„როგორ დახურეს პარლამენტი კრიტიკული მედიისთვის“ - „საერთაშორისო გამჭვირვალობა-საქართველოს“ განცხადებით, პარლამენტში ჟურნალისტების აკრედიტაციის ისედაც დრაკონული წესი დამოუკიდებელი მედიის დევნის მექანიზმად არის ქცეული. როგორც TI წერს, სწორედ ამ წესის საფუძველზე, დეპუტატებისთვის კრიტიკული კითხვების დასმის გამო, ბოლო ორი თვის განმავლობაში, საპარლამენტო აკრედიტაციები გააუქმეს ან/და საკანონმდებლო ორგანოში ჟურნალისტური საქმიანობა კრიტიკული მედიის 15-მდე წარმომადგენელს შეუზღუდეს.

„წლებია, „ქართულ ოცნებას“ მიზანში ჰყავს ამოღებული დამოუკიდებელი, კრიტიკული მედია, რომელიც ამხელს ყველა იმ დანაშაულებრივ სქემასა თუ კორუფციულ გარიგებებს, რომლებთანაც მმართველი გუნდისა და მათთან დაკავშირებული პირების სავარაუდო ჩართულობა ან/და კავშირები იკვეთება. „ოცნების“ გუნდს დისკოფორტს უქმნის ამგვარი თემების გარშემო დასმული ნებისმიერი კითხვა და მათზე პასუხების თავიდან არიდების მიზნით, ის კრიტიკული მედიის გასაჩუმებლად აქტიურად იყენებს მისი გავლენების ქვეშ მყოფ ინსტიტუციებს, რომელთაც ნაცვლად იმისა, რომ საზოგადოების ინტერესებს ემსახურებოდნენ, პარტიული დანამატის ფუნქცია აქვთ შეთავსებული და კონკრეტული პოლიტიკური ჯგუფის ძალაუფლების შენარჩუნების სამსახურში გვევლინებიან. ჩინოვნიკებს უნდა ახსოვდეთ, რომ  ისინი რიგითი მოქალაქეეების გადასახადებით ფინანსდებიან და ვალდებულნი არიან უპასუხონ მათ მიმართ არსებულ ყველაზე მწვავე კითხვასაც კი. ამდენად, დაუშვებელია საკანონმდებლო ორგანოში არსებული ფორმალური წესების ბოროტად გამოყენება და მნიშვნელოვანი საკითხების გარშემო კითხვების დასმის აკრძლვის ინსტრუმენად გადაქცევა.

დამოუკიდებელი მედიის წარმომადგენლებისთვის, რომლებსაც ისედაც შეზღუდული რესურსების პირობებში უწევთ პროფესიული მოვალების შესრულება, კრიტიკულად მნიშვნელოვანია საკანონმდებლო ორგანოში სრულფასოვნად მუშაობისა და კითხვების დასმის შესაძლებლობით სარგებლობა, მით უფრო, იმ ფონზე, როდესაც „ქართული ოცნების“ წარმომადგენლები უარს ამბობენ მათთან სხვა ფორმატებში თანამშრომლობაზე, თავის მხრივ კი - ასევე „ოცნების“ გავლენის ქვეშ მყოფი კომუნიკაციების კომისია მათ ბალანსის დარღვევისთვის სოლიდურ ფინანსურ სანქციებს უწესებს“, - ვკითხულობთ „საერთაშორისო გამჭვირვალობა-საქართველოს“ განცხადებაში.

რატომ უჩერებს „ქართული ოცნება“ საპარლამენტო აკრედიტაციას კრიტიკულ ჟურნალისტებს? - ორგანიზაცია მასალაში მომხდარ შემთხვევებსაც აღწერს: 

• „29 ივნისს, დეპუტატისთვის კითხვების დასმის გამო, პარლამენტში საქმიანობა 1 წლით შეუჩერეს „ტელეკომპანია პირველის“ საგამოძიებო გადაცემა „ნოდარ მელაძის შაბათის“ ჟურნალისტს, ნატალია ქაჯაიას. ჟურნალისტმა „ქართული ოცნების“ დეპუტატის, გურამ მაჭარაშვილისგან აინტერესებდა, თუ როგორ მოხვდა მისი მეუღლე სააფთიაქო ქსელ „ავერსიდან“ ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირენელ კომისიაში, მას შემდეგ, რაც მაჭარაშვილი „ქართული ოცნების“ გუნდს შეუერთდა.

• 23 ივნისს, აგრეთვე დეპუტატისთვის შეკითხვების დასმის გამო, პარლამენტში აკრედიტაცია 6 თვით შეუჩერდა ტელეკომპანია „ფორმულას“ ჟურნალისტს, ნინი ბალანჩივაძეს. იგი „ოცნების“ დეპუტატებს 2008 წლის რუსეთ-საქართველოს აგვისტოს ომის თაობაზე არასამთავრობო ორგანიზაცია „ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაციის“ მიერ ევროპის ადამიანის უფლებათა სასამართლოში რუსეთის წინააღმდეგ მოგებული საქმის შესახებ უსვამდა კითხვას.

• 22 ივნისს, იმავე მიზეზით, საპარლამენტო აკრედიტაცია 1 თვის ვადით შეუჩერეს აგრეთვე „ნოდარ მელაძის შაბათის“ ჟურნალისტს, მაკა ანდრონიკაშვილს. ჟურნალისტმა „ქართული ოცნების“ დეპუტატებს ჰკითხა, თუ რა მისიით ჩამოდიან მათთან ჩეჩნეთის რესპუბლიკის ე.წ. პრეზიდენტის, რამზან კადიროვის „დაჯგუფების“ წევრები და ჩამოაქვთ თუ არა მათთან ოქრო არალეგალური გზებით.

• 8 ივნისს, იმავე მიზეზით პარლამენტში ჟურნალისტური საქმიანობის განხორციელება 6 თვით აეკრძალა „ნოდარ მელაძის შაბათის“ კიდევ ერთ ჟურნალისტს, მაკა ჩიხლაძეს. ჟურნალისტს „ოცნების“ დეპუტატებისგან აინტერესებდა, თუ რატომ არ აქვთ მათ ზოგიერთ თანაგუნდელს - მაგალითად, ეკა ჭიჭინაძეს - წარდგენილი პარლამენტში უმაღლესი განათლების დამადასტურებელი დოკუმენტი.

• მანამდე, მაისის თვეში, საპარლამენტო აკრედიტაციები ვადაზე ადრე გააუქმეს ონლაინგამოცემა „პუბლიკასა“ და საგამოძიებო სტუდია „მონიტორის“ ჟურნალისტებს. მათ საკანონმდებლო ორგანოში 4-4 აკრედიტებული ჟურნალისტი ჰყავდათ. საპარლამენტო აკრედიტაციების გაუქმების მიზეზად ბოლო 10 კვირის განმავლობაში საკანონმდებლო ორგანოში ჟურნალისტების არყოფნა დასახელდა.

ამასთან, 26 ივნისს, პარლამენტში „ქართული ოცნების“ პრემიერმინისტრის, ირაკლი კობახიძის ანგარიშის გასაშუქბელად, ონლაინგამოცემა „პუბლიკას“ ჟურნალისტს, მინდია გაბაძეს არც ერთჯერადი საშვი მისცეს“.

რას გულისხმობს საპარლამენტო აკრედიტაცია? 

პარლამენტში აკრედიტაციის წესი შალვა პაპუაშვილის 2023 წლის 6 თებერვლის ბრძანებით არის დამტკიცებული. 

„საერთაშორისო გამჭვირვალობა-საქართველოს“ განცხადებით, „ერთ-ერთი პუნქტის თანახმად, „პარლამენტის წევრის, აპარატის თანამშრომლის ან სტუმრად მყოფი პირის მიერ ინტერვიუზე უარის შემთხვევაში“ ჟურნალისტმა ინტერვიუ უნდა შეწყვიტოს. სწორედ აღნიშნული ნორმა აქცია „ქართულმა ოცნებამ“ კრიტიკულ კითხვებზე თავის არიდების, აგრეთვე კრიტიკული მედიისა და ჟურნალისტების დასჯის მექანიზმად. ნორმაზე მითითებით, ბოლო წლების განმავლობაში, საპარლამენტო აკრედიტაცია სხვადასხვა ვადით შეუჩერეს და საკანონმდელო ორგანოში საქამიანობა შეუზღუდეს კრიტიკული მედიის ათობით წარმომადგენელს.

საგულისხმოა, რომ 2026 წლის მაისში, მას შემდეგ, რაც ეროპარლამენტმა ბრიტანეთის მხრიდან სანქცირებული პროპაგანდისტული, პროსამთავრობო „იმედს“ აკრედიტაცია ერთი წლით შეუჩერა, „ქართული ოცნების“ პარლამენტის თავმჯდომარემ, შალვა პაპუაშვილმა განაცხადა, რომ ისინი საქართველოს პარლამენტში აკრედიტაციის წესსაც გადახედავდნენ. რაც იმთავითვე კრიტიკული მედიისადმი მუქარად იქნა აღქმული. დაპირებიდან მალევე, დაახლოებით 1 თვეში, „ქართულმა ოცნებამ“ აკრედიტაციის წესი მართლაც შეცვალა და მისი დარღვევისთვის სანქციები კიდევ უფრო გაამკაცრა. კერძოდ:

• აკრედიტაციის წესის განმეორებითი დარღვევისთვის ჟურნალისტისთვის აკრედიტაციის შეჩერების 6-თვიანი ვადა 1 წლამდე გაზარდა.

• „დარღვევის სიმძიმისა და სიხშირის გათვალისწინებით“, საპარლამენტო აკრედიტაცია, შესაძლოა, არა მხოლოდ კონკრეტულ ჟურნალისტს, არამედ იმ მედიასაც გაუუქმდეს, რომელსაც იგი წარმოადგენს.

• პირველი დარღვევის შემთხვევაში, ჟურნალისტს აკრედიტაცია 1 თვით უჩერდება“.
  
  ორგანიზაცია სოლიდარობას გამოხატავს ყველა იმ ჟურნალისტის მიმართ, „რომელიც ბოლო წლებში ხელისუფლების მხრიდან შექმნილი მტრული სამუშაო გარემოს მიუხედავად, კეთილსინდისიერად ასრულებს მის მოვალეობას და ინარჩუნებს პროფესიულ ღირსებას“. 

თბილისში დაკავებული უნგრელი ჟურნალისტისა და აქტივისტის, ლასლო რობერტ მეზეშის ადვოკატის, თორნიკე ჯანელიძის თქმით, მათ მოლოდინი აქვთ, რომ მიგრაციის დეპარტამენტი მეზეშის ქვეყნიდან გაძევების პროცედურების დაწყებას მოითხოვს: 

„ბოლო სიახლე არის ის, რომ გუშინ, ღამით მოვახერხე ლასლოს მონახულება. დღეს, სავარაუდოდ, ან ხვალ, მაგრამ უფრო დღეს, სასამართლოში გადაიყვანენ და მოითხოვენ ჯერ, რომ მიგრაციის სამსახურში განთავსდეს და ამის შემდგომ დაიწყებენ გაძევების პროცედურას, ეს არის ჩვენი მოლოდინი“.

-------------------------------------------

საქართველოში მცხოვრები ლასლო რობერტ მეზეში მიგრაციის დეპარტამენტმა გუშინ, საღამოს დააკავა. მოგვიანებით შინაგან საქმეთა სამინისტრომ მედიებს განუცხადა, რომ „აღნიშნული პიროვნება საქართველოში იმყოფება კანონიერი საფუძვლის გარეშე და დარღვეული აქვს ქვეყანაში ყოფნის ვადები. აღნიშნულიდან გამომდინარე მიმდინარეობს პირის დაკავების პროცედურა „უცხოელთა და მოქალაქეობის არმქონე პირთა სამართლებრივი მდგომარეობის შესახებ” კანონის 64-ე მუხლის მე-2 პუნქტის “ბ” ქვეპუნქტის საფუძველზე“. 

ეს მუხლი „საქართველოდან გაძევების მიზნით უცხოელის დაკავებისა და დროებითი განთავსების ცენტრში მოთავსების საფუძვლებს“ ეხება. მე-2 პუნქტის “ბ” ქვეპუნქტში კი წერია, რომ ეს შეიძლება მოხდეს, „თუ არსებობს მისი მიმალვის საფრთხე“.

-----------------------------------------

თორნიკე ჯანელიძე „მედიაჩეკერს“ უყვება, რომ გუშინ, დაახლოებით 18:00 საათზე, ლასლო რობერტ მეზეშიმ მიწერა, რომ მეტროში ყოფნის დროს პოლიციამ გააჩერა და მის პასპორტს ამოწმებდნენ:

„მე მქონდა მოლოდინი, რომ შეამოწმებდნენ და გაუშვებდნენ, რადგან ჩვენ სასამართლოში გვაქვს გასაჩივრებული მისი საქართველოში ყოფნის საკითხი და ამ პროცესის ჩანიშვნას და განხილვას ველოდებოდით. შესაბამისად, ამ პერიოდის განმავლობაში, მოლოდინი იმის, რომ მისი გაძევების პროცესს დაიწყებდნენ, არ მქონია.

პირიქით, მივყვებოდით სამართლებრივად ამ საქმეს, მაგრამ პოლიციამ რომ შეამოწმა, ლასლომ დამირეკა და თვითონ იმ პოლიციელსაც ველაპარაკე, მასაც იგივე ავუხსენი, რომ ჩვენ სასამართლოში გვაქვს საქმე და იმ საქმის განხილვამდე მას აქვს უფლება ლეგალურად იმყოფებოდეს საქართველოში, თუმცა პოლიციელმა მიპასუხა, რომ მას მიუთითეს ლასლოს მიგრაციის სამსახურში გადაყვანა“. 

ადვოკატის განმარტებით, უნგრელ ჟურნალისტს, საქართველოში ლეგალურად ყოფნის ვადის გასვლის შემდეგ, ქვეყნის დატოვების ვალდებულების გადავადებაზე უარი ეთქვა, რაც სასამართლოში გაასაჩივრეს. თორნიკე ჯანელიძის თქმით, ეს სარჩელი სასამართლომ წარმოებაში თებერვალში მიიღო და ახლა მას უნდა გადაეწყვიტა, ლასლო მეზეშის ქვეყნის დატოვების ვალდებულების გადავადების საკითხი:

„როდესაც ლეგალურად ყოფნის ვადა გადის, არის ასევე, ასეთი შესაძლებლობა, რომ ქვეყნის დატოვების ვალდებულების გადავადება ითხოვო და აი, ეს გადავადება ჰქონდა მოთხოვნილი, რაზეც უარი ეთქვა და შემდგომ სასამართლოში ჰქონდა გასაჩივრებული ეს საკითხი. ანუ სასამართლოს უნდა გადაეწყვიტა, დატოვების ვალდებულება კვლავ ჰქონდა თუ შეიძლებოდა, რომ გადავადებულიყო“. 

ლასლო მეზეში ბოლო წლებია საქართველოში მიმდინარე მოვლენებს აქტიურად აშუქებს. ის ერთ-ერთი იყო, ვისაც, 2025 წლის სექტემბერში, მელიქიშვილის გამზირზე, კახა კალაძის საარჩევნო შტაბთან დაპირისპირებისას, ფიზიკურად გაუსწორდნენ. 

კონკურსისთვის - ევროკავშირის პრიზი ჟურნალისტიკაში 2026 განაცხადების მიღება დაიწყო. მასში მონაწილეობის მიღება შეუძლია ჟურნალისტს ან ჟურნალისტთა ჯგუფს, რომლებსაც გამოქვეყნებული აქვთ ნამუშევრები ქართულ ბეჭდურ, ონლაინ ან სამაუწყებლო მედია სივრცეში 2025 წლის 20 ოქტომბრიდან 2026 წლის 25 სექტემბრის ჩათვლით პერიოდში. 

ევროკავშირის პრიზი ჟურნალისტიკაში გაიცემა 7 საპრიზო კატეგორიაში:

• სტატია ბეჭდურ ან ონლაინ მედიაში;
• საუკეთესო სიუჟეტი სამაუწყებლო ან ონლაინ მედიაში;
• საუკეთესო საგამოძიებო სტატია ან სიუჟეტი ბეჭდურ, ონლაინ ან სამაუწყებლო მედიაში ან YouTube პლატფორმაზე;
• საუკეთესო ბლოგი/საავტორო სტატია, სვეტი ბეჭდურ, ონლაინ, სამაუწყებლო მედიაში ან YouTube პლატფორმაზე;
• ყველაზე ორიგინალური და ინოვაციური ნაშრომი  ან/და ჟურნალისტური (მედია) პროექტი ბეჭდურ, ონლაინ, სამაუწყებლო მედიაში ან YouTube პლატფორმაზე;
• საერთო ფასეულობების (ადამიანის უფლებები, მათ შორის უმცირესობათა უფლებები, სოციალური სამართლიანობა, ადამიანის ღირსების პატივისცემა, სიტყვის თავისუფლება, დემოკრატია, თანასწორობა და კანონის უზენაესობა) ამსახველი საუკეთესო დოკუმენტური ფოტო, რომელიც გამოქვეყნებულია ბეჭდურ, ელექტრონულ ან სოციალურ მედიაში;
• საუკეთესო სტუდენტური ნაშრომი ბეჭდურ, სამაუწყებლო, ონლაინ მედიაში ან YouTube პლატფორმაზე.

კონკურსანტს ჩამოთვლილი კატეგორიებიდან მხოლოდ ერთის შერჩევა და ერთი ნამუშევრის წარდგენა შეუძლია. კონკურსში დაიშვება ქართულ ან ინგლისურ ენებზე გამოქვეყნებული, ეთერში გასული ან ინტერნეტით გავრცელებული ნამუშევრები. თითოეულ კატეგორიაში გამოვლინდება მხოლოდ ერთი გამარჯვებული და ორი ფინალისტი, რომლებიც დაჯილდოვდებიან. 

ნამუშევრების წარდგენის ბოლო ვადა 2026  წლის 25 სექტემბერია. 

სხვა მოთხოვნების, ნამუშევრების შეფასების კრიტერიუმებისა და შერჩევის პროცედურების შესახებ ვრცლად იხილეთ აქ, განაცხადის ფორმა და მითითებები კი ხელმისაწვდომია ამ ბმულზე. 

საქართველოში ევროკავშირის წარმომადგენლობამ მე-15 კონკურსი ჟურნალისტიკაში პრესის თავისუფლების მსოფლიო დღის აღსანიშნავად, 3 მაისს გამოაცხადა. ევროკავშირის პრიზი ჟურნალისტიკაში 2012 წელს დააარსა. კონკურსი „საქართველოს ჟურნალისტური ეთიკის ქარტიის“ პრინციპებს ეფუძნება და მისი მიზანია ქართულ მედიაში პროფესიონალიზმისა და ეთიკური სტანდარტების ხელშეწყობა. 

(ფოტო: RFE/RL)

2026 წლის 31 მარტიდან „რადიო თავისუფალი ევროპა“/„რადიო თავისუფლების (RFE/RL)“ რუმინული და ბულგარული სამსახურები, საბიუჯეტო სირთულეების გამო, საქმიანიობას წყვეტენ. 

„ჩვენ ვამაყობთ იმ პრინციპული, დაბალანსებული ჟურნალისტიკით, რომელსაც Svobodna Evropa და Europa Liberă România 2019 წელს, ბულგარეთსა და რუმინეთში დაბრუნების შემდეგ ქმნიან და მადლიერები ვართ ამ გუნდების მიმართ ბოლო შვიდი წლის განმავლობაში აუდიტორიისა და „რადიო თავისუფალი ევროპის“ მიმართ გაწეული ერთგულებისთვის“, - განაცხადა RFE/RL-ს პრეზიდენტმა სტივენ კაპუსმა.

„რადიო თავისუფლების“ რუმინული და ბულგარული რედაქციები თავდაპირველად 1950 წელს გაიხსნა. რუმინულ და ბულგარულ ენებზე რადიომაუწყებლობა 2004 წელს შეწყდა, 2019 წელს კი, ორივე მათგანის საქმიანობა ციფრული ფორმატით განახლდა.

„რადიო თავისუფალი ევროპა“/„რადიო თავისუფლებას“ ფინანსური პრობლემები აშშ-ის პრეზიდენტად დონალდ ტრამპის მეორე ვადით არჩევის შემდეგ შეექმნა.

აშშ-ის გლობალური მედიის სააგენტომ (USAGM), რომელიც RFE/RL-ს საქმიანობას მეთვალყურეობს, კონგრესის მიერ 2025 წლისთვის გამოყოფილი დაფინანსების დაბლოკვა სცადა, თუმცა, სასამართლოს გადაწყვეტილებით, თანხის გადახდა დაეკისრა. USAGM-ის გადაწყვეტილებით, 2025 წლის ნოემბერში „რადიო თავისუფლების“ უნგრული სამსახური დაიხურა.