მედიის ეთიკური პრობლემები 2017 წელს
03.07.2018

 

მედიაჩეკერი იმ ეთიკური პრობლემების შესახებ მოგითხრობთ, რასაც აწყდებოდა მსოფლიო მედია 2017 წლის განმავლობაში. მათ შორისაა, არაზუსტი ინფორმაციის გავრცელება, შეცდომები სხვადასხვა გახმაურებულ დანაშაულში ბრალდებული პირების დასახელებისას, შეურაცხმყოფელი კომენტარები, რაც ქართულ მედიისთვისაც არ არის უცხო და საზოგადოებაშიც ხშირად გამოუწვევია დისკუსია.

Associated Press-ს კავშირი ნაცისტებთან

2017 წლის მაისში the Associated Press-მა გამოაქვეყნა გამოძიების შედეგები, რომლითაც დადასტურდა, რომ მეორე მსოფლიო ომამდე გამოცემას ნაცისტებთან ჰქონდა კავშირი, რაც გამოიხატებოდა იმაში, რომ დაქირავებული ჰყავდა რამდენიმე პრონაცისტი გერმანელი თანამშრომელი.

AP-მა აღიარა, რომ ნაციზმთან აფილირებული ფოტოგრაფები არ უნდა გამოეყნებინათ, თუმცა არ გაიზიარა მოსაზრება, რომ ნაცისტები გამოცემის ფოტოებს პროპაგანდისთვის იყენებდნენ. AP-მა თქვა, რომ გერმანული მედია AP-ს ფოტოებს უცვლიდა მინაწერებს შეცდომაში შემყვანი, შეურაცხმყოფელი ტექსტებით, AP კი არ უწევდა მათ წინააღმდეგობას. მათივე განმარტებით, ნაცისტური გერმანიის პროპაგანდისტები, მათ გერმანელ თანამშრომლებზე ზეწოლას ახდენდნენ. 1935 წელს AP-მ გაიზიარა ანტისემიტური წესები, რომლებიც ებრაელი თანმშრომლების დაქირავებას კრძალავდა. ეს კი გამოიხატა იმაში, რომ რედაქცია ექვს ებრაელ ადგილობრივ თანამშრომელს გერმანიის დატოვებასა და ახალი სამსახურის მოძიებაში დაეხმარა.

(ამ თემაზე ასევე შეგიძლიათ იხილოთ: როგორ თანამშრომლობდა „ესოშიეითიდ პრესი“ ნაცისტებთან)

შეურაცხმყოფელი მასალები

2017 წელს მედიასაშუალებებმა არაერთი შეუსაბამო, შეურაცხმყოფელი და არასწორი მასალა გაავრცელეს. მაგალითად, The Huffington Post-მა ჯერ გამოაქვეყნა, შემდეგ კი წაშალა ბლოგპოსტი, რომელშიც ნათქვამი იყო, რომ ტრამპის მხარდამჭერები სიკვდილს იმსახურებდნენ. Barstool Sports-მა სიმსუქნის გამო მომღერალ რიჰანას დასცინა. Cleveland რადიოს წამყვანი ამტკიცებდა, რომ Cleveland Browns-ის მოთამაშე ნარკოტიკების მომხმარებელი იყო. A Montreal Gazette-ის სპორტულმა რეპორტიორმა ტვიტერზე დაწერა, რომ შანია ტვეინი მაწანწალას ჰგავდა და ა.შ. საკუთარი მასალის, ჟურნალისტისა, თუ კომენტარის გამო ბოდიში არაერთმა გამოცემამ მოიხადა ან საკუთარი თანამშრომლის მიმართ დისციპლინური სასჯელი გამოიყენა. მსგავსმა მაგალითებმა 2018 წელს ერთგვარ კამპანიას დაუდო საფუძველი - “დაფიქრდი, ვიდრე რამეს გააზიარებ ან ტვიტერზე დაწერ”.

ომბუდსმენის როლის ცვლილება

სახალხო დამცველები, ე.წ. საზოგადოებრივი/სახალხო რედაქტორები, როგორც წესი, წარმოადგენენ საზოგადოებას საინფორმაციო გამოშვებებში, პასუხობენ წარმოქმნილ კითხვებს, საჩივრებს და ა.შ. თუმცა, 2017-მა წელმა აჩვენა, რომ მსოფლიო მასშტაბით, მათ შორის ამერიკულ საინფორმაციო გამოშვებებში, ომბუდსმენის როლის ერთგვარი ცვლილება მოხდა და მათ პოზიციები დაკარგეს.

2017 წლის მაისში, the New York Times-მა მოულოდნელად გააუქმა საზოგადოებრივი/სახალხო რედაქტორის თანამდებობა და გამოცემის მეექვსე ასეთი რედაქტორი ლიზ სპეიდი სამსახურიდან გაათავისუფლა. რამდენიმე თვით ადრე იგივე გააკეთა the Kansas City Star-მაც. მიუხედავად ამისა, PBS-მა ამ პოზიციის შენარჩუნება გადაწყვიტა და 2017 წლის სექტემბერში საზოგადოებრიცი რედაქტორის თანამდებობაზე მადჰულიკა სიკა დაიქირავა.

ომბუდსმენის დაქირავება გადაწყვიტა გერმანიის ყველაზე კითხვადმა გაზეთმა Bilt-მა. გამოცემამ ეს გადაწყვეტილება, მიგრანტების გაუპატიურების შესახებ გავრცელებული ყალბი ამბის შემდეგ გადაწყვიტა. უფრო მეტი გამჭვირვალობისთვის ომბუდსმენი დაიქირავა Nigeria’s Premium Times-მაც.

შეცდომები სხვადასხვა დანაშულში ბრალდებული პირების დასახელებისას ახალ ამბებში

ნებისმიერი ახალი ამბის გაშუქებისას ყველა ისწრაფვის, რომ იყოს პირველი, რასაც ხშირად შეცდომები ახლავს. ბოლო რამდენიმე წლის განმავლობაში უამრავი მაგალითი იყო იმისა, როდესაც საინფორმაციო გამოშვებებში მნიშვნელოვანი ღირებულების მქონე ამბების გაშუქებისას საქმესთან კავშირში მყოფი პირების ვინაობა არასწორად გაჟღერდა, ან სულაც მათ მიმართ არასწორი ბრალდება გაისმა.

მაგალითად, the Daily Beast-მა ქუებექში მომხდარ აფეთქებაში ეჭვმიტანილი ორი პირი არასწორად დაასახელა. ბრიტანულმა მეოთხე არხმა კი უესტმისტერის ტერორისტულ თავდასხმაში ბრალდებულის შესახებ არასწორი ინფორმაცია გაავრცელა. იგივე გააკეთა Gateway Pundit-მა, როდესაც ლას-ვეგასში მომხდარი მასშტაბური მკვლელობა შეცდომით სრულიად სხვა პირს დაუკავშირა.

მოსმენების სკანდალი გრძელდება

თითქმის შვიდი წელი გავიდა, მას შემდეგ რაც უკანონო სატელეფონო მოსმენების სკანდალის შემდეგ რუპერტ მერდოკის გამოცემა News of the World დაიხურა, თუმცა მოსმენების სკანდალი მაინც გრძელდება. 50-მა მოქალაქემ News UK-ის მოსმენების გამო უჩივლა. ელისაბეტ ჰარლიმ Trinity Mirror-ს, რომელიც Daily Mirror -ის გამომცემელიცაა, წლების განმავლობაში, მისი სატელეფონო ზარების უკანონო მოსმენის გამო სასამართლო დავა მოუგო.

Online კომენტარების სექცია თანდათან ქრება

გამოცემების მიერ საკუთარი მასალების ქვემოთ Online კომენტარებისთვის განკუთვნილი სივრცე თანდათან ქრება. 2017 წელს ასე არაერთი მედიასაშუალება მოიქცა.

მაგალითად, “შეურაცხმყოფელი და დამამაცირებელი” კომენტარების გამო ეს ფუნქცია საერთოდ გააუქმა MSN-მა. იგივე გააკეთა, the Bozeman Daily Chronicle-მ, the Irish Independent, Crain’s Chicago Business და NPR-მა. მაგალითად Al Jazeera-მ კომენტარების ფუნქციის გაუქმების მიზეზად “რასიზმი, ფანატიზმი და სექტანტიზმი” დაასახელა.

BuzzFeed-მა ტრამპის რუსული დოსიე გამოაქვეყნა

2017 წლის იანვარში BuzzFeed-მა დოსიე გამოაქვეყნა, რომელიც ტრამპის რუსული კავშირების შესახებ სავარაუდოდ არასწორ ინფორმაციას შეიცავდა. მასალამ ჟურნალისტური ეთიკის კუთხით მაშინვე კითხვის ნიშნები გააჩინა და ცილისწამების შესახებ მალევე სასამართლო დავაც დაიწყო. მიუხედავად ამისა, მასალას თავისი გრძელვადიანი უარყოფითი ეფექტი მაინც ექნება.

საჯარო ინტერესი ინფორმაციულად ღირებული ძველი ამბების გაშუქებისას

როდესაც საინფორმაციო ავანსცენაზე ჩნდება შედარებით უცნობი პერსონა, როგორ უნდა მოიქცეს მედიასაშუალება? რა ინფორმაცია უნდა გაჟღერდეს და რა დარჩეს ყურადღების მიღმა? ეს კითხვები განსაკუთრებით აქტუალური მას შემდეგ გახდა, რაც გაერთიანებული ავიახაზების ფრენისას ექიმი დეივიდ დაო თვითმფრინავიდან გაათრიეს. ინციდენტის ავმსახველი ვიდეო ინტერნეტ სივრცეში ვირუსულად გავრცელდა. The Courier-Journal-ის მიერ 10 წელზე მეტი ხნის წინ ნასამართლეობის შესახებ ინფორმაციის გავრცელებამ გაააქტიურა კითხვა, იყო თუ არა სწორი მისი წარსული შესახებ დეტალების გამჟღავნება.

სამუშაო ადგილზე ქცევის წესები

თუკი გამოქვაბულში არ ცხოვრობთ, ალბათ, გაგიგიათ იმ ცნობილი ადამიანების შესახებ, რომლებსაც საკუთარი ქცევის გამო ახსნა-განმარტებების კეთება მოუხდათ. სამუშაო ადგილზე შეუსაბამო ქცევის გამო, 2017 წელს სამსახური არაერთმა ცნობილმა ჟურნალისტმა და რეპორტიორმა დაკარგა. ასე იყო the New Yorker-ის, BuzzFeed-ისა და NPR-ის თანამშრომლების შემთხვევაში. უმეტესობამ სამსახური ყოფილი ან ამჟამინდელი თანამშრომლების სექსუალური შევიწროებისთვის დაკარგა.

მსგავსი ფაქტი უკვე დაფიქსირდა 2018 წელსაც, the Washington Post-მა სამუშაო ადგილზე შეუსაბამო ქცევისთვის, საკუთარ რეპორტიორ ჯოელ აკენბაკს უფლებამოსილება 90 დღით შეუჩერა.

წყარო: imediaethics.org

ავტორი : ნატალია ვახტანგაშვილი;
კომენტარი, რომელიც შეიცავს უხამსობას, დისკრედიტაციას, შეურაცხყოფას, ძალადობისკენ მოწოდებას, სიძულვილის ენას, კომერციული ხასიათის რეკლამას, წაიშლება საიტის ადმინისტრაციის მიერ

ასევე იხილეთ

აჭარა TV-ის დირექტორის იმპიჩმენტის მოთხოვნით „მე მიყვარს ბათუმის“ აქტივისტმა შიმშილობა დაიწყო
აჭარის ტელევიზიის დირექტორის, გიორგი კოხრეიძის გადადგომის მოთხოვნით, საზოგადოებრივი მოძრაობა „მე მიყვარს ბათუმის“ აქტივისტმა, ალექსანდრე მილორავამ შიმშილობა დაიწყო. აქტივისტმა დღეს, 29 მაისს მაუწყებლის წინ კარავი გაშალა და განაცხადა, რომ მხოლოდ მოთხოვნის დაკმაყოფილების შემთხვევაში შეწყვეტს შიმშილობას.

“მივმართავთ აჭარის საზოგადოებრივი მაუწყებლის ბორდს, დააყენოს დირექტორის იმპიჩმენტის საკითხი და გადააყენოს ის დაკავებული თანამდებობიდან. Ამ მოთხოვნით მე დღეიდან ვიწყებ შიმშილობას და აქვე მინდა აღვნიშნო, რომ აუცილებლად უნდა დაბრუნდეს ყველა ის ჟურნალისტი, რომელიც გათავისუფლდა კოხრეიძის დირექტორად დანიშვნის შემდეგ”,- განაცხადა მან აჭარის ტელევიზიასთან საუბრისას.

ტელევიზიასთან დირექტორის, გიორგი კოხრეიძის გადადგომის მოთხოვნით, საზოგადოებრივმა მოძრაობამ – „მე მიყვარს ბათუმი“ აქციამაუწყებლის შენობის წინ 26 მაისსაც გამართა.


ფოტო: რადიო თავისუფლება
ტელეკომპანია „მთავარ არხს
ტელეკომპანია „მთავარ არხს” ორი ახალი მეწილე ჰყავს - უკრაინის მოქალაქე ბაკურ ჯახაია და აშშ-ის მოქალაქე თეიმურაზ ვასილიძე. ახალი მეწილეები ჯამში არხის 38%-ს ფლობენ.

22 მაისს საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული ცვლილებებით, ნიკა გვარამიამ თავისი წილის 37% ბაკურ ჯახაიას 37 000 ლარად გადასცა. თეიმურაზ ვასილიძემ კი წილის 1% კახაბერ ანჯაფარიძისგან 1000 ლარად იყიდა.

გარდა აღნიშნული ცვლილებებისა, საჯარო რეესტრის მიხედვით, ტელეკომპანიაში სხვა ცვლილებებიც იგეგმება, თუმცა ამ დროისთვის განაცხადებებზე სარეგისტრაციო წარმოების ვადის დინება შეჩერებულია და ცვლილებები რეესტრში საბოლოოდ ასახული არ არის.

ამ ეტაპზე ტელეკომპანია “მთავარი არხის” წილს სულ 8 ადამიანი ფლობს. საჯარო რეესტრის მიხედვით, 22 მაისიდან წილები შემდეგნაირად ნაწილდება: კახაბერ ანჯაფარიძე – 38%, ბაკურ ჯახაია – 37%, ნიკა გვარამია – 14%, ნიკოლოზ სისაური – 3%, მარი ანა რურუა - 2.5%, გიორგი რურუა – 2.5%, შპს საქართველოს უნივერსიტეტი – 2%, თეიმურაზ ვასილიძე - 1%.

22 მაისამდე კი არხის საკონტროლო პაკეტს ნიკა გვარამია ფლობდა და წილები შემდეგნაირად ნაწილდებოდა: ნიკა გვარამია – 51%, კახაბერ ანჯაფარიძე – 39%, ნიკოლოზ სისაური – 3%,მარი ანა რურუა – 2.5%, გიორგი რურუა – 2.5%, შპს საქართველოს უნივერსიტეტი – 2%.
„ევრონიუს საქართველო“ 26 მაისიდან საცდელ მაუწყებლობას იწყებს
26 მაისიდან მაუწყებლობას „ევრონიუს საქართველო“ დაიწყებს. „ევრონიუსი“ საქართველოს ეთერში საერთაშორისო ფორმატით გავა, როგორც საცდელი მაუწყებლობა.  აგვისტოს დასაწყისიდან კი მაყურებელს შესაძლებლობა ექნება, სრულფასოვანი, ქართულენოვანი „ევრონიუსი" იხილოს.

„ევრონიუს საქართველო“ გასული წლის სექტემბერში ევროპის წამყვანმა საერთაშორისო ახალი ამბების არხმა, „ევრონიუსმა“, და საქართველოს სატელეკომუნიკაციო კომპანიამ, „სილქნეტმა“ დააფუძნეს.

უკვე ცნობილია, რომ „ევრონიუსი“ თავისი ჟურნალისტების მიერ შექმნილ შინაარსს გაუზიარებს „ევრონიუს საქართველოს“ და მას ქართული სიუჟეტებიც დაემატება. თავის მხრივ, „ევრონიუსიც“ ისარგებლებს ქართული წარმომადგენლობის მიერ მომზადებული მასალებით.

ევრონიუსი 1993 წელს საფრანგეთში, ქალაქ ლიონში დაარსდა და დაარსების დღიდან მსოფლიოს 160 ქვეყანაში 400 მილიონამდე ოჯახს აწვდის ინფორმაციას.
25-ზე მეტმა არასამთავრობო ორგანიზაციამ აჭარის TV-ის ჟურნალისტების მხარდასაჭერად ონლაინაქცია გამართა
საზოგადოებრივი მაუწყებლის აჭარის ტელევიზიისა და რადიოს ჟურნალისტების მხარდასაჭერად, ტელემაუწყებლების, ონლაინგამოცემების, რადიოებისა და ონლაინტელევიზიების შემდეგ, დღეს, 21 მაისს, არასამთავრობო ორგანიზაციებმა და სამოქალაქო აქტივისტებმა ერთდღიანი ონლაინაქცია გამართეს.

სამოქალაქო სექტორის წარმომადგენლებმა ფეისბუკ გვერდზე სოლიდარობის გამომხატველი ქავერი განათავსეს - ჰეშთეგით #სოლიდარობააჭარისმაუწყებლისჟურნალისტებს.

აქციას 25-ზე მეტი არასამთავრობო ორგანიზაცია შეუერთდა, მათ შორის:

  • საქართველოს ჟურნალისტური ეთიკის ქარტია
  • თავისუფალ ჟურნალისტთა სახლი
  • ფონდი ღია საზოგადოება საქართველო
  • დემოკრატიის კვლევის ინსტიტუტი
  • საქართველოს ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაცია
  • ადამიანის უფლებათა ცენტრი
  • მედიის განვითარების ფონდი
  • ადამიანის უფლებების სწავლებისა და მონიტორინგის ცენტრი
  • საქართველოს ეროვნული პლატფორმა
  • სამართლიანი არჩევნები
  • საერთაშორისო გამჭვირვალობა საქართველო
  • საზოგადოება „ბათომი“
  • საზოგადოება და ბანკები
  • სამოქალაქო საზოგადოების ინსტიტუტი
  • ინფორმაციის თავისუფლების განვითარების ინსტიტუტი
  • საქართველოს პენცენტრი
  • საქართველოს დემოკრატიული ინიციატივა
  • დემოკრატიის კვლევის ინსტიტუტი
  • პარტნიორობა ადამიანის უფლებებისთვის
  • კონსულტაციისა და ტრენინგის ცენტრი
  • უფლებები საქართველო
  • ცვლილებები თანაბარი უფლებებისთვის
  • საფარი
  • მწვანე სექტორი
  • საზოგადოებრივი განვითარების აკადემია

არასამთავრობო ორგანიზაციების აქციას შეუერთდა "კოალიცია თანასწორობისთვის" და "საქართველოს ეროვნული პლატფორმა".

სოლიდარობის კამპანიის ინიციატორია კოალიცია "მედიის ადვოკატირებისთვის". აჭარის მაუწყებლის ჟურნალისტების მხარდასაჭერი აქცია კოალიცია "მედიის ადვოკატირებისათვის" ორგანიზებით უკვე მესამედ გაიმართა. აქციის ფარგლებში, 3 მაისს, პრესის თავისუფლების მსოფლიო დღეს, 19:00 საათზე 20-მდე ეროვნულმა და რეგიონულმა მაუწყებელმა ერთი წუთით ეთერი გათიშა და ეკრანზე გამოჩნდა წარწერა: "სოლიდარობა აჭარის საზოგადოებრივი მაუწყებლის ჟურნალისტებს". ხოლო 13 მაისს სოლიდარობის კამპანიაში ონლაინგამოცემები, რადიოები და ონლაინტელევიზიებიც ჩაერთვნენ. 35-ზე მეტმა მედიასაშუალებამ ერთი დღით სოციალურ ქსელში საკუთარ გვერდებზე, მთავარი ფოტო სოლიდარობის გამომხატველი ფოტოთი შეცვალა.

ამ აქციებით მედიასაშუალებები, ჟურნალისტები და სამოქალაქო სექტორი სოლიდარობას უცხადებენ აჭარის ტელევიზიის იმ თანამშრომლებს, რომლებსაც ტელევიზიის ახალი დირექტორის, გიორგი კოხრეიძის დანიშვნის შემდეგ ცვლილებები შეეხო. ბოლო ოთხ თვეში გიორგი კოხრეიძემ გაათავისუფლა ან არსებითად განსხვავებულ პოზიციაზე გადაიყვანა მაუწყებლის თანამშრომელმლები, რომლებიც კრიტიკული პოზიციით გამოირჩევიან.
მედიაკოალიცია აჭარა TV-ის ჟურნალისტების მხარდასაჭერ აქციას აგრძელებს

კოალიცია "მედიის ადვოკატირებისათვის" საზოგადოებრივი მაუწყებლის აჭარის ტელევიზიისა და რადიოს ჟურნალისტების მხარდასაჭერ ერთდღიან აქციას აგრძელებს და მონაწილეობას ამჯერად არასამთავრობო ორგანიზაციებსა და სამოქალაქო აქტივისტებს სთავაზობს.

კოალიცია "მედიის ადვოკატირებისათვის" განცხადებით, საზოგადოებრივი მაუწყებლის იდეის გულშემატკივრებმა 21 მაისს ორგანიზაციის ან/და პირად ფეისბუქ გვერდზე სოლიდარობის გამომხატველი ქავერი უნდა განათავსონ ჰეშთეგით - #სოლიდარობააჭარისმაუწყებლისჟურნალისტებს.



აჭარის მაუწყებლის ჟურნალისტების მხარდასაჭერი აქცია კოალიცია "მედიის ადვოკატირებისათვის" ორგანიზებით უკვე მესამედ იმართება. აქციის ფარგლებში, 3 მაისს, პრესის თავისუფლების მსოფლიო დღეს, 19:00 საათზე 20-მდე ეროვნულმა და რეგიონულმა მაუწყებელმა ერთი წუთით ეთერი გათიშა. ეკრანზე გამოჩნდა წარწერა: "სოლიდარობა აჭარის საზოგადოებრივი მაუწყებლის ჟურნალისტებს". ხოლო 13 მაისს სოლიდარობის კამპანიაში ონლაინგამოცემები, რადიოები და ონლაინტელევიზიებიც ჩაერთვნენ. 35-ზე მეტმა მედიასაშუალებამ ერთი დღით სოციალურ ქსელში საკუთარ გვერდებზე, მთავარი ფოტო სოლიდარობის გამომხატველი ფოტოთი შეცვალა.

ამ აქციებით მედიასაშუალებები, ჟურნალისტები და სამოქალაქო სექტორი სოლიდარობას უცხადებენ აჭარის ტელევიზიის იმ თანამშრომლებს, რომლებსაც ტელევიზიის ახალი დირექტორის, გიორგი კოხრეიძის დანიშვნის შემდეგ ცვლილებები შეეხო. ბოლო ოთხ თვეში გიორგი კოხრეიძემ გაათავისუფლა ან არსებითად განსხვავებულ პოზიციაზე გადაიყვანა მაუწყებლის თანამშრომელმლები, რომლებიც კრიტიკული პოზიციით გამოირჩევიან.