ნებსითი თუ უნებლიე უზუსტობის შემდეგ. წლების განმავლობაში არასწორად გაშუქებული ამბისა გამო ბოდიში არაერთმა სოლიდურმა გამოცემამ მოიხადა და გამოქვეყნებული მასალაც შესაბამისად შეასწორა. ზოგმა, არასწორი ინფორმაციის გავრცელების გამო, მკითხველს მოუბოდიშა, ზოგი კი ყოველგვარი ახსნა-განმარტების გარეშე, მხოლოდ გამოქვეყნებული ამბის წაშლით შემოიფარგლა. ამგვარი აუცილებლობის წინაშე ქართული მედიაც არაერთხელ დამდგარა.

 

შესწორება თვითრეგულირების ნაწილია, ანუ, თავად მედია აღიარებს, რომ შეცდომა დაუშვა და მზადაა გამოასწოროს. საერთაშორისო თუ ადგილობრივი მედიის გამოცდილებაზე დაყრდნობით, შესწორების გარკვეული სტანდარტი და პრაქტიკა ჩამოყალიბდა.

2013 წელს, ეუთოს მხარდაჭერით, ონლაინმედიის თვითრეგულირების გზამკვლევი გამოიცა, რომელშიც ამ ტიპის მედიის მიერ შეცდომის შესწორების რეკომენდაციებია მოცემული. გზამკვლევის მიხედვით:

  • მედიამ არასწორი ინფორმაცია არ უნდა წაშალოს ან არ უნდა ჩაანაცვლოს ის ახლით;
  • მედიამ უნდა ჩაასწოროს მასალა და მკაფიოდ განმარტოს, რომ მასალის წინა ვერსია შეიცავდა უზუსტობებს;
  • მედიამ ერთმანეთთან უნდა დააკავშიროს ძველი და შესწორებული მასალები.

მედიის მიერ არაზუსტი ინფორმაციის გავრცელების დროს, მისი გასწორების სტანდარტი, ადგილობრივი თვითრეგულირების ორგანოს მიერ საქართველოშიც არის განსაზღვრული.

საქართველოს “ჟურნალისტური ეთიკის ქარტიის” მე-5 პრინციპის მიხედვით, “მედია ვალდებულია შეასწოროს გამოქვეყნებული არსებითად არასწორი ინფორმაცია, რომელსაც შეცდომაში შეჰყავს საზოგადოება. ამ პრინციპის განმარტების თანახმად, მიუღებელია შესწორება იმგვარად, რომ თავიდან გაკეთდეს სიუჟეტი ან სტატია, რა დროსაც არაზუსტ ინფორმაციას ჩაენაცვლება ზუსტი ინფორმაცია, მაგრამ არ იქნება გაცხადებული უკვე დაშვებული შეცდომის შესახებ.

“ჟურნალისტური ეთიკის ქარტიის” რეკომენდაციით, მასალა უნდა შესწორდეს გონივრულ ვადაში, რომელიც განისაზღვრება მედიის ტიპის, მასალის მოცულობისა და მასალის გავრცელების შესაბამისად, ინდივიდუალურად, კონტექსტის გათვალისწინებით.

თუკი მედიის მიერ გავრცელებულმა არასწორმა ინფორმაციამ პირის რეპუტაცია შელახა, გახდა დისკრიმინაციის მსხვერპლი, მიაყენეს შეურაცხყოფა, ანდა გავრცელდა არსებითად არაზუსტი ინფორმაცია, როგორც საერთაშორისო, ისე ქარტიის პრაქტიკის თანახმად,

ონლაინ მედიის შემთხვევაში მასალის მხოლოდ მოხსნა საკმარისი არ არის. იმავე ადგილას უნდა მიეთითოს რომ დაშვებული შეცდომის გამო მოიხსნა ან ჩასწორდა მასალა.

მაგალითად, 2018 წლის 4 თებერვალს, საბჭომ განიხილა საქმე - “ნინო ვეზდენი თამარ ბოჭორიშვილის წინააღმდეგ”. სადავო ვიდეომასალა გადაიღო ონლაინგამოცემა POSTV - მ. მოქალაქეებს ეკითხებოდნენ "რამდენჯერ გქონია სექსი ერთ ღამეში?” გამოკითხვაში ნინო ვეზდენიც მონაწილეობდა, რომელმაც დასმულ შეკითხვას ასე უპასუხა - “არასოდეს, არცერთხელ”. ამავე გამოკითხვაში ერთ-ერთმა რესპონდენტმა თქვა, რომ მას ერთ ღამეში სექსი 13-ჯერ ჰქონია. ჟურნალმა „რეიტინგმა“ ფეისბუქ გვერდზე ეს ვიდეომასალა გამოაქვეყნა წარწერით: „ყველაზე მეტჯერ 13-ჯერ მქონია ღამეში სექსი, რეკორდი მოვხსენი“. ვიდეოს ფოტოდ კი ნინო ვეზდენის ფოტო დაურთო, რომელმაც აუდიტორიის აგრესია და შეურაცხყოფა მიიღო ამ ფრაზის გამო. მასალის გავრცელებიდან რამდენიმე საათში ის დაუკავშირდა “რეიტინგს”. მასალა ჯერ ჩაასწორეს და შემდეგ საერთოდ წაშალეს.

აღნიშნულ საქმეზე ქარტიის საბჭომ დაადგინა, რომ სხვა პირის ფოტოს და ციტატის მითითება, რასაც პირის დისკრედიტაცია მოჰყვება, უხეში გაუფრთხილებლობაა, ამიტომაც მხოლოდ მასალის ჯერ ჩასწორება და შემდეგ წაშლა, კონკრეტულ შემთხვევაში, რედაქციის მხრიდან ადეკვატური რეაგირება არ იყო. როგორც მინიმუმ, ჟურნალისტს იმავე ფეისბუქ გვერდზე ცალსახად და ერთმნიშვნელოვნად უნდა განეცხადებინა, რომ მან შეცდომა დაუშვა, აღეწერა ეს შეცდომა და ნათელი გაეხადა მისი მკითხველისათვის, რომ ისინი შეცდომაში შეიყვანა. ამასთან - “სოციალური ქსელის ბუნება, არასწორი ინფორმაციის ერთხელ გავრცელება ართულებს იმ აუდიტორიისათვის შეცდომის შესახებ ინფორმაციის მიწოდებას, რომელმაც ერთხელ უკვე ნახა და დაიჯერა არაზუსტი ფაქტი. ყოველივე აღნიშნულიდან გამომდინარე ქარტიის საბჭო თვლის, რომ დაირღვა ქარტიის მე-5 პრინციპიც” - ნათქვამია ქარტიის საბჭოს გადაწყვეტილებაში.

რაც შეეხება ბეჭდურ მედიას, უკვე დაბეჭდილ და გავრცელებულ გამოცემაში აუცილებელია, რომ მეორე ნომერში გავიდეს შესწორებული ინფორმაცია. თანაც იმავე გვერდზე, რომელზეც წინა არაზუსტი ინფორმაცია დაიბეჭდა. ამასთან ნათლად უნდა იყოს მითითებული, რომ ეს ტექსტი წინა ნომერში დაშვებული შეცდომის შესწორებაა.

ტელევიზიასთან დაკავშირებითაც ადეკვატურობა არის მნიშვნელოვანი. შეცდომა დროულად უნდა გასწორდეს იმავე ტიპის გადაცემაში და მკაფიოდ ითქვას შეცდომის შესახებ. მხოლოდ ვიდეომასალის არგამოყენება იმავე ინფორმაციის არგამეორება შესწორებად ვერ ჩაითვლება. ამ თემაზე მნიშვნელოვანია ქარტიის 2016 წლის 17 მარტის გადაწყვეტილება. სადავო მასალა შეეხებოდა სომხური ანსამბლის მიერ ქართული ცეკვის ვითომდა მითვისებას, რასაც ტელეკომპანია GDS-ის საინფორმაციო გამოშვება 2030-მა სიუჟეტი მიუძღვნა. მეორე დღეს გაირკვა, რომ ამბავი ტყუილი იყო, ცეკვის აკადემიამ განცხადება გაავრცელა, სადაც ახსნა, რომ ქართული ცეკვის შესრულებისას მიუთითეს თუ რომელი ქვეყნის ცეკვას ასრულებენ. ეს განცხადება ეთერში წაიკითხა წამყვანმა, თუმცა ქარტიამ მაინც დაადგინა შესწორების პრინციპის დარღვევა, რადგან არ აღნიშნულა, რომ წინა დღეს არასწორი ინფორმაციის შემცველი სიუჟეტი გავიდა ეთერში. ქარტიის საბჭოს განმარტებით, იმისათვის, რომ შეცდომა გამოსწორებულად ჩაითვალოს, საჭიროა შეცდომაზე ხაზგასმა და მითითება, რომ მანამდე გავრცელებული ინფორმაცია არ შეესაბამებოდა სიმართლეს.

შესწორების ვადები

როგორც კი ნებისმიერი ფორმით ცნობილი გახდება მედიისთვის, რომ არასწორი ინფორმაცია გავრცელდა, ეთიკური ჟურნალისტიკის პრინციპებიდან გამომდინარე მაშინვე უნდა ჩასწორდეს. ჩასწორების გონივრული ვადა განისაზღვრება დაშვებული შეცდომის სიმძიმის, მედიის ტიპის შესაბამისად. მნიშვნელოვანია იმის გაანალიზება, თუ რამდენმა ადამიანმა მიიღო არაზუსტი ინფორმაცია და ყველაფერი უნდა იღონოს მედიამ, რომ იმავე აუდიტორიას სწორი ინფორმაცია მიაწოდოს.

ყველა პასუხისმგებლიანი რედაქცია, თუკი მას მკითხველის თვალში სოლიდური და სანდო გამოცემის იმიჯის შენარჩუნება სურს, ვალდებულია, რომ დაშვებული შეცდომა ხმამაღლა აღიაროს, მოიბოდიშოს და არაზუსტი ინფორმაციის შემცველი მასალა სტანდარტების შესაბამისად შეასწოროს.
New layer...
კატეგორია: მედიაგარემო

ჟურნალისტური საქმიანობა მთელ რიგ სირთულეებს უკავშირდება. გარდა იმისა, რომ მუშაობის პროცესში ჟურნალისტს არაერთი წინააღმდეგობის გადალახვა უწევს, როგორიცაა, მაგალითად, შიდა პოლიტიკური წნეხი, არის ადგილები, სადაც რეპორტიორები განსაკუთრებული საფრთხის ქვეშ, სიცოცხლის რისკის ფასად მუშაობენ. ასეთმა ქვეყნებმა და ადგილებმა, წლების განმავლობაში, არაერთი ჟურნალისტის სიცოცხლე შეიწირა.

მედიის თავისუფლების კუთხით მომუშავე ორგანიზაცების ანგარიშების მიხედვით, ჟურნალისტური საქმიანობისთვის ყველაზე რთული გასული წელი აღმოჩნდა. 2017 წელს მსოფლიოს მასშტაბით ყველაზე მეტი ჟურნალისტი მოკლეს და დააპატიმრეს. “ჟურნალისტების დაცვის კომიტეტის” (CPJ) მონაცემებით, 2017 წელს 48 ჟურნალისტი მოკლეს, მათგან 6 მხოლოდ მექსიკაში.

ეს ორგანიზაცია იმ ქვეყნებსაც ასახელებს, სადაც ჟურნალისტებისთვის ყველაზე სახიფათო პირობებია. სამწუხაროდ, მათი ჩამონათვალი არც თუ ისე მცირეა.

ანგარიშების თანახმად, მედიის თავისუფლების კუთხით, განსაკუთრებით რთული ვითარებაა თურქეთში, სადაც ბოლო ერთ წელიწადში 300-მდე ჟურნალისტი გაასამართლეს. მათგან 73-ს პატიმრობა შეუფარდეს. გასულ წელს 20 ჟურნალისტი დააპატიმრეს ეგვიპტეში. 2 ჟურნალისტი დაიჭირეს ბურნას რესპუბლიკაშიც.

მედიაპლურალიზმისა და სიტყვის თავისუფლების მიმართულებით მძიმე ვითარებაა აზერბაიჯანშიც. რამდენიმე წელია მოქმედი ხელისუფლება აქტიურად ებრძვის თავისუფალ პრესას. მთავრობისა და მოქმედი პრეზიდენტის, ილჰამ ალიევის კრიტიკისთვის დააპატიმრეს და გაასამართლეს არაერთი ჟურნალისტი.

რთული მდგომარეობაა რუსეთში, ჩრდილოეთ კორეაში, ირანსა და ყველა იმ ქვეყანაში, სადაც ტოტალიტარული და დიქტატორული მმართველობის ელემენტები იკვეთება.

გასულ წელს დაპატიმრებული ჟურნალისტების საერთო რაოდენობის ¾ ანტისახელმწიფოებრივი ქმედებების ბრალდებით გაასამართლეს.

პრესის თავისუფლების მიმართულებით მომუშავე ორგანიზაციების მიერ გამოქვეყნებული მონაცემების მიხედვით, ჟურნალისტებზე მუქარის ფაქტები, მსოფლიო მასშტაბით, სულ უფრო იზრდება. “რეპორტიორები საზღვრებს გარეშე” და სხვა ორგანიზაციებმა მიმდინარე წელს უკვე აღრიცხეს რამდენიმე ჟურნალისტის მკვლელობისა და დაპატიმრების ფაქტები. მკვლევრები მედიაგარემოს გაუმჯობესებას არც 2018 წელს პროგნოზირებენ. მეტიც, ამბობენ, რომ მიმდინარე წელი ჟურნალისტებისთვის შესაძლოა, გასულზე უფრო მძიმე აღმოჩნდეს.

მომზადებულია  Washingtonpost - ის მასალის გამოყენებით.
კატეგორია: მედიაგარემო
Freedom House-ის 2018 წლის ანგარიშის მიხედვით, საქართველოში მედიის დამოუკიდებლობის მაჩვენებელი 0,25 ერთეულით შემცირდა. ამ მაჩვენებლით ქვეყანა ცხრა წლის წინანდელ, 2009 წლის მდგომარეობას დაუბრუნდა და მედიის თავისუფლების თვალსაზრისით, კვლავ ნაწილობრივ თავისუფალი ქვეყნების ჩამონათვალში რჩება..


2009 წლიდან დღემდე პერიოდს თუ გადავხედავთ, ჩანს, რომ - 2009 - 2013 წლებში, მედიის დამოუკიდებლობის ნაწილში ქვეყანას 4,25 ქულა, ანუ, ის მაჩვენებელი ჰქონდა, რაც ბოლო, 2018 წლის შეფასებისას მიიღო. შედარებით უკეთესი მდგომარეობა იყო 2014- 2017 წლებში, როდესაც მედიის დამოუკიდებლობა 4 ქულით შეფასდა.

Freedom Houses-ის ანგარიშის მიხედვით, მედიის თავისუფლების კუთხით არსებული მაჩვენებლის შემცირება რამდენიმე მიზეზმა განაპირობა. ესენია: ხელისუფლების მიმართ კრიტიკული ტელევიზიის “რუსთავი 2”-ის საქმე, პროსახელისფლებო ტელევიზიების გაერთიანება, საზოგადოებრივი მაუწყებლის პოლიტიზებული სარედაქციო პოლიტიკა ახალი ხელმძღვანელობის პირობებში და აზერბაიჯანელი ჟურნალისტის აფგან მუხტარლის გატაცება.

"მიუხედავად ამ სირთულეებისა ქართულმა მედიამ შეინარჩუნა ბალანსი ოქტომბრის ადგილობრივ არჩევნებში", - ნათქვამია ანგარიშში.

0.07 პუნქტით გაუარესდა ქვეყნის დემოკრატიულობის საერთო მაჩვენებელიც. თუკი 2017 წელს ქვეყნის ეს მონაცემი 4.61 იყო, მიმდინარე წელს ის 4.68-ს შეადგენს. ამ მონაცებით საქართველო ნაკლებად დემოკრატიული ქვეყნების რიგშია.
კატეგორია: ბიოგრაფია
1950 წლის 23 თებერვალს BBC-ის პროდიუსერმა გრეის უინდჰემ გოლდიმ პოლიტიკის გაშუქების ახალ ერაში შეაბიჯა და არჩევნების შედეგების ტრანსლირებას ჩაუყარა საფუძველი. ეს იყო პირველი შოუ, სადაც არჩვნების ღამეს შედეგები პირდაპირ ეთერში გადაიცემოდა. სტუდიიდან, გადაცემის წამყვანი ჩესტერ უილმოტი ორ ექსპერტთან ერთად, საზოგადოებას არჩევნების შედეგების შესახებ ინფორმაციას პირდაპირ ეთერში აწვდიდნენ. ეს ყველაფერი შესაბამისი გრაფიკებისა და სტუდიაში ჟურნალისტის პირდაპირი ჩართვების ფონზე ხდებოდა.

წლების წინ გოლდის უთხრეს, რომ ტელევიზიაში კარიერის თვალსაზირისით დიდ წარმატების იმედი არ უნდა ჰქონოდა. თუმცა, დრო გავიდა და დღეისთვის BBC-ის გადაცემებს, რომლის მთავარი მიმართულება არჩევნების შედეგების გაშუქებაა, მილიონობით მაყურებელი ჰყავს.

BBC-ზე, სადაც იმ პერიოდში კაცები დომინირებდნენ და მთავარ გადაწყვეტილებებსაც სწორედ ისინი იღებენ, გრეის გოლდიმ შეძლო არაერთი წარმატებული სატელევიზიო პროექტის შექმნა.

გოლდი 1900 წლის 26 მარტს შოტლანდიის ჩრდილოეთში, პატარა სოფელში დაიბადა და ბავშვობის დიდი ნაწილი ეგვიპტეში გაატარა, სადაც მამამისი საინჟინრო საქმიანობით იყო დაკავებული.

უინდჰემ გოლდიმ კარიერა გამოცემა The Listener დაიწყო. 1944 წელს ის BBC-ის რადიოს პროდიუსერად მიიწვიეს. 1947 წელს კი ის BBC-ის ტოქ-შოუების დეპარტამენტში გადავიდა. 1950 წელს მან პირველი საარჩევნო შოუ შექმნა, რომელმაც პოპულარობა მალევე მოიპოვა.

1952 წელს გოლდიმ ახალი ამერიკული სატელევიზიო ფორმატის პროგრამა - Press Conference შექმნა. გადაცემა კვირაში ერთხელ მაყურებელს წამყვან პოლიტიკურ ფიგურასთან ინტერვიუს სთავაზობდა. მას შემდეგ, მის სახელს BBC-ის არაერთი წარმატებული პროდუქტი უკავშირდება. მაგალითად: Panorama, Tonight და Monitor.

გოლდი ჟურნალისტებზე დაბალი წარმოდგენის იყო და მათ „ბინძური ადამიანების რაზმად“ მოიხსენიებდა. თუმცა, ის სერიოზულ ჟურნალისტიკას პატივს სცემდა, რომელსაც მის თვალში განასახიერებდნენ: The Times, The Manchester Guardian, The Economist და New Statesman.

როგორც BBC-ის ტოქ-შოუების ხელმძღვანელმა, მან ტელევიზიის სერიოზული იმიჯის ჩამოყალიბებაში მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა. ის მგზნებარედ იცავდა საზოგადოებრივი მაუწყებლის იდეას და აქტიურად იბრძოდა BBC-ის დამოიკიდებლობისა და პოლიტიკური ზეგავლენებისგან დაცვისთვის.

გრეის უინდჰემ გოლდმა BBC-ზე მუშაობა 1965 წელს 65 წლის ასაკში დაასრულა. ის 1986 წლის 3 ივნისს 86 წლის ასაკში გარდაიცვალა.

წყარო: The Guardian
კატეგორია: ეთიკა
თითოეულმა პოლიტიკოსმა ზუსტად იცის შედეგი, რასაც ბავშვთან მომღიმარი სახით გადაღებული ფოტო მოუტანს. გათვლები შესაბამისი მიზნობრივი აუდიტორიისთვის ზუსტად არის გაკეთებული, კარგად აპრობირებული მეთოდი ჭრის, კადრს მედია იტაცებს, ის ვირუსულად ვრცელდება ინტერნეტში, მთელი დღის განმავლობაში აქტიურად ტრიალებს ტელესივრცეშიც და შედეგიც მიღწეულია - პოლიტიკოსის პოზიტიური იმიჯი შექმნილია.

პოლიტიკოსები ბავშვებს განსაკუთრებით ხშირად წინსაარჩევნო კამპანიისას იყენებენ. ამის ერთ-ერთი მკაფიო მაგალითი 2016 წლის საპარლამენტო არჩევნები იყო, როცა პროგრამის პრეზენტაციაზე პატარა გოგონა პრემიერ-მინისტრ გიორგი კვირიკაშვილის გვერდით აღმოჩნდა, ერთობლივმა ფოტომ კი მოიცვა როგორც სოციალური ქსელები, ისე ინტერნეტგამოცემები. მათი შეხვედრის კადრები სატელევიზიო სიუჟეტებშიც არაერთხელ ვიხილეთ.



ტენდეცნია 2017 წლის ადგილობრივი თვითმმართველობის არჩევნების დროსაც გრძელდება. ამ მხრივ განსაკუთრებით “ქართული ოცნება” აქტიურობს, პარტიამ საკუთარი პარტიისა და კანდიდატების რეკლამირებისთვის ბავშვები არაერთხელ გამოიყენა. ინტერნეტში გავრცელდა ფოტო, რომელზეც მოსახლეობასთან შეხვედრის დროს “ქართული ოცნების” მერობის კანდიდატი მესამე კლასის მოსწავლესთან ერთად არის გადაღებული.


ბავშვით ხელში ისაუბრა კახი კალაძემ მოსახლეობასთან კიდევ ერთ შეხვედრაზე, სადაც ის ჯანდაცვის პროგრამების განვითარებაზე მსჯელობდა.



ბავშვებს იყენებენ კამპანიაში “ნაციონალური მოძრაობა" და "ევროპული საქართველოც".




დღესდღეობით, საქართველოში ბავშვის წინასაარჩევნო კამპანიაში გამოყენება კანონით აკრძალული არ არის და ის ეთიკის ჭრილში განსახილება. რატომ არის პრობლემა, ბავშვის წინასაარჩევნო კამპანიაში გამოყენება - ეს კითხვა ბავშვთა და მოზარდთა ფსიქოთერაპევტ მაია ცირამუას დავუსვით. იგი ფიქრობს, რომ ბავშვის საუკეთესო ინტერესში არ შედის, მონაწილეობდეს პოლიტიკოსის პიარ აქტივობაში: “ეს არ არის ბავშვის გაცნობიერებული არჩევანი, ბავშვმა არ შეიძლება იცოდეს, რომელი პარტიისკენ იხრება მისი პოლიტიკური სიმპატიები, ეს ყველაფერი ემსგავსება ბავშვებით მანიპულირებას”, - ამბობს მედიაჩეკერთან საუბარში მაია ცირამუა.

ვიზუალური მასალა ბავშვისა და პოლიტიკოსის მონაწილეობით, მედიის ყურადღების ცენტრში ექცევა, ხშირად, ამ შეხვედრების შესახებ მომზადებულ სიახლეებს ონლაინმედიაში სწორედ ბავშვებთან ერთად გადაღებული ფოტოები ერთვის. მედია ცალკე მასალებსაც კი უძღვნის იმის გარკვევას, თუ ვინაა ესა თუ ის ბავშვი, რომელიც პოლიტიკოსის გვერდით “შემთხვევით” გამოჩნდა.

რა პასუხისმგებლობა ეკისრება მედიას, რომელიც პოლიტიკოსის ამგვარ ფოტოებს თუ ვიდეომასალას აზიარებს, ან ურთავს სიახლეს? მაია ცირამუას აზრით, მედია მსგავსი საკითხების გაშუქებისას სწორედ ბავშვის უფლებების პრინციპიდან უნდა ამოდიოდეს. მაგალითად, როდესაც პოლიტიკოსი ნახავს, რომ ბავშვით მანიპულაციის მცდელობა კადრს მიღმა დარჩა და მედიასივრცეში ვერ მოხვდა, მიხვდება, რომ მისმა ქცევამ შედეგი ვერ გამოიღო და მომავლში აღარ ეცდება წინასაარჩევნო კამპანია ბავშვების გამოყენებით აწარმოოს: “მედიას აქვს დიდი რესურსი და შესაძლებლობა იმისათვის, რომ ასე ვთქვათ, დაეხმაროს პოლიტიკოსებს დაისწავლონ სხვა ტიპის ქცევები”, - ამბობს მაია ცირამუა.

მასალა მომზადებულია UNICEF- ის მიერ დაფინანსებული პროექტის ფარგლებში - "ბავშვთა საკითხების ეთიკური გაშუქება მედიაში". პუბლიკაციაში გამოხატული მოსაზრებანი ეკუთვნის ავტორს და არ ასახავს გაეროს ბავშვთა ფონდის ოფიციალურ თვალსაზრისს .
კატეგორია: საერთაშორისო ამბები
დასავლურ მედიაში ხშირია შემთხვევები, როდესაც მედია შეცდომას ასწორებს და აუდიტორიას ბოდიშსაც უხდის. რა შეასწორა დასავლურმა მედიამ 2017 წელს, გამოცემა Imediaethics აქვეყნებს მედიის მიერ საკუთარ მასალებში შეტანილი შესწორებების სამეულს:

1

The Chicago Tribune-მა აპრილის მასალაში ცნობილი ტელეევანგელისტის ბილი გრაჰმის გარდაცვალების შესახებ წერდა. ეს პირველი შემთხვევა არ იყო, როდესაც მედიასშუალებებმა ტელეევანგელისტი გარდაცვლილად გამოაცხადა. 2011 წელსაც, CBS-ის შვილობილმა WBTV-მ მისი სიკვდილის შესახებ გადმოსცა ინფორმაცია. T

he Chicago Tribune-ის შესწორებაში ვკითხულობთ: “ორშაბათის მასალა ბილი გრაჰამის სიკვდილის შესახებ იუწყებოდა - ის ცოცხალია”.




2

The New York Times-ის მექანიკური შეცდომა განხილვის საგანი გახდა, გამოცემამ 5 აპრილის მასალაში ივანკა ტრამპი პრეზიდენტ ტრამპის მეუღლედ მოიხსენია. გამოცემამ მოგვიანებით, მასალა ასე შეასწორა: ტექნიკური შეცდომის გამო, ჩვენს მასალაში ივანკა ტრამპი მოხსენიებული იყო, როგორც პრეზიდენტ ტრამპის მეუღლე. მისი მეუღლე არის მელანია, ივანკა პრეზინდეტ ტრამპის ერთ-ერთი შვილია”.


3

The New York Times-მა 26 მარტის მასალაში - “რატომ მოდის ყველა ჯიჰადისტი ბირმინგემში” - ორი რელიგია ერთმანეთში აურია. “მასალას, რომელიც ბირმინგემში მცხოვრებ მუსლიმებს ეხებოდა, ფოტო შეცდომით ერთვოდა. მასზე გამოსახული იყო არა მუსლიმი, არამედ რელიგიური მიმდინარეობა - სიხის წარმომადგენელი მამაკაცი”, - ვკითხულობთ გამოცემის მიერ გამოქვეყნებულ შესწორებაში.

წყარო: Imediaethics
კატეგორია: საერთაშორისო ამბები
The Guardian - ის მიერ გამოქვეყნებულ ვიდეოში, რომელიც პოლონეთისა და აშშ-ის პრეზიდენტებისა და მათი ცოლების შეხვედრას ასახავდა, ჩანდა, რომ პოლონეთის პირველმა ლედიმ აგატა კურშნერ დუდამ ხელი მხოლოდ მელანია ტრამპს ჩამოართვა, დონალდ ტრამპის მისალმება კი უყურადღებოდ დატოვა.

თავდაპირველად გავრცელებული ვიდეო

აღმოჩნდა, რომ ვიდეო დამონტაჟებული იყო, რის გამოც რეალობა არასწორ კონტექსტში წარმოჩნდა. უფრო ვრცელ, დაუმონტაჟებელ ვიდეოში კარგად ჩანს, რომ დონალდ ტრამპმა და აგატა კურშნერ-დუდამ ერთმანეთს ხელი შეხვედრის დასაწყისშივე ჩამოართვეს. ხოლო, მაშინ, როდესაც პოლონეთის პირველი ლედი მელანია ტრამპისკენ გაემართა, დონალდ ტრამპა მას ხელი კიდევ ერთხელ გაუწოდა, თუმცა კურშნერ-დუდამ მისთვის ხელის ჩამორთმევა ვეღარ მოახერხა, რადგანაც ის უკვე მელანია ტრამპისკენ იყო მიმართული. მელანია ტრამპთან მისალმების შემდეგ კი, პოლონეთის პირველმა ლედიმ, ყოველგვარი წინააღმდეგობის გარეშე, დონალდ ტრამპს ხელი კიდევ ერთხელ ჩამოართვა. The Guardian - ის ვიდეოს მკითხველის უკმაყოფილება მოჰყვა. აღნიშნულს Twitter - ის საკუთარ გვერდზე პოლონეთის პრეზიდენტი ანდრეშ დუდაც გამოეხმაურა: „ჩემმა მეუღლემ მისტერ და მისის ტრამპებს ხელი ორივეს ჩამოართვა. მოდით, ერთად ვებრძოლოთ ყალბ ამბებს“ - დაწერა მან.

დაუმონტაჟებელი ვიდეო

The Guardian - მა შეცდომის საპასუხოდ, პოლონეთისა და აშშ-ის პირველი პირების შეხვედრის ამსახველი სრული ვიდეო გამოაქვეყნა, რომელსაც შენიშვნაც დაურთო. შენიშვნაში გამოცემამ განმარტა, რომ მონტაჟის გამო, ვიდეოს პირველ ვერსიაში პოლონეთის პირველი ლედისა და დონალდ ტრამპის მისალმების პროცესი არასწორ კონტექსტში წარმოჩნდა.

შეცდომას The Guardian - ის რედაქტორი პოლ ჩოდვიკიც გამოეხმაურა. მან საკუთარ სვეტში ჟურნალისტებს, მკითხველის ნდობის შესანარჩუნებლად, სიფრთხილისა და ცრუ ინფორმაციასთან ბრძოლისკენ მოუწოდა: „ნდობის მოპოვება რთულია, მისი დაკარგვა კი იოლი. სანდოობის შესანარჩუნებლად, ჟურნალისტიკა არასწორი ინფორმაციის გავრცელების თავიდან ასაცილებლად, ფხიზლად უნდა იყოს. თუკი ასეთი რამ მაინც მოხდება, ის სწრაფად და დაუფარავად უნდა დაკორექტირდეს“ - დაწერა ჩოდვიკმა.

The Guardian ერთადერთი არ ყოფილმა, რომელმაც დონალდ ტრამპისა და პოლონეთის პირველი ლედის ხელის ჩამორთმევის შესახებ არასწორი ინფორმაცია გაავრცელა. ვებგვერდმა Snopes -მა, რომლის პროფილიც სხვადასხვა სახის ჭორისა და არასწორი ინფორმაციის გამომჟღავნებაა, დაწერა, რომ Newsweek - მა და Vanity Fair - მა სხვა მედიასაშუალებებთან ერთად, გაავრცელეს ინფორმაცია, თითქოს პოლონეთის პირველმა ლედიმ დონალდ ტრამპის მისალმება უყურადღებოდ დატოვა.

წყარო: Imediaethics
კატეგორია: ეთიკა
მიმდინარე წლის აპრილიდან ტელეკომპანია “იმედის” ეთერში ახალი ტოქშოუ “პრაიმ შოუ” დაიწყო. შოუს 6 წამყვანი ჰყავს, ესენი არიან: პროდიუსერი ნოე სულაბერიძე, მომღერალი ნინი ბადურაშვილი, კინოპროდიუსერი ირალი მაქაცარია, მოდელი და დიზაინერი სალომე ღვინიაშვილი, მომღერალი ანრი ჯოხაძე და პლასტიკური ქირურგი ნინო ნადირაძე-კუზანოვა. პირველვე გადაცემაში წამყვანების ნაწილმა ბუნებრიობის, ნაწილმა მეტი ინფორმაციულობის პირობა დადო. ნაწილმა კი ისიც აღნიშნა, რომ შოუში “კაი ტიპების სიას” სწორედ ის ადგენს.

გადაცემის facebook-ის ოფიციალურ გვერდზე განმარტებულია, რომ გადაცემის მიზანი საზოგადოებისთვის ნაცნობი მოვლენების შესახებ უფნობი მხარეების გაცნობაა. გადაცემაში წამყვანებთან ერთან დისკუსიაში აქტიურად მონაწილეობს დამსწრე აუდოტორიაც. სტუდიაში ორ ფლანგზე ნაწილდებიან. ერთ ფლანგზე წარმოდგენილები არიან ის ადამიანები, რომლებიც განსახილველ თემასთან გარკვეული საქმიანი კვეთა აქვთ, მეორე მხარეს კი მათი ოპონენტები.

სხვა სატელევიზიო შოუების მსგავსად, ამ შემთხვევაშიც განხილვის თემები ნაცნობია, ღალატითა და ეჭვიანობით დაწყებული, ქართული ტრადიციებით დამთავრებული. სტუმრებიც ყველასათვის კარგად ნაცნობი და უკვე ახლობლებად ქცეული სახეებია.

გარდა ე.წ. ყვითელი თემებისა, ტოქშოუს წამყვანები ისეთ მნიშვნელოვან და სენსიტიურ თემებსაც ეჭიდებიან, როგორიც არის გენდერული თანასწორობა, ფემინისზმი, პროსტიტუცია და სექსმუშაკების უფლებები და ა.შ.

მსგავსი თემების განხილვისას, სტუმრების სიაში ვიხილავთ გივი სიხარულიძეს, გურანდა გაბუნიას, ლალი ბადურაშვილს და ა.შ. როგორც ჩანს, რეიტინგისთვის მსხვერპლის გაღება, სატელევიზიო სივრცეში უკვე კარგად დამკვიდრებული ტენდენციაა და კოლქტიურ გურანდა გაბუნიებზე უარის თქმა, არც თუ ისე მარტივია. რაც გადაცემაში წარმოჩენილ მწვავე თემაზე საგნობრივი დისკუსიის წარმართვის შესაძლებლობებს სპობს.

მაგალითად, გენდერულ თანასწორობაზე საუბრისას, როდესაც ქალთა უფლებებზე მომუშავე არასამთავრობო ორგანიზაციების წარმომადგენლები და იურისტები საკითხის მნიშვნელობის და პრობლემურობის წარმოჩენას ცდილობდნენ, საუბარში გივი სიხარულიძე ერთვება და მის ჩვეულ სტილში სტუდიაში მსხდომი ქალების მიმართ შეურაცხმყოფელი ტექსტებით გამოდის.

“შოთა რუსთაველიდან დაწყებული, ბესიკ გაბაშვილი, ტატო ბარათაშვილი და მთელი ჩვენი პოეზია, რაც არსებობს. ან ავიღოთ ბაირონი, ყველა იესენინი, პუშკინი, ფემინისტი ქალები, რომ ყოფილიყვნენ მსოფლიოში რამე ლექსი დაიწერებოდა მსოფლიოში? ვინ დაწერს თქვენზე ლექსს თავის ცხოვრებაში” - ბობოქრობდა სტუმარი.

ხშირად, სტუმრებს არც წამყვანები ჩამორჩებიან და გენდერულ თანასწორობაზე საუბრისას გადაცემის მამრობითი სქესის წამყვანებისგან ისეთ ტექსტებსაც მოისმენთ, რომ თუკი კაცს ქალის სიძლიერე და აქტიურობა არ აკომპლექესებს, ეს მის სისუსტეზე მიუთითებს. რაც ყველაზე უცნაურია, ამაზე გადაცემის ქალი წამყვანებიც თანხმდებიან. მსჯელობა უფრო შორსაც მიდის და წამყვანებისთვის ქალისა და კაცის შესაძლებლობების ერთ სიბრტყეზე განხილვა ქმნის უხერხულობას და დავა იმაზე იმართება, გაუგია თუ არა ვინმეს გენიოსი ქალი კომპოზიტორი, მაშინ, როდესაც უამრავი გენიოსი კაცი კომპოზიტორის დასახელებაა შესაძლებელი. რაც თავის მხრივ, ისედაც პატრიარქალურ გარემოში დამკვიდრებული სტიგმების გამძაფრებას უწყობს ხელს და პრობლემის მთავარი ხაზისგან აცდენას იწვევს.

კიდევ ერთი სენსიტიური თემა, რომელსაც ტოქშოუმ საეთერო დრო დაუთმო პროსტიტუცია და სექსმუშაკების უფლებებია. გადაცემაში ერთ ფლანგზე წარმოდგენილები იყვნენ უშუალოდ სექსმუშაკები, რომლმებიც მათი მძიმე სამუაშო პირობებისა და იმ პრობლემების შესახებ ყვებოდნენ, რასაც ისინი ყოველდღიური საქმიანობის დროს აწყდებიან და საკითხის გადასაჭრელად პროსტიტუციის ლეგალიზებას ითხოვდნენ. მეორე ფლანგზე კი მათ კრებითი გიორგი ნაზღაიძეები სამსჯავროს უწყობდნენ და მათგან იმის ახსნას ითხოვდნენ, თუ რატომ არ თანხმდებიან ისინი “ნორმალურ” სამსახურს და რატომ ირჩევენ ფულის შოვნის “იოლ” გზას.

სტუმრებს ბანს წამყვანებიც აძლევდნენ და დამრიგებლური ტონით იმეორებდნენ, რომ სურვილის შემთხვევაში, შესაბამის სამუშაოს პოვნა და პროსტიტუციაზე უარის თქმა ძალიან მარტივია. მთავარია, მონდომება და “სწორი გზის” არჩევა. თუმცა, მოსაზრება, რომ მსგავსი საქმიანობაც შეიძლება იყოს ადამიანის არჩევანი რატომღაც არავის გაუჟღერებია. საკითხი არც იმ მიმართულებით განხილულა, თუ რა მძიმე პირობებში შეიძლება უწევდეთ მათ საქმიანობა და რა პრობლემებს შეიძლება აწყდებოდნენ ყოველდღიურად. თუმცა, როდესაც სტუმრის რანგში, არა საქმეზე კვალიფიურად მოსაუბრე ადამიანები, არამედ ზნეობრიობის მანტიაში გახვეული ფსევდომორალისტების ჯგუფი გყავს, ალბათ, საუბრის მსგავსი დისკურსით განვითარებაც მოსალოდნელია.

მთლიანობაში, შეიძლება ითქვას, რომ ტოქშოუში წამოჭრილ მტკივნეულ და პრობლემურ საკითხებზე საგნობრივი დისკუსიისა და საკითხზე რაიმე რაციონალური კონსენსუსის მიღწევისა და არსებული პრობლემების გადაჭრის გზების ძიების ნაცვლად, საზოგადოებაში გამჯდარი კლიშეებისა და სტიგმების კიდევ უფრო გაღრმავება და განმტკიცება ხდება. რასაც ერთის მხრივ, ხელს უწყობს რასწორად შერჩეული სტუმრები, რაც ცალსახად, თემის გაყვითლებით, გადაცემის რეიტინგის მომატებას ემსახურება და არა პრობლემაზე რაციონალურ მსჯელობას. მეორეს მხრივ კი, თამამად შეიძლება ითქვას, რომ საზოგადოებაში ისედაც დამკვიდრებული სტერეოტიპების განმტკიცება-გაღრმავებას დიდწილად თავად გადაცემის წამყვანებიც უწყობენ ხელს.
კატეგორია: ეთიკა
27 ივლისს არასამთავრობო ორგანიზაცია „ინფორმაციის თავისუფლების განვითარების ინსტიტუტმა“ (IDFI) გამოაქვეყნა 2011-2016 წლებში ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს ადმინისტრაციული ხარჯების შესახებ კვლევა, რასაც „რუსთავი 2-მა“ და „იმედმა“ სიუჟეტები მიუძღვნეს, თუმცა, მკვეთრად განსხვავებული კუთხით წარმოაჩინეს.

კვლევაში მოყვანილი მონაცემები IDFI-მ 2015 წლის მარტში გამოითხოვა, მაგრამ მისი მიღება 2017 წლის ივნისში მხოლოდ სასამართლოს სამი ინსტანციის გავლის შემდეგ აღსრულების ეროვნული ბიუროს ჩართვით შეძლო. კვლევაში მიმოხილული იყო ეკონომიკის სამინისტროს მიერ გაწეული ხარჯები, მათ შორის ხელფასების, პრემიებისა და დანამატების, წარმომადგენლობითი და ავტოპარკის განახლებისთვის საჭირო თანხები. კვლევაში ერთი ნაწილი საქართველოს პრემიერ-მინისტრის, გიორგი კვირიკაშვილის თანამდებობრივ სარგოსაც ეხებოდა.

რა გააშუქა რუსთავი 2-მა?

IDFI-ს კვლევით „რუსთავი 2“ გამოქვეყნების დღესვე დაინტერესდა და საკითხი მთავარ საინფორმაციო გამოშვებაში გააშუქა. ჟურნალისტმა საუბარი სამინისტროს მხრიდან ინფორმაციის გაცემისას წარმოქმნილ დარღვევებზე საუბრით დაიწყო. ამის მაგალითად კი 2014 წელს ეკონომიკის მინისტრის (ამჟამად პრემიერ მინისტრის, გიორგი კვირიკაშვილის) სახელფასო ანაზღაურების შესახებ IDFI-სთვის მიწოდებულ ინფორმაციასა და დეკლარაციას შორის უზუსტობა დაასახელა.

სიუჟეტიდან მაყურებელი იგებდა, რომ სამინისტროს ხარჯებზე ინფორმაციის მისაღებად IDFI-ს სამი წელი და სამი ინსტანციის სასამართლო დავა დასჭირდა. აქვე განმარტებული იყო, რომ ამის მიუხედავად უწყება ფაქტებს მაინც მალავდა.

მასალიდან ცნობილი ხდებოდა, რომ კვირიკაშვილის მინისტრობის დროს ეკონომიკის სამინისტროს ჩინოვნიკებზე გაცემული პრემია-დანამატები ბიუჯეტს 2 მილიონ ლარზე მეტი დაუჯდა. სიუჟეტში ასევე ნათქვამი იყო, რომ სამინისტროს მიერ გაცემული პრემია-დანამატების შესახებ მანამდე გასაჯაროებულ ინფორმაციასა და უწყების მიერ IDFI-ისთვის მიწოდებულ მონაცემებს შორის სხვაობა 300 000 ლარია. კვლევაში კი აღნიშნულია, რომ სხვაობა 205 ათასი ლარი იყო.

კიდევ ერთი საკითხი, რაზეც სიუჟეტში ყურადღება გამახვილდა ეკონომიკის სამინისტრო მიერ რესტორნებსა და საჩუქრებში დახარჯული თანხებია. გარდა ამისა, მასალაში ჟურნალისტი აღნიშნავდა, რომ კვირიკაშვილის მინისტრობის დროს „რეკორდი მოიხსნა“ და 2011 წლიდან დღემდე ყველა წინა და მომდევნო მინისტრზე მეტი დაიხარჯა მივლინებაში.

რა გააშუქა იმედმა?

„რუსთავი 2-სგან“ განსხვავებით, რომელმაც აქცენტი ეკონომიკის სამინისტროს მიერ გაზრდილ ხარჯებზე გააკეთა, ტელეკომპანია „იმედმა“ IDFI-ს კვლევა განსხვავებული კუთხით გამოიყენა და შეეცადა აუდიტორიისთვის ეჩვენებინა ეკონომიკის სამინისტროს ხარჯვის მიზნობრიობა.

30 ივლისს გადაცემა „იმედის კვირაში“ ამ თემაზე მომზადებულ სიუჟეტის დასაწყისშივე საქართველოს ყოფილი პრეზიდენტის, მიხეილ სააკაშვილის მიერ გაწეული ხარჯებიც გაიხსენეს, რომელიც IDFI-ს კვლევაში საერთოდ არ ფიგურირებდა.

„მისთვის [მიხეილ სააკაშვილისთვის] ხალხზე უფრო მნიშვნელოვანი პირადი კომფორტი იყო. მასაჟი, საუნა, ბოტოქსი, პიჯაკი და მსოფლიოს ძვირადღირებულ კურორტებზე დასვენება სახელმწიფოს ხარჯზე, სააკაშვილისთვის კანონდარღვევა არ იყო“, - აღინიშნა სიუჟეტის წარდგენისას .

იმ დროს, როდესაც წამყვანი მიხეილ სააკავშვილის ხარჯების არამიზნობრიობაზე საუბრობდა, ეკონომიკის სამინისტროს ხარჯებს „ქამრების შემოჭერის შთამბეჭდავ ეფექტს“ უწოდებდა. სიუჟეტში კი საუბრობდნენ ხარჯების პოზიტიურ ტენდენციებზე, შემცირებული სახელფასო, სამივლინებო, სატელეფონო, საწვავის, როუმინგის და ავტოპარკის განახლების ხარჯებზე.

გარდა ამისა, სიუჟეტში ყურადღება გამახვილდა სამინისტროს მიერ 2014 წელს გაღებულ წარმომადგენლობით ხარჯებზე. ეკონომიკის მინისტრის მოადგილე სიუჟეტში ხარჯებს წარმატებული მოლაპარაკებებით ასაბუთებდა. ამავე მიზეზით ხსნიდა მინისტრის მოადგილე პრემია-დანამატების „უმნიშვნელო ზრდას“ 95 ათასი ლარით. რეალურად კვლევაში ნათქვამია, რომ 2014 წელს პრემია-დანამატები 2011 წელთან შედარებით გაიზარდა 994 162 ლარით.

სიუჟეტის ბოლოს აქცენტი კვლავ ეკონომიკის სამინისტროს მიერ ხარჯების ოპტიმიზაციაზე გაკეთდა.

ამ თემაზე საუბარი ისე დასრულდა, არ უხსენებიათ რომ კანონით გათვალისწინებული 10 დღის ნაცვლად IDFI-მ ინფორმაცია 3 წლის შემდეგ მიიღო.
კატეგორია: რესურსები
ინტერნეტიზაციისა და ინფორმაციის მოზღვავების ეპოქაში, მედიისა და საზოგადოების წინაშე ერთ-ერთ მთავარ გამოწვევად ნაკადებად წამოსული სიახლეების სიზუსტის დადგენა იქცა. იმის გასარჩევად, თუ რა არის ცრუ და რა მართალი, ბევრმა მედიასაშუალებამ ფაქტების გადამოწმების ე.წ. Factchecking-ის მიმართულებაც აამუშავა და აუდიტორიისთვის გადამოწმებული და სანდო ინფორმაციის მიწოდება დაისახა მიზნად. წამოწყება მალე მსოფლიო ტრენდად იქცა და დღეისათვის ე.წ. Factchecking - ს მსოფლიო მასშტაბით 100-ზე მეტ ქვეყანაში, მათ შორის საქართველოშიც შეხვდებით.

ქვემოთ შეგიძლიათ გაეცნოთ ონლაინ რესურსებს, რომლებიც პოლიტიკოსების მიერ გაკეთებული განცხადებების, მედიის თუ სხვადასხვა საიტის მიერ გავრცელებული ინფორმაციის სიზუსტის დადგენაში დაგეხმარებათ:


1

Politifact - პოლიტიკასთან დაკავშირებული ფაქტების გადამოწმების ერთ-ერთი ყველაზე სანდო და საუკეთესო წყაროა. ეს არის ამერიკული პორტალი, რომლის ძირითადი პროფილი ხალხის მიერ არჩეული პოლიტიკოსების განცხადებების სიზუსტის დადგენაა. Politifact ფლორიდის დამოუკიდებელი გამოცემის Tampa Bay Times - ის ბაზაზე ჩამოყალიბდა. როგორც ერთ-ერთ საუკეთესო და სანდო მედიასაშუალებას politifact-ს პულიტცერის პრემიაც აქვს აღებული.


2



FactCheck.org - პენსილვანიის უნივერსიტეტის Politifact-ის ანალოგი პროექტია და მისი ძირითადი მიმართულებაც სწორედ, პოლიტიკოსების განცხადებების სიზუსტის დადგენაა.


3



Open Secrets - ეს არის დამოუკიდებელ მკვლევართა მიერ დაფუძნელი ორგანიზაცია, რომლის ძირითადი მიმართულებაც, ამერიკის შეერთებულ შტატებში პოლიტიკაში მოძრავი ფულის და ამ ფულის არჩევნებზე და საჯარო პოლიტიკაზე გავლენების მონიტორინგია. Open Secrets ერთ-ერთი ყველაზე კარგი საშუალებაა იმისთვის, რომ დაადგინოთ საიდან და რა მოცულობის თანხებს იღებენ პოლიტიკოსები. Open Secrets ასევე აკვირდება იმ ლობისტების ჯგუფს, რომლებიც პოლიტიკოსებს აფინანსებენ.


4



Snopes - ე.წ. Face News-ების, ჭორების, მითებისა და ლეგენდების გადასამოწმებლად ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ინტერნეტპორტალია.

5


Stop Fake - ყალბ ინფორმაციასთან და რუსულ პროპაგანდასთან ბრძოლის კიდევ ერთი აღსანიშნავი საშუალება უკრაინული პორტალი Stop Fake - ია. ის რუსეთ-უკრაინის ომის დროს შეიქმნა და მისი მიზანი რუსული პროპაგანტისტული მედიასაშაულებების მიერ უკრაინასი მიმდინარე ამბების შესახებ გავრცელებული ცრუ ინფორმაციის წინააღმდეგ ბრძოლაა.






Truth or Fiction – Snopes - ის მსგავსი პორტალია და ის ძირითად პოლიტიკური ჭორებისა და მითქმა-მოთქმების გადამოწმებაზეა ორიენტირებული.


7


Factchecker by the Washington Post - მიუხედავად მათი მემარცხენე ცენტრისტული მიმართულებისა, თამამად შეიძლება ითქვას, რომ ის ფაქტების გადამოწმების ერთ-ერთი ყველაზე სოლუდური და სანდო წყაროა. "სიმართლე რიტორიკის ნაცვლად" - ესაა Factchecker-ის სლოგანი.