ეთიკური დილემა

ავსტრალიის პრესის საბჭოს (APC) გადაწყვეტილებით, Daily Mail Australia-ს მიერ მომზადებული მასალის სათაურში ტრანსგენდერის მითითება ამ ჯგუფის მიმართ საზოგადოებაში არსებულ სტერეოტიპებსა და არასწორ წინასწარ წარმოდგენებს კიდევ უფრო აღრმავებდა.

კერძოდ, Daily Mail Australia-მა ოჯახური ძალადობის შედეგად მოკლული მამაკაცის შესახებ მომზადებულ მასალას შემდეგი შინაარსის სათაური დაურთო: „ტრანსგენდერ ქალს, ოჯახური ძალადობის ნიადაგზე, საკუთარი შეყვარებულის მკვლელობაში ედება ბრალი“.

The Daily Mail Australia-მ საკუთარი მასალის დაცვა სცადა და განაცხადა, რომ მკვლელობაში ბრალდებული ქალი სოციალურ ქსელებში თავადვე წერდა, რომ ის ტრანსგენდერი იყო. მიუხედავად ამისა, პრესის საბჭომ მაინც მიიჩნია, რომ მასალის სათაურში ქალის იდენტობის ხაზგასმა არარელევანტური იყო და ის მას დამატებით ღირებულებას არ სძენდა.

„პრესის საბჭომ მიიჩნია, რომ მასალის სათაურში იმის ხაზგასმა, რომ მკვლელობაში ბრალდებული ტრანსგენდერი იყო, ამ ჯგუფის მიმართ არსებულ არასწორ წინასწარ წარმოდგენებს კიდევ უფრო ამყარებს. მიუხედავად იმისა, რომ თავად სტატიის შინაარსი დაბალანსებული იყო და ის მომხდარის შესახებ ფაქტებს ზუსტად გადმოსცემდა, ბრალდებულის იდენტობაზე ხაზგასმა მაინც პრობლემური იყო“, - ვკითხულობთ პრესის საბჭოს გადაწყვეტილებაში.

წყარო: imediaechics.org

ანონიმური წყაროების გამოყენების შესახებ დამკვიდრებული სტანდარტის მიხედვით, ჟურნალისტმა რომელიმე პირზე იერიშის მისატანად ანონიმური წყარო არ უნდა გამოიყენოს. მიზეზი მარტივია, ანონიმურმა წყაროებმა შესაძლოა გამოცემები არაკეთილსინდისიერად გამოიყენონ და რომელიმე საჯარო პირის იმიჯს მიზანმიმართულად ზიანი მიაყენონ. მიუხედავად ამისა, New York Daily News-მა მასალა, რომელშიც ნიუ-იორკის სახანძრო სამსახურის ხელმძღვანელს ჯეიმს ლეონარდს თანამშრომლების მიმართ არასათანადო მოპყრობაში ადანაშაულებდნენ, სრულად ანონიმურ წყაროებზე დაყრდნობით მოამზადა. აღსანიშნავია, რომ ეს შემთხვევა ლეონარდს შესაძლოა სამსახურის დაკარგვის ფასად დაუჯდეს.

ამბავი, რომელიც ჯეიმს ლეონარდისა და სახანძრო სამსახურის ერთ-ერთი მაღალი თანამდებობის პირ ქალს შორის არსებულ კონფლიქტს ეხება, მთლიანად ანონიმური წყაროების მიერ მიწოდებულ ამბებს ეფუძნებოდა, რაც პროფესიონალური ჟურნალისტური ეთიკის კოდექსის მიხედვით, დაბალი დონის ჟურნალისტიკის სტანდარტებში ჯდება. მოთხრობილი ამბავი ჟურნალისტური ეთიკის კიდევ ერთ ტრადიციულ პრინციპს არღვევს, რაც ანონიმური წყაროს ციტატების გამოყენებით ამბის მთავარი გმირის დამცირებაში გამოიხატა.

მაგალითად, მასალაში ჯეიმს ლეონარდი ანონიმური წყაროების მიერ მიწოდებული ინფორმაციის საფუძველზე, წარმოჩენილი იყო, როგორც აგრესიული ქცევების მქონე ხელმძღვანელი, რომელიც მუდმივად უყვირის და ეჩხუბება მის დაქვემდებარებაში მყოფ თანამშრომლებს, ასევე, მასც სრული მიუღებლობა აქვს მართვის მაღალ რგოლში “მარტოხელა” ქალი თანამშრომლის მიმართ და ა.შ.

სტატიაში არ იყო დაკონკრეტებული თუ რამდენ წყაროს ეყრდნობოდა ჟურნალისტი თხრობისას. ასევე, არ იყო გამიჯნული მოწოდებული ინფორმაცია ასახავდა ყველა წყაროს პოზიციას, თუ მხოლოდ ერთ-ერთი რომელიმე მათგანისას. მაგალითად, ყველა შემთხვევაში გამოყენებული იყო შემდეგი განმარტებები: “წყაროების ინფორმაციით”, “წყაროების თქმით”, “როგორც წყაროებმა განმარტეს” და ა.შ სხვა ყოველგვარი დამატებითი დეტალების გარეშე.

პროფესიული ჟურნალისტური ეთიკის საზოგადოების ხელმძღვანელის ლინ ვოლშის განმარტებით, New York Daily News-მა ვერ დაასაბუთა, რატომ იყო საჭირო მასალის მომზადებისას ანონიმური წყაროების გამოყენება.

“თუკი ჟურნალისტი გადაწყვეტს, რომ ანონიმური წყარო გამოიყენოს, მკითხველს აუცილებლად უნდა აუხსნას, რატომ დადგა ამის საჭიროება”, - ამბობს იგი და ამატებს, -“გამჭვირვალობა მკითხველის მასალის მიმართ ნდობის ხარისხს ამაღლებს. ამასთან, ახსნის შემდეგ მკითხველს ანონიმური წყაროს შესახებ გარკვეული წარმოდგენა ექმნება და რაც ყველაზე მთავარია, იგებს რატომ გახდა საჭირო წყაროს ვინაობის დამალვა”.

ვოლშის თქმით, შესაძლოა, ჟურნალისტმა ანონიმური წყარო გამოიყენოს, თუმცა საზოგადოებას მათი იდენტიფიცირების გარეშე უნდა აუხსნას, რა კავშირი აქვს მას მოთხრობილ ამბავთან, რაც მკითხველს ამბის უკეთ გააზრებასა და ფაქტებს შორის კავშირების დადგენაში ეხმარება.

ლინ ვოლშის თქმით, მას New York Daily News-ის ხელმძღვანელებთან და მის თანამშრომლებთან შემდეგი კითხვები აქვს:
  • რატომ გახდა საჭირო მასალაში ანონიმური წყაროების გამოყენება?
  • ხომ არ ემუქრება მათ სიცოცხლეს საფრთხე?
  • ვინაობის გამჟღავნების შემთხვევაში ხომ არ ჰქონდათ მათ სამსახურის დაკარგვის შიში?
ეს უკანასკნელი, ვოლშის განმარტებით, საკმაოდ წონადი არგუმენტია, თუმცა, მისივე თქმით, მაინც ისმის კითხვა, ღირს კი მხოლოდ ამის გამო წყაროს ვინაობის დამალვა?

ანონიმური წყაროების არამიზნობრივი გამოყენების წინააღმდეგი იყო The New York Times-ის ყოფილი რედაქტორი მარგარეტ სულივანიც, რომელმაც თავის თანამშრომელ ჟურნალისტებს მოუწოდა, რომ მასალებში მსგავსი წყაროები არ გამოეყენებინათ თუკი ეს განსაკუთრებულ აუცილებლობას არ წარმოადგენდა.

მისი განმარტებით, ანონიმური წყაროებისა და მათი ციტატების გამოყენება სპეკულაციებისთვის დიდ სივრცეს ტოვებს, ამასთან ის საშუალებას იძლევა, რომ ყოველგვარი პასუხისმგებლობისა და დასაბუთების გარეშე, ვინმეს რეპუტაცია დაუმსახურებლად შებღალო. ამასთან, სულივანის თქმით, ანონიმური წყაროს ციტირება მკითხველის თვალში მასალას რაიმე დამატებით ღირებულებას და სანდოობას არ სძენს.

წყარო: imediaethics.org
ორმა ავსტრალიურმა გამოცემამ, The Poland Observer-მა და Casteron News-მა, 2018 წლის ივლისში “სახუმარო” შინაარსის წერილი გამოაქვეყნა, რომელშიც აღწერილი იყო, როგორ მოკლა მამაკაცმა მეზობლისგან მიღებული შეტყობინების გამო საკუთარი ცოლი.

მკითხველის მიერ გაგზავნილ“ხუმრობაში” ნათქვამი იყო, რომ ერთმა მამაკაცმა მეზობელს შეტყობინება გაუგზავნა, რომელშიც ეუბნებოდა, რომ მისი არყოფნის პერიოდში ის მის Wifi-ს (ინტერნეტის უფასოდ მიღების წყაროს) მოიხმარდა. თუმცა, ბეჭდვის დროს მას შეცდომა მოუვიდა და Wifi-ს ნაცვლად, Wife დაწერა, რაც ინგლისურად ცოლს ნიშნავს. ორთოგრაფიულმა შეცდომამ კი შეტყობინების შინაარსი სრულად შეცვალა და საბოლოოდ ადრესატამდე ისეთი ტექსტური შეტყობინება მივიდა, რომელში იკითხებოდა, რომ “მეზობელი მისი არყოფნის დროს მის ცოლს მოიხმარდა”. შეტყობინების მიღების შემდეგ ეჭვიანობის ნიადაგზე მამაკაცმა საკუთარი ცოლი მოკლა.

მიუხედავად გამოცემების მტკიცებისა, რომ გამოქვეყნებული მასალა ხუმრობა იყო, რისთვისაც მათ ბოდიშიც მოიხადეს, ავსტრალიის პრესის საბჭომ “ხუმრობა” შეურაცხმყოფელად და პრესის სტანდარტების დარღვევად მიიჩნია”.

გამოცემებმა “ხუმრობის” დაბეჭდვა გამოუცდელი რედაქტორებით ახსნეს და განმარტეს, რომ მათ ამის გამო მკითხველისგან არაერთი უკმაყოფილო წერილიც მიიღეს და საბოლოოდ, ბოდიშიც მოიხადეს. იქვე პირობა დადეს, რომ სამომავლოდ მსგავს საკითხებს მეტი სიფრთხილით მოეკიდებოდნენ და ასეთ “ხუმრობებს” აღარ დაბეჭდავდნენ.

მიუხედავად გამოცემების განმარტებისა, ავსტრალიის პრესის საბჭომ მიიჩნია, რომ მათ მიერ დაბეჭდილი “ხუმრობა” შეურაცხმყოფელი იყო. გარდა ამისა, იქმნებოდა შთაბეჭდილება, თითქოს რომ არა სიტყვის არასწორად დაწერა, კაცის მიერ ცოლის მკვლელობა გამართლებული იყო, რაც ოჯახში და ქალთა მიმართ ძალადობას ახალისებდა. ასევე, “ხუმრობაში” ქალი სექსუალური მოხმარების ობიექტად იყო წარმოჩენილი.

საბოლოოდ, ავსტრალიის პრესის საბჭომ დაადგინა, რომ გამოცემების მხრიდან ბოდიშის მოხდა მნიშვნელოვანი ნაბიჯი იყო, თუმცა ეს მათ მიერვე დარღვეული სტანდარტის საპირწონედ ვერ გამოდგებოდა.

წყარო: imediaethics.org
2017 წლის ოქტომბერში, ბრიტანულმა გამოცემა Wales Online-მა, წლების წინ მიტოვებული მამაკაცის შესახებ გამოაქვეყნა სტატია, სათაურით - “ბავშვობაში, კინოში მიტოვებული მამაკაცი, 60 წლის შემდეგ, ოჯახს დაუბრუნდა”. სტატიის მიხედვით, მამაკაცი სახელად რობერტ ვესტონი, მას შემდეგ, რაც დნმ-ის მკვლევარმა მათ კვალს მიაკვლია, ძმასა და ნახევრ ძმას შეხვდა. სტატიაში მოთხრობილი იყო ვესტონის ბიოლოგიური დედ-მამის ურთიერთობის შესახებ. ასევე, ყვებოდა რა მოიმოქმედა ვესტონის დედამ მისი მიტოვების შემდეგ, როგორ მოინახულა ვესტონმა დედის საფლავი. საუბარი იყო მისი ცხოვრების სხვა დეტალებზეც.

ვესტონის ბიოლოგიური დედის შვილმა Wales Online-ის სტატია ბრიტანეთის დამოუკიდებელი პრესის საბჭოში (IPSO) გაასაჩივრა. იგი მიიჩნევდა, რომ სტატია არაზუსტი იყო, ოჯახის პირად ცხოვრებაში იჭრებოდა და აგრეთვე, მისი გარდაცვლილი დედის მიმართ დისკრიმინაციული შინაარსის იყო.

ვესტონის ნახევარ და ამბობდა, რომ იგი ვესტონს არასდროს შეხვედრია და სტატია მისი და მისი დედის რეპუტაციას ლახავდა, რადგანაც ამბავი ისე იყო მოთხრობილი, თითქოს დედამ საკუთარი შვილი მიატოვა. მისივე მტკიცებით მას და მის ძმას დნმ-ის ტესტი არასდროს ჩაუბარებიათ, შესაბამისად შეუძლებელი იყო, რომ ვესტონს მათთან ნათესაური კავშირის დამადასტურებელი რაიმე სახის მტკიცებულება ჰქონოდა.

საპასუხოდ, Wales Online-მა აღიარა, რომ მასალაში ინფორმაცია იმის შესახებ თითქოს ვესტონი მის და შეხვდა, ნამდვილად არასწორი იყო. რაც შეეხება დნმ-ის ტესტს, გამოცემის განმარტებით, კავშირის დნმ-ის მკვლევარმა გამოკვეთა.

ბრიტანეთის დამოუკიდებელი პრესის საბჭომ საკითხის განხილვის შემდეგ დაადგინა, რომ ვესტონს სრული უფლება ჰქონდა გამოცემისთვის ამბავი მოეყოლა. თავის მხრივ Wales Online-მა თქვა, რომ მიტოვებულ მამაკაცსა და მის ოჯახს შორის კავშირი დნმ-ის მკვლევარმა დაადგინა. უფრო მეტი, IPSO-მ დაადგინა, რომ ვესტონის ძმას და ნახევარძმას მასთან კავშირი არ გაუსაჩივრებიათ, შესაბამისად Wales Online-ს დამატებითი მტკიცებულებების მოპოვება აღარ სჭირდებოდა.

IPSO-მ ასევე არ გაიზიარა მომჩივანის მტკიცება, თითქოს სტატია დედის და ზოგადად ქალების მიმართ დისკრიმინაციული შინაარსის იყო. თვითრეგულირების ორგანომ განმარტა, რომ მასალა არ შეიცავდა ტერმინოლოგიას, რომელიც მომჩივანის დედის, როგორც ქალის ბრალეულობის შესახებ მკითხველში წინასწარ განწყობებს შექმნიდა.

IPSO-ს განამრტებით, Wales Online-ის მხრიდან არასწორი იყო იმის თქმა, რომ ვესტონი და მომჩივანი ერთმანეთს შეხვდნენ. “თუმცა, მივიჩნევთ, რომ მასალა არ მოიცავს იმ მასშტაბის უზუსტობას, რომ მისი ჩასწორება იყოს საჭირო”, - განაცხადეს თვითრეგულირების ორგანოში.

წყარო: imediaethics.org