ციფრული უსაფრთხოების წესები ჟურნალისტებისთვის
15.08.2019
ჟურნალისტებისთვის განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია საკუთარი თავისა და ინფორმაციის წყაროების ჰაკერებისგან, ე.წ ფიშინგისა და სხვა კიბერსაფრთხეებისგან დაცვა. ჟურნალისტები უნდა დაფიქრდნენ, რა მოხდება თუ მათი ინფორმაცია სხვის ხელში მოხვდება, კიბერთავდასხმის თავიდან ასაცილებლად კი სოციალური ქსელის ანგარიშების, მოწყობილობებისა და ონლაინ აქტივობის დასაცავად შესაბამისი ზომების მიღებაა საჭირო. ორგანიზაცია CPJ-მ სპეციალურად ჟურნალისტებისთვის ციფრული უსაფრთხოების სახელმძღვანელო წესები გამოაქვეყნა.

სოციალური მედიის ანგარიშების დაცვა

ჟურნალისტები სხვადასხვა სოციალურ ქსელს იყენებენ, მათი ანგარიშები კი როგორც პროფესიასთან, ისე პირად ცხოვრებასთან დაკავშირებულ ინფორმაციას შეიცავს. სოციალური მედიის ანგარიშების დაცვა და ინფორმაციის რეგულარულად ამოშლა მომხმარებლებს ჰაკერებისგან თავდაცვაში დაეხმარება. ეს ნაბიჯები განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ჟურნალისტებისთვის, რომლებიც შესაძლოა კიბერთავდასხმის სამიზნეებად იქცნენ.

  • დაფიქრდით, რა ინფორმაციაა შენახული თითოეულ ანგარიშზე და რა შედეგების მომტანი შეიძლება მისი გასაჯაროება თქვენთვის, თქვენი ოჯახისა და ინფორმაციის წყაროებისთვის.
  • გადახედეთ კონფიდენციალობის პარამეტრებს - რა ინფორმაცია გაქვთ საჯაროდ გამოქვეყნებული.
  • შექმენით მნიშვნელოვანი პირადი ინფორმაციის, მათ შორის მიმოწერის სარეზერვო ასლი და შემდეგ წაშალეთ ის თქვენი ანგარიშიდან ან მოწყობილობიდან. სარეზერვო ასლები შეინახეთ უსაფრთხო მეხსიერების ბარათზე ან cloud-ის სერვისზე.
  • წაშალეთ ყველა ანგარიში, რომელსაც აღარ იყენებთ. გახსოვდეთ, რომ შექმნათ ყველა იმ ინფორმაციის ასლი, რომლის შენახვაც გინდათ.
  • თითოეული ანგარიშისთვის შექმენით გრძელი, უნიკალური პაროლი. არ გამოიყენოთ ერთი და იგივე პაროლები. კარგი პაროლის შესაქმნელად შეგიძლიათ password manager-ი დაიხმაროთ.
  • ჩართეთ ორმაგი ავტორიზაცია და გამოიყენეთ უსაფრთხოების გასაღები, მაგალითად როგორიცაა Yubikey.
  • რეგულარულად შეამოწმეთ ყველა ანგარიშის აქტივობა (account activity) ამით, შეძლებთ გაარკვიოთ შესულია თუ არა თქვენს ანგარიშზე ვინმე უცხო მოწყობილობით.

ფიშინგი

ჟურნალისტებს ხშირად საჯარო პროფილები აქვთ და ინფორმაციის მისაღებად თავიანთ საკონტაქტო ინფორმაციას აზიარებენ. ჰაკერები ფიშინგის დროს მსხვერპლს მოტყუების გზით ინფორმაციის მოპარვასა და მოწყობილობაზე წვდომის მოპოვებას ცდილობენ, ამისთვის კი ელ.ფოსტას, სოციალურ მედიას და ჩატის მიმოწერას იყენებენ. მათ მიერ გაგზავნილ ბმულზე გადასვლის შემთხვევაში კიბერთაღლიტებმა შესაძლოა თქვენს მოწყობილობასა და მასში არსებულ ნებისმიერ კონტენტზე წვდომა დისტანციურად მოიპოვონ.


ფიშინგისგან თავის დასაცავად:

  •  ყურადღებით იყავით შეტყობინებებთან, რომლებიც სწრაფად მოქმედებას გთხოვთ და ზედმეტად კარგ რამეს გთავაზობთ, განსაკუთრებით მაშინ, თუ ისინი ბმულზე გადასვლას ან მიმაგრებული დოკუმენტის ჩამოტვირთვას მოიცავს.
  • დაკვირვებით შეამოწმეთ ადრესანტის ანგარიში და შეტყობინება, რათა გაარკვიოთ რეალურია თუ არა ის. გრამატიკულმა შეცდომებმა, ასოების გადანაცვლებამ, შეტყობინების ფორმამ და ტონმა შესაძლოა მიგანიშნოთ, რომ ადრესანტის ანგარიში გატეხილია და ფიშინგისთვისაა გამიზნული.
  • შეტყობინების ავთენტურობის გადამოწმება ალტერნატიული მეთოდით, მაგალითად სატელეფონო ზარით შეგიძლიათ.
  • დაფიქრდით, სანამ ბმულზე გადახვალთ იმ შემთხვევაშიც, თუ შეტყობინება ნაცნობი ადამიანისგან მიიღეთ. კურსორი მიიტანეთ ბმულთან და ნახეთ რამდენად სანდოდ გამოიყურება მისი URL-ი.
  • ელ. ფოსტით მოსული დოკუმენტი ჩამოტვირთვის ნაცვლად წინასწარ ნახეთ (Preview). თუ მაინც ეჭვობთ, დაურეკეთ ადრესანტს და სთხოვეთ დოკუმენტის ასლი ელ.ფოსტის ტექსტის სახით მოგწეროთ.
  • საეჭვო ბმულები და დოკუმენტები Virus Total-ზე ატვირთეთ - ეს არის სერვისი, რომელსაც შეუძლია ცნობილი მავნე პროგრამები გამოავლინოს.
  • ჩართეთ ავტომატური განახლების ფუნქცია და ყველა მოწყობილობა გქონდეთ მუდმივად განახლებული. ამით უზრუნველყოფთ მოწყობილობებში არსებული ხარვეზების გასწორებას, რომელთა საშუალებითაც ხშირად ე.წ მავნე პროგრამები თქვენს ინფორმაციაზე წვდომას ცდილობენ.
  • ფიშინგის მიმართ განსაკუთრებული ყურადღება გამოიჩინეთ არჩევნებისა და არეულობების დროს. ასევე იმ პერიოდში, როცა თქვენი კოლეგები ან სამოქალაქო საზოგადოების ჯგუფები გახდნენ კიბერთავდასხმის სამიზნეები.

მოწყობილობის უსაფრთხოება


ჟურნალისტები კონტენტის შესანახად, შესაქმნელად და წყაროებთან საკონტაქტოდ განსხვავებულ მოწყობილობებს იყენებენ. თუმცა ბევრი ჟურნალისტი, განსაკუთრებით ფრილანსერები, სამუშაოდ და პირადი გამოყენებისთვის ხშირად ერთსა და იმავე მოწყობილობას ხმარობენ. მისი დაკარგვისა და მოპარვის შემთხვევაში კი მთელი პროფესიული და პირადი ინფორმაციის გამჟღავნების რისკი არსებობს.

კომპიუტერის, მობილურების, ტაბლეტების და ფლეშ მეხსიერების ბარათების დაშიფვრა მნიშვნელოვანია, რათა დარწმუნებული იყოთ, რომ პაროლის გარეშე სხვებს არ ექნებათ წვდომა თქვენს ინფორმაციაზე.


მოწყობილობების დასაცავად:

  •  მოწყობილობებზე დააყენეთ პაროლი, კოდი ან PIN კოდი. რაც უფრო გრძელია პაროლი, მით უფრო რთულია სხვებისთვის მისი ამოცნობა.
  • განაახლეთ თქვენი მოწყობილობის ოპერაციული სისტემა, რათა თავი დაიცვათ მავნე პროგრამებისგან. • შეამოწმეთ თქვენს მოწყობილობებში შენახული ინფორმაცია და გაითვალისწინეთ, რა რისკის წინაშე შეიძლება აღმოჩნდეთ თქვენ ან სხვები.
  • რეგულარულად შექმენით სარეზერვო ასლები, იმ შემთხვევისთვის თუ თქვენი მოწყობილობა დაზიანდება, დაიკარგება ან მოიპარავენ. სარეზერვო ასლები შეინახეთ თქვენი სამუშაო ადგილიდან მოშორებით, უსაფრთხო ადგილას.
  • რეგულარულად წაშალეთ სენსიტიური ინფორმაცია, მათ შორის პირადი მიმოწერა. იმისთვის, რომ სხვამ არ შეძლოს წაშლილი ფაილების აღდგენა, თუ შეძლებთ მასალები წაშალეთ დაცული პროგრამით. სხვა შემთხვევაში საწყის პარამეტრებზე დააყენეთ მოწყობილობა (reset) და გამოიყენეთ განსხვავებული აქტივობებისთვის, რათა მოწყობილობის ახალი მეხსიერება "დაიწეროს". (Reset-მდე ყველა საჭირო მასალის სარეზერვო ასლი შექმენით, წინააღმდეგ შემთხვევაში მოწყობილობაში არსებულ ყველა ინფორმაციას დაკარგავთ)
  • არ დატოვოთ მოწყობილობა უყურადღებოდ საჯარო ადგილებში, მაშინაც თუ დასატენად გაქვთ ჩართული, რადგან შესაძლოა მოიპარონ ან დააზიანონ.
  • არ დაუკავშიროთ მოწყობილობები საჯარო USB შესაერთებლებსა და ფლეშ მეხსიერების ბარათებს, რომლებიც ღონისძიებებზე უფასოდ დაგირიგეს. ისინი შესაძლოა მავნე პროგრამებს შეიცავდეს, რომლებიც თქვენს კომპიუტერში შეაღწევს.
  • იცოდეთ, რომ შესაძლოა თქვენი მოწყობილობა მონაცემებს cloud-ის ანგარიშზე ინახავდეს - ეს ინფორმაცია კი Cloud-ზე დაშიფრული არ იყოს. ამისთვის, შეგიძლიათ ავტომატური სარეზერვო ფაილების შექმნის ფუნქცია (automatic backups) პარამეტრებიდან გამორთოთ.
  • თქვენი მოწყობილობა დააყენეთ ისე, რომ მისი მოპარვის შემთხვევაში მასში არსებული ინფორმაციის წაშლა დისტანციურად შეძლოთ. ეს ფუნქცია წინასწარ უნდა გქონდეთ ჩართული და ინფორმაციის წაშლას მხოლოდ იმ შემთხვევაში შეძლებთ თუ მოწყობილობა ინტერნეტთან იქნება დაკავშირებული.
  • მოწყობილობები ყოველთვის სანდო ხელსონებთან შეაკეთეთ. მოწყობილობის დასაშიფრად:
  • თანამედროვე სმარტფონებს აქვთ დაშიფვრის (encryption) ფუნქცია, დარწმუნდით, რომ პარამეტრებიდან ეს ფუნქცია ჩართულია.
  • Windows-ისთვის დასაშიფრად გამოიყენეთ Bitlocker-ი. Mac-ისთვის Firevault-ი, მყარი დისკებისთვის და ფლეშ მეხსიერების ბარათებისთვის Veracrypt-ი.
  • დაშიფვრის დროს მთავარია გრძელი, უნიკალური პაროლის გამოყენება. სმარტფონებზე დააყენეთ უფრო რთული პაროლი.
  • გაითვალისწინეთ, რომ თუ სხვამ იცის თქვენი პაროლი ან ის იძულებით გათქმევინათ, თქვენი ინფორმაციის ნახვას შეძლებს.
  • ყოველთვის გადახედეთ კანონს, რათა დარწმუნდეთ, რომ დაშიფვრა, რომელსაც იყენებთ კანონიერია იმ ქვეყანაში, სადაც ცხოვრობთ ან მოგზაურობთ.

დაშიფრული კომუნიკაცია


ჟურნალისტებს ინფორმაციის წყაროებთან უსაფრთხოდ კომუნიკაცია დაშიფრული მიმოწერის აპლიკაციებითა და ელ.ფოსტის დასაშიფრი პროგრამების გამოყენებით შეუძლიათ. ასეთი პროგრამები შეტყობინების კონტენტს იცავს, თუმცა მისი გაგზავნის დროზე, ადრესატსა და სხვა დეტალებზე წვდომა აპლიკაციის მფლობელ კომპანიას მაინც აქვს. გასათვალისწინებელია, რომ თითოეულ ასეთ კომპანიას განსხვავებული პოლიტიკაა აქვს იმის შესახებ თუ, რას მოიმოქმედებენ მთავრობისგან ინფორმაციის გადაცემის მოთხოვნის შემთხვევაში.

რეკომენდებული აპლიკაციები ე.წ end-to-end encryption-ს იყენებენ, რაც იმას ნიშნავს, რომ ერთი პირი მეორეს ინფორმაციას დაშიფრულად უგზავნის. ორივე მათგანს უნდა ჰქონდეს თავისი ანგარიში კონკრეტულ აპლიკაციაში. ნებისმიერი ადამიანი, ვისაც მათ მობილურზე წვდომა აქვს მაინც შეუძლია შეტყობინების ნახვა. დაშიფრული მიმოწერის ფუნქცია Signal-ს, WhatsApp-ს, Telegram-სა და სხვა აპლიკაციებს აქვს.

დაშიფრული ელ.ფოსტა ინფორმაციის გაცვლის ბევრად უსაფრთხო საშუალებაა. ამისთვის ორივე მხარემ შესაბამისი პროგრამა უნდა ჩამოტვირთოს და დააინსტალიროს.


დაშიფრული შეტყობინებების აპლიკაციის გამოყენებისას:

  • გაარკვიეთ ვის ეკუთვნის აპლიკაცია, რა ინფორმაციას ინახავს ეს კომპანია და გაცემული აქვს თუ არა ინფორმაცია მთავრობისთვის. შეამოწმეთ მისი მონაცემების მესამე პირისთვის გადაცემის პოლიტიკა.
  • აპლიკაციაში შესასვლელად დააყენეთ PIN-ი ან პაროლი, რათა მობილურის მოპარვის შემთხვევაში მასზე წვდომა სხვამ არ მოიპოვოს.
  • გაარკვიეთ თქვენს მობილურში სად ინახება აპლიკაციით გამოგზავნილი ინფორმაცია.
  • ყველაფერი, რასაც ჩამოტვირთავთ, მაგალითად ფოტოები, თქვენს მობილურში შეინახება და შესაძლოა მისი სარეზერვო ასლები სხვა მოწყობილობებსა და აპლიკაციებშიც ინახებოდეს. 
  • ზოგიერთი აპლიკაცია, მაგალითად WhatsApp-ი თქვენს შეტყობინებებს ტელეფონის ნომერთან მიბმულ Cloud-ის ანგარიშზეც ინახავს.
  • მობილურში არსებული კონტაქტები მიმოწერის აპლიკაციებშიც ინახება, ამიტომ თუ ერთგან წაშლით რომელიმე ნომერს, შესაძლოა ის აპლიკაციაში ისევ იყოს დამახსოვრებული.
  • შექმენით მიმოწერის სარეზერვო ასლები და შემდეგ რეგულარულად წაშალეთ. მაქსიმალურად ცოტა ინფორმაცია დატოვეთ მოწყობილობასა თუ აპლიკაციის ანგარიშზე. ჩამოტვირთული დოკუმენტები და "სქრინშოტები" დაშიფრულ გარე მეხსიერების ბარათზე შეინახეთ.
  • Signal-ის შეტყობინების გაქრობის ფუნქცია საშუალებას იძლევა გარკვეული დროის შემდეგ მიმოწერა ავტომატურად წაიშალოს.

ელ.ფოსტის დაშიფრული მიმოწერისთვის:

  • დაიხმარეთ სანდო ადამიანი, რომელიც ტექნოლოგიებში ერკვევა. ელ.ფოსტის დაშიფრული მიმოწერის ფუნქციის დაყენება არც ისე მარტივია.
  • აირჩიეთ სანდო დასაშიფრი პროგრამა. ყოველთვს განაახლეთ ის, რათა დაიცვათ მავნე პროგრამებისგან.
  • წინასწარ მოიფიქრეთ გრძელი და უნიკალური პაროლი ელ. ფოსტის დაშიფრული მიმოწერის პროგრამისთვის. თუ პაროლი დაგავიწყდებათ, დაშიფრულ წერილებზე წვდომას დაკარგავთ.
  • ხშირად გააგზავნეთ დაშიფრული წერილები, რათა არ დაგავიწყდეთ პროგრამის გამოყენების წესები.
  • ელ.ფოსტის დეტალები, მათ შორის წერილის სათაური, ადრესანტის და ადრესატის ელ. ფოსტის მისამართები არ იშიფრება.
  • ელ.ფოსტის მიმოწერის დასაშიფრად განკუთვნილი პროგრამების მაგალითებია: GPG Suite-ი Mac-ისთვის, GPG4win-ი Windows-ისა და Linux-ისთვის, Thunderbird-Enigmail extension-ით და პროგრამა Mailvelope-ი.

უსაფრთხო ინტერნეტის გამოყენება

ინტერნეტ პროვაიდერებს, კაფეებსა თუ სასტუმროს უფასო WiFi-ი აქვთ, რომლებსაც შესაძლოა ჟურნალისტებიც იყენებდნენ. გარეშე პირებს შეუძლიათ მოიპარონ ინფორმაცია ან მონიტორინგი გაუწიონ ჟურნალისტების ონლაინ აქტივობას თუ ისინი დაუცველ ვებგვერდებსა და საჯარო WiFi-ს იყენებენ.


ინტერნეტის უსაფრთხოდ სარგებლობა:

  • ვებგვერდზე შესვლისას დააკვირდით https-სა და კლიტის სიმბოლოს, რომელიც აღნიშნავს, რომ თქვენსა და ვებგვერდს შორის არსებული აქტივობები დაშიფრულია. ვებგვერდის უსაფრთხოების შემოწმება Electronic Frontier Foundation's-ის HTTPS Everywhere-ითაც შესაძლებელია.
  • შეამოწმეთ არის თუ არა ვებგვერდის მისამართი ავთენტური. URL-ი სწორად უნდა იყოს დაწერილი და უნდა შეიცავდეს https-ს.
  • დააინსტალირეთ ad-blocker-ი, რათა მოწყობილობა დაიცვათ მავნე პროგრამისგან, რომელსაც ხშირად ზოგიერთი რეკლამა მალავს.
  • დააინსტალირეთ Privacy Badger-ი, რომლითაც ვებგვერდებს შეუწყვეტთ წვდომას ინფორმაციაზე იმის შესახებ, თუ რომელ ვებგვერდებს სტუმრობთ. 
  • გამორთეთ Bluetooth-ი და სხვა დოკუმენტების გასაზიარებელი აპლიკაციები და სერვისები, როცა მათ არ იყენებთ.
  • გამოიყენეთ VPN, რათა დაიცვათ ინტერნეტ ტრაფიკი, განსაკუთრებით საჯარო WiFi-ით სარგებლობისას.
  • მოერიდეთ საჯარო კომპიუტერების გამოყენებას, განსაკუთრებით ინტერნეტ კაფეებსა და პრესისთვის განკუთვნილ ოთახებში. მათი გამოყენების შემთხვევაში გამოდით ყველა ანგარიშიდან და წაშალეთ ბრაუზერის ისტორია.
  • ინტერნეტის ანონიმურად გამოსაყენებლად დააინსტალირეთ Tor Browse-ი ან Tails-ი. Tor-ის ბრაუზერი განსაკუთრებით რეკომენდებულია ჟურნალისტებისთვის, რომლებიც მთავრობის კორუფციასა და სხვა სენსიტიურ თემებს იძიებენ.

ციფრული უსაფრთხოების დაცვა საზღვრის კვეთისას


ჟურნალისტებს, რომლებსაც საზღვრის კვეთისას თან აქვთ მოწყობილობებში შენახული პროფესიული და პირადი ინფორმაცია, არ სურთ, რომ მათზე წვდომა ვინმემ მოიპოვოს. თუ მესაზღვრე თქვენი მხედველობის არეალისგან მოშორებით წაიღებს მოწყობილობას, შეიძლება თქვენს ანგარიშებზე შევიდეს, ინფორმაციის ასლი გააკეთოს და სათვალთვალო პროგრამა დააინსტალიროს.

გამგზავრებამდე:

  • გაეცანით, რა ინფორმაცია არის შენახული თქვენს მოწყობილობებში და რა რისკის წინაშე შეიძლება დადგეთ თქვენ ან თქვენი წყაროები. ჩათვალეთ, რომ თქვენს მოწყობილობებსაც ისევე შეამოწმებენ, როგორც წიგნაკებსა და ამობეჭდილ დოკუმენტებს თქვენს ბარგში.
  • თქვენს მოწყობილობებში არსებული ინფორმაცია გადაიტანეთ გარე მყარ დისკზე ან შეინახეთ cloud-ზე. წაშალეთ ის ინფორმაცია, რომელზეც არ გინდათ რომ მესაზღვრეს ჰქონდეს წვდომა.
  • თუ შესაძლებელია შეიძინეთ სუფთა მოწყობილობები, რომლებსაც მხოლოდ მოგზაურობის დროს გამოიყენებთ. თუ პირადი ან სამუშაო მოწყობილობით მგზავრობთ, დაცულად შექმენით მათში არსებული კონტენტის სარეზერვო ასლი და მთლიანად გაწმინდეთ მობილური ან დააყენეთ საწყის პარამეტრებზე (reset). 
  • დაშიფრეთ ყველა მოწყობილობა, რათა მათზე პაროლის გარეშე წვდომა ვერავინ მოახერხოს. მოიძიეთ ინფორმაცია დაშიფვრასთან დაკავშირებულ შეზღუდვებზე, რომელიც კონკრეტულ ქვეყანაში მოქმედებს და დარწმუნდით, რომ არ არღვევთ კანონს. იცოდეთ, რომ შესაძლოა სამართალდამცველებმა კანონის გათვალისწინებით მოგთხოვოთ პაროლი. ამიტომ, გამგზავრებამდე რჩევისთვის მიმართეთ დამსაქმებელს ან ადვოკატს.
  • სანამ საზღვარს გადაკვეთთ და უსაფრთხო ინტერნეტზე წვდომა გექნებათ, გამოდით ყველა ანგარიშიდან და წაშალეთ აპლიკაციები მობილურიდან.
  • ყველა მოწყობილობაში წაშალეთ ბრაუზერის ისტორია (თქვენს ინტერნეტ პროვაიდერს მაინც ექნება ინფორმაცია, რომელ ვებგვერდებს ესტუმრეთ)
  • სახის ამომცნობი სკანერისა და თითის ანაბეჭდის გამოყენების ნაცვლად მობილური PIN-ით ან პაროლით დაბლოკეთ. 
  • ჩართეთ მოწყობილობის დისტანციურად გასუფთავების ფუნქცია და თქვენი ნდობით აღჭურვილ ადამიანს აუხსენით ინფორმაციის დისტანციურად წაშლის ინსტრუქცია იმ შემთხვევისთვის, თუ თქვენ დაგაკავებენ.

საზღვარზე:

  • გამორთეთ მოწყობილობები დისკის დაშიფვრის გასააქტიურებლად. 
  • თვალი ადევნეთ თქვენს მოწყობილობებს უსაფრთხოების შემოწმების დროს. 
  • არ ჩართოთ მობილური, სანამ აეროპორტს არ გასცდებით. ნებისმიერი ზარი და შეტყობინება გადაეცემა ადგილობრივ პროვაიდერს, რომელმაც შესაძლოა შეაგროვოს მასალები და მთავრობას გაუზიაროს. აეროპორტის WiFi-სთან დასაკავშირებლად გამოიყენეთ VPN-ი.
  • თუ საზღვარზე რომელიმე მოწყობილობა ჩამოგართვეს ან მასში რამე ჩასვეს ჩათვალეთ, რომ თქვენს მოწყობილობაში შეაღწიეს და არსებული ინფორმაციის ასლები შექმნეს.
თუ გაინტერესებთ დეტალური ინფორმაცია, როგორ დაიცვათ Facebook ანგარიში, გაეცანით რჩევებს ჟურნალისტებისთვის.

ავტორი : ირმა კურტანიძე;
კომენტარი, რომელიც შეიცავს უხამსობას, დისკრედიტაციას, შეურაცხყოფას, ძალადობისკენ მოწოდებას, სიძულვილის ენას, კომერციული ხასიათის რეკლამას, წაიშლება საიტის ადმინისტრაციის მიერ

ასევე იხილეთ

სავარაუდო სექსუალური ძალადობის მსხვერპლის იდენტიფიცირება “მთავარზე”
“ძალიან კარგად ვიცით, ჩვენს საზოგადოებაში რას ნიშნავს მსხვერპლობა და როგორ შეიძლება ეს მსხვერპლს უკან მოუბრუნდეს, მითუმეტეს, როდესაც ხარ ბავშვი და თან მსხვერპლი. მხოლოდ დამააზიანებელი კი არა, კატასტროფაა, არ შეიძლება ამის გაკეთება”, - ამბობს ფსიქოლოგი მაია ცირამუა ტელეკომპანია “მთავარის” ეთერით 12 ნოემბერს გასული სიუჟეტის განხილვისას. მასალა შიდა ქართლის ერთ-ერთ სოფელში ოთხი წლის წინ 12 წლის ბავშვზე მეზობლის მხრიდან სექსუალურ ძალადობას ეხებოდა.

მიუხედავად სავარაუდო მსხვერპლის დაფარვის მცდელობისა, სიუჟეტში მისი პირიდაპირი და ირიბი იდენტიფიცირება მაინც მოხდა. კერძოდ, სამ შემთხვევაში, სიუჟეტში ისეთი კადრები აჩვენეს, სადაც არასრულწლოვნის სახე ნაწილობრივ ჩანდა და მარტივს ხდიდა მის ამოცნობას. არ იყო შეცვლილი მისი ხმა და ესეც ძალიან ამარტივებდა მისი იდენტიფიცირების შესაძლებლობას, მითუმეტეს, ამ თემში მცხოვრები ადამიანებისთვის. აჩვენეს არასრულწლოვნის სახლი, ოთახები, შიდა პერიპემტრი, ყოველგარი დაფარვის გარეშე, მოცემული იყო მისი მეზობლების კომენტარებიც. ასევე, კადრებში მართალია, სიბნელეში, თუმცა მაინც კარგად ჩანდა სავარაუდო მოძალადის დედაც. სიუჟეტში სავარაუდო მსხვერპლის დედის კომენტარიც მოვისმინეთ, რომლის სახეც დაფარული იყო, თუმცა მისი ხმის ტემბრით მის ახლობლებს არც აღნიშნული ქალის ამოცნობა გაუჭირდებოდათ.

მაია ცირამუა სექსუალურ ძალდობასთან კავშირში მყოფი არასრუწლოვნის პერსონალური ინფორმაციის დაცვის მნიშვნელობის “ანბანურ ჭეშმარიტებაზე” საუბრობს და ამბობს, რომ დაუშვებელია მედიის მიერ ნებისმიერი სახის ინფორმაციის “გაპარვა”, რომელიც ეხება არასრუწლოვანზე ძალადობას, ან საზიანოდ მოქმედებს მასზე.

მისივე თქმით, ემოციური ფაქტორებისა და მთელი რიგი მიზეზების გათვალისწინებით, არასრულწლოვანი უფრო მაღალი რისკის ქვეშ არის, ვიდრე ნებისმიერ სხვა პირი, ამიტომ, მასთან დაკავშირებულ ინფორმაციას ყველა ადამიანი პატივს უნდა სცემდეს. მედიას კი, მსგავსი თემის გაშუქების დროს განსაკუთრებული სიფრთხილისა და პასუხისმგებლობს გამოჩენა მართებს. “ძალიან კარგად ვიცით, ჩვენს საზოგადოებაში რას ნიშნავს მსხვერპლობა და როგორ შეიძლება ეს მსხვერპლს უკან მოუბრუნდეს, მითუმეტეს, როდესაც ხარ ბავშვი და თან მსხვერპლი. მხოლოდ დამააზიანებელი კი არა, კატასტროფაა, არ შეიძლება ამის გაკეთება”, - ამბობს იგი “მედიაჩეკერთან” საუბრისას.

არასრულწლოვნის ვინაობის დაფარვის აუცილებლობაზე ვკითხულობთ ჟურნალისტური ეთიკის ქარტიის ბავშვთა საკითხების გაშუქების სახელმძღვანელო წესებშიც.

“ბავშვის სახის დაფარვა არა რის საკმარისი მისი სრულად არაიდენტიფიცირებისთცის, ხშირად მისი ამოცნობა შესაძლებელია გარემოს აღწერით ან სხვა რესპონდენტების იდენტიფიცირებით”, - ვკითხულობთ დოკუმენტში.

მაია ცირამია მსგავის ინფორმციის საინფორმაციო ველსა და ინტერნეტში არსებობის სამომავლო საფრთხეებზეც საუბრობს და ხაზგასმით აღნიშნავს: “ეს არის ბომბი, ინტერნეტში განთავსებული ინფორმაცია შეიძლება იყოს მუდმივი და მარადიული. მიუტევებელი შეცდომაა, მსგავსი [აქცენტებით გაშუქება], რადგან [მომავალში] ეს ამ ადამიანის ბიოგრაფიაზე, მის პირად ემოციურ მდგომარეობაზე შეიძლება აისახოს ძალიან მძიმედ“ხომ არ შეიძლება ქირურგმა ოპერაცია ჩაატაროს ხელთათმანების გარეშე? ასევე არაფრით შეიძლება, როდესაც ძალადობის მსხვერპლ ბავშვზეა საუბარი, ვინმეს, სადმე, რამე გაეპაროს. არ შეიძლება ამის გაკეთება, ამას არანაირი გამართლება არ აქვს”, - განმარტავს იგი.
რადიკალური ჯგუფების გაშუქების ეთიკური დილემები
ახალისებს თუ არა მედია ლგბტქ თემის დისკრიმინაციას, როცა შეუზღუდავად უთმობს ეთერს ჰომოფობიური ჯგუფების განცხადებებს? უწევს თუ არა მედია ფაშისტურ იდეოლოგიას პოპულარიზაციას, როცა ულტრანაციონალისტური ჯგუფების საჯარო აქტივობებს აშუქებს? - ეს იმ შეკითხვების არასრული ჩამონათვალია, რაც კიდევ ერთხელ წამოსწია გასულ კვირაში განვითარებულმა მოვლენებმა, როდესაც რადიკალური ჯგუფები ქვიარ თემატიკაზე შექმნილი მხატვრული ფილმის “და ჩვენ ვიცეკვეთ” პრემიერის ჩაშლას შეეცადნენ.

2019 წლის მარტში ახალი ზელანდიის ქალაქ კრაისტჩერჩში მეჩეთსა და ისლამურ ცენტრზე ტერორისტული თავდახმის შედეგად 50 ადამიანი დაიღუპა. ერთ-ერთმა ულტრამემარჯვენე ტერორისტმა თავდასხმა სოციალურ ქსელში პირდაპირ ეთერში გადასცა. მანამდე კი მიგრანტების წინააღმდეგ მანიფესტი გამოაქვეყნა.

ამ ლაივიდან ფრაგმენტებს შეიცავდა ვიდეო, რომელიც ივნისში გერმანიაში ერთ-ერთმა ტაბლოიდმა ვებ-გვერდზე გამოაქვეყნა. დამონტაჟებულ ვიდეოში ნაჩვენები იყო, თუ როგორ იღებდა მანქანიდან იარაღს ტერორისტი, უახლოვდებოდა მეჩეთს, უმიზნებდა კარს იარაღს. ჩანდა სროლის პროცესი, მისი დაპატიმრება. სტატიაში, რომელიც თან ახლდა ვიდეოს, დეტალურად იყო აღწერილი კრიმინალური ამბავი, ნაჩვენები იყო სცენები, რაც ხდებოდა მეჩეთში თავდასხმის დროს. ასეთი გაშუქების გამო ამ გაზეთის 122-მა მკითხველმა საჩივრით მიმართა გერმანიის პრესის საჩივრების კომისიას. განმცხადებლები მიიჩნევდნენ, რომ გაზეთმა პრესის კოდექსის მე-11 მუხლი დაარღვია, რომელიც ამბის სენსაციურ გაშუქებას ეხება. მათი აზრით, მკვლელი თავისი ტერორისტული მიზნების განხორციელებას არა მხოლოდ იარაღით, არამედ მისი დანაშაულის მედიაში ტირაჟირებითა და პროპაგანდით ცდილობდა.

გაზეთის მთავარი რედაქტორი და სარედაქციო საბჭო არ დაეთანხმა საჩივარს. ისინი მიიჩნევდნენ, რომ გააშუქეს ის, რაც მოხდა რეალურად. მათი აზრით, როდესაც კონკრეტული ქმედება საზოგადოებრივი თავშეყრის ადგილზე ხდება, საზოგადოების უფლებაა, მიიღოს ყოველმხრივი ინფორმაცია მედიისგან. მთავარი რედაქტორის თქმით, ჟურნალისტური თვალსაზრისით გაუმართლებელი იქნებოდა ამ ამბის ისე აღწერა, რომ ეს ვიდეო არ ეჩვენებინათ. მისი თქმით, სწორედ ის იქნებოდა პროპაგანდა, თუკი ჟურნალისტები დაიწყებდნენ ფაქტების შერჩევას და იმ დოკუმენტური მასალის სარედაქციო ჩარჩოში მოქცევას, რომელსაც ამხელა მსხვერპლი მოჰყვა.

გერმანიის პრესის საბჭომ მე-11 პრინციპის დარღვევად მიიჩნია გამოცემის მიერ ტერორისტის ვიდეოდან ამონარიდების ჩვენება. იქაური პრესის კოდექსის მიხედვით, მედია არ უნდა იქცეს დამნაშავეების ხელში იარაღად. მოცემულ შემთხვევაში, პრესის საბჭომ მიიჩნია, რომ რედაქციამ ტერორისტს ის საჯარო ტრიბუნა დაუთმო, რომელსაც ეძებდა.

“შინაური ტერორისტები” (Domestic Terrorists) - ასე მოიხსენია FBI-ის მაღალჩინოსანმა რამდენიმე თვის წინ რასისტულად განწყობილი ძალადობრივი ექსტრემისტული ჯგუფები. მისი თქმით, სწორედ ამ “შინაური ტერორისტების” ანგარიშზეა ბოლო წლებში არაერთი მასობრივი მკვლელობის და ძალადობის ფაქტი.

მოქალაქეების ცემა, ტაბურეტკებით და კომბლებით დევნა მათი გენდერული იდენტობის გამო, ეს საქართველოში კარგად ნაცნობი ბოლო დროის ამბებია. არის იგივე მოტივით მკვლელობის შემთხვევებიც.

ამ ფონზე მედიის მხრიდან შეუზღუდავი ტრიბუნის დათმობა იმ რადიკალური ჯგუფების წარმომადგენლებისთვის, რომლებიც ჰომოფობიური და ქსენოფობიური განცხადებებით გამოირჩევიან, ბევრ კითხვის ნიშანს ბადებს.

გასული კვირის ბოლოს თბილისსა და ბათუმში ფილმის “და ჩვენ ვიცეკვეთ” ჩვენების ჩაშლას რადიკალური ჯგუფები შეეცადნენ, მათ შორის, იყვნენ ულტრანაციონალისტური ჯგუფის - “ქართული მარშის” წარმომადგენლები, ამავე იდეოლოგიის მატარებელი ბიზნესმენის - ლევან ვასაძის მხარდამჭერები, საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის რადიკალური ნაწილი და ა.შ. ისინი ეწინააღმდეგებიან ლგბტქ ადამიანების უფლებების დაცვას; მოიხსენიებენ მათ ავადმყოფებად მაშინ, როცა ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის მიერ ჰომოსექსუალობა უკვე თითქმის 30 წელია ამოღებულია დაავადებათა ნუსხიდან; მანიპულირებენ რელიგიური მოტივებით და სეკულარულ სახელმწიფოში ითხოვენ “სოდომ-გომორის ცოდვასთან” ბრძოლას, მაშინ როცა დაუშვებელია ნებისმიერი ნიშნით ადამიანის დისკრიმინაცია და ა.შ. მათი განცხადებები და პოზიცია ამ საკითხებთან მიმართებაში კარგადაა ცნობილი მედიის წარმომადგენლებისთვის საქართველოში, შესაბამისად, ჩნდება კითხვა - როგორ უნდა აშუქებდეს პასუხისმგებლიანი მედია ამ ჯგუფების საჯარო აქტივობებს ისე, რომ ამ აბსურდული და თან საზოგადოების უსაფრთხოებისთვის საშიში მესიჯების ტირაჟირებისა და პოპულარიზაციის საშუალებად არ იქცეს?

BBC-ის ჟურნალისტი რეიჰან დემიტრი, რომელიც სამხრეთ კავკასიის ამბებს აშუქებს, ამბობს, რომ ყოველთვის ერთსა და იმავე კითხვებს უტრიალებს, როდესაც ულტრამემარჯვენე ნაციონალისტების აქტივობების გაშუქება უხდება.

“პარასკევს კინოთეატრ ამირანთან და საქართველოს სხვა კინოეთეატრებთან საპროტესტო აქცია ნიუსის სახით გავაშუქე BBC-ის რადიოს მსოფლიო ამბების სამსახურისთვის. ნიუსში აღწერილი იყო ის, რაც ხდებოდა ყოველგვარი პირდაპირი ციტატების გარეშე, რასაც რადიკალები ამბობდნენ, თუმცა გადმოცემული იყო ის, თუ რატომ იყო ფილმი მათთვის მიუღებელი, მაგალითად, ასე: “პროტესტის მონაწილეები ამბობდნენ, რომ ფილმი ერის შეურაცხყოფა იყო”, - გვითხრა რეიჰან დემიტრიმ.

მისი თქმით, როდესაც ულტრამემარჯვენე საკითხებთან დაკავშირებული ამბის გაშუქება უწევს, ცდილობს დაიცვას ბალანსი ისე, რომ თან აღწეროს მოვლენა და თან “საჯაროობის ჟანგბადად” არ იქცეს რადიკალური ჯგუფებისთვის:

“როდესაც ამ საპროტესტო აქციის გაშუქების გადაწყვეტილება მივიღე, ჩემთვის არგუმენტი იყო ის ფაქტი, რომ ეს ჯგუფები შეიძლება პოლიტიკაში ძლიერად არ იყვნენ წარმოდგენილნი, მაგრამ აქვთ საქართველოს მოსახლეობის საკმაოდ დიდი ნაწილის მხარდაჭერა”.

ასეთი სენსიტიური საკითხები გაშუქების დროს BBC-ის ჟურნალისტები ხელმძღვანელობენ გზამკვლევით, რომლის მიხედვით, მიუკერძოებელი გაშუქება მოიცავს იმაზე მეტს, ვიდრე ეს მოიაზრება განსხვავებული მოსაზრებების “ბალანსში”. გზამკვლევის მიხედვით, მრავალმხრივი გაშუქება არ მოითხოვს აბსოლუტურ ნეიტრალიტეტს ყველა საკითხთან მიმართებაში ან დემოკრატიის ფუნდამენტური პრინციპებისგან დაშორებას, როგორიცაა არჩევნების უფლება, გამოხატვის თავისუფლება და კანონის უზენაესობა.

საქართველოს საზოგადოებრივ საქმეთა ინსტიტუტის (GIPA) ჟურნალისტიკისა და მედიამენეჯმენტის სკოლის დეკანი ნინო ივანიშვილი წლების განმავლობაში მუშაობდა “როიტერის” ტელევიზიის უფროსი პროდიუსერის თანამდებობაზე. მისი თქმით, რადიკალური ჯგუფები საკმაოდ საშიშია საზოგადოებისთვის. ამიტომაც თუკი ამ ჯგუფების მიერ ორგანიზებული აქტივობის გაშუქების გადაწყვეტილებას მიიღებს მედია, აუცილებელია არ მოხდეს ისეთი მესიჯების ციტირება, რომელიც შეიცავს ძალადობისკენ მოწოდებებს:

“არ უნდა იყოს პირდაპირი ციტირება ძალადობისკენ მოწოდების, არ უნდა დაუთმო მას ეთერი იმისთვის, რომ ათქმევინო, რომ გამოდით ახლა, ხალხო, და გადავუაროთ, დავხოცოთ, ჩავქოლოთ და ა.შ. მოწოდება არ უნდა იყოს ფიზიკური განადგურებისკენ. ცხადია, უნდა ვთქვათ, რა იყო პროტესტის მიზანი, მაგალითად, ის, რომ მათი აზრია, რომ დასავლეთიდან მოდის ყოველგვარი გარყვნილება და ა.შ.”

ნინა ივანიშვილის თქმით, თუკი პირდაპირ ეთერში გადაიცემა რადიკალური ჯგუფების ორგანიზებული აქცია, სადაც მედიისთვის წინასწარ არის ცნობილი, რომ მოსალოდნელია ჰომოფობიური განცხადებების გაკეთება, აუცილებელია, რომ ჟურნალისტები იყვნენ სათანადოდ მომზადებულები:

“ჩვენ ხომ ზუსტად ვიცოდით, გასული კვირის აქციებზე რას იტყოდნენ ამ აგრესიულად განწყობილი ჯგუფის წარმომადგენლები, ამიტომაც პირდაპირ ეთერში ჩართვის დროს ჟურნალისტს ხელში უნდა ეჭიროს შესაბამისი კონტრარგუმენტები, დოკუმენტები, ხოლო სტუდიაში მყოფი წამყვანი უნდა ხსნიდეს, რომ ამ ჯგუფის წარმომადგენლები კი ამბობენ, რომ, მაგალითად, ჰომოსექსუალობა ავადმყოფობაა, მაგრამ რეალურად ამა და ამ დოკუმენტის მიხედვით, ეს არ არის ავადმყოფობა და ა.შ.”

გააშუქებდა თუ არა თავად, როგორც პროდიუსერი პირდაპირ ეთერში, მაგალითად, ლევან ვასაძის გამოსვლას აქციაზე? - ამ კითხვაზე ნინა ივანიშვილი გვპასუხობს, რომ არა, თუმცა არ არის დარწმუნებული, მიიღებდა თუ არა ასე სწორ გადაწყვეტილებას:

“თუნდაც იმიტომ არ დავუთმობდი ლევან ვასაძეს პირდაპირ ეთერს, რომ არ ეთქვა, აბა, ახლა კომბლები მოიმარჯვეთ ხელში და წამოდით, გავანადგუროთ და დავარბიოთ ეს კინოთეატრი და იქ მყოფი ხალხი”.

მისი თქმით, როდესაც მსგავსი სირთულის წინაშე აღმოჩნდებოდა ხოლმე, როდესაც როიტერში მუშაობდა პროდიუსერად, საპროტესტო აქციას პირდაპირ ეთერში 2-3 წუთის დაგვიანებით გადასცემდა:

“2 წუთს ვწერდი და თუ რაღაცა კატეგორიულად მიუღებელი და საზოგადოებისთვის საფრთხის შემადგენელ მოწოდებას გავიგონებდი, იქ ვწყვეტდი და ვაკეთებდი ჩართვას. ეს გამიკეთებია არაერთხელ იმიტომ, რომ მთავარია ჩვენთვის, რომ უნდა მივაწოდოთ ინფორმაცია საზოგადოებას, საზოგადოებამ უნდა იცოდეს, რა ტიპის პოლიტიკური ჯგუფები არსებობს ქვეყანაში, რამდენად საშიშია თუ არაა საშიში, ან მისაღებია თუ არაა მისაღები მათთვის, ეს უფლება აქვს საზოგადოებას, იცოდეს რა ხდება მის ქვეყანაში, მაგრამ ამავდროულად უნდა დავიცვათ ის სტანდარტი, რომ არავითარ შემთხვევაში არ მოხდეს ფიზიკური ძალადობა პირდაპირ ეთერში და ამან არ გაამწვავოს სიტუაცია”.

ზოგადად, როდესაც მედია რადიკალური ჯგუფების მიერ ორგანიზებული აქტივობების პირდაპირ ეთერში გაშუქების გადაწყვეტილებას იღებს, მას გააზრებული უნდა ჰქონდეს ის ეთიკური დილემები, რაც ასეთ დროს წარმოიშობა, ესენია: ჰომოფობიის, ქსენოფობიის ან სხვა სახის დისკრიმინაციის წამახალისებელი კონტენტის ტირაჟირება, ძალადობისკენ მოწოდებები და ყალბი ინფორმაცია.
სავარაუდო მსხვერპლი არასრულწლოვნის ირიბი იდენტიფიცირება მედიის ნაწილში

8 ნოემბერს, ხარაგაულის ერთ-ერთ სოფელში, მოსწავლესთან გარყვნილი ქმედების ბრალდებით სკოლის მასწავლებელი  დააკავეს. 11 და 12 ნოემბერს, ამბავი  მედიის ფოკუსში მოხვდა და მაუწყებლებისა და ონლაინ გამოცემების ნაწილში, პრობლემურად გაშუქდა.  "იმედისა" და "რუსთავი 2-ის" სიუჟეტებში სავარაუდო მსხვერპლის ირიბი და ბრალდებულის პირდაპირი იდენტიფიცირება მოხდა. 

"იმედმა"  თავის მასალაში დაუფარავად აჩვენა სკოლის დირექტორი და ბრალდებულის ოჯახის წევრები, რითაც ბრალდებულის პირდაპირი და არასრულწლოვნის ირიბი იდენტიფიცირება მოხდა.

"რუსთავი 2-მა" ამბის გაშუქებისას ბრალდებულის სახელი და გვარი დაასახელა და მაყურებელს მისი ფოტოები აჩვენა.  გარდა ამისა,  "იმედის" მსგავსად, ეთერში დაუფარავად აჩვენა ბრალდებულის ოჯახის წევრების კომენტარები.  ამგვარი დეტალების გასაჯაროებამ კი სავარაუდო მსხვერპლის იდენტრიფიცირებაც შესაძლებელი გახადა. 

ონლაინ გამოცემების ნაწილმა, მაუწყებლებისგან განსხვავებით, ამ თემაზე მომზადებულ მასალებში სოფლის სახელწოდება დაასახელა.  მედიებს მასწავლებლის ვინაობა ღიად არ დაუსახელებიათ, თუმცა დაწერეს  რომელ საგანს ასწავლის იგი და რომელ კლასშია არასრუწლოვანი. 

 კრიმინალის გაშუქების სახელმძღვანელო წესებში,  რომელიც საქართველოს ჟურნალისტური ეთიკის ქარტიის მიერაა მომზადებული, ცალსახად არის აღნიშნული, რომ კრიმინალურ ისტორიებში მონაწილე, დაზარალებული, ბრალდებული და მსჯავრდებული ან/და თვითმხილველი არასრულწლოვნების იდენტიფიცირება დაუშვებელია.

ბავშვთა საკითხების გაშუქების სახელმძღვანელო კი გვეუბნება, რომ ბავშვის ვინაობის დაფარვა აუცილებელია, როდესაც იგი რაიმე ფორმით არის დაკავშირებული სექსუალურ ძალადობასთან.  ასევე, სახელმძღვანელო მიუთითებს მედიებს გაითვალისწინონ, რომ “ბავშვის სახის დაფარვა არ არის საკმარისი მისი სრულად არაიდენტიფიცირებისთვის, ხშირად მისი ამოცნობა შესაძლებელია გარემოს აღწერით, ან სხვა რესპონდენტების იდენტიფიცირებით.”

გარდა იმისა, რომ არასრულწლოვნის იდენტიფიცირება დაუშვებელია, პრობლემურია ბრალდებულის იდენტიფიცირებაც. მისი ვინაობის გასაჯაროება განსაკუთრებით სარისკოა მაშინ, როდესაც საქმე ასეთ ბრალდებას ეხება. კრიმინალის გაშუქების სახელმძღვანელო გვეუბნება, რომ ბრალდებულის შესახებ ინფორმაციის გავრცელებამ შესაძლებელია გამოიწვიოს აგრესია საზოგადოებაში როგორც მის, ისე მისი ახლობლების მიმართ:

“როცა საქმე ეხება პედოფილიას, ან სექსუალურ ძალადობას, მაშინაც კი, როცა საგამოძიებო უწყებები ასახელებენ ბრალდებულის ვინაობას, მედიამ თავი უნდა შეიკავოს მათი იდენტიფიცირებისგან. გარდა იმ შემთხვევისა, როცა არსებობს განსაკუთრებულად მაღალი საჯარო ინტერესი,” - ვკითხულობთ კრიმინალის გაშუქების სახელმძღვანელო წესებში.

რადიკალური ჯგუფები მედიის ფოკუსში - ტერმინები და გაშუქების სიხშირე

ბოლო რამდენიმე დღეა, საქართველოში, ქვიარ თემატიკაზე შექმნილი დრამის , “და ჩვენ ვიცეკვეთ” საპრემიერო ჩვენებების გამო, მედიის დღის წესრიგში ხშირად ხვდებიან სხვადასხვა რადიკალური ჯგუფები, რომლებიც ძალადობრივი მოწოდებებით გამოირჩევიან და ფილმის ჩვენებების ჩაშლას გეგმავენ. ასეთი ძირითადად სამი ჯგუფია: „ქართული მარში“, გურამ ფალავანდიშვილის „ბავშვთა უფლებების დაცვის საზოგადოება“ და ლევან ვასაძე და მისი მხარდამჭერები. “მედიაჩეკერი” დაინტერესდა, როგორ უნდა გააშუქოს მედიამ მათთან დაკავშირებული საკითხები ისე, რომ ხელი შეუწყოს საზოგადოების ინფორმირებას და ამავდროულად, უნებურად არ იქცეს ამგვარი ადამიანების თუ ჯგუფების მოკავშირედ.

“ჟურნალისტიკა არ არის მათემატიკა, სადაც მზა ფორმულები არსებობს”, - ასე იწყებს “მედიაჩეკერთან” საუბარს მედიაანალიტიკოსი, ლაშა ქავთარაძე, რომელიც ამავე დროს არის ავტორი სახელმძღვანელოსი “ძალადობრივ ექსტრემიზმთან დაკავშირებული საკითხების გაშუქება” და მიმდინარე წელს ამ საკითხების კვლევას დიდი დრო დაუთმო.

იგი ამბობს, რომ ჟურნალისტებმა უნდა აიღონ პასუხისმგებლობა იმაზე, რომ საკუთარი სინდისისა და მაყურებლის წინაშე მაქსიმალურად პატიოსნად შეაფასონ ცალკეული სუბიექტები და სწორედ ამ შეფასებაზე დაყრდნობით მოიხსენიონ ისინი:

“პირველ რიგში, ალბათ უმჯობესი იქნება, თუკი ჟურნალისტები თავიანთ სახელს დაარქმევენ ყველა იმ სუბიექტს, ვინც ამ პროცესებშია ჩართული. მაგალითად, თუკი ადამიანები ძალადობრივ მოწოდებებს აკეთებენ, მედიამ არ უნდა შეუნახოს ასეთ რესპონდენტებს ნამუსი და უნდა თქვას, რომ ისინი ძალადობის წამქეზებლები არიან. თუკი ისინი გარკვეული სოციალური ჯგუფის დისკრიმინაციის წამახალისებელ განცხადებებს აკეთებენ, მედიამ უნდა უთხრას მაყურებელს/მკითხველს ამის შესახებ. თუმცა, დიდია იმის საფრთხეც, რომ გაშუქებისას გარკვეულ განზოგადებებს და გამარტივებას ჰქონდეს ადგილი, რაც ვფიქრობ, რომ მაქსიმალურად უნდა აირიდონ ჟურნალისტებმა თავიდან”.

იმ ჯგუფებს, რომლებიც ფილმის საპრემიერო ჩვენებების ჩაშლით იმუქრებიან, ონლაინმედიის უმეტესობა ჰომოფობიურად განწყობილ ჯგუფებად მოიხსენიებს.

“ამ შემთხვევაში, იქიდან გამომდინარე, რომ ჰომოფობიური შინაარსის განცხადებებს ავრცელებენ, მოვიხსენიებთ, როგორც ჰომოფობიური ჯგუფის წარმომადგენლებს და ანტილიბერალური განწყობების მატარებელ ადამიანებს”, - ამბობს ონლაინგამოცემა On.ge-ს რედაქტორი გელა ბოჩიკაშვილი და ამატებს, რომ მათი სარედაქციო დამოკიდებულებაა მედიამ თავისი სახელი დაარქვას ყველაფერს.

On.ge-ს მსგავსად, ამ ჯგუფებს ჰომოფობიურად განწყობილ ჯგუფებად მოიხსენიებს ონლაინმედია “პუბლიკაც”.

“ვმსჯელობდით რედაქციაში და ასე შევთანხმდით”, - გვეუბნება გამოცემის მთავარი რედაქტორი ლიკა ზაკაშვილი.

“ასეთ სიტუაციებში, ჩვენ მაქსიმალურად ვცდილობთ დავიცვათ სიზუსტე და ნაკლებად ვიხმაროთ შეფასებები. უშუალოდ დავასახელოთ ორგანიზაციების სახელწოდებები. შევთანხმდით, რომ მინიმალური შეფასებები და მაქსიმალურად სახელწოდებები გამოვიყენოთ”, - ამბობს “რადიო თავისუფლების” საქართველოს ბიუროს ხელმძღვანელი ნინო ჯაფიაშვილი და ამატებს, რომ გაშუქებისას, განსაკუთრებით თუ ეს პირდაპირი ეთერის (ე.წ. ლივე) რეჟიმში ხდება, შესაძლოა რამდენჯერმე მოუწიოთ აღნიშვნა, რომ ემიჯნებიან ჰომოფობიურ, ქსენოფობიურ, სიძულვილის შემცველ გამონათქვამებს.

იმის გამო, რომ საპრემიერო ჩვენება დღეს იმართება და მისი ჩაშლის მსურველ პირთა ჯგუფებიც დილიდან განსაკუთრებით გააქტიურდნენ, ფაქტობრივად მთელი დღეა ისინი მედიის ფოკუსში არიან.

“მედია მნიშვნელოვანი რესურსია ზოგადად პოლიტიკური აქტორებისთვის, მაგრამ ასეთი რადიკალური ჯგუფებისთვის, რომელთაც არ გააჩნიათ საკმარისი რესურსი რეკლამისათვის, მედია ორმაგად უფრო მნიშვნელოვანია. ამიტომ როგორც კი გადაწყვეტენ, რომ მიწისქვეშეთიდან ამოვიდნენ, ისინი მედიის ყურადღების მიქცევას ნებისმიერ ფასად ცდილობენ”, - ვკითხულობთ სახელმძღვანელოში “ძალადობრივ ექსტრემიზმთან დაკავშირებული საკითხების გაშუქება”.

ამ სახელმძღვანელოს ავტორი ლაშა ქავთარაძე ამბობს, რომ საზოგადოების ეს ნაწილი უნდა მოხვდეს მედიის ფოკუსში და ეს საკამათო თემა არ არის, ვინაიდან ისინი ობიექტურად არსებობენ და აქვთ თავიანთი სათქმელი, ისევე არიან ნაწილები ჩვენი საზოგადოების, როგორც სხვა. მაგრამ, მედიამ უნდა შეძლოს გონივრული ზღვარი დაიცვას მათი გაშუქებისას და უნებურად არ გახდეს მათი მოკავშირე. მისივე თქმით, მედიის ყურადღების აქცენტი იმაზე უნდა იყოს გადატანილი როგორ შეიძლება დაპირისპირების თავიდან აცილება, რატომ არის მიუღებელი საზოგადოების ერთი ჯგუფის მიერ მეორე ჯგუფისათვის თვითნებურად და უსაფუძვლოდ რაღაცების აკრძალვა.

“განსხვავება ის არის, რომ მათი ქმედებები თუ მოწოდებები შესაძლოა საფრთხეს უქმნიდეს საზოგადოების სხვა წევრებს. ამიტომაც მნიშვნელოვანია, რომ მედიამ დაიცვას გარკვეული „დიეტა“ მათი გაშუქებისას. წინააღმდეგ შემთხვევაში, შესაძლოა მედია უბრალო გამტარად იქცეს ძალადობის მომწოდებლებისათვის, რათა მათ შეძლონ თავიანთი მესიჯის უფრო ფართოდ გავრცელება. არავითარი საჭიროება არ დგას იმისა, რომ ცალ-ცალკე ნიუსები მიეძღვნას ბრეგაძის, ფალავანდიშვილის, ვასაძის, ლორთქიფანიძის და ა.შ. გაკეთებული განცხადებების თითოეულ აბზაცს. ამით მედია, ასე რომ ვთქვათ, ჭარბ ხმაურს ქმნის, სიტუაციას ამძაფრებს, ძალადობისაკენ მომართულ ადამიანებს უფრო აქეზებს, ხოლო ძალადობის ობიექტებს კი თრგუნავს, ვინაიდან სიტუაციას ისე წარმოაჩენს თითქოს ჩვენს რეალობაში მხოლოდ ძალადობისაკენ მომართული ადამიანები არსებობენ, რომლებიც მზად არიან, რომ ნებისმიერ დროს თავს დაესხან ამა თუ იმ ჯგუფს”, - ამბობს იგი.

“ის, რომ ეს ჯგუფები აქტიურობდნენ და მედიამ უბრალოდ არ შეიმჩნიოს, მგონია, რომ არასწორი იქნება. On.ge-ს ახალ ამბებში ყველგან ჩანს ჩვენი დამოკიდებულება და პოზიცია. ეს აქცია როგორც კი დაანონსდა, ხაზგასმა მოხდა იმის, რომ არიან ჰომოფობიური ჯგუფის წარმომადგენლები, არ იზიარებენ ლიბერალურ ღირებულებებს და ა.შ”, - გვეუბნება გელა ბოჩიკაშვილი.

“ძირითადად, ჩვენი ყურადღების ცენტში ექცევა ამ ჯგუფების მიერ გაჟღერებული ის განცხადებები, რომლებზეც ვფიქრობთ, რომ პირდაპირ კანონდარღვევებზე მიანიშნებს და რომლებზეც შესაბამის უწყებებს უნდა ჰქონდეთ რეაგირება”, - გვეუბნება ლიკა ზაკაშვილი.

“ბევრი ვიმსჯელეთ, გვქონოდა თუ არა პირდაპირი ჩართვები. შევთანხმდით, რომ რადგან ჩვენი სარედაქციო პოლიტიკით წლების მანძლზე ცხადია, არ ვახდენთ ჰომოფობიის, ქსენოფობიის, სიძულვილის ენის ტირაჟირებისთვის, ჩვენ შეგვიძლია საჯარო ინტერესიდან გამომდინარე, ერთჯერადად გავაშუქოთ ხოლმე ისეთი მოვლენები პირდაპირ ეთერში, რომელიც კარგად წარმოაჩენს სხვადასხვა ჯგუფების რადიკალურ მიდგომებს, გეგმებს და მეთოდებს, თუ ეს პირდაპირი ჩართვები, რა თქმა უნდა, არ უქმნის საფრთხეს სხვა ჯგუფებს”, - ამბობს ნინო ჯაფიაშვილი.

მიდგომა, რომ მსგავსი ჯგუფები არ გაშუქდეს, არც მედიებს აქვს და ამას არც ზემოთნახსენები სახელმძღვანელო ამბობს. პირიქით, სახელმძღვანელო ცალსახად უთითებს, რომ ძალადობრივი ჯგუფების გაშუქების თავიდან არიდება პრობლემას სულაც არ მოაგვარებს. მთავარი კითხვა, რასაც ასეთ შემთხვევაში, რედაქციამ და ჟურნალისტმა უნდა უპასუხოს, არის ის - როგორ გააშუქოს მსგავსი ჯგუფები და იქვე ახსნილია, რომ კონტექსტის მიწოდება ასეთ დროს, ძალიან მნიშვნელოვანია.


სარედაქციო შენიშვნა: კითხვებით, რა ტერმინებით მოიხსენიებენ იმ პირთა ჯგუფებს, რომლებიც საპრემიერო ჩვენებების ჩაშლას გეგმავენ და როგორია მათი სარედაქციო მიდგომა - რა შემთხვევაში უთმობენ ეთერსა და სივრცეს მსგავს დაჯგუფებებს, “მედიაჩეკერმა” სტატიაში ციტირებული გამოცემების გარდა ასევე მიმართა სხვა ონლაინგამოცემებსა და ნაციონალურ მაუწყებლებს, თუმცა, იმის გამო, რომ დღეს მედიას ფაქტობრივად საგანგებო რეჟიმში უწევს მუშაობა, საინფორმაციო სამსახურებსა და რედქტორებს ინტერვიუსთვის დროის გამოყოფა გაუჭირდათ.

სტატიის მთავარ ფოტოდ გამოყენებულია საზოგადოებრივი მაუწყებლის ფოტო

 

იმედის “არენა” - დითირამბები ივანიშვილისთვის
  • ბიძინა ივანიშვილის უპრეცედენტო მასშტაბის საქველმოქმედო ინვესტიცია;
  • რუსთაველმა თქვა, “რასაცა გასცემ შენია, რაც არა დაკარგულიაო” და ამის გამოხატულება არის ბიძინა ივანიშვილი;
  • განსაკუთრებული აღნიშვნის ღირსია ბიძინა ივანიშვილის წვლილი, რომელიც მან შეიტანა ეკლესია-მონასტრების და კულტურული მემკვიდრეობის აღდგენის საქმეში;
  • ბატონი ბიძინა განსაკუთრებულ ყურადღებას იჩენს სიძველეებისადმი;
  • ის, რაც 30 წელი ვერ გააკეთა სახელმწიფომ და ბიზნესმა, ერთი ადამიანის ძალისხმევით კეთდება...
ეს ამონარიდებია “ტელეიმედის” ეთერში, 5 ნოემბერს გასული ახალი გადაცემიდან, სახელწოდებით “არენა”. მთელი გადაცემა, საერთშო ჯამში, 2 საათზე მეტი დრო, სწორედ ბიძინა ივანიშვილისადმი დითირამბებს მიეძღვნა დაახლოებით იმ სტილში, როგორც ამას აკეთებდა საბჭოთა ბელადებზე - “ვრემია”, პუტინზე - ტელეკომპანია “როსია” ან ჩრდილო კორეის ტელევიზია - კიმ ჩენ ინზე.

ეს სტილი გულისხმობს ერთხმად ბელადის ქებას, როდესაც ფაქტობრივად არ არის წარმოდგენილი განსხვავებული აზრი. განსხვავებული აზრის გაჟღერების სიმულაციას ქმნიდა “არენაში” ანალიტიკოს ნიკა ჩიტაძის მონაწილეობა.

რატომ იყო ეს სიმულაცია?

გადაცემის მესამე ბლოკი დაეთმო რუბრიკას “მედიარენტგენი”, რომლის ამოცანად წამყვანმა მაყურებელს დაუსახელა “ფეიკ ნიუსების” გამოვლენა და ამაზე “სიმართლის დაპირისპირება”.

მედიარენტგენში გაატარეს “მთავარი არხისა” და “ფორმულას” ჟურნალისტების მიერ მომზადებული მასალები აბასთუმანში ბიძინა ივანიშვილის პროექტებზე. გამოაცხადეს, რომ ეს მედიასაშუალებები არიან “ნაციონალური მოძრაობის” მხარდამჭერები, რომლებმაც “დაიწყეს შეტევა ბიძინა ივანიშვილზე”.

ამ “შეტევას” “კონტრშეტევით” უპასუხა ტელეიმედმა და გადაცემაში სამნაწილიანი ფილმი შემოგვთავაზა, რომელიც მიეძღვნა ბიძინა ივანიშვილის, როგორც აბასთუმნის ამღორძინებლის წარმოჩენას.

ფილმი იწყება ჟურნალისტის ასეთი ტექსტით:

“ნაციონალური მოძრაობის” და მისი განაყოფების, ასევე, მათი მედიარუპორების ქცევის წესი, ერთგვარი Modus Operandi ყოველთვის იყო სიცრუე და ძალადობა. ნაცმოძრაობის მიერ ტირაჟირებული ტყუილების დიდი ნაწილი ბიძინა ივანიშვილზეა. ამოცანაა, რაც შეიძლება დიდი და უტიფარი ტყუილით შეცდომაში შეიყვანონ საზოგადოება, შენებას ნგრევა უწოდონ, ხოლო ქველმოქმედებას - ანგარება…

… მას შემდეგ, რაც სტრასბურგის განაჩენმა სააკაშვილს მიტაცებული ტელევიზია დააბრუნებინა, “რუსთავი 2-დან” წამოსული პროპაგანდისტი ჟურნალისტები ორი პარტიული ტელევიზიით დაესხნენ თავს აბასთუმნის პროექტს”.

ასეთი შესავალით ჟურნალისტი აპრიორი აცხადებს პროპაგანდისტებად და ნაციონალური მოძრაობის რუპორებად “მთავარი არხისა” და “ფორმულას” ჟურნალისტებს, თუმცა არ გვთავაზობს არგუმენტებს, რას ეფუძნება ასეთი შეფასება, რომელ კვლევას, რომელ მედიამონიტორინგს და ა.შ.

ამის შემდეგ ფილმი სამ ეპიზოდზე ამახვილებს ყურადღებას და ცდილობს ყალბ ინფორმაციად წარმოადგინოს ამ ეპიზოდებზე ზემოთ აღნიშნული არხების ჟურნალისტების მიერ მომზადებული მასალები.

პირველი ეპიზოდი ვრცლად მიმოიხილავს აბასთუმნის შემოვლითი გზის ამბავს. “არენის” ვერსიით, ჟურნალისტები ავრცელებენ ცრუ ინფორმაციას, როცა, რეალურად, სპეციალისტების ნაწილზე დაყრდნობით აცხადებენ, რომ შემოვლითი გზა, რომელიც ბორჯომ-ხარაგაულის ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე გაივლის, დააზიანებს ეკოსისტემას, საფრთხეს შეუქმნის იქ არსებულ ფლორას და ფაუნას.

“იმედის” მიერ მომზადებულ ფილმში რესპონდენტებად გვხვდებიან მხოლოდ ამ პროექტის განხორციელებაზე მომუშავე ან მისი განხორციელების მომხრე ადამიანები: საავტომობილო გზების დეპარტამენტის წარმომადგენელი, სოფლის მეურნეობის და გარემოს დაცვის სამინისტროს წარმომადგენელი, “გეოგრაფიკის” წარმომადგენელი, რომელიც მუშაობდა აბასთუმნის განვითარების გენგეგმის პროექტზე და ამ გეგმის ფარგლებში გადაწყდა, რომ საავტომობილო გზამ უნდა აუქციოს გვერდი აბასთუმანს და ა.შ. არ იყო წარმოჩენილი არც ერთი ოპონენტი, მათ შორის გარემოს დამცველი არასამთავრობო ორგანიზაციებიდან, რომლებიც ეჭვქვეშ აყენებენ შემოვლითი გზის გაკეთების აუცილებლობას, საუბრობენ გზის გაყვანის შედეგად შესაძლო საფრთხეებზე და ა.შ.

ანალოგიური დისბალანსი იყო სტუდიაში მოწვეულ სტუმრებს შორის. სტუმრები (სახელმწიფო უწყებების წარმომადგენლები) საუბრობდნენ, რომ ბაღდათი-აბასთუმნის გზა უნდა აშენდეს ისე, რომ ამ გზამ არ გაიაროს არც აბასთუმანზე და არც საირმეზე, რადგან ეს აუცილებელია კურორტებისთვის. თუმცა არ დასმულა შეკითხვები, თუ რა პრობლემებს უქმნის ეს გზები ამ კურორტებს? არსებობს თუ არა რაიმე კვლევა, რომელიც დაადასტურებდა, რომ სატრანსპორტო ემისიებით ჰაერის დაბინძურება საირმესა და აბასთუმნისთვის იმდენად მნიშვნელოვანი პრობლემაა, რომ აუცილებელია ეროვნული პარკი გაიჭრას? ვინ, როდის და რა კვლევის საფუძველზე გადაწყვიტა ის, რომ აბასთუმანში მხოლოდ ელექტრომობილებისთვის უნდა იყოს გადაადგილება შესაძლებელი?

უფრო მეტიც გადაცემის ერთ-ერთი სტუმარი, სოფლის მეურნეობის და გარემოს დაცვის მინისტრის მოადგილე ადასტურებს იმას, რაზეც ე.წ. ფეიკ სიუჟეტების ავტორებად მოხსენიებული ჟურნალისტები საუბრობენ, რომ გზის გაყვანის შედეგად მოიჭრება ხეები ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე; მოხდება ცხოველების მიგრაცია, მაგრამ მინისტრის მოადგილის თქმით, ეს ყველაფერი ისე უნდა გაკეთდეს, რომ მაქსიმალურად ნაკლები ზიანი მიადგეს პარკს. ოპონენტები კი სწორედ ამის გამო ეწინააღმდეგებიან ეროვნულ პარკში გზის გაჭრას, რომ არ მიადგეს მას ზიანი, რადგან გზის გაყვანის აუცილებლობა კვლევებით არ არის დასაბუთებული. ეს აზრი “იმედის” გადაცემაში არ გაჟღერებულა, ოპონენტად გამოცხადებულ ანალიტიკოს ნიკა ჩიტაძეს (რომელიც არ არის ეკოლოგიის, გარემოს დაცვის სპეციალისტი) კი წამყვანი უტრიალებდა კითხვას - აბასთუმანში რაც კეთდება, ეს ცუდია?

მეორე ეპიზოდი შეეხებოდა აბასთუმანში საჰაერო ფრენების აკრძალვას:

“ნაციონალმა ჟურნალისტებმა მოიგონეს პრობლემა, დაუკავშირეს ის ბიძინა ივანიშვილს, ჩართეს მორალურად გაკოტრებული ბიზნესმენი”, - ასეთი ფრაზებით ცდილობდა ტელეიმედი მომზადებული ფილმით მაყურებლის დარწმუნებას, რომ “ფეიკ ნიუსი” იყო ის, რომ “იკეტება ცა თვითფრინავებისთვის” და ეს ბიძინა ივანიშვილის ახირებით კეთდება. “იმედი” გვარწმუნებდა, რომ აბასთუმნის ობსერვატორიის და არა ბიძინა ივანიშვილის მოთხოვნით იცვლება საჰაერო მარშრუტები და რომ ეს მარშრუტი უფრო მისაღებია. ამ შემთხვევაშიც წარმოდგენილი იყო მხოლოდ სამთავრობო სექტორიდან რესპონდენტები და არც ერთი ოპონენტი, მათ შეეძლოთ ავიაციის საერთაშორისო ორგანიზაციიდან წარმოედგინათ ვინმეს პოზიცია, რომელიც მიუკერძოებლად აუხსნიდა საზოგადოებას, რეალურად შექმნის თუ არა პრობლემას მარშრუტის ცვლილება და ა.შ.

მესამე ეპიზოდი ეძღვნებოდა იმის ჩვენებას, თუ როგორი აღმშენებლობა მიდის აბასთუმანში, როგორი კმაყოფილია მოსახლეობა და როგორ აყალბებენ ამ მხრივ ინფორმაციას “ნაციონალური მოძრაობის” “მსახური” ჟურნალისტები.

სიუჟეტში აღნიშნულია, რომ ბიძინა ივანიშვილი აშენებს მაღალი კლასის სასტუმრო პარაგრაფს ტუბსაავადმყოფოს ადგილზე, ხოლო ფილტვის ცენტრი გააკეთა სხვა ადგილზე, რომელიც კერძო პირისგან შეიძინა. იმის საილუსტრაციოდ, რომ ივანიშვილ საუკეთესო ადგილი არ დაუსაკუთრებია სასტუმროსთვის, სადაც ადრე ტუბსაავადმყოფო იყო, “იმედის” ფილმი გვთავაზობს მოსაზრებას, რომ ახალი საავადმყოფოს ადგილი ჯერ კიდევ საბჭოთა პერიოდის კლიმატოლოგებმა მიიჩნიეს საუკეთესოდ. თუმცა არ ისმის კითხვა და არც პასუხია შესაბამისად, მაშინ რატომ არ ააშენეს საბჭოთა პერიოდში ამ საუკეთესოდ მიჩნეულ ადგილზე საავადმყოფო? ან თავად ბიძინა ივანიშვილმა რატომ არ ააშენა სასტუმრო ამ საუკეთესოდ მიჩნეულ ადგილზე?

გადაცემის ამ ნაწილში “იმედმა” შემოგვთავაზა აბასთუმანში აღმშენებლობით კმაყოფილი და აღფრთოვანებული მოსახლეობის კომენტარები. ეს პირველი შემთხვევა არ არის, როდესაც ტელეიმედი ივანიშვილის პროექტებს მსგავს სიუჟეტებს უძღვნის. აბასთუმანზე წინა თვეებში არაერთი მსგავსი პათოსის სიუჟეტი გადაიცა ტელეიმედით. “არენაში” კი აბასთუმნის პროექტამდე წყალტუბოს “აღორძინების” პროექტზე გვიამბეს. ხოლო “არენამდე” ივანიშვილის გეგმები და წყალტუბოს მოსალოდნელი აღორძინება “იმედის” სხვა გადაცემების მთავარ თემად იყო წარმოდგენილი.

გადაცემა “არენა” საპატრიარქოს თემით გაიხსნა, უფრო სწორად იმის ჩვენებით, თუ როგორ შეეცადა “ნაციონალური მოძრაობა” საეკლესიო გადატრიალების მოწყობას და როგორ აირიდა ეს ქვეყანამ თავიდან. გადაცემის ავტორები ცდილობდნენ მაყურებლის დარწმუნებას, რომ პეტრე ცაავა აწყობდა საეკლესიო გადატრიალებას, როდესაც სინოდის სხდომის დასრულების შემდეგ პატრიარქი “პიდარასტიასა” და “მამათმავლობაში” დაადანაშაულა. ხოლო პეტრე ცაავა მოქმედებს “ნაციონალური მოძრაობის” დაკვეთით, რომლის საილუსტრაციოდ გადაცემაში შემოგვთავაზეს ამონარიდი მისი ინტერვიუდან, სადაც ის საუბრობს ახალაიების ოჯახზე დადებით კონტექსტში, თუმცა იქვე ეხება გადაცდომების თემას. ამასთან, წარმოაჩენენ, რომ პეტრე ცაავა ხმას არ იმაღლებდა ენმ-ს მმართველობის დროს ადამიანის უფლებების დარღვევის ფაქტებზეო და აქედან გამომდინარე, ასკვნიან, რომ სწორედ ენმ-მ დაუკვეთა საეკლესიო გადატრიალება.

გადაცემის ამ ნაწილშიც არ ყოფილა წარმოდგენილი არანაირი განსახვავებული აზრი, მხოლოდ ამ იდეის გარშემო გაერთიანებული რესპონდენტები საუბრობდნენ შეთქმულების თეორიაზე, რომელიც ფორმალურადაც კი არ იყო დაბალანსებული.

გადაცემის სწორედ ამ პირველ, გამხსნელ ნაწილში შემოგვთავაზა “არენის” წამყვანმა ინტერაქტივის შეკითხვა: ვის ინტერესშია პატრიარქის დისკრედიტაცია - ხელისუფლების თუ ნაციონალური მოძრაობის? როგორც წესი, ტელემედიები ინტერაქტივს იყენებს იმ გადაცემებში, რომლებიც პირდაპირ ეთერში გადაიცემა. ეჭვი იმის შესახებ, რომ “არენა” ეთერში წინასწარ ჩაწერილი გადაცემით გავიდა, მას შემდეგ გაჩნდა, რაც ერთ-ერთმა სტუმარმა ნიკა ჩიტაძემ ფეისბუკში საჯარო დისკუსიის დროს დაწერა, რომ ის გადაცემაში სტუმრად მისული იყო წინა დღით და არა მაშინ, როცა გადაცემა ეთერში გავიდა. ამასთან, ჩანაწერი, რომელიც “იმედის” ვებგვერდზეა განთავსებული, ინტერაქტივის გამოსახულების გარეშეა ატვირთული, ხოლო ეთერში გასულ გადაცემას თან სდევდა ინტერაქტივის ცხრილი, რომლის მიხედვით, ინტერაქტივში მონაწილე 96.7% ფიქრობდა, რომ პატრიარქის დისკრედიტაცია “ნაციონალური მოძრაობის” ინტერესში იყო. ეს მონაცემები გადაცემის წამყვანს არ გამოუცხადებია, მან თქვა, რომ ინტერაქტივის შედეგები გამოსახული იყო ეკრანზე.

გადაცემის წამყვანმა გამსხნელ ტექსტში აღნიშნა, რომ კიბერშეტევის გამო პრობლემები შეექმნათ, თუმცა გადაცემა მაინც დათქმულ დროში გავიდა ეთერში. მას არ უთქვამს, რომ მაყურებელი გადაცემის ჩანაწერს უყურებდა ეთერში.