კამილა მამედოვა რადიო „მარნეულის“ დამფუძნებელი და დირექტორია. მარნეულში რადიო 2006 წელს დაარსდა, თუმცა მან რადიომაუწყებლობის ლიცენზია 2016 წელს მიიღო. „მარნეული“ მულტილინგვისტური სათემო რადიოა, მას საინფორმაციო გადაცემები ქართულის გარდა, აზერბაიჯანულ ენაზეც აქვს, ვებგვერდზე კი ახალი ამბები სომხურ ენაზეც ქვეყნდება. რადიოში სულ 12 ადამიანი მუშაობს. 

კომუნიკაციების კომისიამ რადიო „მარნეული“ ამერიკული ორგანიზაცია „დემოკრატიის ეროვნული ფონდიდან“ (NED) შემოსავლის სახით 32 541.60 ლარის მიღების გამო წერილობით გააფრთხილა. მანამდე, ComCom-მა რადიო „დოიჩე ველესგან“ 7 821.60 ლარის მიღების გამო გააფრთხილა და „უცხოური ძალისაგან“ დაფინანსების მიღების დაუყოვნებლივ შეწყვეტა დაავალა.

როგორ შეიქმნა რადიო „მარნეული“ და რა მნიშვნელობა აქვს მას, წაიკითხეთ კამილა მამედოვასთან „მედიაჩეკერის“ ინტერვიუში. 

- მარნეულში დავიბადე და გავიზარდე, აქაური სკოლა დავამთავრე. მაშინ საქართველოს რეგიონებში იყო თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილიალები, რომლებიც კორუფციისა და ფულის კეთების დიდ შესაძლებლობას ქმნიდა. ასეთი ფილიალი იყო მარნეულშიც, სადაც სომხეთისა და აზერბაიჯანის მოქალაქეები არ სწავლობდნენ, მაგრამ დიპლომებს ყიდულობდნენ. პრაქტიკულად, ეს იყო ამ უნივერსიტეტის მთავარი ფუნქცია. მაშინ მე ქართული ისე კარგად არ ვიცოდი, თბილისში რომ ჩამებარებინა. ჩემს ოჯახს ფულიც არ ჰქონდა, ამიტომ სულ რაღაც 200 დოლარად ჩავაბარე სახელმწიფო უნივერსიტეტის მარნეულის ფილიალში, იურიდიულ ფაკულტეტზე. ჩემებმა მითხრეს, ვისაც სწავლა უნდა, ყველგან ისწავლისო. სხვათაშორის, სულ მარტო დავდიოდი ლექციებზე, აუდიტორიაში მხოლოდ მე ვიჯექი. 

სწორედ ამ პერიოდში რეგიონებში, მათ შორის მარნეულში, სამოქალაქო სექტორი პირველ ნაბიჯებს დგამდა. იქიდან გამომდინარე, რომ აქტიური და მონდომებული სტუდენტი ვიყავი, 2002 წელს, 16 წლის ასაკში, ერთ-ერთ სამოქალაქო საზოგადოების ორგანიზაციაში აღმოვჩნდი, სადაც უკვე ვისწავლე: პროექტების წერა, კომპიუტერზე ბეჭდვა და ა.შ. ამის შემდეგ, 2005 წელს, BBC World Service Trust -მა, რომლის წარმომადგენელიც მაშინ ლიკა ჩახუნაშვილი იყო, ევროკავშირის მხარდაჭერით და „სტუდია რე“-სთან პარტნიორობით, მარნეულში რადიო გახსნა, სადაც ჟურნალისტიკაში ტრენინგებიც ტარდებოდა. მაშინ მე, როგორც სამოქალაქო სექტორის წარმომადგენელს, ინფორმაციის გავრცელება მთხოვეს. ამბავი გავავრცელე და პირველი მე გავქანდი და ამ ტრენინგებზე ჩავეწერე. ეს იყო 2-წლიანი პროექტი, რომლის ფარგლებშიც თანამშრომლები უნდა გადამზადებულიყვნენ და საბოლოოდ, რადიო უნდა გახსნილიყო. თუმცა, სამწუხაროდ, მაშინ ლიცენზია არ მოგვცეს. ცხადია, მაშინდელ ხელისუფლებას არ უნდოდა, რომ რეგიონში დამოუკიდებელი მედია ყოფილიყო და ამას სხვადასხვა მიზეზით ფუთავდა. ერთი სიტყვით, მაშინ რადიოს გახსნა ვერ მოხერხდა, თუმცა ამ ტრენინგებიდან მივიღეთ დიდი ცოდნა და გამოცდილება. ჩვენ სრულყოფილ რეპორტაჟებსა და გადაცემებს ვამზადებდით, უბრალოდ ეთერში ვერ გადიოდა. ამიტომ ხშირად კასეტებზე ვიწერდით და „მარშრუტკის“ მძღოლებს ვაძლებდით, მოსახლეობას ასე მაინც რომ მოესმინა. ასევე, მარნეულის ორ პუნქტში, ჩაიხანასა და ერთ-ერთ პარკში, სადაც დედები შვილებს ასეირნებდნენ, დამაგრძელებლებით მივიყვანეთ ხმა, შევუერთეთ დინამიკებს და ასე ვასმენინებდით ხალხს ჩვენს გადაცემებს. 

ასევე, პირველები ვიყავით, ვინც მარნეულის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს სხდომებზე შევაღწიეთ. მე ხომ ნასწავლი მქონდა, ხმა იდეალურად სუფთა რომ უნდა ყოფილიყო, ამიტომ მახსოვს, ერთ-ერთი სხდომაზე, რომელიც აგვისტოს გაუსაძლის სიცხეში ტარდებოდა, დავაკეტინე ფანჯრები, გავათიშინე კონდიციონერი, სუფთა ხმა რომ მიმეღო. სხდომის მონაწილეებს წურწურით ჩამოსდიოდათ ოფლი და ვერ მეწინააღმდეგებოდნენ, კოდიციონერი რომ ჩაერთოთ. 

საპატრულო პოლიცია მაშინ ახალი შექმნილი იყო, წარმოიდგინე, იმდენად სერიოზულად ვუდგებოდი საკითხს, რომ ჩვენი რეგიონის საპატრულოს უფროსი მოვიყვანე ჩვენს არარსებულ რადიოში და მასთან ვრცელი ინტერვიუც ჩავწერე.

თუმცა, მაინც ჩვენ ვიყავით რადიო, რომელიც არ ისმოდა, არ ჰქონდა მაუწყებლობა და ამიტომ თანდათან ჩვენ სერიოზულად აღარ აღგვიქვამდნენ და ეს პროექტი 3 წელში დასრულდა. ვინაიდან მე ამ რადიოს დირექტორი ვიყავი, მივხვდი, რომ კარგი იქნებოდა სამომავლოდ მენეჯმენტიც მესწავლა და სწორედ ამიტომ, ჩავაბარე მაშინ GIPA-ში. 

როდესაც რეგიონებიდან თბილისში სასწავლებლად ჩამოდიან, ხშირად ისინი უკან აღარ ბრუნდებიან, შენ რატომ არ დარჩი და რატომ დაბრუნდი მარნეულში? 

- მოგატყუებ, თუ გეტყვი, რომ ეს არასდროს მდომებია. როგორც გითხარი, რადიოს ლიცენზია არ მოგვცეს და მაშინ მისი ამუშავების პერსპექტივას ვერ ვხედავდი. ამიტომ რაღაც ხნით დავრჩი კიდეც, ვმუშაობდი ტელეკომპანია „პიკში“, რაც ჩემთვის ძალიან დიდი გამოცდილება იყო. „პიკი“ 2012 წლის ოქტომბერში დაიხურა და 400 თანამშრომელი, მათ შორის მეც, უსამსახუროდ  დარჩა. ისე გამოგვიშვეს, პირადი ნივთების გამოტანაც ვერ შევძელით. ამის შემდეგ, ბევრ ადგილას ვიყავი, ვეძებდი სამსახურს, მაგრამ საბოლოოდ, მაინც მარნეულში დაბრუნება მომიწია. თან იმ პერიოდში რადიოს ლიცენზიის მიღება უკვე შესაძლებელი ჩანდა. 2014 წელს დავბრუნდი, ისევ დავიწყე მუშაობა, რადიოს ლიცენზია რომ მიმეღო. 2016 წლიდან უკვე ხელმეორედ და ნამდვილად გაიხსნა რადიო „მარნეული“. 

რამდენად დაემთხვა შენი წარმოდგენები ჟურნალისტურ საქმიანობაზე იმ რეალობას, რის წინაშეც აღმოჩნდი?

- თავიდან მარნეულში ტრენინგებს როცა ვესწრებოდი, მაშინ ზვიად ქორიძეს ჰქონდა სემინარების ციკლი, რომელიც მრავალფეროვნების საკითხებს ეხებოდა. როდესაც საქმე თემების გადანაწილებაზე მივიდა, მათზე ინდივიდუალურად რომ გვემუშავა, ისე მოხდა, რომ ლგბტ საკითხებზე მუშაობა ვერავინ გაბედა და მე ავირჩიე ეს თემა. მაშინ მივხვდი, რომ ამ საკითხზე არასდროს მიფიქრია და დავფიქრდი იმ მიზეზებზე, თუ რატომ არ მიფიქრია. აღმოვაჩინე, რომ მე მაქვს ის სითამამე, რაც არ აქვს სხვას. გავედი ველზე და გავაკეთე ვოქსპოპი. უკან დაბრუნებული კმაყოფილი ვიყავი, რომ ჩემ გარდა კიდევ რამდენიმე ადამიანი მაინც დავაფიქრე იმ თემაზე, რაზეც აქამდე არ უფიქრია. მაშინ ჩვენ რომ ნამდვილი მაუწყებლობა გვქონოდა, დღეს გაცილებით უკეთეს მდგომარეობაში ვიქნებოდით, რადგან საზოგადოებაში მსგავს თემებზე სასაუბროდ გაცილებით დიდი მზადყოფნა იყო. 

ერთი სიტყვით, ეს იყო მომენტი, როდესაც საკუთარი თავი აღმოვაჩინე და მივხვდი, რა იქნებოდა მთავარი მიზანიც და მოტივიც ჩემს საქმიანობაში: ყველაფერთან ერთად ადამიანის უფლებების დაცვა და მასზე საჯაროდ საუბარი. ასევე, აღმოვაჩინე, რომ თურმე შესაძლებელია სამსახური სასიამოვნოც იყოს და სასარგებლოც. 

ამან განსაზღვრა ისიც, რომ რადიო „მარნეულის“ ერთ-ერთი მთავარი მიმართულება ქალთა უფლებების დაცვაა, რაც ამ რეგიონში კიდევ უფრო ტაბუირებული თემაა. მანამდე ეს საკითხები არ ვიცოდი. იმ ტრენინგების ფარგლებში ერთი ქალი რეჟისორი გვყავდა სტუმრად, რომელსაც ვუთხარი, რომ ქალი სამზარეულოში არის მისი პირადი არჩევანი. მახსოვს, როგორ გაბრაზდა, მაგრამ მე ასე ვიცოდი, ასე მესმოდა, მე არ მქონდა განსხვავებული ცოდნა. ამ პერიოდში დავიწყე იმის გაცნობიერება და ეს საკუთარ თავზე გამოვცადე, რა მნიშვნელოვანია განათლება და როგორ ცვლის და აყალიბებს ცოდნა ადამიანს. სწორედ ეს გახდა ჩემი მთავარი მოტივიც: თუკი მე ასე შემცვალა ცოდნამ, გავაკეთო ყველაფერი, რომ იქნებ მეც შევძლო გავლენის მოხდება სხვა ადამიანის ტრანსფორმაციაზე. ეს არის ის, რაც მთელი ცხოვრება მამოძრავებს და დღემდე მადლიერების გრძნობა მაქვს იმ პროექტისა და ადამიანების მიმართ, ვინც 2000-იანი წლების დასაწყისში მარნეულში ამ იდეით ჩამოვიდა. 

როგორ ფიქრობ, შეძლო რადიო „მარნეულმა“ რეგიონის მოსახლეობისთვის ამის გაკეთება? 

- ჩვენი ჟურნალისტები დადიან სამარშრუტო ტაქსებით და იქ ისმენენ მგზავრების შორის დიალოგებს. რამდენი ხნის წინ მიამბეს, რომ ქალები მსჯელობდნენ და ლაპარაკობდნენ მათ მომზადებულ მასალაზე, უფრო ზუსტად იმ საკითხზე, რაც ამ მასალაში ეწერა, ისე რომ არც ახსოვდათ, სად წაიკითხეს. ჩანდა, რომ ჩვენ მიერ მომზადებულმა მასალამ და ინფორმაციამ მათზე გავლენა მოახდინა. 

ჩვენ ვართ პირველები, ვინც უმცირესობების ენაზე ლაპარაკი დაიწყო. საზოგადოებრივ მაუწყებელს არ ვგულისხმობ, რადგან იქ რაც კეთდება ან კეთდებოდა, არასდროს ყოფილა მოსახლეობის ინფორმირებულობისთვის, ეს ყველაფერი მხოლოდ ფორმალობა იყო. ასე რომ ვფიქრობ, პირველები ვიყავით, ვინც უმცირესობების პრობლემებზე მათ ენაზე საუბარი დაიწყო. ჩვენ გავაგებინეთ აქ, მოსახლეობას, რომ აზერბაიჯანულად ლაპარაკი არ ისჯება, სირცხვილი არ არის. მათ ეშინოდათ, რომ წამოაძახებდნენ, შენ „თათარი“ ხარ, ქართველი არ ხარ, უცხო ხარ… ვფიქრობ, რომ ჩვენი რადიოს დამსახურებაა, დღეს მარნეულის მოსახლეობას საკუთარ პრობლემებზე რომ შეუძლია ხმამაღლა ლაპარაკი, თანაც საკუთარ ენაზე.  

რეალურად ჩვენ მაუწყებლობა 2016 წელს დავიწყეთ, ამიტომ ამ 10 წლის შედეგზე უნდა ვისაუბროთ. რამდენიმე პატარა გოგო რომ დავიცავით ადრეული ქორწინებისგან, ეს უკვე კონკრეტული და პოზიტიური შედეგია. ბევრი გვეუბნება მადლობას, რომ მათ ცხოვრებაში ბევრი რამ შევცვალეთ, მაგრამ, ცხადია, ეს საკმარისი არ არის. რადიო „მარნეული“ არაკომერციული ორგანიზაციაა და ამიტომ ღარიბები ვართ. დღევანდელ დღეს, როდესაც ყველაფერი ფულზე და ამ ფულით ნაწარმოებ პროპაგანდაზე დგას, რა თქმა უნდა, ჩვენ ვაგებთ. ჩვენ გამარჯვებულები ვართ მორალურად, მაგრამ რესურსების მხრივ ვაგებთ. 

მე ვფიქრობ, რომ ამ რეგიონის შესახებ ინფორმაციის ფანჯარა ჩვენ გავხსენით, ჩვენ შემდეგ აქ სამოქალაქო სექტორმაც დაიწყო შემოსვლა. რადიოში ჩვენ ვსაუბრობდით ჩვენს პრობლემებზე, ახალგაზრდებს დავუთმეთ ჩვენი სტუდია, როგორც პლატფორმა. მაგალითად, ერთხელ სამირა ბაირამოვას, რომელსაც ფეისბუკზე ჰქონდა ლაივი, დასრულებისთანავე დავურეკე და ვუთხარი, რომ სტუდიაში მოსულიყო და იგივე გაეკეთებინა. ერთი სიტყვით, ჩვენ ვეპატიჟებოდით ყველას, ვისაც სურდა ჩვენი რეგიონის თუ ჩვენს რეგიონში მცხოვრები ადამიანების უფლებებზე ლაპარაკი. ამ მხრივ „მარნეულის“ რადიოში სიცოცხლე დუღდა. ჩვენ, ალბათ, ერთ-ერთი პირველები ვიყავით, ვინც შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირს, უსინათლო კაცს 50 წლის ასაკში მუშაობის შესაძლებლობა მისცა. სულ მეუბნებოდა, რომ ცხოვრება სწორედ ამ დროს დაიწყო და ყოველი კვირა მომდევნო კვირის მოლოდინში იყო. 

მიმაჩნია, რომ ჩვენ შევქმენით არაქართულად მოსაუბრე ქართული მედია. მინდა, რომ ყველა პოლიტიკური მოვლენა ქართული პრიზმიდან იყოს დანახული, მინდა, რომ ყველა ეთნიკურად აზერბაიჯანელი, რომელიც საქართველოში ცხოვრობს, ქართულად ანუ სახელმწიფოებრივად ფიქრობდეს. ეს იყო და არის ჩვენი მიზანი. აქ ქართული მუსიკაც კი არ იცოდნენ, ამიტომ რადიოში ძალიან საინტერესო ფლეილისტები გვაქვს, რომელშიც ამერიკულიც არის, ევროპულიც, აზერბაიჯანულიც და ქართულიც. ოღონდ ქართულში, ესტრადას ნაკლებად ვგულისხმობ. 

როგორ ფიქრობ, დამოუკიდებელ მედიასთან ბრძოლის მეთოდებით რა გამოარჩევს ამ ხელისუფლებას მისი წინამორბედებისგან?

- წინა ხელისუფლება არ აძლევდა იდეას განხორციელების საშუალებას, ეს ხელისუფლება კი ანგრევს და კლავს უკვე განხორციელებულ იდეებს. მაგალითად, 2012 წლამდე, როდესაც კომუნიკაციების კომისია ლიცენზიას არ გვაძლევდა, ის ამისთვის კანონებს არ ცვლიდა და ახალს არ იღებდა. მაშინ სამართლებრივი გზა მაინც რჩებოდა, მაშინ გვყავდა საერთაშორისო თანამეგობრობა, როგორც გარანტია, რომელიც გვიცავდა. ახლა აღარც სამართლებრივად გვაქვს რაიმე გარანტია, ისეთი კანონები მიიღეს, რომლის მეშვეობით ციხეშიც ჩაგსვამენ. 

სხვათა შორის, ახლა, როდესაც მეორე გაფრთხილება მივიღეთ და კომუნიკაციების კომისიაში სხდომას ვესწრებოდი, მინდოდა კახა ბექაურისთვის გამეხსენებინა, რომ ის იყო, ვინც მაშინ ლიცენზიის გაცემას ხელი მოაწერა, ასეთ რეგიონალურ მედიებს მხარს უჭერდა და ახლა ის არის, ვინც ყველაფერი გააკეთა იმისთვის, რომ რადიომ მაუწყებლობა შეწყვიტოს, მაგრამ თავი შევიკავე. არაფრისგან ვართ დაზღვეულები, შეიძლება ის გაფრთხილება ჯარიმით შეეცვალა. 

------------------------------------------------

„მაუწყებლობის შესახებ“ კანონში 2025 წლის 1 აპრილს შეტანილი ცვლილებებით, მაუწყებლებს „უცხოური ძალისგან“ პირდაპირი ან არაპირდაპირი დაფინანსების (ფულადი თანხის ან ქონებრივი ღირებულების სხვა სახის მატერიალური სიკეთის) მიღება აეკრძალათ. აიკრძალა „უცხოური ძალის“ მიერ მაუწყებლის მომსახურების შესყიდვა (გარდა კომერციული რეკლამისა და პროდუქტის განთავსებისა) ან/და პროგრამის მომზადების ან/და ეთერში გადაცემის პირდაპირი ან ირიბი დაფინანსება ან თანადაფინანსებაც. 

------------------------------------------------

როგორ ახერხებს რადიო „მარნეული“ მუშაობის გაგრძელებას?

- ჩვენი რადიოდან ერთი ჟურნალისტიც არ წასულა. გარდა ჟურნალისტებისა, რომლებიც დღემდე თავდაუზოგავად შრომობენ, ჩვენთან დისტანციურად მუშაობენ თარჯიმნები, რომლებიც ყოველთვე მწერენ, რომ მზად არიან ანაზღაურების გარეშე იმუშავონ. ეს ყველაფერი ძალიან ღირებულია, მაგრამ ცხადია, მე მაინც უნდა ვიზრუნო, რომ ამ „გაიაფებულ“ მაღაზიებში ჩემმა თანამშრომლებმა პროდუქტის ყიდვა მოახერხონ. 

ცოტა რეკლამა გვაქვს, რაც, რა თქმა უნდა, საკმარისი არ არის, მაგრამ დავიწყეთ სხვადასხვა ტიპის აქტივობა და ვცდილობთ ეს მძიმე პერიოდი როგორმე გადავაგოროთ. სემინარებს ვატარებთ, დავრეგისტრირდით Airbnb-ზე და ტურისტებისთვის მარნეულში ტური გავაკეთეთ, რამდენიმე დღის წინ პირველი სტუმარიც გვყავდა. 

რაც მთავარია, სოლიდარობის იმედი მაქვს. მაგალითად, ბოლო თვეში ხელფასები „სინათლე მედიიდან“ ჩარიცხული თანხით დავფარეთ, OC Media-მ თავისი წილიც დაგვითმო. იქამდე იმ თანხას ვხარჯავდით, რომელიც რადიომ ამ 10 წლის მანძილზე დააგროვა. ასევე, მე მიღებული მქონდა საქართველოში ნიდერლანდების სამეფოს საელჩოს ჯილდო - „ტიტა“, რომელსაც ფულადი პრიზიც მოჰყვა, ამ თანხით რადიოსთვის მანქანის ყიდვა გვინდოდა, მაგრამ არ ვიყიდეთ და ესეც ხელფასებზე გადავანაწილეთ. ერთი სიტყვით, მინიმუმ მაინც გამოვიმუშავებთ და აუცილებლად გავაგრძელებთ არსებობას. 

---------------------------------------------

საქართველოში დამოუკიდებელ მედიას მუშაობა რთულ გარემოში უწევს. „ბათუმელები“/„ნეტგაზეთის“ დამფუძნებელი და დირექტორი, მზია ამაღლობელი 1 წელზე მეტია უკანონო პატიმარია. „ქართულმა ოცნებამ“ ერთიმეორის მიყოლებით მიიღო მედიის შემზღუდავი საკანონმდებლო ცვლილებები. მნიშვნელოვნად შეიზღუდა მედიისთვის სასამართლოში მუშაობაც.

ანტიკორუფციულმა ბიურომ მედიის ნაწილს წერილობით აცნობა, რომ დაწყებულია წარმოება მათი საქმიანობის „გრანტების შესახებ“ საქართველოს კანონთან შესაბამისობის დადგენის მიზნით და მედიაორგანიზაციებისგან სხვადასხვა კატეგორიის მოცულობითი ინფორმაცია გამოითხოვა. ანტიკორუფციულმა ბიურომ იმავე საფუძვლით საქმის წარმოება დაიწყო „საქართველოს ჟურნალისტური ეთიკის ქარტიის“ წინააღმდეგაც.

სატელევიზიო მაუწყებლობა შეწყვიტა ხელისუფლების მიმართ კრიტიკულად განწყობილმა ტელეკომპანია „მთავარმა არხმა“.

საზოგადოებრივმა მაუწყებელმა სამსახურიდან გაათავისუფლა ნინო ზაუტაშვილი, ვასილ ივანოვ-ჩიქოვანი; დახურა გადაცემები „რეალური სივრცე“, „ამ შაბათ-კვირას“ და მათი გუნდის წევრებს, რომლებმაც ახალ შეთავაზებაზე უარი თქვეს, ხელშეკრულებები შეუწყვიტა. ისინი „პირველი არხის“ სარედაქციო პოლიტიკას ღიად აკრიტიკებდნენ და პოლიტიკურ გავლენებზე საუბრობდნენ.

ამასთან, დღემდე არ დასჯილან 2024 წელს, პროევროპული აქციების გაშუქებისას ჟურნალისტებზე (გურამ როგავა, ალექსანდრე ქეშელაშვილი, მაკა ჩიხლაძე, გიორგი შეწირული და სხვები) თავდამსხმელები.

თეონა სეხნიაშვილი 2022 წლიდან „პრესის საერთაშორისო ინსტიტუტში“ (IPI) მუშაობს. საწყის ეტაპზე მისი კვლევის საგანს აღმოსავლეთ ევროპის მედიაგარემო წარმოადგენდა, ამჟამად კი მუშაობს მედიის ადვოკატირებაზე ევროკავშირის წევრ და კანდიდატის სტატუსის მქონე ქვეყნებში. „პრესის საერთაშორისო ინსტიტუტი“ ვენაში მდებარე საერთაშორისო ორგანიზაციაა, რომელიც პრესისა და გამოხატვის თავისუფლების დაცვის მიმართულებით მუშაობს. 

2025 წელს საქართველოში მედიაგარემო მნიშვნელოვნად გაუარესდა, ამას ცხადყოფს მედიის უფლებადამცველი საერთაშორისო ორგანიზაციების ანგარიშებიც. თეონა, რომელ ქვეყნებთან შეგიძლიათ პარალელების გავლება, სადაც მედიის მდგომარეობა ასეთ მოკლე დროში გაუარესდა?

- საქართველო ცენტრალურ აზიაში შეგვიძლია შევადაროთ ყირგიზეთს, სადაც დაახლოებით იგივე პროცესები განვითარდა. ცენტრალურ აზიაში ყირგიზეთი იყო დემოკრატიის შუქურა ისევე, როგორც საქართველო - კავკასიასა და პოსტსაბჭოთა ქვეყნებში. ქვეყანაში დამოუკიდებელი მედიაც იყო (მაგალითად, „კლუპი“, მთავარი საგამომძიებლო მედია, რომელიც ახლა საზღვარგარეთიდან მაუწყებლობს) და სამოქალაქო საზოგადოებაც, მაგრამ რამდენიმე წელში იქაც მსგავსი დაღმასვლა მოხდა და ეს ყველაფერი ცხადი გახდა მას შემდეგ, რაც აგენტების კანონი, რომელსაც საქართველოში რუსულ კანონად მოიხსენიებენ, შევიდა ძალაში. საქართველოში მეორედ რომ წარადგინეს [2024 წლის გაზაფხული] ეს კანონი, ყირგიზეთში რამდენიმე დღით ადრე ჰქონდათ მიღებული. პარალელების გავლება შეიძლება, მაგრამ მგონია, რომ საქართველოში მაინც უფრო სწრაფად განვითარდა მოვლენები.

მედიასთან დაკავშირებით, რა თქმა უნდა, პრობლემებია ევროკავშირის წევრ ქვეყნებშიც. ძალიან სწრაფად იცვლება ვითარება სერბეთში, სადაც განსაკუთრებით პრობლემურია ონლაინ თავდასხმები ჟურნალისტებზე და მათი თვალთვალი. რა თქმა უნდა, ჟურნალისტებზე თავდასხმების რაოდენობა პირდაპირ არ გულისხმობს იმას, თუ რომელ ქვეყანაშია უფრო რთული მდგომარეობა მედიის თავისუფლების მხრივ, მაგრამ ჩვენს პლატფორმაზე მონიტორინგს რომ ვაკეთებთ, ბოლო წელიწადნახევრის განმავლობაში საქართველოსა და სერბეთში ყველაზე მეტი თავდასხმაა დაფიქსირებული. განსხვავება არის ის, რომ საქართველოში თავდასხმების ყველაზე ხშირი წყარო პოლიცია და სასამართლოა. სერბეთს არ გაუკეთებია ის, რაც გააკეთეს საქართველოში. მთელი რიგი კანონები, რომელიც კრძალავს პროტესტს, დამოუკიდებელი მედიის დაფინანსების წყაროებს აქრობს, იქ არ მიუღიათ. თავისუფალი მედიისთვის მთავარი დაფინანსების წყარო სერბეთშიც ხშირად ევროპული ფონდებია. 

მძიმე მდგომარეობაა უნგრეთშიც. იქ მთავარი პრობლემა მედიის მიტაცებაა, რაც საქართველოშიც ყოველთვის იყო. სახელმწიფოსთან დაახლოებული პირები ფლობენ კერძო მედიებს (მათი 80% ვიქტორ ორბანთან და „ფიდესთან“ დაახლოებული პირების ხელში). ასეთი კონგლომერატია, რომელსაც ჰქვია KESMA და მედიების დიდ ნაწილს ის ფლობს. სახელმწიფოს მხრიდან მედიების დაფინანსება და რეკლამები ძირითადად მასთან დამეგობრებულ მედიებში მიდის. ინსტიტუციური ზეწოლაა მედიებზე, მაგრამ დამოუკიდებელ, კრიტიკულ ჟურნალისტებზე ფიზიკური თავდასხმები არ ხდება. ასევე, უნგრეთი რამდენჯერმე შეეცადა აგენტების კანონის მსგავსის მიღებას, მაგრამ შიდა და გარე წრეების ზეწოლით, არ გამოუვიდა. მედიის მიტაცებასთან დაკავშირებული პროლემებია სლოვაკეთშიც, მაგრამ ისეთი სიტუაცია, როგორიც ახლა საქართველოშია, მე არ მახსენდება იმ ქვეყნებში, რომლებსაც ვფარავ, მათ შორის, არც ბალკანეთის ქვეყნებში. ახლა ევროკავშირის წევრ და კანდიდატ ქვეყნებს შორის მედიის თავისუფლების მხრივ ერთ-ერთი ყველაზე მძიმე ვითარება საქართველოშია. 

კომუნიკაციების კომისია რომ მიტაცებულია, საზოგადოებრივი მაუწყებელი რომ დამოუკიდებელი არაა, რეკლამები და დაფინანსება სამთავრობო მედიებში რომ მიდის და ა.შ. - ეს პრობლემები დიდი ხნის განმავლობაში არსებობდა, დემოკრატიის მკვეთრ უკუსვლამდეც. მაგრამ დღეს, საქართველოში უკვე ფიზიკური გადარჩენის პრობლემის წინაშე არიან ჟურნალისტები.

საზოგადოებრივი მაუწყებელი ახსენეთ, რა როლი აქვს მას დღეს საქართველოში?

- საზოგადოებრივი მაუწყებელი არამხოლოდ მიტაცებულია, ის არის პროპაგანდის იარაღიც „ქართული ოცნების“ ხელში და ავტორიტარიზმის კონსოლიდაციის ამ პროცესში მას თავისი წვლილი აქვს. ამას აღვნიშნავთ ჩვენც და ჩვენი პარტნიორებიც. ევროკავშირის გაფართოების ანგარიშშიც წერია, რომ ის რუსული პროპაგანდის ნარატივებს იმეორებს.

„მედიაჩეკერთან“ ბოლო ინტერვიუში ამბობთ, რომ შესაძლოა, ათ წელში საქართველო ბელარუსის ანალოგი გახდეს. ამ ინტერვიუდან 3 წელიც არაა გასული, დღეს რას იტყოდით?

- მაშინ ვფიქრობდი, 10 წელს რომ ვამბობდი, ხომ არ ვაჭარბებდი, რადგან 10 წელი არ არის საკმარისი დრო იმისთვის, რომ ნებისმიერმა მთავრობამ ავტორიტარიზმის სრული კონსოლიდაცია მოახდინოს-მეთქი, მაგრამ თურმე ვცდებოდი. საქართველოში რაც მოხდა, მაგას ნამდვილად არავინ ელოდა, რადგან მას ნამდვილად ძლიერი სამოქალაქო საზოგადოების ტრადიცია აქვს და მიუხედავად იმისა, რომ დამოუკიდებელ მედიას სასიკეთო სიტუაცია არასდროს ჰქონია, გადარჩენისთვის ყოველთვის იბრძოდა. 

ნამდვილად ჰგავს საქართველო ბელარუსს იმ ნაწილში, რომ ფაქტობრივად, პროტესტი და გამოხატვის თავისუფლება კრიმინალიზებულია, დამოუკიდებელი მედიის დაფინანსება აკრძალული, ჰგავს პოლიტპატიმრების რაოდენობითაც და იმითაც, რომ ჟურნალისტები ციხეში არიან, მაგრამ არის განსხვავებებიც, რაც იმედის მომცემია. დამოუკიდებელი მედია ბელარუსში საზღვარგარეთიდან ფუნქციონირებს, საქართველოში კი დამოუკიდებელი მედიის დაუმორჩილებლობა გამოხატება იმაში, რომ ისინი უდიდესი ზეწოლის მიუხედავად, ქვეყანაში რჩებიან და ცდილობენ ალტერნატიული თანხები მოიზიდონ, დაიწყეს „ქრაუთფანდინგის“ კამპანია. „სინათლე მედია“ რეალურად ამის არაჩვეულებრივი და უპრეცედენტო მაგალითია და დიდი იმედი გვაქვს, რომ წარმატებული იქნება. დამოუკიდებელი მედიის ბრძოლის შემართება და უარი იმაზე, რომ საზღვარგარეთ წავიდეს, არის განმასხვავებელი ნიშანი. არ არის მარტივი, მოერიო ძალიან დიდ ძალას იმ ფონზე, როცა დიდი რესურსი არაა დამოუკიდებელ მედიებში და არც არასდროს ყოფილა, მაგრამ ესაა ადამიანების ჯგუფი, რომლებიც ყველგან არიან, სადაც მოქალაქეებს სჭირდებათ. ჩემთვის ნამდვილად შთამაგონებელია ეს წინააღმდეგობა და ბრძოლისუნარიანობა, რაც ქართულმა მედიამ გვაჩვენა.

რადგან „სინათლე მედია“ ახსენეთ, როგორია დამოუკიდებელი მედიის სოლიდარობის მაგალითები სხვა ქვეყნებში?

- ძლიერი სოლიდარობაა ნამდვილად სერბეთში. ძლიერი სოლიდარობაა სლოვაკეთშიც, სადაც ძალიან მჭიდროდ და ერთად მუშაობენ მედიები. „სინათლე მედიის“ მსგავსი, ერთობლივი „ქრაუთფანდინგის“ კამპანია სხვა არ მახსენდება, მაგრამ მაგალითად, უნგრეთში ცალკეულმა მედიასაშუალებებმა ძალიან კარგად დაარწმუნეს მოსახლეობა, რომ გადასახადიდან ნაწილი მათ გადაურიცხონ. ევროკავშირის ძალიან ბევრ ქვეყანაში მედია თვითკმარია და საზოგადოების დიდ ნაწილს ესმის, რამდენად მნიშვნელოვანია დამოუკიდებელი მედიის არსებობა. საზოგადოების მხარდაჭერაა იმის საფუძველი, რომ კრიტიკული, დამოუკიდებელი მედია სიცოცხლისუნარიანია არალიბერალურ სისტემებში. 

რა მსგავსებას ხედავთ „ქართული ოცნებისა“ და სხვა ავტორიტარული რეჟიმების მედიის წინააღმდეგ ბრძოლის მეთოდებს შორის?

- პირველ რიგში რიტორიკას. ყველა იყენებს ერთსა და იმავე ავტორიტარულ „ფლეიბუქს“. ეს განსაკუთრებით უნგრეთის მაგალითზეა აშკარა…შეიძლება სრულად კონსოლიდირებული ავტოკრატია არაა, მაგრამ არალიბერალური რეჟიმია. იქ ძალიან ხშირად ოპოზიციურად განწყობილ ჟურნალისტებს მოიხსენიებენ, როგორც „აგენტებს“, „მტრებს“. ყირგიზეთშიც ზუსტად იგივე სიტუაციაა. 

უნგრეთში მართალია არ აქვთ აგენტების კანონი, მაგრამ აქვთ სუვერენიტეტის დაცვის კანონი (Sovereignty Protection Law), რომლითაც ფაქტობრივად, ისეთი უწყება დააარსეს (სუვერენიტეტის დაცვის უწყება), რომლის მთავარი მიზანიც, თითქოს, გამოძიების ჩატარებაა და შემდეგ ეს გამოძიება „ასკვნის“, რომ დამოუკიდებელი მედიის საქმიანობის მთავარი მიზანი „ჯაშუშობაა“. 

საქართველოს მსგავსად, ძალიან დიდი პრობლემაა SLAPP საქმეები განსაკუთრებით ისეთ ქვეყნებში, სადაც ჟურნალისტებზე პირდაპირ ფიზიკური თავდასხმა და მათი დაკავება იმდენად არ ხდება, გარდა რუსეთისა და ბელარუსისა. 

თუ არის რაიმე იმედი იმისა, რომ დემოკრატია გადარჩება, ყოველთვის ვამბობ, რომ ეს იმედი დამოუკიდებელ მედიაშია. განსაკუთრებით ისეთში, რომელსაც საგამოძიებო და Watchdog ფუნქცია აქვს. ამიტომ ებრძვიან დამოუკიდებელ მედიებს და ახდენენ მათ დისკრედიტაციას. ვინც აკონტროლებს ინფორმაციას, ის ძალიან ხშირად აკონტროლებს ხალხის ნებასაც. საქართველოში განსაკუთრებით ებრძვიან დამოუკიდებელ მედიას, რადგან მათ ნდობის ძალიან მაღალი ხარისხი აქვთ და პირველ რიგში, უნდათ, რომ ამ ნდობას გამოუთხარონ ძირი.

მალე 1 წელი გახდება, რაც მზია ამაღლობელი უკანონო პატიმარია. თქვენი აზრით, რატომ ტოვებენ მას ციხეში?

- მზიამ დამსახურებულად მიიღო სახაროვის პრემიაც და მსოფლიო პრესის თავისუფლების გმირის წოდებაც არამხოლოდ იმისთვის, რომ მედიის თავისუფლებისთვის იბრძვის, არამედ ძალიან მნიშვნელოვანი წვლილისთვისაც, რომელიც მან ქართული დამოუკიდებელი მედიის განვითარებაში შეიტანა. ის ფაქტი რომ მზიას სახაროვის პრემია გადაეცა, ძალიან მნიშვნელოვანია იმისთვისაც, რომ საქართველო ისევ იყოს საერთაშორისო დღის წესრიგში.

კითხვაზე, თუ რატომ ტოვებენ მას პატიმრობაში, პასუხი ნათელია. იმიტომ, რომ დააშინონ და გააჩუმონ დანარჩენები და „მსუსხავი ეფექტი“ შექმნან. ეს არის ერთადერთი მიზეზი, რის გამოც მზია ამაღლობელს, რომელიც არის გმირი, გამორჩეული ჟურნალისტი და მედიამენეჯერი, ციხეში ტოვებენ. თავიდან ბოლომდე ეს არის პოლიტიკურად მოტივირებული საქმე და ის ბრალდებები, რაც მის წინააღმდეგაა, გადაჭარბებული და პოლიტიკურად მოტივირებულია. ამაზე აზრთა სხვადასხვაობა საერთაშორისო ორგანიზაციებში არ არსებობს. ეს არის გზავნილი სხვა მედიებისთვის, რომ შეწყვიტონ მუშაობა და დატოვონ ქვეყანა.

რამდენად საკმარისია ის ძალისხმევა, რასაც საერთაშორისო ორგანიზაციები და  საზოგადოება იჩენს საქართველოში თავისუფალი მედიის გადასარჩენად?

- მედიის თავისუფლებაზე მომუშავე საერთაშორისო საზოგადოების გადმოსახედიდან, საქართველო ძალიან საშიში პრეცენდენტია იქიდან გამომდინარე, თუ რა სწრაფად მოხდა სიტუაციის გაუარესება. ეს მოდელი სხვაგანაც შეიძლება გადაიღონ, ამიტომაც ძალიან მნიშვნელოვანია საქართველოსთვის ბოლომდე მუშაობა. ძალიან ბევრი ადამიანი ცდილობს, რომ საქართველო დღის წესრიგში დატოვოს. იმის გამო, რომ კრიზისი ჯერჯერობით უცვლელია, არ ნიშნავს, რომ საქართველო დღის წესრიგიდან უნდა მოიხსნას. მთავარია მდგრადი, განგრძობადი ადვოკატირება მედიის თავისუფლებისთვის. 

სანამ არსებობენ საქართველოში ადამიანები, რომლებიც ბოლომდე აპირებენ ბრძოლას, იქამდე საერთაშორისო დონეზე მათ მხარდასაჭერად ყველაფერი უნდა გაკეთდეს, როგორც მზია ამაღლობელმა თქვა, „სანამ გვიანი არ არის“. 

როცა ადვოკატირებაზე მუშაობ, ხანდახან შეიძლება გქონდეს განცდა, რომ პირიქით, უარესდება სიტუაცია, ყოველდღე რაღაც ახალ კანონს იღებენ, ყოველდღე აკავებენ, აჯარიმებენ ჟურნალისტებს და ა.შ. მაგრამ ყოველთვის აქვს ადვოკატირებას აზრი და საერთაშორისო თანამეგობრობის წნეხს - შედეგი.

ბოლოს, როგორ ხედავთ ქართული დამოუკიდებელი მედიის მომავალს?

- ქართველ ჟურნალისტებს როცა ველაპარაკები, უარს ამბობენ საზღვარგარეთ წასვლაზე და ბოლომდე აპირებენ ბრძოლას საქართველოში, რაც ნამდვილად იმედის მომცემია. გამოსავალს ვხედავ იმაში, რომ საზოგადოებამ აუცილებლად უნდა დაუჭიროს მხარი დამოუკიდებელ მედიას. თუნდაც „სინათლე მედიის“ კამპანია თუ წარმატებული იქნება, ეს ნამდვილად ძალიან ბევრს ნიშნავს დამოუკიდებელი მედიისთვის. რაც დამოუკიდებელ მედიას გადაარჩენს, ესაა ერთმანეთის მიმართ სოლიდარობა და გარედანაც იგრძნობა, რომ საქართველოში ეს ძალიან ძლიერია. 

---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

საქართველოში დამოუკიდებელ და კრიტიკულ მედიას მუშაობა რთულ გარემოში უწევს. „ბათუმელები“/„ნეტგაზეთის“ დამფუძნებელი და დირექტორი, მზია ამაღლობელი 11 თვეზე მეტია უკანონო პატიმარია.

„ქართულმა ოცნებამ“ ერთიმეორის მიყოლებით მიიღო მედიის შემზღუდავი საკანონმდებლო ცვლილებები. 31 მაისიდან ამოქმედდა „უცხოეთის აგენტების რეგისტრაციის აქტი“, რომელსაც „ქართული ოცნება“ ამერიკული FARA-ს სიტყვასიტყვით ნათარგმნს უწოდებს, სამოქალაქო საზოგადოების ორგანიზაციები კი მიიჩნევენ, რომ ის მიზნად ისახავს დამოუკიდებელი ორგანიზაციებისა და მედიების გაჩუმებას, დისკრედიტაციასა და დევნას. 

ანტიკორუფციულმა ბიურომ მედიის ნაწილს წერილობით აცნობა, რომ დაწყებულია წარმოება მათი საქმიანობის „გრანტების შესახებ“ საქართველოს კანონთან შესაბამისობის დადგენის მიზნით და მედიაორგანიზაციებისგან სხვადასხვა კატეგორიის მოცულობითი ინფორმაცია გამოითხოვა. ანტიკორუფციულმა ბიურომ იმავე საფუძვლით საქმის წარმოება დაიწყო „საქართველოს ჟურნალისტური ეთიკის ქარტიის“ წინააღმდეგაც.

„მაუწყებლობის შესახებ“ კანონში შესული ცვლილებების საფუძველზე, კომუნიკაციების კომისიამ „უცხოური ძალისგან“ დაფინანსების მიღების შეწყვეტა დაავალა ტელე და რადიო მაუწყებლებს: „ფორმულა“, „ფორმულა მულტიმედია“, „ჟურნალისტთა კავშირი ხალხის ხმა“(რადიო „მარნეული), „რადიო-ტვ ნორი“ და „სისტემა გამა“. „ქართული ოცნების“ საჩივრების საფუძველზე ComCom-მა კრიტიკული ტელევიზიები სამართალდამრღვევებად ცნო „მიუკერძოებლობის პრინციპის დარღვევისთვისაც”. მნიშვნელოვნად შეიზღუდა მედიისთვის სასამართლოში მუშაობაც.

სატელევიზიო მაუწყებლობა შეწყვიტა ხელისუფლების მიმართ კრიტიკულად განწყობილმა ტელეკომპანია „მთავარმა არხმა“.

საზოგადოებრივმა მაუწყებელმა სამსახურიდან გაათავისუფლა ნინო ზაუტაშვილი, ვასილ ივანოვ-ჩიქოვანი; დახურა გადაცემები „რეალური სივრცე“, „ამ შაბათ-კვირას“ და მათი გუნდის წევრებს, რომლებმაც ახალ შეთავაზებაზე უარი თქვეს, ხელშეკრულებები შეუწყვიტა. 2026 წლის 1 იანვრიდან საზოგადოებრივმა მაუწყებელმა სამსახურიდან გაათავისუფლა ტექნიკისა და ტექნოლოგიების საეთერო ჯგუფის პულტის რეჟისორი, კახა მელიქიძე. ისინი რამდენიმე თვეა „პირველი არხის“ სარედაქციო პოლიტიკას ღიად აკრიტიკებენ და პოლიტიკურ გავლენებზე საუბრობენ.

ამასთან, დღემდე არ დასჯილან გასულ წელს, პროევროპული აქციების გაშუქებისას ჟურნალისტებზე (გურამ როგავა, ალექსანდრე ქეშელაშვილი, მაკა ჩიხლაძე, გიორგი შეწირული და სხვები) თავდამსხმელები.

393-ე დღეა თბილისში, რუსთაველის გამზირზე, პარლამენტის წინ მიმდინარე პროევროპული პროტესტი ყოველდღიურად რამდენიმე ფოტოგრაფის ობიექტივში ხვდება. მათი კამერა რუსთაველზე მიმდინარე მოვლენებსა და ამ პროტესტის მონაწილეთა განწყობებს ყოველდღიურად, ჩვენთვის უხილავი რაკურსით გვაჩვენებს. ფოტოგრაფების „მესამე თვალი“ ყველაზე ახლოდან ხედავს: ხმაურს, დაპირისპირებას, სიჩუმეს, დაღლილობას, სიხარულს, ერთობას, გამარჯვებას, ძალას თუ უძალობას. როგორია მათი თვალით დანახული პროტესტი, წაიკითხეთ რამდენიმე მათგანთან „მედიაჩეკერის“ ინტერვიუს მეორე ნაწილში.

მარიამ ნიკურაძე, „OC მედია“

რა არის მთავარი მიზეზი, რის გამოც „გადასაღებ მოედანზე“ ყოველდღე ბრუნდები ? 

ავტორიტარული რეჟიმები თავისუფალ მედიას იმიტომ ებრძვიან, რომ მასში საფრთხეს ხედავენ, ამიტომ ვფიქრობ, სანამ ვარსებობთ, ეს პრივილეგია უნდა გამოვიყენოთ და დისკომფორტი შევუქმნათ რეჟიმს. ეს არის ის, რაც ყოველდღე მაბრუნებს აქციაზე და ეს არის, რის გამოც ყოველდღე მუშაობს ჩვენი ნიუსრუმი. ამაზე მნიშვნელოვანი დღეს არაფერია. რაც შეეხება ყოველდღე, თუნდაც წყნარ დღეს რატომ ვბრუნდები რუსთაველის გამზირზე, ხშირად ვიხსენებ ხოლმე 2 ივნისს. მაშინ „ჯიუტი“ პარლამენტთან ყოველდღიურ აქციებს ატარებდა, რომელსაც სულ რამდენიმე ადამიანი ესწრებოდა და 2 ივნისს, ცარიელი ფურცლისა და ასევე, ფურცელზე წარწერის „ირაყლი“-ს გამო ადამიანები დააკავეს. მათ დასაკავებლად რომ მოვიდნენ, მაშინ იქ ჟურნალისტი მარტო მე ვიყავი და ფაქტობრივად ჩემი გადაღებული ფოტოებით, როგორც მტკიცებულებებით, ამ ადამიანებმა ეს საქმე სტარსბურგის სასამართლოში წაიღეს. ამის შემდეგ, რაღაცნაირად სულ ვფიქრობ, რომ ყოველთვის უნდა ვიყო იქ, სადაც თუნდაც რამდენიმე ადამიანი იკრიბება, რომ ისინი არ დარჩნენ დაუცველები. 

*ის ერთი ფოტო, რომელიც მარიამისთვის, როგორც ფოტოგრაფისთვის ყველაზე ზუსტად გადმოსცემს რუსთაველის პროტესტის ხასიათს

ამ ფოტოზე საქართველოს ევროპული მომავლისთვის ბრძოლა ჩანს. პროტესტის მონაწილე საქართველოს და ევროკავშირის დროშებით სპეცრაზმის პირისპირ.

რა ტიპის სიმბოლოები დაიბადა ამ საპროტესტი მოძრაობაში, რომელსაც ფოტოგრაფია ყველაზე მკაფიოდ გამოხატავს?

პირველი, რაც თავში მომდის, არის სოლიდარობა და თანადგომა. ის რამდენიმე კვირა, როდესაც ყოველდღე სხვადასხვა ადამიანები ჩნდებოდნენ, სახის დაუფარავად დგებოდნენ რუსთაველზე და ამით საკუთარ თავისუფლებას სწირავდნენ, იყო სოლიდარობისა და თანადგომის ყველაზე მკაფიო მაგალითი. 

ეს, ალბათ, ყველაზე სიმბოლურია ჩემთვის. ეს ბრძოლა ამ სოლიდარობასა და თანადგომაზე დგას. არავინ დავობს, რომ ქვეყნის ევროპული მომავალია, რის გამოც ხალხი ქუჩაში გამოვიდა, მაგრამ მგონია, რომ დღემდე სწორედ პატიმრების მიმართ სოლიდარობამ და თანადგომამ მოიყვანა ეს პროტესტი. ისინი არიან მთავარი მიზეზი დღეს, სინდისის პატიმრებმა უნდა იცოდნენ, რომ მარტო არ არიან და ადამიანები მათ გვერდით დგანან. 

როგორ შეიცვალა პროტესტის ვიზუალური მხარე ბოლო ერთი წლის განმავლობაში? 

ახლა საახალწლო განათებები რომ დაკიდეს, ამან ძალიან დამაბრუნა ერთი წლის წინანდელ პერიოდში და გამახსენდა ის თემატური მარშები, შარშან ამ დროს რომ ეწყობოდა. ამიტომ ეს განათებები რაღაცნაირად უკვე ამ პროტესტის ნაწილია. ფორმები იცვლება, მაგრამ თითქოს ვიზუალი რჩება.

*ფოტო, რომელიც საერთაშორისო მკითხველისთვის ქართული პროტესტის უნიკალურობას აღწერს

ეს ჩემი ერთ-ერთი ყველაზე საყვარელი ფოტოა. ნანი წულაიამ გიორგის დაბადების დღე მის მეგობრებთან და მხარდამჭერებთან ერთად, ციხესთან აღნიშნა. დემოკრატიის დაღმასვლამ ოჯახები ერთმანეთს დააშორა, თუმცა ისინი მაინც პოულობენ სითბოსა და მხარდაჭერის გაზიარების გზებს, რაც ამ ფოტოზეც ჩანს. ნანი უქნევს ხელს. ფოტოზე ჩანს გიოს საკანი, საიდანაც ისიც ხელს უქნევს დედას.

დათო ქორიძე, „რადიო თავისუფლება”

გარდა იმისა, რომ „რადიო თავისუფლების“ თანამშრომელი ვარ, მაშინაც ვხვდებოდი და ახლაც ვხვდები, რომ რაღაც ძალიან მნიშვნელოვანი პროცესის დამკვირვებელი ვარ. ამ ისტორიულ მომენტს გვერდს ვერ ავუვლიდი. ბოლო 10 წლის განმავლობაში თითქმის ყველა პროტესტი მაქვს გადაღებული, მაგრამ ეს საპროტესტო ტალღა, რომელიც ერთი წელია გრძელდება, ჩემთვის ყველაზე მნიშვნელოვანი და ემოციურია. 
 

*ის ერთი ფოტო, რომელიც დათოსთვის, როგორც ფოტოგრაფისთვის ყველაზე ზუსტად გადმოსცემს რუსთაველის პროტესტის ხასიათს

ეს ფოტო ჩემთვის არის მომენტი, როდესაც ბრძოლა, დროშა და ადამიანი ერთ მთლიან იდეად იქცა. მხუთავ აირსა და წყლის ჭავლში გახვეული ქუჩა, ერთმანეთზე დაყრდნობილი სილუეტები და მაღლა აწეული დროშა აჩვენებს, როგორ იბადება სოლიდარობა ამ ქაოსში. ეს ფოტო მახსენებს, რომ მაშინაც კი, როდესაც ყველაფერი მკაფიოდ არ ჩანს, არჩევანი და ძალა მაინც არსებობს. ამიტომ არის ეს ფოტო ჩემთვის განსაკუთრებული. 

ფოტოებზე ხშირად ჩანს აქციის მონაწილეების ემოცია. როგორ წყვეტ, როდის უნდა გადაიღო და როდის არა?

წლების წინ ძალიან მიჭირდა საპროტესტო აქციების გადაღება. 21 ივნისი მახსენდება, რომელიც ძალიან დრამატული იყო ჩემთვის. თავიდან, ცხადია, იყო შიშიც, მაგრამ რაღაც ეტაპზე ეს გადის და არ ვიცი, ზუსტად რა დავარქვა, ჩნდება რაღაცნაირი ჟინი, რომ ყველაფერი აღბეჭდო. 

მე ყოველთვის ვცდილობ, ადამიანი, რომელიც სახეს იფარავს, არ გადავიღო. შეიძლება ამიტომაც არის, აქციებზე ჩემს გადაღებულ ფოტოებს რომ ვუყურებ პორტრეტები ნაკლებად მხვდება, უფრო საერთო სურათია, სიტუაციები, მინიშნებები… შეიძლება მხოლოდ სილუეტები ჩანდეს და ეს ხსნიდეს სურათს. 

როგორ შეიცვალა პროტესტის ვიზუალური მხარე ბოლო ერთი წლის განმავლობაში? 

მგონი, ვიზუალური მხარე სულ იცვლება. ამ ერთწლიანი პროტესტის ტალღას სულ ვადარებ ხოლმე ოკეანეს - რაღაც მომენტში ისეთი მშვიდია, ვერც წარმოიდგენ, რომ შესაძლოა, ერთ დღეს ცუნამი გამოიწვიოს. ჩვენი პროტესტიც ოკეანესავით არის, მშვიდია, მაგრამ ზუსტად იცი, რომ ამ ოკეანეს რაღაც მომენტში ისეთი ტალღებისა და ცუნამის წარმოქმნა შეუძლია, რომელიც ყველაფერს წალეკავს. მეტაფორულად ჩემთვის ეს პროტესტი ასე გამოიყურება. 

ამ პროტესტში ძალიან ბევრი სიმბოლო გაჩნდა: ფოიერვერკები, ნიღბები, ახალგაზრდები… ჩემთვის მაინც, ალბათ, დროშებია ამ პროტესტის მთავარი სიმბოლო. 

როგორ ფიქრობ, რა შეუძლია ფოტოს?

მე ძალიან დიდი იმედი მაქვს, რომ ჩვენ, მედიას და კონკრეტულად ფოტოგრაფებს შეგვიძლია უკეთესობისკენ შევცვალოთ ის გარემო, რომელშიც ვცხოვრობთ. ხანდახან თითქოს იმედის სულ პატარა ნაპერწკალი რჩება ხოლმე, მაგრამ შემდეგ ისევ ღვივდება ეს ნაპერწკალი. იმდენი მაგალითია იმისა, რომ კონკრეტულ ფოტოს შეუცვლია როგორც ქვეყნის, ისე კონკრეტული ადამიანის ცხოვრება, ცხადია, მჯერა, რომ მას დიდი ძალა აქვს. 

*ფოტო, რომელიც საერთაშორისო მკითხველისთვის ქართული პროტესტის უნიკალურობას აღწერს

ფოიერვერკების პირველი ტალღა ჩემთვის იყო დაუვიწყარი და ვფიქრობ, უნიკალურიც. ასეთი რამე ერთ ფრანგულ კინოში მაქვს ნანახი, სხვაგან - არსად. ეს სურათები ერთდროულად იყო სილამაზის, ბრაზის, სიახლის, სიძლიერის გამომხატველი. ამიტომ საერთაშორისო აუდიტორიისთვის ამ ფოტოს ავარჩევდი.   

მარიამ ქავშბაია, „პუბლიკა“

პროტესტი, რომელიც წელიწადზე მეტია მიმდინარეობს, თავიდან უფრო მასიური იყო და კონცენტრაციაც უფრო მასის ერთიანობაზე იყო. შემდეგ კი, პროტესტში გამოჩნდნენ ადამიანები და ნელ-ნელა კამერაც მათი მიმართულებით შეტრიალდა, ეს ადამიანები იქცნენ პროტესტად. 

*ის ერთი ფოტო, რომელიც მარიამისთვის, როგორც ფოტოგრაფისთვის ყველაზე ზუსტად გადმოსცემს რუსთაველის პროტესტის ხასიათს

ფოტოზე მარინა ტერიშვილია, დედა, რომელსაც ერთი შვილი [მამუკა ტერიშვილი] 1992 წლის 2 თებერვალს, მიტინგზე მოუკლეს, მეორე კი [გიორგი ტერიშვილი], ნოემბრის დარბევების შემდეგ, ჯგუფურ ძალადობაში მონაწილეობის ბრალდებით დაუკავეს. ამ ფოტოზე 11 პირის დასკვნითი პროცესია, როცა გიორგის მოსამართლე ნინო გალუსტაშვილმა უკვე ორწლიანი პატიმრობა მიუსაჯა. მარინა ტერიშვილი კი ამდენი ტკივილის შემდეგ, ბრაზმორეული, მტკიცედ დგას უსამართლო სასამართლოს წინ და ამბობს, რომ ამაყია მისი შვილებით და მას ვერავინ შეაშინებს. ეს პროტესტი და მასში მონაწილე ადამიანებიც ასეთები არიან, ყველა ტკივილისა და დაბრკოლების მიუხედავად, ბოლომდე იბრძვიან. 

რა ტიპის სიმბოლოები დაიბადა ამ საპროტესტი მოძრაობაში, რომელსაც ფოტოგრაფია ყველაზე მკაფიოდ გამოხატავს?

პროტესტში გაჩნდა შეძახილი - „ერთმანეთის მხარდამხარ“, რომელიც შემდეგ ფიზიკურადაც გამოიხატა. ყოველი დაკავებისას ნახავთ, მხარდამხარ ან ერთმანეთის უკან ხელჩაჭიდებულ ადამიანებს, რომლებიც მზად არიან, ერთმანეთი დაიცვან და თან მტკიცედ იდგნენ პოლიციის კორდონის წინ. ალბათ, ყველა იაზრებს ხოლმე, რომ დასაკავებლად წამოსულ პოლიციელებს ეს ვერ შეაჩერებს, თუმცა ერთმანეთს ახსენებენ, რომ მარტო არ არიან.

რა არის მთავარი მიზეზი, რის გამოც „გადასაღებ მოედანზე“ ყოველდღე ბრუნდები? 

პირველ რიგში, ჩემთვის, როგორც ჟურნალისტისთვის საინტერესოა ამ პროცესების დაკვირვება და მათი გაშუქება. თუმცა, საბოლოოდ, მაშინ, როცა ჟურნალისტებს რეჟიმი გვებრძვის, გვაშინებს, გვაჯარიმებს, გვიჭერს, არ არის მარტივი მხოლოდ პროფესიული ინტერესით მუშაობა. მთავარი მოტივაცია მზია ამაღლობელია, რომელიც ყოველდღიურად გვაჩვენებს საკუთარ ბრძოლას და არც ოთხი კედლიდან ნებდება. ასეთ დროს, როცა ჯერ კიდევ მაქვს ფუფუნება ვიყო თავისუფალი, არ მაქვს უფლება, მოტივაცია დამეკარგოს მზიასთვის და კოლეგებისთვის, რომლებიც არნახულ რესურსს დებენ სიმართლის გასაშუქებლად. ამასთან, ამ პროცესში ჟურნალისტების ყოფნა, რომლებიც რეალობას აშუქებენ, სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანია, რომ პროპაგანდის ძლიერ ნაკადს დავუპირისპირდეთ და საზოგადოებას ვაჩვენოთ სინამდვილე.

ფოტოებზე ხშირად ჩანს აქციის მონაწილეების ემოცია. როგორ წყვეტ, როდის უნდა გადაიღო და როდის არა?

ყოფილა შემთხვევა, როცა კამერაზე ხელები გამყინვია და ვერ მიმხვდარვარ, როგორ მოვქცეულიყავი, თუმცა ყველა ჯერზე მაინც მერჩივნა გადამეღო და შემდეგ რედაქციაში გადაგვეწყვიტა, ნახავდა თუ არა ამ კადრს ფართო აუდიტორია. ვცდილობ, ადამიანს, ვინც ემოციებს განიცდის, ჩემი კამერით პირად სივრცეში არ შევეჭრა, ვაგრძნობინო, რომ ამას კადრის მოპოვებისთვის არ ვაკეთებ და ბევრად მნიშვნელოვანია.

*ფოტო, რომელიც საერთაშორისო მკითხველისთვის ქართული პროტესტის უნიკალურობას აღწერს

ფოტოზე 71 წლის დევნილი აზა ჩილაჩავაა. ეს ის დღეებია, როცა გზის სავალი ნაწილის გადაკეტვა პატიმრობით დასჯადი გახდა. აზა და არა მარტო ის, სხვა აქტივისტებიც გადადიოდნენ გზაზე მაშინ, როცა ზუსტად იცოდნენ, რომ რამდენიმე საათში დაკავება ელოდათ. თითოეული გზაზე გადასული ადამიანის ქმედება იყო მათი სათქმელი, რომ ბრაზობენ, არ ეშინიათ და იბრძოლებენ ბოლომდე. აზა დაკავებულთა შორის ერთ-ერთი იყო და პატიმრობის შემდეგ დიდი ძალისხმევით შეაჩერეს, რომ გზაზე ისევ არ გადასულიყო. გზაზე გადასულ ადამიანებს ტროტუარიდან ამხნევებდნენ სხვა აქტივისტები და მახსოვს, ყველა ფიქრობდა, რომ ერთ დღეს მათი ჯერიც მოვიდოდა. დრაკონული კანონების მიუხედავად, ჯერ არავინ შეშინებულა და უწყვეტი პროტესტი კვლავაც გრძელდება. ვერ შეაშინეს ვერც 19-20 წლის გოგო-ბიჭები და ვერც 71 წლის აზა ბებო. 

როგორ ფიქრობ, რა შეუძლია ფოტოს?

მგონია, რომ ამ პროტესტის დანახვაში ფოტოების არსებობამ ბევრი რამ შეცვალა. ის გახდა პროპაგანდის წინააღმდეგ ბრძოლის მნიშვნელოვანი იარაღი, რომ ადამიანებს დაენახათ, რა ხდება ყოველდღე რუსთაველზე, სასამართლოში. ბევრ ფოტოს დაუხსნია ადამიანი უსამართლოდ დაკავებისგან ან შეუმსუბუქებია მისთვის ბრალი. ფოტოებით გავიცანით სინდისის პატიმრები, რითიც რეჟიმმა მათი დამნაშავეებად ქცევა ვერ მოახერხა. ეს ფოტოები ახლაც უდიდეს როლს თამაშობს და მომავალშიც დიდ წვლილს შეიტანს.

ლევან ზაზაძე 

რუსული კანონი ხელმეორედ რომ შემოაბრუნა „ქართულმა ოცნებამ“, იმ პერიოდიდან დავიწყე პროტესტის ყოველდღიურად გადაღება. ვფიქრობ, რომ ახლა ისტორიული მომენტი გვიდგას და მინდა, რომ ეს ყველაფერი კადრებად დარჩეს. 

არის შემთხვევები, როდესაც ვფიქრობ, რომ გადაღება არაეთიკური იქნება და ამ დროს არ ვიღებ. ზოგჯერ ადამიანებსაც ეტყობათ, რომ არ სურთ კამერის ობიექტივში მოხვედრა და რა თქმა უნდა, მათ არჩევანსაც ვითვალისწინებ.

*ის ერთი ფოტო, რომელიც ლევანისთვის, როგორც ფოტოგრაფისთვის ყველაზე ზუსტად გადმოსცემს რუსთაველის პროტესტის ხასიათს

ეს ფოტო გასული წლის მაისშია გადაღებული. ეს ის დღეა, როდესაც რუსული კანონი დაამტკიცა პარლამენტმა. აქ ჩანს მთელი ამ პროტესტის ხასიათი, რომელიც, სინამდვილეში, რამდენიმე წელია გრძელდება.

როგორ შეიცვალა პროტესტის ვიზუალური მხარე ბოლო ერთი წლის განმავლობაში?

აქტიურ პროტესტში ახლა ადამიანების შედარებით მცირე რაოდენობაა ჩართული. ისიც აღსანიშნავია, რომ დროთა განმავლობაში ქალების როლი უფრო გამოიკვეთა, მათი შეუპოვრობის არაერთი კადრია აღბეჭდილი ჩემს და სხვა ფოტოგრაფების ობიექტივებში. ამ პროტესტს ყველაზე თვალნათელი სიმბოლო აქვს და ეს არის ქართველი ქალი.

რა არის მთავარი მიზეზი, რის გამოც „გადასაღებ მოედანზე“ ყოველდღე ბრუნდები? 

მთავარი მოტივაცია არის ჩვენი ქვეყანა, რომელიც შეიძლება დავკარგოთ, მართალი ხალხი, რომელიც რუსთაველზე დგას და სინდისის პატიმრები, რომლებიც უტეხობის სიმბოლოდ იქცნენ.

*ფოტო, რომელიც საერთაშორისო მკითხველისთვის ქართული პროტესტის უნიკალურობას აღწერს

ჩემთვის განსაკუთრებული და უნიკალურია ეთო ბიჭიკაშვილი, როგორც პროტესტის ერთ-ერთი სახე და უდრეკობის სიმბოლო. თვეების განმავლობაში უწყვეტად, ყველანაირ გარემო პირობებში, საპატრულო პოლიციის მანქანებთან დროშაშემოხვეული იდგა და ყველას ახსენებდა, რომ პროტესტი ცოცხალია. ყოფილა ისეთი შემთხვევაც, როდესაც უწყვეტად 26 საათიც კი მდგარა ასე ჯიუტად. 

მოცემულ ფოტოზეც ეთოა. სექტემბრის კოკისპირულ წვიმაში თავის „პოსტზე“ დგას ფეხმოუცვლელად. ჩემთვის აღმაფრთოვანებელია ერთი მხრივ, მისი მშვიდი ბუნება, მეორე მხრივ - წარმოუდგენელი ამტანობა და სიჯიუტე. ეთო ის ადამიანია, რომელსაც „მოწინააღმდეგეებიც“ (იგულისხმება ძალოვანი სტრუქტურების წარმომადგენლები) კი პატივს სცემენ. 

პროტესტის ეს ფორმა ყველაზე მშვიდობიანი და ამავდროულად, მრავლისმთქმელია. ის აუცილებლად შევა ჩვენი ქვეყნის (და არამხოლოდ) ისტორიაში პროტესტის გამოხატვის უნიკალურობით.

როგორ ფიქრობ, რა შეუძლია ფოტოს?

ზოგჯერ ფოტოს შეუძლია შეცვალოს რეალობა, თუმცა, ვფიქრობ, მათი უმეტესობა, საბოლოოდ, უფრო ისტორიისთვის ინახება. ჩემთვის ეს ფოტო ერთ-ერთი ფავორიტია. სოციალურ ქსელებში გავრცელების მერე ძალიან დიდი გამოხმაურება მოჰყვა. თამარის დაკავების შემდეგ, რომელსაც ეს ბანერი უჭირავს, ანწუხელიძის სტენსილები მთელი ქალაქის მასშტაბით უფრო მეტად მომრავლდა და უფრო მეტი ადამიანი საუბრობს ეროვნულ გმირზე.

პროევროპული ქუჩის პროტესტი ფოტოგრაფების ობიექტივში - ნაწილი I იხილეთ აქ: https://www.mediachecker.ge/ka/interviu/article/101660-proevropuli-quchis-protesti-fotografebis-obieqtivshi 

391-ე დღეა თბილისში, რუსთაველის გამზირზე, პარლამენტის წინ მიმდინარე პროევროპული პროტესტი ყოველდღიურად რამდენიმე ფოტოგრაფის ობიექტივში ხვდება. მათი კამერა რუსთაველზე მიმდინარე მოვლენებსა და ამ პროტესტის მონაწილეთა განწყობებს ყოველდღიურად, ჩვენთვის უხილავი რაკურსით გვაჩვენებს. ფოტოგრაფების „მესამე თვალი“ ყველაზე ახლოდან ხედავს: ხმაურს, დაპირისპირებას, სიჩუმეს, დაღლილობას, სიხარულს, ერთობას, გამარჯვებას, ძალას თუ უძალობას. როგორია მათი თვალით დანახული პროტესტი, წაიკითხეთ რამდენიმე მათგანთან „მედიაჩეკერის“ ინტერვიუს პირველ ნაწილში. 

მზია საგანელიძე

2024 წლის 28 ნოემბერს, სამსახურიდან გამოსული ავტობუსის გაჩერებაზე ტელეფონს „ვსქროლავდი“, როდესაც ირაკლი კობახიძის განცხადებას გადავაწყდი. ავბრუნდი ოფისში, ავიღე კამერა და წავედი „ქართული ოცნების“ ოფისთან, სადაც უკმაყოფილო ადამიანები იკრიბებოდნენ. 

ეს ყველაფერი ჩვენი ისტორიის ნაწილია, ამ ისტორიას დასაწყისიდან ვაკვირდები და ვინახავ, ყოველი დღე იმ ფაზლის ნაწილია, რომელიც საბოლოო სურათს შექმნის. ამიტომ დიდი ხნით არ და ვერ ვეთიშები პროტესტს.

*ის ერთი ფოტო, რომელიც მზიასთვის, როგორც ფოტოგრაფისთვის ყველაზე ზუსტად გადმოსცემს რუსთაველის პროტესტის ხასიათს

რუსუდან კობახიძე გზაზე გადავიდა მაშინ, როცა ზუსტად იცოდა, რომ დააკავებდნენ. ეს არის პროტესტი, რომელიც თითოეული ადამიანის გამძლეობასა და გამბედაობაზე დგას და დამოუკიდებელი და თავისუფალი პიროვნებებისგან შედგება.

როგორ შეიცვალა პროტესტის ვიზუალური მხარე ბოლო ერთი წლის განმავლობაში?

რომ ვაკვირდები, ეს პროტესტი, თითქოს, ცოცხალ ორგანიზმს დაემსგავსა და როგორ პირობებშიც არ უნდა აღმოჩნდეს, გადარჩენის გზებს ეძებს და პოულობს. თავიდან იყო გაოგნება, უფრო პირველ დღეს, როდესაც რუსთაველი ნელ-ნელა ივსებოდა ხალხით, რაღაცნაირად მდუმარედ იდგა ყველა. დარბევის შემდეგ იყო: ბრაზი, აირწინაღები, ფოიერვერკი და ცრემლსადები გაზი. ამ ყველაფერს მხოლოდ ვიზუალური კუთხით თუ შევხედავთ, იყო ძალიან შთამბეჭდავი და დინამიკური. რაღაც დროის შემდეგ ქალაქი მოიცვა მარშებმა, სხვადასხვა უბანი გამოაცოცხლა შეძახილებმა, პლაკატებმა და დროშებმა. შემდეგ რუსთაველი საკარნავალო დღესასწაულს დაემსგავსა, სათვალთვალო კამერებისგან თავის დასაცავად ხალხმა მოირგო ნიღბები, ლამაზი ქუდები და თავსაბურავები. მოკლედ, მრავალფეროვნება ამ ერთი წლის განმავლობაში ფოტოგრაფებს ნამდვილად არ გვაკლდა.

რა ტიპის სიმბოლოები დაიბადა ამ საპროტესტი მოძრაობაში, რომელსაც ფოტოგრაფია ყველაზე მკაფიოდ გამოხატავს? 

ამ პროტესტის მთავარი სიმბოლოები ადამიანები არიან. მზია ამაღლობელი და ის ადამიანები, რომელთა პროტესტი ვერც დარბევამ და ვერც პატიმრობამ ჩაახშო. ამ ადამიანების ოჯახის წევრები, რომლებიც მათ მხარს ყოველდღიურად უჭერენ და ქუჩაში გამოდიან არა მხოლოდ საკუთარი პროტესტის გამოსახატად, არამედ საკუთარი შვილების, დებისა და ძმების ნაცვლადაც. 

* ფოტო, რომელიც საერთაშორისო მკითხველისთვის ქართული პროტესტის უნიკალურობას აღწერს

საერთაშორისო მკითხველისთვის რაღაც ძალიან მნიშვნელოვანი უნდა ხდებოდეს, ყურადღება ჩვენსკენ რომ მომართოს. განსაკუთრებით დღეს, მსოფლიოს არაერთ წერტილში უამრავი უსამართლობა და უბედურება ხდება. ეს ფოტო ვფიქრობ, მიიქცევდა მათ ყურადღებას და დაინტერესების შემთხვევაში გაიგებდნენ, რომ ძალოვანები აკავებენ გაზით დროებით დაბრმავებულ პროტესტანტებს, რომლებიც ქუჩაში ევროპული მომავლის დასაცავად გამოვიდნენ. და თუ კიდევ მეტის გაგება მოუნდებოდათ, გაჰყვებოდნენ ამბავს და იმაზე მეტსაც გაიგებდნენ ჩვენ შესახებ, ვიდრე აქამდე სმენიათ.

მინდია გაბაძე, „პუბლიკა“

ჯერ კიდევ მაშინ, როცა „ოცნების“ პრემიერი ევროკავშირთან მოლაპარაკებების შეწყვეტის შესახებ განცხადებას კითხულობდა (რომელსაც იმავე ოთახში ვისმენდი, სადაც კობახიძე ამ გადაწყვეტილებას აჟღერებდა), ვხვდებოდი, რომ ეს კიდევ უფრო გააბრაზებდა პროტესტში მანამდე ჩართულ ადამიანებს და მასში კიდევ უფრო მეტს ჩართავდა. 

მე კი, როგორც ონლაინმედია „პუბლიკის“ რეპორტიორს, საქმე უნდა გამეგრძელებინა და მეჩვენებინა ის ყველაფერი, რაც ქუჩასა თუ ქუჩის მიღმა, მაგალითად, სასამართლოში ხდებოდა. დღემდე ვმორიგეობთ, ვდარაჯობთ პროტესტს: ვენაცვლებით ერთმანეთს, ყოველთვის ყველგან ვართ და ვცდილობთ, არ გამოგვრჩეს არც კადრი და არც ამბავი, რომელიც სხვებს პროტესტის შინაარსსა და აზრს დაანახებს.

*ის ერთი ფოტო, რომელიც მინდიასთვის, როგორც ფოტოგრაფისთვის ყველაზე ზუსტად გადმოსცემს რუსთაველის პროტესტის ხასიათს

მას შემდეგ, რაც პოლიციელებმა გზის გადაკეტვისთვის მოქალაქეების ადმინისტრაციული წესით დაკავება დაიწყეს, ყოველდღიურად სხვადასხვა ადამიანები უცხადებდნენ რეჟიმს დაუმორჩილებლობას. ერთი ასეთი აქტივისტი დავით გაგრელი იყო, რომელიც რუსთაველის გამზირზე მეგობრებთან ხელჩაკიდული გადავიდა. პოლიციამ აქციის მონაწილეების გზის სავალი ნაწილიდან გადაყვანა სცადა, თუმცა მათი ამ სიჯიუტითა და ურყეობით იმ დღეს რუსთაველის გამზირი გადაიკეტა. 

ფოტოებზე ხშირად ჩანს აქციის მონაწილეების ემოცია. როგორ წყვეტ, როდის უნდა გადაიღო და როდის არა? 

გადაღებამდე არ ვფიქრობ და შეიძლება არც იყოს იმის დრო, რომ იფიქრო, შეიძლება თუ არა გადაღება. მსგავს შემთხვევებში ყოველთვის ვიღებ და მხოლოდ მერე ვფიქრობ, ემსახურება თუ არა ეს კადრი საზოგადოებრივ ინტერესს ისე, რომ ადამიანს დამატებით ზიანი არ მიადგეს. ხშირად ამ მსჯელობაში რედაქციის ჩართვაა გამოსავალიც და აუცილებელიც.

თუ ვხედავ, რომ კონკრეტული სცენა მკაფიოდ აჩვენებს სისტემურ ძალადობას, უსამართლობას ან ძალაუფლების ბოროტად გამოყენებას, პასუხისმგებლობას ვგრძნობ, რომ ეს აუცილებლად დაფიქსირდეს. ჩემთვის გადაღება და გამოქვეყნება ორი განსხვავებული ეტაპია: შეიძლება კადრი არსებობდეს არქივში, მაგრამ არასდროს გახდეს საჯარო იმ შემთხვევაში, თუ ვხვდები, რომ ფოტოს ღირებულება ადამიანის ღირსების ხარჯზე მოიპოვება.

როგორ შეიცვალა პროტესტის ვიზუალური მხარე ბოლო ერთი წლის განმავლობაში? 

თავდაპირველად ფოკუსი უფრო ფართო იყო: ზოგადი სივრცის, მასშტაბისა და მთლიანი სურათის დაფიქსირება. ამ კადრებით ვცდილობდი მეჩვენებინა კონტექსტი და ძალთა დისბალანსი. დროთა განმავლობაში ყურადღება უფრო მეტად ინდივიდზე, მის ემოციებსა და ისტორიებზე გადავიდა, რამაც პროტესტის ამსახველი ვიზუალები უფრო შინაარსიანი გახადა.

რა ტიპის სიმბოლოები დაიბადა ამ საპროტესტი მოძრაობაში, რომელსაც ფოტოგრაფია ყველაზე მკაფიოდ გამოხატავს?

პროტესტში სიმბოლოებად იქცა და ხშირად ობიექტივს ვერ ვაშორებ საქართველოსა და ევროკავშირის დროშებთან ერთად, ტელეფონის ანთებულ ფარნებსა და სინდისის პატიმრების თეთრ პოსტერებს. სიმბოლო გახდა პოლიციის ერთნაირი რიგებიც: უძრაობა, სიჩუმე, გაყინული და უემოციო სახეები. დროთა განმავლობაში თავად აქციის მონაწილეთა გამძლეობა, მარშები და დაბრუნების აქტიც ვიზუალურ ნიშნად გადაიქცა, რომელსაც ფოტოგრაფია ყველაზე ზუსტად ინახავს.

რა არის მთავარი მიზეზი, რის გამოც „გადასაღებ მოედანზე“ ყოველდღე ბრუნდები ? 

მთავარი მოტივაცია პასუხისმგებლობის განცდაა იმ ადამიანების მიმართ, ვინც ყოველდღე ბრუნდება რუსთაველზე და ასევე, საზოგადოების იმ წევრების მიმართ, რომელთაც ეს პროცესები დაუფარავად უნდა დაინახონ. ზოგადადაც, ასეთ გარემოში ფოტოგრაფი მხოლოდ დამკვირვებელი არ არის, ჩვენ მოწმეები ვართ და ჩვენი კადრები შესაძლოა სამხილებად იქცეს. ამიტომ ჩვენი იქ ყოფნა არჩევანი კი არა, პროფესიული აუცილებლობაა, მიუხედავად სიმშვიდის, ძალადობისა თუ მუდმივი საფრთხის მოლოდინისა.

*ფოტო, რომელიც საერთაშორისო მკითხველისთვის ქართული პროტესტის უნიკალურობას აღწერს

ბევრ ფოტოს აქვს დატვირთვა და ამორჩევა მიჭირს. თუმცა, ამა წლის 9 აპრილს გადაღებული ფოტოსერიიდან ერთ-ერთი ფოტო ზუსტად პროტესტის ემოციურობითა და ხასიათის მიხედვითაა ჩემთვის გამორჩეული. ეს არის ზვიად ცეცხლაძე და მისი დედა - ერთი და იგივე ბრძოლა ორ სხვადასხვა სივრცეში. ქუჩასა და სასამართლოში. ნარგიზ დავითაძის პროტესტი არ არის მხოლოდ შვილის დასაცავად ქუჩაში გამოსული დედის პროტესტი. ის არის ყველა გამწარებული დედის სიმბოლო, რომელთა შვილსაც ან ოჯახის წევრსაც სასამართლოს გზით უსამართლობის გავლა უწევს.

როგორ ფიქრობ, რა შეუძლია ფოტოს?

ფოტოს ყოველთვის არ აქვს ძალა მყისიერად შეცვალოს რეალობა, მაგრამ მას შეუძლია შეცვალოს აღქმა და ეს ხშირად გადამწყვეტია. ზოგი კადრი დღესვე მოქმედებს, ზოგი კი მნიშვნელობას დროსთან ერთად იძენს. ფოტოგრაფია ერთდროულად არის რეაგირების ინსტრუმენტიც და ისტორიის არქივიც. ხშირად სწორედ ის კადრები, რომლებიც თავიდან უბრალო, რუტინულ ფოტოებად გვევლინება, მოგვიანებით მტკიცებულებად და საერთო მეხსიერების ნაწილად  იქცევა. 

ქეთევან ხუციშვილი, „ნეტგაზეთი“

შარშან, დეკემბერში, როდესაც ძალისმიერმა დარბევებმა გადაიარა და დაიწყო მშვიდობიანი და ხალხმრავალი დემონსტრაციები, ხან მსვლელობები სხვადასხვა თემატიკის მიხედვით, ცხადია, ამას ყოველდღიურად ვაშუქებდით. როდესაც ამდენი თვის განმავლობაში ერთ კონკრეტულ ადგილას დადიხარ, წარმოუდგენელია, მან განსაკუთრებული მნიშვნელობა არ შეიძინოს შენს ცხოვრებაში. რაღაც ეტაპზე, რამდენიმე თვის შემდეგ, როდესაც ხალხის რაოდენობამ კლება დაიწყო, მათ შორის სოციალურ ქსელებშიც ეს თემა აღარ იყო ისეთივე აქტუალური, გამიჩნდა პასუხისმგებლობა - ეს იდეა საზოგადოებამდე ისევ მიმეტანა. 

როდესაც ამ ყოველდღიურ პროტესტში ამდენ დროს ატარებ, შენც უკვე მის ორგანულ ნაწილად იქცევი, როგორც დამკვირვებელი, როგორც აღმწერი, გამშუქებელი… ერთი უწყინარი დღე შესაძლოა, 10 და 20 ადამიანის დაპატიმრებით დასრულდეს. ეს არაპროგნოზირებადი რეალობა კიდევ უფრო მიმძაფრებს პასუხისმგებლობის გრძნობას, რომ არაფერი გამომრჩეს, ზუსტად აღვწერო ის, რასაც ეს ადამიანები გადიან. ეს შიშია, რაც ყოველდღე მაბრუნებს უკან, რუსთაველის გამზირზე, რომ ადამიანების თავგანწირვა ყურადღების მიღმა არ დარჩეს. 

*ის ერთი ფოტო, რომელიც ქეთევანისთვის, როგორც ფოტოგრაფისთვის ყველაზე ზუსტად გადმოსცემს რუსთაველის პროტესტის ხასიათს

ბევრი ფოტო გადამიღია, მაგრამ ასეთი მარტივი, სადაც ზუსტად ჩანს პროტესტის ხასიათი, არ მახსენდება. 29 ოქტომბერია, ახალი კანონმდებლობით გზაზე გადასვლისთვის მოქალაქეებს - 15 დღემდე ადმინისტრაციული პატიმრობა, განმეორების შემთხვევაში კი სისხლის სამართლის წესით დაკავება ემუქრებათ. ათობით ადამიანი ჯიუტად, ყოველდღე, მიუხედავად მოსალოდნელი სასჯელისა, მყარად, ერთმანეთზე ხელჩაკიდებული იდგა რუსთაველის გამზირზე. 

ფოტოებზე ხშირად ჩანს აქციის მონაწილეების ემოცია. როგორ წყვეტ, როდის უნდა გადაიღო და როდის არა?

ემოციური კადრების გადაღებისას დისტანცია, რომელიც უნდა დავიცვა და სივრცე, რომელიც ფოტოს გმირს უნდა დავუტოვო, ჩემთვის ძალიან მნიშვნელოვანია. თუმცა, მეორე მხრივ, ეს ემოციები განსაკუთრებით სასამართლოს განაჩენების გამოცხადებისას, დაკავებებისა თუ პატიმრების გათავისუფლების დროს იმდენად გულწრფელი და შეუნიღბავია, რომ ყველაზე ზუსტად აღწერს იმ რეალობას, რომელშიც ვიმყოფებით. ამიტომ ვცდილობ, დავიცვა პირადი სივრცის საზღვრები, მაგრამ ვიღებ ყველაფერს და ვფიქრობ, ვერც ერთი სიტყვა და ტექსტი ვერ გამოხატავს ემოციას ისე, როგორც ეს ერთმა ფოტომ შეიძლება გამოხატოს. 

როგორ შეიცვალა პროტესტის ვიზუალური მხარე ბოლო ერთი წლის განმავლობაში? 

შარშან, ზამთარში, როდესაც ყოველდღიურად ძალიან ბევრი ადამიანი იკრიბებოდა და ქალაქში საახალწლო განათებები გაჩნდა, თითქოს ერთი მთლიანი სურათი იყო და პერსონალურად ადამიანების სახეები ნაკლებად ჩანდა. ჩემთვის, როგორც ფოტოგრაფისთვის, მაშინ ადამიანების ზღვა ჩანდა. შემდეგ, როდესაც ყოველდღიურ აქციებზე ადამიანების რაოდენობამ შედარებით იკლო, თითქოს უფრო მეტად გამოჩნდნენ ინდივიდები, ცალკეული სახეები, მათი პირადი ემოციები.
 

რა ტიპის სიმბოლოები დაიბადა ამ საპროტესტი მოძრაობაში, რომელსაც ფოტოგრაფია ყველაზე მკაფიოდ გამოხატავს? 

თითქოს, ცეცხლი ამ პროტესტის სიმბოლოდ იქცა, შეძახილებიდან გამომდინარეც, ალბათ. ასევე, ჩირაღდნები, სასტვენები, ლაზერები, ნიღბები, აირწინაღები… ასევე, დროშები, როგორც საქართველოს პირველი რესპუბლიკის, ისე უკრაინის, ევროკავშირის. მათ გარეშე ეს პროტესტი აღარ არსებობს.

რა არის მთავარი მიზეზი, რის გამოც „გადასაღებ მოედანზე“ ყოველდღე ბრუნდები ?

ეს პროტესტი ჩემს ყოველდღიურ ცხოვრებად იქცა, მთლიანად მომიცვა იმის მოლოდინმა, როგორ ჩაივლის ყოველი მომდევნო დღე. ეს პროტესტი ოდესღაც რაღაც ფინალამდე მივა, ან ის მიიღებს ვადამდელ არჩევნებს, ან ქვეყნის მმართველი ძალა მოუჭერს მარწუხებს ბოლომდე და ამ პროტესტს ჩაახშობს. ეს რაღაც დროს მოხდება და მე არ მინდა ვთქვა, რომ მაშინ, როდესაც ჩემი ქვეყნის ბედი წყდებოდა, მე იქ არ ვიყავი. 

როგორ ფიქრობ, რა შეუძლია ფოტოს?

ნამდვილად მჯერა, რომ შესაძლებელია ფოტომ იმაზე მკაფიოდ და ზუსტად მოყვეს ამბავი, ვიდრე ეს სიტყვებს შეუძლიათ. მმართველმა პარტიამ სწორედ იმიტომ აკრძალა სასამართლო პროცესებზე ფოტოს გადაღება, რომ მან ადამიანებზე დიდი ემოციური ზეგავლენის მოხდენა დაიწყო. ეს ვიზუალი და ფოტოები, რომელიც ყოველდღიურად სასამართლოს შენობიდან გამოდიოდა, ზუსტად აღწერდა იმ მიზეზებს, რის გამოც მიმდინარეობს პროტესტი და რის გამოც ადამიანები ციხეში სხედან. 

*ფოტო, რომელიც საერთაშორისო მკითხველისთვის ქართული პროტესტის უნიკალურობას აღწერს

პატიმრების მშობლები თვეებია დადიან გაზეთების დასარიგებლად, რომლებშიც თავიანთი შვილების ციხიდან გამოგზავნილი წერილები და საბოლოო სიტყვებია დაბეჭდილი. აქ, პანკისში, თემირლან მაჩალიკაშვილის საფლავი მოინახულეს მამამისთან, მალხაზ მაჩალიკაშვილთან, ერთად. ფოტოზე ჩანს, როგორ განიცადეს მშობლებმა ერთმანეთის ტკივილი. ის, რაც ამ პროტესტს უნიკალურს ხდის, არის უსაზღვრო ემპათია და სოლიდარობა ერთმანეთის ტკივილისადმი. 

გიორგი მოსიაშვილი (Mo Se)

პროტესტს ყოველთვის ვიღებდი, მაგრამ ბოლოს კამერა ხელში კიდევ ერთხელ იმიტომ ავიღე, რომ ვფიქრობდი, აქციაზე გამოსვლის თუ იქ დარჩენის სტიმულს მივცემდი ყველას. საკუთარ თავს დაინახავენ ფოტოებზე და გაუხარდებათ-მეთქი. კარგი იქნებოდა, რომ კიდევ ერთი ლამაზი ფოტო ექნებოდათ აქციიდან. ვფიქრობ, ეს გამომივიდა. უკუკავშირი, რასაც პროტესტის მონაწილეებისგან ვიღებ, მგონი, ამის დასტურია. 

* ფოტო, რომელიც საერთაშორისო მკითხველისთვის ქართული პროტესტის უნიკალურობას აღწერს

აქ ჩანს ჩვენი ხასიათი. აქ ჩანს შეუპოვრობა და ის, რომ სანამ არ გავიმარჯვებთ, ბრძოლას არ შევწყვეტთ. 

ფოტოებზე ხშირად ჩანს აქციის მონაწილეების ემოცია. როგორ წყვეტ, როდის უნდა გადაიღო და როდის არა? 

ჩემი აზრით, მთავარი სწორედ ის არის, რომ იქ მდგომი ადამიანების ყველა ემოცია: ტკივილი, დაღლილობა, სიხარული, მივიტანო საქართველოს სხვა, დანაჩენ მოქალაქეებამდე. აბსოლუტურად ყველაფერს ვიღებ, რადგან შეიძლება ის ფოტო, ის კადრი, ის წამი ძალიან მნიშვნელოვანი აღმოჩნდეს იმ ადამიანისთვის. შეიძლება სასამართლო პროცესზე გამოადგეს, ადვოკატს დასჭირდეს.

როგორ შეიცვალა პროტესტის ვიზუალური მხარე ბოლო ერთი წლის განმავლობაში? 

ძალიან ბევრი ტრანსფორმაცია მოხდა პროტესტის ვიზუალურ მხარეში. დაიწყო ჩვეულებრივი მსვლელობით, შემდეგ კარნავალს და ნიღბების ფესტივალს დაემსგავსა და ეს იმდენ ხანს გაგრძელდა, რომ ჩვენ ერთმანეთს უკვე ამ ნიღბებით ვცნობდით. შემდეგ, როდესაც ნიღბები აიკრძალა და ადამიანებმა ისინი მოიხსნეს, თითქოს თავიდან გავიცანით ერთმანეთი, ახლა უკვე სახეზეც ვცნობთ. 

რა ტიპის სიმბოლოები დაიბადა ამ საპროტესტი მოძრაობაში, რომელსაც ფოტოგრაფია ყველაზე მკაფიოდ გამოხატავს? 

თანაგრძნობა, რომელიც ვიზუალურადაც განსახიერდა, ამ პროტესტის მთავარ სიმბოლოდ იქცა. ჩახუტება, ხელის ჩაკიდება, ერთმანეთის დაცვა… აი, მაგალითად, ნაწილს რომ უნდოდა გზის გადაკეტვა, რაც შემდეგ მათ დაპატიმრებას გამოიწვევდა, მეორე ნაწილი მათ როგორ ეხუტებოდა, ხელი ჰქონდა ჩაკიდებული, არ უშვებდა. ეს ჩაჭიდებული ხელი მგონია ერთ-ერთი მთავარი ვიზუალური სიმბოლო, რომელიც არაერთ ფოტოშია აღბეჭდილი. 

რა არის მთავარი მიზეზი, რის გამოც „გადასაღებ მოედანზე“ ყოველდღე ბრუნდები ?

მთავარი მოტივაცია, რაც ყოველდღე მაბრუნებს რუსთაველზე, იმ ადამიანების სიყვარულია, ვინც იქ დგას. ეს სიყვარული არა მხოლოდ ჩემგან მოდის, არამედ მათგანაც. არც კი შემეძლო მეფიქრა, რომ შესაძლოა, უცხო ადამიანმა ასე შეგიყვაროს. ადამიანები მოდიან, ყოველდღე რაღაცას მჩუქნიან, ხან ქუდებს, ხან კანფეტს, იმ დღეს ჩემი გადაღებული ფოტო მაჩუქეს დაბეჭდილი, რომელიც ყველაზე მეტად მიყვარს. 

* ის ერთი ფოტო, რომელიც გიორგისთვის, როგორც ფოტოგრაფისთვის ყველაზე ზუსტად გადმოსცემს რუსთაველის პროტესტის ხასიათს

ეს ფოტო ასახავს გამარჯვების დაუოკებელ ჟინსა და სურვილს … რაღაცნაირად უკვე გამარჯვების სიმბოლოა ეს ფოტო. სიბნელიდან გამოსული ქართველი, მისთვის ყველაზე ძვირფასი - მისი აღმატებულება საქართველოს დროშით ხელში. 

როგორ ფიქრობ, რა შეუძლია ფოტოს?

ვფიქრობ, ფოტოს შეუძლია გაავრცელოს ინფორმაცია, იყოს კონკრეტული ადამიანის უსაფრთხოების გარანტი, შეცვალოს კონკრეტული მოცემულობა და ასევე, იყოს საარქივო ფოტო ისტორიისთვის. წლები რომ გავა, შეიძლება ვიამაყო, რომ ამა თუ იმ ფოტოს ავტორი ვარ. ერთი წლის წინანდელ ფოტოებს რომ ვუყურებ, ახლა უკვე სიამაყის გრძნობა მაქვს, რომ ხალხი, რომელიც ერთი წლის განმავლობაში ასეთ წარმოუდგენელ რამეს აკეთებს, საკუთარი ჯანმრთელობისა და ფსიქიკის ხარჯზე ისევ იცავს სამშობლოს. 

„სინათლე არ უნდა ჩაქრეს“ - 22 დამოუკიდებელი ონლაინ გამოცემის ერთობლივი კამპანიაა, რომლის მიზანიც დამოუკიდებელი მედიის დასაცავად მხარდამჭერების გაერთიანებაა. იმ რეალური საფრთხის საჩვენებლად რომ დამოუკიდებელ ონლაინ მედიას გაქრობა ემუქრება, გამოცემებმა კამპანია ვებგვერდების სიმბოლური გათიშვით, 13 აგვისტოს, დაიწყეს. 

როგორ გაჩნდა sinatle.media-ს შექმნის იდეა და როგორ გრძელდება კამპანია - „სინათლე არ უნდა ჩაქრეს“, წაიკითხეთ თეო და ქეთევან ქავთარაძეებთან „მედიაჩეკერის“ ინტერვიუში.

თეო ქავთარაძე „სტუდია მონიტორის“ ჟურნალისტია. ის წლების განმავლობაში მუშაობდა საზოგადოებრივი მაუწყებლის გადაცემაშიც - „რეალური სივრცე“. მიღებული აქვს მაგისტრის ხარისხი მასობრივ კომუნიკაციასა და ციფრულ მედიაში საქართველოს საზოგადოებრივ საქმეთა ინსტიტუტსა (GIPA) და სასექსის უნივერსიტეტში. ქავთარაძე მონაწილეობს პროექტებშიც, რომლებიც საქართველოში მედიის ეკოსისტემასა და მედიაწიგნიერებას იკვლევს. 

ქეთევან ქავთარაძე ბიზნეს ადმინისტრირების სპეციალისტია. აქვს ბიზნესის, მედიის, კომუნიკაციებისა და ტექნოლოგიური სტარტაპების მართვის მრავალწლიანი გამოცდილება. ქავთარაძე ხელმძღვანელობს კამპანიას - „სინათლე არ უნდა ჩაქრეს“. 

„სინათლე მედიას“ შექმნის იდეა

თეო ქავთარაძე: წელს, მარტში, გერმანიაში ვიყავი და ვნახე მედიასახლი - Publix,  სადაც ძალიან ბევრი პატარ-პატარა მედიაა თავმოყრილი. ეს პატარა მედიები ინაწილებენ: ხარჯებს, სივრცეს, სტუდიებს, აპარატურას და ა.შ. Cost sharing-ს ეძახიან ამას. წარმოიდგინე, შესულები არიან ერთ დიდ შენობაში და კონტენტისა და ჟურნალისტების გარდა, ყველაფერი საერთო აქვთ. არაკომერციულ, ასე ვთქვათ, არამომგებიან მედიებს არამხოლოდ საქართველოში უჭირთ. იქ გამოჩნდა ინვესტორი Hans Schöpflin, რომლის ფონდმაც - Schöpflin Foundation დაახლოებით 25 მილიონი ევრო ჩადო Publix-ის შენობის დაგეგმარებაში, ინფრასტრუქტურასა და აღჭურვაში… სრულიად შესანიშნავი შენობა ააშენეს ბერლინში, ნოი კიოლნში, ძველი სასაფლაოს ტერიტორიაზე. პირველ სართულზე კაფეც არის, მისგან შემოსული თანხაც მათ საერთო ხარჯებს ხმარდება და ა.შ. 

მაშინ ბერლინიდან პირდაპირ ბუდაპეშტში ჩავედი, დიდ მედია კონფერენციაზე, სადაც ქართული ონლაინ მედიების 10-მდე წარმომადგენელიც იყო და მათ ნანახის შესახებ მოვუყევი. იქვე დავიწყეთ ფიქრი და აღმოჩნდა, ვთქვათ, 10 მედია რომ გავერთიანდეთ და ხარჯები გავიყოთ, გაცილებით იაფი დაგვიჯდება არსებობა, ერთი სრულყოფილი სტუდია რომ გვქონდეს, ყველანი მოვახერხებთ მის განაწილებას. ჩვენ მაგალითად, „სტუდია მონიტორს“ სახელდახელო სტუდია გვქონდა მოწყობილი ჩვენი პატარა, 3-ოთახიანი ოფისის ერთ-ერთ კუთხეში. 

ერთი სიტყვით, ამ იდეას რომ ვამუშავებდით, გზაში დაგვეწია ე.წ. ფარა. [„უცხოეთის აგენტების რეგისტრაციის აქტი“, რომელსაც „ქართული ოცნება“ ამერიკული FARA-ს სიტყვასიტყვით ნათარგმნს უწოდებს, სამოქალაქო საზოგადოების ორგანიზაციები კი მიიჩნევენ, რომ ის მიზნად ისახავს დამოუკიდებელი ორგანიზაციებისა და მედიების დისკრედიტაციასა და დევნას] აქ უკვე ყოფის გაუმჯობესების საკითხი აღარ იდგა, გადარჩენისთვის უნდა გვებრძოლა. მაშინ ვთქვით, რომ ცალ-ცალკე უფრო სუსტები და მოწყვლადები ვართ, ამიტომ ამ ბრძოლაშიც უნდა გავერთიანდეთ. ე.წ ფარამ უკვე ცხადი გახადა, რომ ჩვენთვის ყველანაირი დაფინანსების წყარო დაიხურებოდა. იმ დაფინანსების, რომელიც ჩვენ ასეთი დამოუკიდებლობის ხარისხს გვაძლევდა. ამიტომ უკვე ყველა ფიქრობდა საკუთარ ვებგვერდზე დონაციის ღილაკის ინტეგრირებაზე. 

ისეთ გაჭირვებულ ქვეყანაში, როგორიც საქართველოა ძალიან ცოტა ადამიანს შეუძლია ფინანსურად რამდენიმე მედიას დაეხმაროს. როდესაც ერთი გადახდით 22 დამოუკიდებელ მედიაგამოცემას ეხმარები, ეს გაცილებით უფრო რეალისტური და ადვილია. გაერთიანება, რომლის გადაწყვეტილებამდეც დამოუკიდებლად და ინტუიციით მივედით, სწორი აღმოჩნდა. „როიტერსის“ კვლევის მიხედვითაც გამოჩნდა, რომ ონლაინ მედიაში ფულს ადამიანების მცირე პროცენტი იხდის. მიუხედავად იმისა, რომ არჩევანს დიდი და ცნობილი მედიების სასარგებლოდ აკეთებენ, რომლებიც ყველა ტიპის ჟურნალისტურ პროდუქტს ქმნიან, კრიზისი აქაც შესამჩნევია.

ძალიან მნიშვნელოვანი აღმოჩნდა სხვა ქვეყნების გამოცდილებაც. მაგალითად, რუსეთში ჯერ პატარ-პატარა მედიებმა დაიწყეს კვდომა და დიდ მედიებს, მაგალითად, „ნოვაია გაზეტა“, „დოჟდი“ ეგონათ, რომ გადარჩებოდნენ. „ნოვაია გაზეტას“ ანა პოლიტკოვსკაია მოუკლეს და მაინც აგრძელებდნენ მუშაობას, ფიქრობდნენ, რომ რეჟიმი მათ ვერ მოერეოდა. როდესაც ვუყურებდი დოკუმენტურ ფილმს - „ძაღლი ყეფს, ქარავანი მიქრის“, აღმოვაჩინე, რომ ისინი ისე გაუშვეს ქვეყნიდან და ისე დახურეს ყველა მათგანი, რომ ერთმანეთისთვის სოლიდარობის გამოხატვაც კი ვერ მოასწრეს. ჩვენ ეს მაგალითიც გვქონდა და ცხადად ჩანდა, რომ საჭირო იყო საერთო ბრძოლა, ამიტომ ჩემი იდეაფიქსი ერთიანობა იყო. 

როდესაც პირველი შემოწირულობები შემოვიდა და თანხების გადანაწილება დავიწყეთ, დიდმა მედიებმა პატარა რეგიონალური მედიების სასარგებლოდ ამ პირველი თანხის აღებაზე უარი თქვეს. მაშინ მივხვდი, რომ მართალი ვიყავი, მხოლოდ ერთად მოვახერხებთ გადარჩენას. ჩემთვის, როგორც ჟურნალისტისთვის, ცალკეული მედიების თუ ჟურნალისტების გადარჩენა კი არ არის ყველაზე მნიშვნელოვანი, არამედ მთავარია, მთლიანად ეს ეკოსისტემა გადარჩეს. 

დამოუკიდებელი ონლაინ მედიის მნიშვნელობა

თეო ქავთარაძე: ბოლო პერიოდში ხშირად ვფიქრობ, რატომ არის ონლაინ მედია უნიკალური. მე ჩემი ჟურნალისტური საქმიანობა დავიწყე ჟურნალ „ლიბერალსა“ და „ცხელ შოკოლადში“. საზოგადოებრივ მაუწყებელზე გადაცემა „რეალურ სივრცეში“ მუშაობას თუ არ ჩავთვლი, სულ ონლაინ მედიაში ვარ. ჩვენ ვისწავლეთ სრულიად განსხვავებული ჟურნალისტური მასალის კეთება, განსხვავებული იმისგან, რაც მეინსტრიმულ მედიაში იყო. თითქოს გაუკვალავ ტერიტორიაზე შევედით. ონლაინ მედიების განსაკუთრებულობა იყო შეესწავლათ ისეთი თემები, რომელიც არ ისმოდა და ზედაპირზე არ ჩანდა. მაგალითად, შრომის უფლებებზე თუკი დღეს ტელევიზიაში ერთი სიუჟეტი მაინც გადის, ონლაინ მედიის დამსახურებაა. იგივე, ის, რის გამოც პროპაგანდისტულ მედიაში ონლაინგამოცემებზე დიდი სიუჟეტი მომზადდა, „იგლ ჰილსის“ ერჩიანო. დიახ, ონლაინ მედიები არიან სწორედ ის გამოცემები, რომლებმაც ამგვარი გრანდიოზული პროექტების სიღრმისეული კვლევა და სააშკარაოზე გამოტანა დაიწყეს. 

ჩემთვის სრულიად უნიკალურია ონლაინ მედიების ნამუშევარი სინდისის პატიმრების შესახებ. პროპაგანდამ ვერ მოახერხა, რომ ჩვენ ისინი დაგვენახა, როგორც პირსისხლიანი დამნაშავეები. დღეს არავის სჯერა, რომ ამ ადამიანებს რაიმე დანაშაული აქვთ ჩადენილი. ვფიქრობ, ეს სწორედ ონლაინ მედიის დამსახურებაა. მათ არამხოლოდ საქმეები გვაჩვენეს, არამედ გაგვაცნეს თითოეული პოლიტიკური ტყვე და მათი უდანაშაულობის შესახებ ყველას გააგებინეს. მაგალითად, მინდია გაბაძის რეპორტაჟები სასამართლოდან იყო კინო, რომელიც გვიყვებოდა ამბავსაც და სიღრმისეულად გვაცნობდა მის გმირსაც. ამიტომ არც ის მიკვირს, პროპაგანდამ მინდია რომ გამოარჩია და მისი სახელი ცალკე გამოყო. 

ქეთევან ქავთარაძე: მე ჩემს თავს ასე ვუყურებ, მე ვარ ამ ქვეყნისთვის მებრძოლი ადამიანი, რომელიც ყოველდღე დგას ქუჩაში და იბრძვის. ძალიან მნიშვნელოვანია დავინახოთ, რომ ჩვენ ამ ბრძოლაში მარტო ვართ. მიუხედავად იმისა, რომ საერთაშორისო მხარდაჭერა ჯერ ისევ არსებობს, აი, ამ ყოველდღიურად ბრძოლაში ჩვენ მარტო დავრჩით. პრაქტიკულად აღარცერთი ინსტიტუცია აღარ არსებობს. ერთადერთი სექტორი, რომელიც ჩვენთან ერთად იბრძვის და თან მუშაობს, ეს არის დამოუკიდებელი მედია. ისინი არიან ჩვენ გვერდით ქუჩაშიც, სასამართლოშიც, პოლიციის შენობებთანაც, იზოლატორებთან… ამას ხომ სხვაზე ვერავისზე ვიტყვით?! ვერც პოლიტიკოსებზე, ვერც ბიზნესზე, ვერც ცნობილ ქართველებზე, ვერც სპორტსმენებზე… ერთადერთი, ვინც ბოლომდე დგას, არის დამოუკიდებელი მედია. ამიტომ ჩემთვის ძალიან მნიშვნელოვანია, რომ სწორედ მასთან ერთად ვიბრძოლო და გავიმარჯვო. არასამთავრობო სექტორი, რომელიც ადამიანის უფლებებზე მუშაობდა, „ქართულმა ოცნებამ“ ისე გააქრო, რომ ჩვენ მათი ოფისების დაკეტვა ვერც კი დავაფიქსირეთ. ისიც უნდა ვთქვა, რომ პროპაგანდამ ვერ მოახერხა ონლაინ მედიების დისკრედიტაცია და გაშავება. თუკი ვთქვათ, NGO სექტორს დიდი ხანია ებრძვის და მათ დასახურად გარკვეულწილად ნიადაგიც მომზადებულიც ჰქონდა, ონლაინ მედიაზე იგივე ვერ გააკეთა.

თეო ქავთარაძე: ონლაინ მედიების ჟურნალისტების შრომა მართლაც უხილავია. ნახევარსაათიანი საგამოძიებო ფილმის მიღმა როგორი კოლოსალური შრომა დევს, ამას ხომ ვერავინ ხედავს. ონლაინ მედიაში სამუშაოდ კარგი ხელფასისთვის არავინ მოდის. აქ მოდის ის ხალხი, ვისაც საკუთარი პროფესია უყვარს და სჯერა, რომ შეუძლია ხმაწართმეული ადამიანების ხმა სხვებს გააგონოს. დღეს კი, პროფესიაში დარჩენილი ადამიანები ასეთ მტრულ გარემოში მუშაობენ, პრაქტიკულად ყველანაირი ანაზღაურების გარეშე. ისინი არიან გმირები. მე ბედნიერი ვარ, რომ მათთან ერთად მიწევს მუშაობა და ბრძოლა. 

„სინათლე მედიას“ დაბადება

თეო ქავთარაძე: ცხადია, მივხვდი, რომ რაღაც უნდა გაგვეკეთებინა ერთად. დავდიოდი, ვაგროვებდი ინფორმაციას და ვეძებდი გზებს. ცოტა ხანში მივხვდი, რომ მხოლოდ მედიის წარმომადგენლები მხოლოდ ჩვენი შიდა რესურსით ვერ დავგეგმავდით ამ საერთო საქმეს, რასაც გადარჩენის გზა ჰქვია. ერთ საღამოს, ჩემს დასთან ვიყავი და უბრალოდ ვუზიარებდი იმას, რასაც ბოლო დღეების მანძილზე ვაკეთებდი. 

ქეთევან ქავთარაძე: მე და თეო ერთ კორპუსში ვცხოვრობთ, მე-3 სართულზე - თეო, მე-5 სართულზე კი - მე. სახლში ასვლისას თეოს პირველი გაჩერება მე-3 სართულზეა. ერთ-ერთი ასეთი გაჩერებისას, სრულიად აღფრთოვანებული მიყვებოდა იმ მედიასახლის შესახებ, რომელიც გერმანიაში ნახა. უკვე აქტიურად ფიქრობდა, როგორ მომხდარიყო მედიების გაერთიანება და არც ვიცი, როგორ და რა მომენტში მოხდა, რომ ვუთხარი, მეც დაგეხმარები ამ იდეის რეალიზებაში-მეთქი. იმ დღიდან მე და ჩვენი მეგობარი, ირმა მოსულიშვილი, რომელიც განათლებით ჟურნალისტია და დღეს ბიზნეს განვითარების მენეჯერად მუშაობს, ერთად შევუდექით აქტიურ მუშაობას „სინათლე მედიისთვის“.  

პირველი ნაბიჯი იყო, რომ უნდა დაგვეკონკრეტებინა, რას ნიშნავს ეს ერთობა? ვის ვგულისხმობთ ერთობაში? გადაწყვეტილება მივიღეთ, ამ გაერთიანებაში შემოსვლა ყველა სანდო და დამოუკიდებელი ონლაინ მედიისთვის შეგვეთავაზებინა. 

თეო ქავთარაძე: ქეთიმ მითხრა, თუ ფიქრობ, რომ თქვენი გაერთიანება ასეთი მნიშვნელოვანია, დაგეხმარებით და გააკეთეთო. დაახლოებით მაისის ბოლოდან ჩაერთო უკვე ქეთი და მასთან ერთად ის ადამიანები, ვინც კარგად იცის ონლაინ მედიის როლი და მზად იყო დახმარებისთვის. ასე დავაფუძნეთ ორგანიზაცია, გაჩნდა სლოგანი - „სინათლე არ უნდა ჩაქრეს“, რომელზეც კრეატორების ჯგუფმა იმუშავა. მათ მოგვიფიქრეს ვიდეოს იდეაც, რომელიც შემდეგ გიორგი გოგუამ და „სტუდია 64-მა“ გადაიღო. საოცარი იყო, ადამიანები, დამოუკიდებელი ორგანიზაციები მოდიოდნენ და დახმარებას გვთავაზობდნენ. მაგალითად, სივრცე გადაღებისთვის ერთ-ერთმა თეატრმა შემოგვთავაზა, გვეხმარებოდნენ კრეატიული სააგენტოები, ცალკეული დიზაინერები… 

ქეთევან ქავთარაძე: მთავარი მესიჯი ის სიბნელე და წყვდიადი კი არ უნდა ყოფილიყო, რასაც რეჟიმი გვიქადის, არამედ სინათლე, რომელიც ჯერ ისევ ანთია და არ უნდა ჩაქრეს. ვფიქრობ, სახელწოდებაც ზუსტად შევარჩიეთ, ტროლები და ბოტებიც კი ვერ გვიწერდნენ, რა სინათლე თქვენ ხართო. 

თეო ქავთარაძე: ამ კამპანიის დაგეგმვა იყო ძალიან ხანგრძლივი და სრულფასოვანი პროცესი. ყველა დეტალს ცალ-ცალკე გავდიოდით: როდის, როგორი ფორმით უნდა მომხდარიყო მისი პრეზენტაცია, ვებგვერდის დიზაინი, ლოგოები, სლოგანები და ა.შ. და ეს ყველაფერი ონლაინ მედიის გულშემატკივრებისგან სრულიად უსასყიდლოდ გაკეთდა. მაგალითად, მზია ამაღლობელის ბანერი და სტიკერები ვინც დაგვიბეჭდა, მოვიდა და მითხრა, მზიას წერილს ვერ მივწერ, მაგრამ გეხვეწებით, მიაწვდინეთ ხმა, იცოდეს, რომ ყოველთვის ყველაფერს გავაკეთებ მისთვის, რაც შემიძლიაო. იმედია მაქვს, ოდესმე ამ ადამიანებს დავუბრუნებთ იმ სიკეთეს, რაც მათ ჩვენთვის გაიღეს. 

ჩვენ გავაკეთეთ ბიზნესისთვის ერთიანი მედია კიტიც და ერთი გადახდით რეკლამის 22 მედიაში განთავსებას ვთავაზობთ. ასევე ვმუშაობთ, რომ მომხმარებელმა გარკვეული თანხის სანაცვლოდ, ამ მედიების ერთიანად გამოწერა, ე.წ. Subscribe შეძლოს. ისინი დაგვეხმარებიან არა ერთჯერადად, არამედ „სინათლე მედიის“ გამოწერით ანგარიშიდან ყოველთვე ჩამოეჭრებათ ვთქვათ, 10 ლარი, რაც 22 მედიის ანგარიშზე გადაირიცხება. აგვისტოში მარში რომ დავაანონსეთ, არავის გვეგონა, ამდენი ადამიანი თუ მოვიდოდა. გვქონდა კამპანიური ღონისძიებებიც Ad Black See-ზე, „წიგნის ბაზრობაზე“. ემიგრანტებმა თავად დააორგანიზეს ბაზრობები, სადაც საკუთარ ნივთებს ჰყიდიან და შემოსულ თანხას ჩვენთან რიცხავენ. ერთი სიტყვით, ბევრი მიმართულებით ვმუშაობთ. 

დავიწყებთ კონკრეტული ისტორიების მოყოლასაც და ყველა ადამიანს, ვინც თუნდაც 1 ლარი ჩაგვირიცხა, ეცოდინება, ვის რაში დაეხმარა. ცოტა ხნის წინ ერთ-ერთი მედიის საიტი დაგვხვდა გათიშული, აღმოჩნდა, რომ 260 ლარი არ ჰქონდათ, რომ გადაეხადათ. ცხადია, მაშინვე გადავრიცხეთ „სინათლე მედიის“ ფონდიდან და ჩართეს. რამდენიმე ასეთი ისტორია უკვე გვაქვს და კიდევ ბევრი იქნება. ყველაფერს მოვუყვებით ჩვენს გულშემატკივრებს. 

„სინათლე მედიას“ მომავალი

თეო ქავთარაძე: მე ძალიან ოპტიმისტურად ვარ განწყობილი. ამ 3 თვის განმავლობაში უკვე ბევრი ხელშესახები შედეგი გვაქვს. მე არ მაქვს იმის ილუზია, რომ ამ სფეროში დასაქმებულ და თუნდაც ჩვენს კამპანიაში მონაწილე ყველა მედიას და მის თანამშრომელს გადავარჩენთ და შევინარჩუნებთ, მაგრამ იმის მჯერა, რომ დამოუკიდებელი ონლაინ მედია იარსებებს. 

ქეთევან ქავთარაძე: სრულ განაკვეთზე ვმუშაობ და ობიექტურად ჩემთვის ძალიან დამაზიანებელია ამდენი საქმის დამატება, მაგრამ ეს იმდენად საქვეყნო მნიშვნელობის ამბავია ჩემთვის, რომ ცხადია, მიღირს ამ საქმის თუნდაც პირადი ჯანმრთელობის ხარჯზე კეთება. პირველ რიგში, საკუთარ თავთან გავიარე და დავლაგდი, რომ ჩემთვის, მოქალაქე ქეთევან ქავთარაძისთვის ახლა ამ მედიების გადარჩენაში მონაწილეობა არის ყველაზე მნიშვნელოვანი საქმე და ეს ჩემი პირადი პასუხისმგებლობაც არის. ახლა რომ მთხოვოთ, დაგვანებე თავიო, არ დაგანებებთ. გარდა პასუხისმგებლობისა, რომელიც ავიღე, ძალიან დიდი პატივია ამაში მონაწილეობა. მზია ამაღლობელმა ერთ-ერთ პროცესზე თქვა, „სინათლე არ უნდა ჩაქრესო“. იმ საღამოს, ქუჩაში მოვდიოდი მარტო და ვტიროდი. სიძნელესთან ერთად, არანორმალურად დიდი ბედნიერებაა ამ პროცესში ყოფნა.  

---------------------------------

საქართველოში დამოუკიდებელ და კრიტიკულ მედიას მუშაობა რთულ გარემოში უწევს. „ბათუმელები“/„ნეტგაზეთის“ დამფუძნებელი და დირექტორი, მზია ამაღლობელი 10 თვეზე მეტია უკანონო პატიმარია.

„ქართულმა ოცნებამ“ ერთიმეორის მიყოლებით მიიღო მედიის შემზღუდავი საკანონმდებლო ცვლილებები. 31 მაისიდან ამოქმედდა „უცხოეთის აგენტების რეგისტრაციის აქტი“, რომელსაც „ქართული ოცნება“ ამერიკული FARA-ს სიტყვასიტყვით ნათარგმნს უწოდებს, სამოქალაქო საზოგადოების ორგანიზაციები კი მიიჩნევენ, რომ ის მიზნად ისახავს დამოუკიდებელი ორგანიზაციებისა და მედიების გაჩუმებას, დისკრედიტაციასა და დევნას. მნიშვნელოვნად შეიზღუდა მედიისთვის სასამართლოში მუშაობაც.

ანტიკორუფციულმა ბიურომ მედიის ნაწილს წერილობით აცნობა, რომ დაწყებულია წარმოება მათი საქმიანობის „გრანტების შესახებ“ საქართველოს კანონთან შესაბამისობის დადგენის მიზნით და მედიაორგანიზაციებისგან სხვადასხვა კატეგორიის მოცულობითი ინფორმაცია გამოითხოვა. ანტიკორუფციულმა ბიურომ იმავე საფუძვლით საქმის წარმოება დაიწყო „საქართველოს ჟურნალისტური ეთიკის ქარტიის“ წინააღმდეგაც.

„მაუწყებლობის შესახებ“ კანონში შესული ცვლილებების საფუძველზე, კომუნიკაციების კომისიამ „უცხოური ძალისგან“ დაფინანსების მიღების შეწყვეტა დაავალა ტელე და რადიო მაუწყებლებს: „ფორმულა“, „ფორმულა მულტიმედია“, „ჟურნალისტთა კავშირი ხალხის ხმა“(რადიო „მარნეული), „რადიო-ტვ ნორი“ და „სისტემა გამა“. „ქართული ოცნების“ საჩივრების საფუძველზე ComCom-მა კრიტიკული ტელევიზიები სამართალდამრღვევებად ცნო „მიუკერძოებლობის პრინციპის დარღვევისთვისაც”.

სატელევიზიო მაუწყებლობა შეწყვიტა ხელისუფლების მიმართ კრიტიკულად განწყობილმა ტელეკომპანია „მთავარმა არხმა“.

საზოგადოებრივმა მაუწყებელმა სამსახურიდან გაათავისუფლა ნინო ზაუტაშვილი, ვასილ ივანოვ-ჩიქოვანი; დახურა გადაცემები „რეალური სივრცე“, „ამ შაბათ-კვირას“ და მათი გუნდის წევრებს, რომლებმაც ახალ შეთავაზებაზე უარი თქვეს, ხელშეკრულებები შეუწყვიტა. ისინი რამდენიმე თვეა „პირველი არხის“ სარედაქციო პოლიტიკას ღიად აკრიტიკებენ და პოლიტიკურ გავლენებზე საუბრობენ.

ამასთან, დღემდე არ დასჯილან გასულ წელს, პროევროპული აქციების გაშუქებისას ჟურნალისტებზე (გურამ როგავა, ალექსანდრე ქეშელაშვილი, მაკა ჩიხლაძე, გიორგი შეწირული და სხვები) თავდამსხმელები.

ფოტო: ვახო ქარელი / მედია „აპრილი“

„ჩემი ხარაგაული“ ერთ-ერთია იმ 22 დამოუკიდებელ ონლაინ გამოცემას შორის, რომელიც კამპანიაში - „სინათლე არ უნდა ჩაქრეს“ მონაწილეობს. 

დამოუკიდებელი მედიის დასაცავად გაერთიანების მიზნით შექმნილ პლატფორმაზე - sinatle.media, ერთ ანგარიშზე ჩარიცხვით 22 გამოცემის მხარდაჭერა ერთად არის შესაძლებელი. მხარდამჭერების მხრიდან მიღებული შემოწირულობები პირველ ჯერზე სრულად რეგიონულ მედიებზე განაწილდა, რამაც მათ დროებით ოფისების შენარჩუნებისა და მუშაობის გაგრძელების შესაძლებლობა მისცა. 

გაზეთი „ჩემი ხარაგაული“ ლაურა გოგოლაძემ 1998 წელს დააფუძნა და დღემდე 1000-ზე მეტი ნომერი გამოსცა. ის ამ მუნიციპალიტეტის ერთადერთი დამოუკიდებელი და კრიტიკული გამოცემაა, რომელიც ხელმისაწვდომი ხარაგაულის 79-ვე სოფლისთვისაა. როგორ ახერხებს „ჩემი ხარაგაული“ პატარა გუნდით მუშაობის გაგრძელებას და რა სირთულეებს აწყდება რედაქცია „ქართული ოცნების“ მიერ მიღებული მედიის შემზღუდავი კანონების შემდეგ, წაიკითხეთ ლაურა გოგოლაძესთან „მედიაჩეკერის“ ინტერვიუში.

როდის და როგორ დააფუძნეთ „ჩემი ხარაგაული“?

- პროფესიით ფსიქოლოგი ვარ. 1989 წელს უნივერსიტეტი რომ დავამთავრე, ხარაგაულის მაშინდელ ადგილობრივ გაზეთში დავიწყე მუშაობა. იმ პერიოდში ყველა რაიონში იყო ადგილობრივი გაზეთი და ყველა ადგილობრივ გაზეთს საკუთარი სტამბა ჰქონდა. 90-იანი წლების ბოლოს საქართველოში ყველა ადგილობრივ გაზეთს გაუჭირდა. ელექტროენერგია არ იყო თვეობით. ნოემბერში რომ ჩაქრებოდა შუქი, გაზაფხულამდე მხოლოდ ღამის განმავლობაში მოდიოდა. დროთა განმავლობაში პრობლემებმაც იმატა და საბოლოოდ, ძველი რედაქცია დაიშალა.

ვინაიდან ძველი გაზეთი აღარ გამოდიოდა, მისი საჭიროება კი იყო, გადავწყვიტე ახალი გაზეთი დამეფუძნებინა. ახალი გზების ძებნა დავიწყე. ამ პერიოდში ხარაგაულში ახალგაზრდული ფესტივალი ტარდებოდა. ახალგაზრდული დეპარტამენტის ხარაგაულის სამსახურის წარმომადგენლები დამიკავშირდნენ და მითხრეს, რომ ამ ფესტივალისთვის გაზეთის გამოშვება უნდოდათ. ჩემი სურვილი გაგვეგრძელებინა ადგილობრივი გაზეთის გამოცემა და მათი შემოთავაზება ერთმანეთს დაემთხვა და ასე დავაფუძნეთ გაზეთი 1998 წელს. 10-თეთრიანი საწერ-კალმით დავიწყეთ ყველაფერი და დღეს უკვე 1073 ნომერი გვაქვს გამოცემული.

პირველი 5 წლის განმავლობაში გაზეთი თვეში ერთხელ, მხოლოდ და მხოლოდ საკუთარი შემოსავლის, გაყიდვების ხარჯზე გამოდიოდა. პირველი გრანტი 2003 წლის ბოლოს მოვიპოვეთ. ამით მოვახერხეთ, რომ გაზეთი ყოველკვირეული გამხდარიყო და 2003 წლიდან დღემდე „ჩემი ხარაგაული“ ყოველკვირეულად, უწყვეტად გამოდის. მხოლოდ ზაფხულობით გვაქვს ხოლმე პატარა შესვენება. გაზეთი ხარაგაულის მუნიციპალიტეტის 79-ვე სოფელშია ხელმისაწვდომი და ვისაც უნდა, ყველას აქვს გამოწერილი 3, 6, 12 თვით. 2011 წლიდან, მას შემდეგ, რაც ჩვენს მკითხველებს ინტერნეტზე ხელმისაწვდომობა გაუჩნდათ, ავამუშავეთ ვებგვერდიც. 

თქვენი გაზეთის გარდა ხარაგაულის მუნიციპალიტეტში არსებობს სხვა ბეჭდური გამოცემა?

- „ჩემი ხარაგაულის“ არსებობის პარალელურად, ადგილობრივი ხელისუფლება წლებია გამოსცემს მერიის გაზეთს, რომელიც მთლიანად ბიუჯეტიდან ფინანსდება. სხვათა შორის, 2010 წლიდან ადგილობრივ თვითმმართველობებს მიეცათ რეკომენდაცია, საინფორმაციო მომსახურებისთვის ბიუჯეტში განსაზღვრული თანხის განსაკარგად ტენდერი გამოეცხადებინათ. ტენდერითვე შეარჩევდნენ მედიაორგანიზაციას, რომელიც მათ ინფორმაციას განათავსებდა. 2010 წლიდან სულ ვაკვირდები: ის მუნიციპალიტეტები, სადაც დამოუკიდებელი მედია არ ფუნქციონირებს, ტენდერს აცხადებდნენ, ყოველ შემთხვევაში ამ დრომდე, და სადაც დამოუკიდებელი მედიაა, იქ მუნიციპალური ა(ა)იპი დააფუძნეს, მათ შორის ხარაგაულში, და მას სუბსიდიას აძლევენ.

2017 წელს ჭიათურის მუნიციპალიტეტის ტენდერში გავიმარჯვეთ. ეს უკვე მეშვიდედ გამოცხადებული ტენდერი იყო. „ჩემი ჭიათურა“ ერქვა გაზეთს, რომელსაც იმ წელს „ჩემი ხარაგაულის“ პარალელურად გამოვცემდით. მოსახლეობამ ძალიან შეიყვარა, მაგრამ ადგილობრივი ხელისუფლების რამდენიმე წარმომადგენელი ძალიან წუხდა და გვეუბნებოდა, როდის დამთავრდება ეს ხელშეკრულებაო. გვთხოვდნენ, გამგებლის რაც შეიძლება ბევრი ფოტო დაგვებეჭდა პირველ გვერდზე. მიუხედავად იმისა, რომ ტენდერში მოგებული თანხით, ანუ ადგილობრივი ბიუჯეტიდან ვიღებდით დაფინანსებას, ჩვენ ჟურნალისტურ სტანდარტს ვერ დავარღვევდით და ზუსტად ისეთივე გაზეთს გამოვცემდით, როგორიც „ჩემი ხარაგაულია“. იმ წლის შემდეგ ჭიათურაში ტენდერი აღარ გამოცხადებულა. მუნიციპალური თანხა ადგილობრივი ხელისუფლების წარმომადგენლებს საკუთარი ჰგონიათ და ფიქრობენ, რომ ეს მათ პიარს უნდა ემსახურებოდეს და არა მოსახლეობისთვის კვალიფიციური ინფორმაციის მიწოდებას. 

თითქმის 30 წელია, რაც „ჩემი ხარაგაული“ არსებობს. ამ პერიოდის განმავლობაში რა სახის პრობლემები და გამოწვევები ჰქონია რედაქციას?

- „ჩემი ხარაგაული“ რომ დავაფუძნეთ, მაშინ საქართველოს „მოქალაქეთა კავშირი“ მართავდა. თავდაპირველად, 3-4 ნომრის განმავლობაში, მხოლოდ ახალგაზრდულ საკითხებს ვაშუქებდით. როგორც კი ადგილობრივი თვითმმართველობის საკითხებს შევეხეთ, მაშინვე შევასკდით პირველ წინააღმდეგობას. ამ 27 წლის განმავლობაში, რა თქმა უნდა, არსებობდნენ ხელისუფლების ისეთი წარმომადგენლებიც, მაგრამ ბევრი არა, რომლებსაც შეეძლოთ ჩვენთან თანასწორუფლებიანი თანამშრომლობა. მედიის როლი სწორად ესმოდათ.

ხშირად ვამბობ, რომ დამოუკიდებელი მედია არის ძლიერი ხელისუფლების პარტნიორი და თუ ხელისუფლება ძლიერი ვერ არის, ის ებრძვის დამოუკიდებელ მედიას. ჩვენ ვარსებობთ მოქალაქეებისთვის, მკითხველებისთვის და თუ თვითმმართველობა, ადგილობრივი ხელისუფლება მოქალაქეებისთვის არსებობს, ჩვენ ფაქტობრივად ერთი მიზანი უნდა გვქონდეს. თუ ფიქრობენ, რომ მოქალაქეები უკეთესად უნდა ცხოვრობდნენ, მათი პრობლემები სწრაფად მოგვარდეს და მოქალაქეების ხმა მკაფიოდ ისმოდეს, უნდა ვითანამშრომლოთ. ჩვენი ფუნქციაა გავაძლიეროთ მოქალაქეების რეალური ხმა, გავაშუქოთ მათი პრობლემები და გავზარდოთ ხელისუფლების წარმომადგენლების ანგარიშვალდებულება. დამოუკიდებელი მედია არის სარკე და თუ ადგილობრივი ხელისუფლების ძალიან ბევრ წარმომადგენელს ამ სარკეში საკუთარი თავი არ მოსწონს, ეს ჩვენი, ჟურნალისტებისა და დამოუკიდებელი მედიის ბრალი და დანაშაული არაა. 

ყველა ხელისუფლების დროს იყვნენ ერთეულები, ვინც ჩვენთან თანამშრომლობდნენ, მაგრამ უმრავლესობა ფიქრობს და ცდილობს, რომ დამოუკიდებელი მედია საკუთარი პროპაგანდის, პიარის იარაღად აქციოს. ასეთი დამოკიდებულება ჩვენთვის ყოვლად მიუღებელია. 2012 წლის მაისიდან დახურეს ადმინისტრაციული შენობების კარები ჟურნალისტებისთვის. შემდეგ საშვთა სისტემა შემოიღეს, აღარ გვიშვებდნენ საერთოდ საკრებულოსა და გამგეობის შენობაში. ეს მარტივი ნამდვილად არ იყო, მაგრამ დღეს რაც ხდება, უარესია. 1989 წლიდან ვესწრები საჯარო შეხვედრებს, საკრებულოს სხდომებსა და ყველაფერს, სადაც დასწრების შესაძლებლობას გვაძლევენ. ამდენი წლის მანძილზე პირველად მოხდა, რომ 1 სექტემბრის საკრებულოს სხდომა დავტოვეთ მეც და ჟურნალისტმა ნინო კაპანაძემაც. 

რას მოჰყვა დაპირისპირება და კამათი საკრებულოს სხდომაზე: გვეჩხუბებიან, გვედავებიან და ფაქტობრივად ზეწოლის ქვეშ ვართ ხარაგაულში განვითარებულ მეწყერთან დაკავშირებით. 3 თვეა ვაშუქებთ ამას, დრონი ჩვენ არ გვაქვს, ადგილზე პოლიცია არ გვიშვებს. სხვები, არაადგილობრივი ჟურნალისტები შედიან. უფლებას არ მაძლევენ, რომ მივიდე და ფოტო გადავიღო, როგორ იწმინდება მდინარე ყარნებას კალაპოტი სარკინიგზო ხიდის ქვეშ. კარგი, ჩავთვლი, რომ ჩვენი უსაფრთხოებისთვისაა და მადლობელი ვარ, თუ ჩვენს ფიზიკურ უსაფრთხოებაზე ზრუნავენ…ბოლომდეც ვერ ამბობენ, მგონი აღიზიანებთ, რომ დანგრეული სახლების შესახებ ვაქვეყნებთ ინფორმაციას. ხარაგაულის მერმა სოციალურ ქსელში დაწერა, რომ თურმე ჩვენ „პანიკის მთესველები“ ვართ. ჩვენ ვალდებულები ვართ ადამიანებს გავაგებინოთ, თუ მათ საფრთხე ემუქრებათ. მერიამ გამოაქვეყნა ინფორმაცია, რომ მეწყერს აკონტროლებს, მას შემდეგ კი, რაც გეოლოგების დასკვნა იქნება, უფასო ტრანსპორტს დანიშნავს დამეწყრილი სოფლის უსაფრთხო ზონაში მცხოვრები 20 ოჯახისთვის. ჩვენ მაგ ინფორმაციას ვერ გადმოვაკოპირებთ. სახლებია დანგრეული, საცხოვრებლად აღარ ვარგა. რა უფასო ტრანსპორტზეა საუბარი. ჩვენ სხვანაირად ვხედავთ. ჩვენ ვფიქრობთ, რომ ნომერ პირველი ადამიანის უსაფრთხოებაა…თავიანთ მხარდამჭერებში კი თესავენ განწყობას, რომ თითქოს ჩვენ სანდოები აღარ ვართ. 

შარშან, ალბათ, თქვენც გახსოვთ, წინასაარჩევნო შეხვედრაზე, 300-კაციან დარაზში არ შეგვიშვა ხარაგაულის მერმა. ეს არ იყო პირველი შემთხვევა. ყველაზე მეტად რაც მაწუხებს, არ გვაგებინებენ შეხვედრების შესახებ. არ გვეძლევა იმ საჯარო შეხვედრებში მონაწილეობის შესაძლებლობა, სადაც მოსახლეობისთვის მნიშვნელოვანი საკითხები იხილება. მათ შესახებ მხოლოდ მას შემდეგ ვიგებთ, რაც ფოტოებს, ძალიან მწირი ტექსტით, თავად გამოაქვეყნებენ. 

ადრე ვიდეოებში, რომლებსაც დებდნენ, მართალია, მოქალაქეების ხმა არ ისმოდა, მაგრამ ადგილობრივი ხელისუფლების წარმომადგენლების საუბარი მაინც ისმოდა. ახლა მოსახლეობასთან წინასაარჩევნო შეხვედრებს რომ მართავენ და ამის ამსახველ ვიდეომასალას აქვეყნებენ, მათი ხმაც აღარ ისმის. კადრებზე მელოდია აქვთ დადებული.

ჩვენ მოსახლეობასთან სულ კავშირზე ვართ და ვიცით, რა აწუხებთ მათ, რა კითხვები არსებობს საზოგადოებაში და ეს შეკითხვები უკვე ვეღარ ისმევა. 

მას შემდეგ, რაც „ქართულმა ოცნებამ“ მედიის შემზღუდავი საკანონმდებლო ცვლილებები მიიღო, როგორ ახერხებთ მუშაობის გაგრძელებას?

- ჩვენ გვაქვს გარკვეული შემოსავალი გაზეთის გაყიდვებიდან, რაც ძალიან მწირია, მაგრამ სტაბილური. ამ თანხით ვახერხებთ გაზეთის გამოცემას, სტამბის ხარჯის დაფარვას და გადასახადების გადახდას, რომ ორგანიზაციამ იარსებოს. ხელფასებს ეს თანხა არ ჰყოფნის. რამდენიმე თვეა მოხალისეობრივად ვმუშაობთ. გვინდა, რომ „ჩემი ხარაგაული“ ფინანსურად თვითკმარი იყოს, მაგრამ ჩვენი მკითხველი მდიდარი ვერ არის, ღარიბია და მათი გადახდილი თანხა ჩვენ ვერ გვაძლევს მაღალკვალიფიციური ჟურნალისტური მასალების ხშირად მომზადებისა და განვითარების შესაძლებლობას. ამაში გვჭირდებოდა სწორედ დონორების დახმარება. ჩვენ როცა დონორებისგან თანხას ვიღებდით, მხოლოდ და მხოლოდ ხარაგაულის მუნიციპალიტეტის მოსახლეობისა და ქართველი ხალხის ინტერესებს გამოვხატავდით. როცა ადგილობრივი თვითმმართველობის, ქალთა და ბავშვთა უფლებების საკითხებს, ადგილობრივი მოსახლეობის პრობლემებს, კლიმატის ცვლილებებს ვაშუქებდით, რომელი ქვეყნის ინტერესებს გამოვხატავდით, ძალიან მაინტერესებს, ვინმემ მიპასუხოს. ჩვენ ვართ ჩვენს მოსახლეობაზე ორიენტირებული. 

გვაქვს შესაძლებლობა საკუთარი შემოსავლები გავზარდოთ, ახალი ხელმომწერები ვნახოთ, რეკლამები მოვიზიდოთ. თეორიულად გვაქვს ამის შესაძლებლობა. მაგრამ იმდენად მტრულ, დაპირისპირებულ გარემოში ვართ ადგილობრივი ხელისუფლების წარმომადგენლების მცდელობით, რომ ამ ჩვენს თეორიულ შესაძლებლობასაც ძნელად ვიყენებთ. 

იმ დღეს საკრებულოს ერთ-ერთმა წევრმა პირად საუბარში მითხრა, თქვენ „ტრენიროვკები“ გაქვთ გავლილი და გრანტები მიღებულიო. ძალიან ძნელია ამის მოსმენა. რას ნიშნავს „ტრენიროვკები“?! მე რომ უნივერსიტეტი დავამთავრე, მაგ დროს ელემენტარული კომპიუტერი არ არსებობდა, ინტერნეტი არ არსებობდა და რამდენი რამე ვისწავლეთ, დიახ, ვისწავლეთ და მომავალშიც ვისწავლით. კონკურსში - „რეგიონული მედიაორგანიზაციების მართვა“ გავიმარჯვე და აშშ-ის ვაშინგტონის შტატის ქალაქ სიეტლში ვიყავი, რვა ქართველ მედიამენეჯერთან ერთად, 2008 წელს. ვისწავლე იქაური ადგილობრივი მედია როგორ მუშაობს თვითმმართველობასთან, ადგილობრივ ხელისუფლებასთან რა ურთიერთობა აქვს. ძალიან ხშირად პოლონელები გვიზიარებდნენ თავიანთ გამოცდილებას, რა გზა გაიარეს, ადგილობრივი მედია როგორ განავითარეს, გააძლიერეს და თვითმმართველობასთან რა ურთიერთობა აქვთ…ჩვენ მუდმივად ვსწავლობდით და ახლა რომ მიძახონ საკრებულოს წევრებმა ან კიდევ სხვა ვიღაცებმა, რომ მე ტრენინგებზე დავდიოდი, გრანტი მაქვს მიღებული და ამიტომ მტერი ვარ, ძალიან ძნელია. თან ეს უკვე დიდი ხანია გრძელდება, რუსული კანონების შემოღებამდეც კი იყო ასეთი დამოკიდებულება. 

გრანტს რაც შეეხება, ახალი პროგრამა როცა იწყებოდა, ვთქვათ, მედიის პროგრამა, ძალიან კარგად მახსოვს, მათ პრეზენტაციებზეც და პროექტების დახურვაზეც ყოველთვის მოწვეულნი იყვნენ ცენტრალური ხელისუფლების წარმომადგენლები. 2011-2013 წლებში IREX-ის გრანტი გვქონდა და გათავისუფლებული იყო დღგ-ისგან ის თანხა, რასაც ამ საგრანტო დაფინანსებით ვიღებდით. ვინ გაგვათავისუფლა? შემოსავლების სამსახურმა. ვისთან იყო შეთანხმებული? ეს შეთანხმებული იყო სახელმწიფოსთან, ასე რომ ყოფილიყო. 

ფინანსები არ გვაქვს, მაგრამ ამაზე უფრო დიდი პრობლემა ეს მტრული გარემოა, რომელიც საკუთარი შემოსავლების მაქსიმალურად მობილიზებისა და გაზრდის შესაძლებლობას არ გვაძლევს. არსებობის შესაძლებლობას აღარ გვაძლევენ.

ბოლო ერთი წლის განმავლობაში ძალიან მძიმე პერიოდი გვქონდა. რომ არა ჩემი თანამშრომლები: ნინო კაპანაძე, რომელიც 26 წელია ჩემ გვერდითაა და თამთა გოგოლაძე, რომელიც 12 წელია ჩვენთანაა, „ჩემი ხარაგაული“ აღარ იარსებებდა. საქართველოში თუ ერთი რეგიონული მედიაორგანიზაცია მაინც დარჩება, მეორე „ჩემი ხარაგაული“ იქნება. ასე ადვილად გასაქრობები არ ვართ. როცა მაბრაზებენ, განსაკუთრებით ხელისუფლების წარმომადგენლები, რაც უფრო მეტად მავიწროვებენ, სტრესულ მდგომარეობაში მაგდებენ, მით უფრო მაძლიერებენ და მააქტიურებენ. ჩვენ ყოველთვის ძალიან საჭირო, მართალ საქმეს ვაკეთებდით. რამე შეცდომა თუ მოგვსვლია, ბოდიშიც მოგვიხდია, უშეცდომო არავინაა. ყოველთვის საკუთარ სინდისთან ვიყავით და ვართ მართლები. ძალიან გვიყვარს ჩვენი საქმე და ვერ გააქრობენ „ჩემს ხარაგაულს“. გამორიცხულია, რომ ეს შეძლონ.

რატომ არის „ჩემი ხარაგაულის“ არსებობა მნიშვნელოვანი? 

- საქართველოს რეგიონების ცენტრალურ ქალაქებში მოქმედი მედიაორგანიზაციებისგან განსხვავებით, ჩვენ სოფლის მოსახლეობათან ძალიან ახლოს ვართ. ფაქტობრივად სოფელში ვცხოვრობთ და ადგილობრივ თვითმმართველობასთან ახლოს გვიწევს მუშაობა. ჩვენ გვაქვს უნიკალური შესაძლებლობა სოფლის მოსახლეობის პრობლემები დავინახოთ. მე რომ ქუთაისში, ბათუმში ვცხოვრობდე და ვმუშაობდე, სოფელში უნდა მივიდე, ადამიანს რომ ვკითხო რა უჭირს. საკითხები და თემები, რომლებიც რეგიონის ცენტრებიდან და დედაქალაქიდან არ ჩანს, ჩვენთვის ადვილად ხელმისაწვდომია. 

მაგალითად, სოფელ ზვარეში 2016 წელს ახალი რკინიგზის მშენებლობა რომ დაიწყო, როგორც შემდეგ აღმოჩნდა, ადამიანები ტრეფიკინგის პირობებში მუშაობდნენ, მაგრამ ხმას ვერ იღებდნენ. 2 თვის განმავლობაში ვიმუშავეთ მათთან, რომ ხმა ამოეღოთ, ელაპარაკათ პრობლემებზე. არაადამიანურ პირობებში მუშაობდნენ, დაბალ ხელფასზე, ხელშეკრულებების გარეშე, დასვენების დღეები მათთვის არ არსებობდა, ავადმყოფობის უფლება არ ჰქონდათ, ძალიან ხშირად იღებდნენ ტრავმებს და ვინც დაშავდებოდა მეოთხე დღეს სამსახურში თუ არ მივიდოდა, სია ჰქონდათ დასაქმების მსურველების და იმ ადამიანებით ანაცვლებდნენ. წავედით მე და ნინო კაპანაძე ჯანდაცვის სამინისტროში, რკინიგზის პროფკავშირებს გავაგებინეთ, მათი აზრები მოვისმინეთ, ადგილობრივი (ზვარის) ექიმი ჩავწერეთ, რომელთანაც კვირაში 20-მდე დაშავებული ადამიანი მიდიოდა. ეს ყველაფერი დავბეჭდეთ. ზვარესა და მიმდებარე სოფლებში უფასოდ შევიტანეთ გაზეთები. ვისაც გამოწერილი არ ჰქონდა, იმათაც დავურიგეთ, ფართოდ რომ გავრცელებულიყო…ბოლოს, კომპანიამ, რომელიც გზას აშენებდა, ახალი ხელმძღვანელობა მოიყვანა, ამ ადამიანებთან ხელშეკრულებები გაფორმდა და შედარებით ადამიანურ პირობებში დასაქმდნენ.

სოფელ ნადაბურში არასდროს არ ყოფილა საბავშვო ბაღი. ერთი წლის განმავლობაში ვაშუქებდით ამ თემას, მრავალშვილიანი დედები გამოვკითხეთ, დაწყებითი კლასების მასწავლებლები და სკოლის დირექტორი, თუ როგორ უჭირდათ პირველკლასელი ბავშვების გაკვეთილზე გაჩერება…ერთი წლის თავზე საბავშვო ბაღის მშენებლობა დაიწყეს და არის კიდევაც ახლა ბაღი.

პანდემია ახალი დასრულებული იყო, 19 დეკემბერს მივედით ვარძიაში, (2-3 წლის მანძილზე მოსახლეობას ვერ ვხვდებოდით) ჩვენს მკითხველებთან და ვკითხეთ, თუ რა პრობლემები ჰქონდათ. გვითხრეს, რომ ჭიშკრებამდე გაზი კი იყო მიყვანილი, მაგრამ 2 წლის მანძილზე სახლებში არ იყო შეყვანილი. დავპირდით, რომ ამ პრობლემას მის სრულ მოგვარებამდე გავაშუქებდით. ერთმა ადგილობრივმა დაეჭვებულმა იკითხა კიდეც, გაზაფხულზე გაზი გვექნებაო? ჩვენ კი ვუპასუხეთ, რომ აქტიურად გავაშუქებდით ამ საკითხს, მაგრამ გულში ვიფიქრე, ორი წელია ასეთი მდგომარეობაა და ჩვენს გაშუქებას ასე სწრაფად, ორ თვეში შედეგი როგორ მოჰყვება-მეთქი. აღმოჩნდა, რომ ვარძია ერთადერთი სოფელი არ იყო, რომელსაც დიდი ხანია გაზიფიცირებული ჰქვია, მაგრამ რეალურად ოჯახებამდე შეყვანილი არაა. ჩვენი გაშუქების შედეგად, ის იმ 15 პრიორიტეტულ სოფელს შორის ჩასვეს, რომლის გაზიფიცირებაც დააჩქარეს და 28 თებერვლიდან ოჯახებში გაზის შეყვანა დაიწყეს. 

ნადაბურიდან ხარაგაულამდე მიკროავტოუსით მგზავრობა 4 ლარი ღირდა, რაც ძალიან ძვირი იყო. თან თუ მგზავრი არ ჰყავდა, რეისს არ ასრულებდა. 2020 წელს დღევანდელ ხარაგაულის მერს, მაშინ მაჟორიტარი დეპუტატი იყო, ვუთხარით, რომ რიკოთის ავტობანის აშენების შემდეგ, ძველ გზაზე მოძრაობა აღარ იქნებოდა და ტრანსპორტის მოძრაობის საკითხიც მეტად გართულდებოდა. მგზავრთა ტრანსპორტირების ბიუჯეტიდან თანადაფინანსების იდეა მივაწოდეთ. მგზავრობა დღეს ერთი ლარი ღირს, მგზავრი ჰყავს თუ არ ჰყავს, ვალდებულია, რომ წამოვიდეს, რადგან ბიუჯეტიდან თანადაფინანსების სახით თანხას იღებს. გვიხარია, რომ სუბსიდირება გაუკეთეს ყველა სოფლიდან ხარაგაულამდე ტრანსპორტირებას. მუნიციპალური ტრანსპორტი დანიშნეს, რაც მანამდე არ არსებობდა. ეს იდეა ჩვენ საიდან მოგვივიდა? მოსახლეობასთან რომ მივდივართ, ვუსმენთ, რისი გაკეთება უნდათ. მათ საჭიროებებს ვსწავლობთ და ამიტომ ვიცით, მათი ამბები.

ამ წლების მანძილზე თუ ვინმე მოგვმართავდა, ყოველთვის თითოეული უფლებადარღვეული ადამიანის მხარდამჭერები ვიყავით და მომავალშიც ვიქნებით. ამაში ეჭვი არ მეპარება.

კამპანია „სინათლე არ უნდა ჩაქრეს“ ფარგლებში მიღებულმა შემოწირულობებმა რეგიონულ მედიებს ერთი თვით მუშაობის გაგრძელების შესაძლებლობა მისცა. რას ნიშნავს თქვენთვის მხარდაჭერისა და სოლიდარობის ეს მაგალითი?

- ძალიან გამაძლიერა იმან, რომ 22 მედიაორგანიზაცია გავერთიანდით. ეს ყველაზე მნიშვნელოვანია ჩემთვის. ეს არის ძალიან დიდი ძალა და საერთოდ, ჩვენს საზოგადოებას რაც აკლია, ეს არის ერთობა. ძალა ერთობაშია და აი, ამ ერთობამ გამაძლიერა. თანხა, რა თქმა უნდა, გვჭირდებოდა. მოქალაქეები რომ რიცხავენ თანხას, ჩვენი საქმის მიმართ ძალიან პასუხისმგებლიანები ვართ და ეს პასუხისმგებლობა კიდევ უფრო გაგვიძლიერდა. 

საზაფხულო შესვენების შემდეგ ქუჩებში რომ გავედით, გზაში ადამიანები გვხვდებოდნენ და გვეკითხებოდნენ: „განაახლეთ ხომ გაზეთის გამოშვება?“, „ხომ იქნება პარასკევს?“ მკითხველების დამოკიდებულება ძალიან გვეხმარება. ამ კამპანიის ფარგლებში თანხას რომ რიცხავენ, გული გვიჩუყდება და დიდ ძალას ვგრძნობთ. 

ბოლოს, როგორ ხედავთ დამოუკიდებელი მედიის მომავალს?

- კიშინიოვსა და რიგაში რამდენჯერმე შევხვდი ჩვენს ბელარუს კოლეგებს. ისინი დევნილები არიან და ევროპის ქვეყნებში ცხოვრობენ. არ მჯეროდა, რა სიტუაციაშიც იყვნენ. ახლა ჩვენც იმ გზას გავდივართ და თვეების შემდეგ როგორ ვიქნებით, თითოეული ჩვენგანის თავდაუზოგავ შრომაზეა დამოკიდებული. ბრძოლაში ვართ, მაგრამ გაჩერება არაფრით არ შეიძლება. 

როგორც გითხარით, განათლებით ფსიქოლოგი ვარ და ზუსტად ვიცი, თუ კვალიფიციური ჟურნალისტები და მედია გამოცემა არ მიაწვდის მოსახლეობას ინფორმაციას, ჭორი გაძლიერდება. წინა ხელისუფლების დროს გაზეთის გავრცელებას გვიშლიდნენ და ამით ადამიანებში ინტერესის გაძლიერებას უწყობდნენ ხელს. ჩვენც უფრო მეტად გვააქტიურებდნენ. სუსტები რომ არ იყვნენ, კი არ შეგვებრძოლებოდნენ. 

მე ღრმად ვარ დარწმუნებული და მჯერა, რომ შეიძლება ძალიან გვაწუხებენ, ძალიან მძიმე მდგომარეობაში ვართ, ძალიან მტრულ გარემოში გვიწევს მუშაობა, მაგრამ დამოუკიდებელ მედიას ვერ გააქრობენ. სხვადასხვა დროს, ყველა ხელისუფლების პირობებში, ვინც გვაწუხებდა და გვავიწროვებდა (კონკრეტული პირები ადგილობრივი თვითმმართველობიდან, მაღალი თანამდებობის პირები), აბსოლუტურად ყველა, მერე, როცა ხელისუფლებაში აღარ არიან, მოდიან, ბოდიშს გვიხდიან და გვეუბნებიან, რომ მაშინ ისინი ცდებოდნენ.

არასდროს ჩვენს პრობლემებზე არ გვისაუბრია. არასდროს წინ არ წამოგვიწევია, ჩვენ რა გვაწუხებდა. მუდმივად გვინდოდა, რომ ჩვენი მკითხველისთვის ძლიერ ძალად დავრჩენილიყავით. ახლა ისეთი სიტუაციაა, შეუძლებელია არ თქვა: მომეცით მუშაობის საშუალება. 

საქართველოში დამოუკიდებელ და კრიტიკულ მედიას მუშაობა რთულ გარემოში უწევს. 2-წლიანი პატიმრობა მიუსაჯეს „ბათუმელები“/„ნეტგაზეთის“ დამფუძნებელსა და დირექტორს, მზია ამაღლობელს. ის 8 თვეზე მეტია უკანონო პატიმარია. 

„ქართულმა ოცნებამ“ ერთიმეორის მიყოლებით მიიღო მედიის შემზღუდავი საკანონმდებლო ცვლილებები. მნიშვნელოვნად შეიზღუდა მედიისთვის სასამართლოში მუშაობაც.

31 მაისიდან ამოქმედდა „უცხოეთის აგენტების რეგისტრაციის აქტიც“, რომელსაც „ქართული ოცნება“ ამერიკული FARA-ს სიტყვასიტყვით ნათარგმნს უწოდებს, სამოქალაქო საზოგადოების ორგანიზაციები კი მიიჩნევენ, რომ ის მიზნად ისახავს დამოუკიდებელი ორგანიზაციებისა და მედიების გაჩუმებას, დისკრედიტაციასა და დევნას. 

სატელევიზიო მაუწყებლობა შეწყვიტა ხელისუფლების მიმართ კრიტიკულად განწყობილმა ტელეკომპანია „მთავარმა არხმა“. 

საზოგადოებრივმა მაუწყებელმა სამსახურიდან გაათავისუფლა ნინო ზაუტაშვილი, ვასილ ივანოვ-ჩიქოვანი; დახურა გადაცემები „რეალური სივრცე“, „ამ შაბათ-კვირას“ და მათი გუნდის წევრებს, რომლებმაც ახალ შეთავაზებაზე უარი თქვეს, ხელშეკრულებები შეუწყვიტა. ისინი რამდენიმე თვეა „პირველი არხის“ სარედაქციო პოლიტიკას ღიად აკრიტიკებენ და პოლიტიკურ გავლენებზე საუბრობენ. 

კრიტიკული ტელევიზიების წინააღმდეგ საჩივრებით „ქართულმა ოცნებამ“ მიმართა კომუნიკაციების კომისიასაც. მიმართვის საფუძველი „მაუწყებლობის შესახებ“ კანონში შეტანილი ის ცვლილებები გახდა, რომლითაც კომისიას აქამდე თვითრეგულირების სფეროში მოქცეული საკითხების განხილვისა და მაუწყებლების დასანქცირების შესაძლებლობა მიეცა. ComCom-მა ისინი სამართალდამრღვევებად „მიუკერძოებლობის პრინციპის დარღვევისთვის“ ცნო.

ამასთან, დღემდე არ დასჯილან გასულ წელს, პროევროპული აქციების გაშუქებისას ჟურნალისტებზე (გურამ როგავა, ალექსანდრე ქეშელაშვილი, მაკა ჩიხლაძე, გიორგი შეწირული და სხვები) თავდამსხმელები. 

„მედიის, ინფორმაციის და სოციალური კვლევების ცენტრმა” საქართველოში 2024 წლის მაისიდან 2025 წლის მაისამდე პერიოდში ჟურნალისტების წინააღმდეგ მომხდარი 342 ინციდენტი აღრიცხა. 

„ქართლის ამბები“ ერთ-ერთია იმ 22 დამოუკიდებელ ონლაინ გამოცემას შორის, რომელიც კამპანიაში - „სინათლე არ უნდა ჩაქრეს“ მონაწილეობს. 

დამოუკიდებელი მედიის დასაცავად გაერთიანების მიზნით შექმნილ პლატფორმაზე - sinatle.media, ერთ ანგარიშზე ჩარიცხვით 22 გამოცემის მხარდაჭერა ერთად არის შესაძლებელი. მხარდამჭერების მხრიდან მიღებული შემოწირულობები პირველ ჯერზე სრულად რეგიონულ მედიებზე განაწილდა, რაც მათ ერთი თვის განმავლობაში ოფისებს შეუნარჩუნებს და მუშაობის გაგრძელების შესაძლებლობას მისცემს. 

სხვა დამოუკიდებელი ონლაინ გამოცემების მსგავსად, გაქრობა ემუქრება „ქართლის ამბებსაც“, რომელსაც თითქმის 20-წლიანი ისტორია აქვს. Qartli.ge როგორც ონლაინ მედია 2011 წელს დაარსდა. მანამდე, 2006 წლიდან, კი ის ბეჭდური გაზეთის - „ქართლის ხმის“ სახით არსებობდა. როგორ ახერხებს გამოცემა მუშაობის გაგრძელებას და რა მნიშვნელობა აქვს სოლიდარობას, წაიკითხეთ „ქართლის ამბების“ დამფუძნებელთან, საბა წიწიკაშვილთან „მედიაჩეკერის“ ინტერვიუში. 

თქვენი აზრით, რა მნიშვნელობა აქვს დამოუკიდებელი რეგიონული მედიის არსებობას? 

- ის ჯგუფები, რომლებიც რამდენიმე წელია საზოგადოებას ჟურნალისტებისა და სამოქალაქო საზოგადოების წინააღმდეგ აქეზებენ, ისევ გააქტიურებულები არიან. უნდათ ადამიანებს აფიქრებინონ, რომ ჟურნალისტი ქვეყნის მტერია, რაც სერიოზული პრობლემაა. 

ერთი პერიოდი მეგონა, რომ პროპაგანდა მართლა მუშაობს, მაგრამ აღმოვაჩინე, რომ ძალიან ბევრ ადამიანზე ამან არ იმოქმედა. ერთ-ერთ სოფელში, როცა გაიგეს, რომ ჟურნალისტი ვიყავი ჩასული, მთელი სამეზობლო გამოვიდა, ერთმანეთს დაუძახეს, რომ კორესპონდენტია ჩამოსული და გამოდით, დაელაპარაკეთ თქვენს პრობლემებზეო. ჩემთვისაც კი მოულოდნელი იყო. ახლა რომ ვფიქრობ, აი, იმ დღეს სიუჟეტი იყო მაგალითად, ტვ „იმედზე“, რომ ჩვენ ვართ რადიკალები, უცხოური დაფინანსებით მომუშავე მედიები, აგენტები და ა.შ. ეს ყველაფერი ხომ უარყოფით კონტექსტში იყო. მეორე დღეს მიდიხარ იმ სოფლებში, სადაც „იმედს“ აჩვენებს, გგონია, რომ ამ სიუჟეტის მერე იქიდან გამოგაგდებენ და მხვდება სრულიად სხვა სიტუაცია. როცა გაიგეს, რომ ჟურნალისტი ვიყავი, თან ადგილობრივი მედიის, ეს ქალი წავიდა, ყველა გამოიყვანა, კორესპონდენტია ჩამოსული, საღამოთი რომ ლაპარაკობთ, დასხედით და თქვენი პროლემები ამ ბიჭს მოუყევითო. ერთი მხრივ, გამიხარდა ის, რომ ადამიანებს საუბარი უნდოდათ და მეორე მხრივ, ისიც რომ ამ პროპაგანდამ არ იმუშავა.

პირველ რიგში, ეს იმის დამსახურებაა, რომ მათთან მიხვედი. მათი პრობლემით დაინტერესდი და დაგინახეს ფიზიკურად, რომ ჟურნალისტი რაიმე აბსტრაქტული არსება კი არაა, რომელიც სადღაც ზის და შენ ვერ ხედავ, არამედ ადამიანია, რომელიც მათ თვალწინ მოძრაობს, იმავე ხრეშიან გზას გადის, რომელზეც შენ დადიხარ, ის წყალი უნდა დალიოს, რასაც თვითონ სვამს. 

რას ცვლის თქვენთვის „ქართული ოცნების“ მიერ მიღებული მედიის შემზღუდავი საკანონმდებლო ცვლილებები?

- იმისთვის რომ ჟურნალისტმა იმუშაოს, ფინანსური მხარდაჭერა სჭირდება და ზუსტად ასეთი მხარდაჭერა გვქონდა, მივდიოდით ყველგან. ახლა ვეღარსად ვეღარ მიდიხარ, ვის უნდა შეხვდე, ვის დაელაპარაკო, როგორ უნდა გაიგო იმ ადამიანს,  შარშან რომ ნახე, შეუსრულდა თუ არა დაპირება. გინდა წახვიდე და დაათვალიერო, მაგრამ ვეღარ მიდიხარ. ეს ხომ არ არის 2-3 კილომეტრში, რეგიონი არის დიდი, რამდენიმე ასეული სოფელია. უნდა იარო, უნდა შეხვდე ადამიანებს, მოისმინო… ბევრი ისეთი ამბავი გავიგეთ ამ ურთიერთობით, რომელიც შესაძლოა ვერასდროს ვერ გაგვეგო. თუ ადამიანს არ დაელაპარაკე, ვერ გაიგებ. ამ კანონებით ეს ყველაფერი შეუძლებელია.

საბოლოო ჯამში, ჩვენ ვცდილობთ, რომ ამ პროპაგანდამ არ იმუშაოს და ამას როგორ ვებრძვით? ისინი თუ ტელევიზიით ეუბნებიან, რომ ჟურნალისტები ცუდები არიან, ჩვენ ადგილზე მივდივართ. აი, ამაშია რეგიონული მედიის სიძლიერე. ჩვენ მათ გვერდით ვართ და პროპაგანდამ ჩვენსა და საზოგადოებას შორის რა შუღლიც არ უნდა ჩამოაგდოს, ეს ვერ იმუშავებს, მაგრამ ჩვენც ხომ გვჭირდება მხარდაჭერა, ეს რომ შევძლოთ. აი, ამას გვისპობენ, რომ აღარ გვქონდეს მათთან ურთიერთობა, აღარ გვქონდეს კამერა, აღარ გვყავდეს ჟურნალისტები და აღარ ვიმუშაოთ.

მოსახლეობას როცა რაღაც პრობლემა აქვს, მაშინვე ჩვენ გვირეკავს. რაკი გვყავს აუდიტორია, რაკი ვაინტერესებთ, რაკი გვირეკავენ, რაკი გვეძახიან, ესე იგი მნიშვნელოვანია რეგიონული მედია. თავის ქებაში არ მინდა ჩამითვალოთ, მაგრამ იმის საილუსტრაციოდ, რომ დამოუკიდებელი რეგიონული მედიის არსებობა მნიშვნელოვანია, შემიძლია რამდენიმე მაგალითიც მოვიყვანო.   

ერთ-ერთი ასეთი შემთხვევა იყო, როდესაც ქარელის მერიის facebook-ის გვერდზე კომენტარებში დაიწერა, იქნებ მოგვაქციოთ ყურადღება და ხიდი გაგვიკეთოთო. დავინტერესედი ამ თემით, წავედი ამ სოფელში, გავიგე სადაც იყო ეს ხიდი და ვნახე, რომ ეს ხიდი გაბმულია ორ სოფელს შორის, ძველი ხიდია, ხისგან დამზადებული, მხოლოდ რამდენიმე ფიცარი აქვს შემორჩენილი. მოულოდნელად ხიდი ამოძრავდა და დავინახე, რომ ორი ქალი გადმოდიოდა. ცალი ხელით ჩანთა ეჭირათ, მეორეთი ხიდის ბაგირს ებღაუჭებოდნენ და ისე მოდიოდნენ, რიყეზე ან მდინარეში რომ არ ჩაცვენილიყვნენ. რომ გაიგეს, ჟურნალისტი ვიყავი, რა კარგია, რომ ჩამოხვედით, აი, ხომ გადაიღე, როგორ გადმოვედით, ასე დავდივართ სკოლიდან სახლშიო. პედაგოგები აღმოჩნდნენ, რომლებსაც ერთი სოფლიდან მეორეში გადასასვლელად ამ გზის გავლა უწევთ, რადგან არ ჰყავთ მანქანები, არ არის ტრანსპორტი და 6-კილომეტრიანი შემოვლითი გზით ვერ დადიან. ეს ვიდეო რომ გამოვაქვეყნეთ, იმავე საღამოს დაიკეტა ხიდი და 2 კვირაში გააკეთეს…დეპუტატი ჰყავს სოფელს, მერის წარმომადგენელი, ადამიანები არიან, რომლებსაც ამ წარმომადგენლებთან კონტაქტი აქვთ. ვიღაცას ხომ შეიძლებოდა ეთქვა, პედაგოგები დადიან ამ ხიდზე და მოაგვარეთო. ჩვენ რომ არ გაგვეშუქებინა, ეს ხიდი დღემდე ასე იქნებოდა. 

ანალოგიური შემთხვევა იყო წყლის ამბავზეც. რამდენიმე დღის წინ დამირეკეს, რომ იქნებ მობრძანდეთ, წყალი არ გვაქვს, გადაგვიკეტა ვიღაცამ და იქნებ გაახსნევინოთო. ჩვენთან დარეკვიდან 2 საათში გაუხსნეს. ამბობს კიდეც ინტერვიუში, რომ სანამ ჟურნალისტს არ დავურეკე, წყალი არ გახსნა იმ ადამიანმა, ვინც დანიშნული იყო სოფელში წყლის გამანაწილებლადო… კონკრეტულ უბანს, სადაც გავლენიანი ადამიანები ცხოვრობდნენ, მუდმივად მიეწოდებოდათ წყალი, ადგილობრივ მცხოვრებლებს კი, რომლებსაც ნადვილად სჭირდებოდათ წყალი, 3 დღეში ერთხელ აწვდიდნენ. ჩვენთან დარეკვის შემდეგ, ეს პრობლემა რამდენიმე საათში მოუგვარდათ.

ერთ-ერთ სოფელში გზის პრობლემა იყო, ფეხით დადის ხალხი 3 კილომეტრზე. ვაჩვენეთ, რომ მოხრეშილია, მაგრამ მანქანა ვერ ადის ამ სოფელში. პასუხად გვითხრეს, ჩვენი მერის წარმომადგენელი ამბობს, ყველაფერი რიგზეაო. რომ გადავიღეთ, ხალხი რომ ვერ მიდის, ერთ თვეში ამ გზის მოწესრიგებაზე ახალი ტენდერი გამოაცხადეს. შეიძლება იქ მოგვარებული საკითხი სხვა სოფელს ვერ უგვარებდეს პრობლემას, მაგრამ იმ თემისთვის ხომ მოგვარდა? აი, ამიტომ არის რეგიონული მედიის არსებობა მნიშვნელოვანი.

როგორ და რა პირობებში ახერხებს მუშაობას „ქართლის ამბები“ დღეს?

- 2011 წლიდან 2025 წლამდე ჩვენ ფაქტობრივად დამოკიდებულები ვიყავით მედიის მხარდამჭერ ფონდებზე. მთელი ჩვენი საქმიანობა დამოკიდებული იყო ამ პროექტებზე. ეს რატომ იყო კარგი: ყოველწლიურად შეგვქონდა განაცხადები,  ახალ-ახალ იდეებზე, განვითარებაზე, ჟურნალისტების გადამზადებაზე ვფიქრობდით. რაც ყველაზე მთავარია, მედია იყო დამოუკიდებელი. არავისთან ანგარიშვალდებული არ ვიყავით, ვგულისხმობ გადაწყვეტილებების მიმღებ პირებს. ერთადერთი, რასაც ჩვენგან ითხოვდნენ, იყო ის, რომ ვყოფილიყავით ეთიკური სტანდარტების დამცველი მედიები. დადგა მომენტი, როცა ეს ყველაფერი გაჩერდა. თებერვლიდან ფაქტობრივად ენთუზიაზმზე ვართ გადასული. იმ პროექტებმა, რომლებიც მანამდე გვქონდა, რაღაცნაირად მოიტანა ეს წელი, დანაზოგებით ვაგრძელებდით მუშაობას. ახლა უკვე საზოგადოების შემოწირულობით, რაღაც პერიოდის განმავლობაში ვცდილობთ შევინარჩუნოთ რედაქცია და გუნდი. 

ასეთი სიტუაცია, რომ ჩვენს არსებობას იურიდიულად დამუქრებოდა საფრთხე, აქამდე არ გვქონია. მანამდე შესაძლოა ვიღაცას გაებედა და დავუშვათ, კამერა წაერთმია, გაეტეხა და ა.შ. მაგრამ ეს არ ნიშნავდა, რომ შენი მედია არ იარსებებდა. შენ გქონდა იმედი, რომ თუ ვიღაც კამერას წაგართმევდა, შენი მედია ისევ იქნებოდა, უბრალოდ ახალ კამერას იყიდდი და ის ამის გამო დაისჯებოდა. ახლა გეუბნებიან, კამერა კი არა, უბრალოდ აღარ უნდა არსებობდე და თუ არ დაემორჩილები, კანონს იღებენ ისეთს, რომ მერე პასუხისგებაში მიგცემენ. 

სხვათა შორის, 2008 წელს ვიყავი ლიეტუვაში, სადაც ბელარუსიიდან დევნილი სტუდენტები და ჟურნალისტები იმყოფებოდნენ. როცა  ისინი ჰყვებოდნენ, რომ არ ჰქონდათ ორგანიზაციების დაფუძნების უფლება და ხალხს პლაკატის გაკვრისა და თუნდაც, ერთსიტყვიანი საპროტესტო ქაღალდის გამო იჭერდნენ, ამაზე მეცინებოდა. ვფიქრობდი, ეს ყველაფერი როგორ უნდა მომხდარიყო. აგერ, გავიდა რამდენიმე წელი და თურმე შესაძლებელია, რომ მოხდეს. 

რას დაკარგავს თქვენი რეგიონის მოსახლეობა, თუკი „ქართლის ამბები“ მუშაობის გაგრძელებას ვეღარ შეძლებს?

- „ქართლის ამბები“ პირველი ონლაინ მედიაა რეგიონში, რომელმაც მუშაობა სწორედ ახალი მედიის მიმართულებით დაიწყო. პირველივე დღიდანვე, არ არსებობს ადგილი, სადაც ჩვენი ჟურნალისტები არ არიან ნამყოფები, არ არსებობს ამბავი, რომელიც შეიძლებოდა არ გაშუქებულიყო ამ მედიის წყალობით. 

სინათლე რეალურად არის სიმართლე. შეიძლება სხვა მედიამ იარსებოს და არიან კიდეც, რომლებიც გარკვეული ბიზნესის ან ხელისუფლების ინტერესების გამტარებელია და იმათაც თქვან რაღაც და გაგაშუქონ, მაგრამ რეალურად რაც ხდება, ვერ გაიგებს ადამიანი. ჩვენი მთავარი მიზანი იყო, რომ მაქსიმალური ინფორმაცია მიგვეღო იმისთვის, რომ საზოგადოებას ზუსტი ინფორმაცია მიეღო. ამ მცდელობას ვერ დაინახავს საზოგადოება. ჟურნალისტის მცდელობას, რომ მიაწოდოს ნამდვილი ინფორმაცია, ამას ვერავინ ვეღარ გაიგებს, რადგან ასეთი მედიები აღარ იქნებიან: ეთიკური, პასუხისმგებლიანი მედიები და რაც მთავარია, ისეთი ჟურნალისტები, რომლებსაც შესაბამისი უნარები, ცოდნა აქვთ. გვეყოლება ისეთი მედიები, როგორიც რუსეთშია, რომლებიც მხოლოდ და მხოლოდ აშუქებენ ავარიებს, კრიმინალს…სად არის კორუფცია, სად არის საჯარო ფინანსების არაეფექტური მართვა, სად არის ხელისუფლების ანგარიშვალდებულება, როგორ ცხოვრობენ ჩინოვნიკები, როგორ სარგებლობენ ისინი ბიუჯეტიდან გადახდილი ფულით, - ამას ვეღარავინ გაიგებენ, რადგან ასეთი მედიები, რომლებიც ამით არიან დაინტერესებულენი, აღარ იარსებებენ და იქნება ჩვეულებრივი, სტანდარტული რუსული გარემო თავისივე რუსული მედიით. უნდა გვახსოვდეს, რომ როცა ქრება სინათლე, ქრება სიმართლეც.

კამპანიის - „სინათლე არ უნდა ჩაქრეს“ ფარგლებში მიღებული შემოწირულებები რეგიონულ მედიებს კიდევ ერთი თვის განმავლობაში მისცემს მუშაობის გაგრძელების შესაძლებლობას. რას ნიშნავს თქვენთვის მხარდაჭერისა და სოლიდარობის ეს მაგალითი?

- სოლიდარობა ყოველთვის მნიშვნელოვანი იყო ჩვენთვის. განსაკუთრებით რეგიონული მედიის წარმომადგენლები როცა რაღაც საფრთხე არსებობდა, ყოველთვის გამოვხატავდით და ვცდილობდით, ერთმანეთის მიმართ სოლიდარულები ვყოფილიყავით. ამ შემთხვევაში ყველას უჭირს, ყველა გაჭირვებულია, ყველა იმის საფრთხის წინაშე დგას, რომ შესაძლოა ოფისის დაცლა მოუწიოს, იმის საფრთხე არსებობს, რომ აღარ ჰყავდეს ჟურნალიტები. აი, ამ ფონზე განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია საზოგადოების მხარდაჭერა, რისთვისაც მადლობას ვუხდი მათ. როცა ხედავენ, რომ ონლაინ მედია მართლა საფრთხის წინაშეა, ეს გამოჩნდა კიდეც, კამპანიის დაწყებიდან ორ დღეში უკვე სერიოზული მხარდაჭერა ვიგრძენით და ფაქტობრივად ჩვენი არსებობა, ახლა სადაც ვართ და სადაც ამდენი წელია ბევრი კარგი საქმე გაკეთებულა, ამ სოლიდარობის წყალობით გახანგრძლივდა. ის გამოხმაურება, რაც მოჰყვა, როგორი კარგი რეაქციები იყო ამ პლატფორმის მიმართ, თვითონ შედეგიც, რაც დადგა, ძალიან მნიშვნელოვანია და ჩვენც მოტივაციას გვაძლევს, რომ გავაგრძელოთ მუშაობა. 

„მედიის განვითარების ფონდი“ ერთ-ერთია იმ ორგანიზაციებს შორის, რომლებსაც ანტიკორუფციული ბიურო ე.წ. FARA-ს დარღვევას ედავება და სისხლის სამართლებრივი პასუხისმგებლობით ემუქრება. 

თამარ კინწურაშვილი 10 წელზე მეტია „მედიის განვითარების ფონდს“ ხელმძღვანელობს. წელს მას „დოიჩე ველეს“ სიტყვის თავისუფლების ჯილდო გადაეცა. როგორია მისი პროფესიული გამოცდილება და როგორ ხედავს დამოუკიდებელი მედიის მომავალს, წაიკითხეთ თამარ კინწურაშვილთან „მედიაჩეკერის“ ინტერვიუში. 

90-იანი წლების დასასრულს, როდესაც ჟურნალისტიკის ფაკულტეტი დაამთავრეთ, თქვენი პირველი სამუშაო ადგილი გაზეთი „დრონი“ აღმოჩნდა. რა მიმართულებით მუშაობდით და როგორი იყო მაშინდელი ჟურნალისტიკა?  

- დიახ, იქ სტაჟირებაზე მივედი და შემდეგ გარკვეული ხნით დავრჩი. იმ პერიოდში დამოუკიდებელი მედია ახალი ხილი იყო და სახელმწიფო მედია ჯერ კიდევ პრივილეგიებით სარგებლობდა. პირველ რიგში, ეს იყო ინფორმაციაზე წვდომის პრივილეგია. ეს მაინც ის პერიოდია, როდესაც სახელმწიფოს პირველი კონტურები იკვეთება. დღევანდელი გადმოსახედიდან რომ ვუყურებ, მართალია, მაშინ ფუნქციონირებადი ინსტიტუტები არ არსებობდნენ, მაგრამ არსებობდა შემაკავებელი ფაქტორები, თუნდაც დასავლეთის ინსტიტუტების სახით. მაგალითად, აშშ-ის საელჩო ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ინსტიტუტი იყო, რომელიც ხელს უწყობდა დამოუკიდებელი მედიის განვითარებასა და ჟურნალისტების უფლებების დაცვას. 

იმ პერიოდში დაიწყო „საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის“ მოდერნიზაციის პროცესიც და კანონში გაჩნდა თავი ინფორმაციის თავისუფლების შესახებ, რომელიც ნებისმიერ მოქალაქეს საჯარო ინფორმაციაზე წვდომის უფლებას აძლევს, რაც ხელისუფლების გამჭვირვალობას უწყობს ხელს და ჟურნალისტებისთვის მნიშვნელოვანი ინსტრუმენტია. ჩინოვნიკებისთვის დეკლარაციების შევსების ვალდებულებაც სწორედ იმ დროს განხორციელებული საკანონმდებლო ინიციატივების შედეგად გახდა შესაძლებელი. 

საპარლამენტო კორესპონდენტი ვიყავი და პრაქტიკულად ჩემ თვალწინ იწერებოდა თანამედროვე საქართველოს ისტორია. მაშინ იწერებოდა კონსტიტუცია. მახსოვს, მე და მაკა ანთიძე როგორ ველოდით გვიან ღამემდე მოლაპარაკებებზე შესული პოლიტიკოსების გამოსვლას, რომ ჩვენთვის კომენტარი მოეცათ. ასე მოპოვებულ ინფორმაციას სხვა ფასი აქვს. მერე ჩქარა უნდა გაქცეულიყავი რედაქციაში, ტექსტი გაგემზადებინა. მახსოვს, კომპიუტერები ახალი შემოსული რომ იყო, მბეჭდავი გვყავდა, ვისაც ხელნაწერი ტექსტი კომპიუტერში შეჰყავდა. პირველად ამერიკაში რომ ვიყავი სტაჟირებაზე, საკუთარი კომპიუტერი მომცეს. მე იმდენად მიჩვეული ვიყავი ხელით წერას, რომ ტექსტს ჯერ ფურცელზე ვწერდი და მერე ვიწერდი კომპიუტერში. 

რაც შეეხება უსაფრთხოებას, ცხადია, უსაფრთხო არც მაშინ იყო ჟურნალისტის პროფესია. მახსოვს მხედრიონის მუქარები ცალკეული ჟურნალისტების მიმართ. 


კორესპონდენტობიდან არასამთავრობო ორგანიზაცია „თავისუფლების ინსტიტუტში“ წახვედით. მაშინ ჟურნალისტური საქმიანობა შეწყვიტეთ? 

- „თავისუფლების ინსტიტუტში“ ჟურნალ „თავისუფლებას“ გამოვცემდით, მაგრამ ეს არ იყო საინფორმაციო ხასიათის ჟურნალი. ეს უფრო იყო საზოგადოების ცნობიერების ამაღლებისა და ინფორმირების მიზნით მომზადებული მასალები. უფრო თვითრეგულირების საკითხებზე ვმუშაობდით, ამ მიმართულებით რამდენიმე სახელმძღვანელოც შევქმენით, რომელსაც დღესაც იყენებენ ჟურნალისტური ეთიკისა და მედია სამართლის სწავლებისას. ჩვენ პრაქტიკულად „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ კანონის მიღებამდე მოვახდინეთ ამ საკითხის სიღრმისეული შესწავლა. ძალიან საინტერესო საქმეებია თავმოყრილი ამ სახელმძღვანელოებში ქართული სამართლებრივი პრაქტიკიდანაც, თუნდაც იმის შესახებ პოლიტიკური კონიუნქტურა რა გავლენას ახდენს სასამართლოზე, ეს ტენდენციაც ჩანს. საკმაოდ რთული პერიოდი იყო. მაშინ მახსოვს, ცალკეულ ჟურნალისტებს ეკისრებოდათ ფინანსური სანქციები, რაც მათ საკმაოდ დაუცველს ხდიდა. ამიტომაც ვლობირებდით ცვლილებას კანონში, რითაც პასუხისმგებლობა მესაკუთრეზე გადავიდა. 

ზოგადად ის ძალიან საინტერესო პერიოდი იყო. ვსწავლობდით უცხო ქვეყნების პრაქტიკას, ვთარგმნიდით და ვბეჭდავდით სასწავლო რესურსებს. 

იმ პერიოდში, ასევე, პრობლემური იყო გამოხატვის თავისუფლების საკითხები. მაგალითად, მაშინ გაჩნდა გადაცემა - „60 წუთი“, რამაც გავლენა მოახდინა საზოგადოებრივ განწყობებზე, რადგან ის ქვეყანაში არსებულ კორუფციას ამხელდა. მაშინ ძალიან ბევრი სასამართლო დავა იყო „60 წუთის“ ჟურნალისტების წინააღმდეგ, მათ არაპროპორციულ სანქციებს აკისრებდნენ. მოგვიანებით „გამოხატვის თავისუფლების“ ორტომეული რომ გამოვეცით, მასში ძალიან ბევრი ეს საქმე შევიდა. იქ მკაფიოდ ჩანს კონტრასტი სასამართლოს პრაქტიკაში - „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ კანონის მიღების შემდეგ სიტუაცია  რადიკალურად შეიცვალა და სამართლებრივმა დავებმა გამოხატვის თავისუფლების საქმეებზე მნიშვნელოვნად იკლო. მაშინ ყველაზე პრეცედენტული იყო კლარა შუკვანის საქმე, როდესაც გენერალურმა პროკურატურამ მიიჩნია, რომ შუკვანის მიერ საჯაროდ გამოტანილი პლაკატი - „ძირს არძინბას ნახმარი შევარდნაძე“ ცილისწამების ნიშნებს შეიცავდა, პატივსა და ღირსებას ულახავდა საქართველოს პრეზიდენტს და ამის გამო გაასამართლეს. 

ვარდების რევოლუციის შემდეგ, „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ კანონი ნამდვილად არის ერთ-ერთი უმთავრესი მონაპოვარი, რომელიც არა მხოლოდ მედიის წარმომადგენლების, არამედ ნებისმიერ მოქალაქის გამოხატვის თავისუფლებას უზრუნველყოფს. ეს კანონი კი „ქართულმა ოცნებამ“ თავდაყირა დააყენა იმ ცვლილებებით, რომელიც ბოლო დროს მიიღო. 

იმ პერიოდში დაიწყო საუბარი მედიებში თვითრეგულირების მექანიზმის დანერგვაზეც, შეიქმნა „საქართველოს ჟურნალისტური ეთიკის ქარტიაც“. როგორ ფიქრობთ, რატომ ვერ მოხერხდა დღემდე მედიის, განსაკუთრებით სატელევიზიო მედიის თვითრეგულირების გაძლიერება და ეფექტიანი მუშაობა?

- ჩვენთან მაშინაც კი, როდესაც „მაუწყებელთა ქცევის კოდექსი“ მიიღეს, მარეგულირებელი კომისიის, როგორც ინსტიტუტის მიმართ უნდობლობა უკვე არსებობდა. ამიტომ ევროსაბჭოს ექსპერტების რჩევით, „მაუწყებელთა ქცევის კოდექსი“ უზრუნველყოფს იმასაც, რომ ცალკე მედიებში იყოს გასაჩივრების მექანიზმი. მაგრამ თუკი არ ხდება საზოგადოების ინფორმირება და ის არ მიმართავს ამ ინსტიტუციას, ის რჩება ქაღალდზე. ძირითადად სამოქალაქო საზოგადოების ორგანიზაციები ვიყენებთ „მაუწყებელთა ქცევის კოდექსს“ გასაჩივრებისთვის, მაგრამ ხშირად იმ საბაბით, რომ არ ხარ დაინტერესებული მხარე, საჩივარს არც კი იღებენ. ჟურნალისტური ეთიკის ქარტია და „მაუწყებელთა ქცევის კოდექსიც“ შესაძლებელია, რომ თვითრეგულირების მართლაც ეფექტური მექანიზმი ყოფილიყო. მაგრამ თვითრეგულირების პოპულარიზაციის ნაცვლად, რაც პირველ რიგში ამ მექანიზმის შესახებ საზოგადოების ინფორმირებას ისახავს მიზნად, მარეგულირებელმა კომისიამ ქარტიის პარალელური სტრუქტურა შექმნა, „მედიაჩეკერს“ საპირწონედ „მედიაკრიტიკა“ დაუყენა, რომლის სამიზნე ძირითადად ხელისუფლების არაკონტროლირებადი მედიებია. ხელისუფლების მხრიდან დამოუკიდებელი ინსტიტუტების პარალელური ორგანიზაციების შექმნის მიზანია დააბნიოს საზოგადოება. ამის კიდევ ერთი მაგალითია ფაქტების გადამოწმების ორგანიზაციების ალტერნატივად პარტიული „ფაქტ ჩეკინგის“ შექმნა.

წლებია თქვენი ორგანიზაცია - „მედიის განვითარების ფონდი“ ატარებს მედიის კვლევებს სწორედ ეთიკური პრინციპების, სიძულვილის ენის, გენდერული დისკრიმინაციის შესახებ. რა შეიცვალა ამ პერიოდის განმავლობაში? 

- თუკი ადრე ამგვარი ინფორმაციის გავრცელების მთავარი არხები მარგინალიზებული და რუსეთთან დაკავშირებული მედიები იყვნენ, ახლა ვხედავთ, რომ გენდერულ და იდენტობასთან დაკავშირებულ თემებს საზოგადოებრივი აზრით მანიპულირებისთვის თავად ქვეყნის ხელისუფლება და სახელისუფლებო სარედაქციო პოლიტიკის მედიები იყენებენ. მთავარი სხვაობა ეს არის. 

2005-2008 წლებში საზოგადოებრივი მაუწყებლის „პირველი არხის“ გენერალური დირექტორი იყავით. როგორ შეაფასებდით დღევანდელი გადმოსახედიდან იმ პერიოდს?

- მაშინ მთავარი იყო მაუწყებლობის ფუნდამენტური ცვლილება, რაც ახალი კანონის ნორმების დანერგვას გულისხმობდა და რაც წინა მემკვიდრეობის გამო არ იყო მარტივი. მე მახსოვს, როგორი მოტივირებულები იყვნენ კერძო არხების ჟურნალისტები. მაშინ „პირველ არხზე“ განცდა იმისა, რომ ეს შენი არხია, არ არსებობდა. ხდებოდა რესურსების აუტსორსინგი, რის გამოც ტელევიზიაში ტექნიკური აღჭურვილობის პრობლემაც იყო. 

პირველი, ჩვენ რაც გავაკეთეთ, იყო, რომ მივიღეთ ჩვენი „საზოგადოებრივი მაუწყებლის ქცევის კოდექსი“, რომელიც საუკეთესო დასავლურ გამოცდილებას ეფუძნებოდა. პირველები ვიყავით, ვისაც საქართველოში მაუწყებლებიდან საკუთარი ქცევის კოდექსი ჰქონდა. ამის გაკეთებაში დაგვეხმარა ქეთი მსხილაძე, რომელსაც BBC-ზე ჰქონდა ნამუშევარი. კონტრაქტის შემადგენელი ნაწილი გახდა ნორმა, რომლის მიხედვითაც გათვალისწინებული იყო, რომ ერთი მხრივ, ადმინისტრაცია არ ჩაერეოდა ჟურნალისტურ საქმიანობაში და მეორე მხრივ, ჟურნალისტს ჰქონდა ვალდებულება დაეცვა ეთიკური წესები. 

მაშინ ჩვენ კონკურსის წესით ბევრი ახალი ჟურნალისტიც მივიღეთ. ერთი სიტყვით, ვცდილობდით, რომ პლურალისტური მაუწყებლობა გვქონოდა. გვყავდა უცხოელი ექსპერტი, რომელთან ერთადაც აქტიურად ვმუშაობდით იმაზე, რომ ინფორმაციის გავრცელების და მოვლენების გაშუქების კულტურა შეცვლილიყო. 

გვქონდა საგამოძიებო ჟურნალისტიკა, რომელიც შაბათის საინფორმაციოში იყო ინტეგრირებული და რომელსაც ის ხალხი ამზადებდა, ვინც ოდესღაც „60 წუთში” მუშაობდა და დღესაც სხვადასხვა დამოუკიდებელ მედიებში ამ მიმართულებით მუშაობს. ჩვენთან არ ყოფილა ტაბუირებული თემები, შუქდებოდა გირგვლიანის საქმის დეტალებიც. ასევე, გვქონდა ტოქშოუები, რომელსაც უძღვებოდნენ ზაალ ანდრონიკაშვილი და დავით აფრასიძე. 

რაც შეეხება პრობლემებს, არსებობდა ტექნიკური პრობლემები, რადგან წინა პერიოდში მეტწილად რესურსების აუტსორსინგზე გატანა ხდებოდა, ეს ხელს უწყობდა კერძო სტუდიების განვითარებას, მაგრამ ასუსტებდა თავად ტელევიზიას. მახსოვს, კოდორის ხეობის მოვლენების გაშუქებისას, ხმის პულტების პრობლემა შეიქმნა, და როცა ეს პრობლემა მოვაგვარეთ, მწარმოებელი ჩამოვიდა ადგილზე. ასევე, არსებობდა სხვა პრობლემები, მაგალითად, ნიუსრუმში ჩამოდიოდა წყალი, მიუხედავად იმისა, რომ რემონტისთვის საკმაოდ დიდი თანხა იყო გადახდილი. ამიტომ ერთ-ერთი მთავარი ამოცანა არხის ტექნიკური აღჭურვა იყო. გავყიდეთ ის ქონებები, რომელიც საბჭოთა მემკვიდრეობით ერგო არხს, მაგალითად, დუშეთის რადიოგადამცემი, რომელიც თავის დროზე დასავლეთიდან შემოსული რადიოების ხმებს ახშობდა. ამ ქონების გაყიდვიდან შემოსული თანხებით დავიწყეთ „პირველი არხის“ დიდი სტუდიის მშენებლობა. 

მაშინ ჩვენი პრიორიტეტი იყო საინფორმაციო-პოლიტიკური გადაცემების არსებობა და მათ შორის, ეთნიკური უმცირესობების ინტეგრირება, რაც მათ ენაზე მაუწყებლობას გულისხმობდა. მაშინ ჩვენ არ გვქონდა სრულფასოვანი დაფარვა ე.წ. გადამცემების მეშვეობით, რაც, სხვათა შორის, ციფრულ მაუწყებლობაზე გადასვლით ამ ხელისუფლებამ უზრუნველყო. ახლა საშუალება არის, მაგრამ გაქრა კონტენტი ეთერიდან, რაც ეთნიკური უმცირესობების ენაზე უნდა აწარმოონ. ეს ძალიან მნიშვნელოვანია, მაგალითად, პანდემიის დროს ხალხი არ იყო ინფორმირებული, რა წესები მოქმედებდა ქვეყანაში, რადგან ვერ იღებდა ინფორმაციას მისთვის გასაგებ ენაზე. 

ასევე, პრობლემა იყო ის, რომ ჩემი დირექტორობის პერიოდში სამეურვეო საბჭოს დიდი ნაწილი პარლამენტის მაშინდელი თავმჯდომარის, ნინო ბურჯანაძის პოლიტიკური გავლენის ქვეშ იყო და ამიტომ (მისი სუბიექტური დამოკიდებულებიდან გამომდინარე ჩემ მიმართ) ბევრ საკითხში ჩვენ არ გვქონდა ბორდის მხარდაჭერა, რაც მართვის მხრივ საკმაოდ დიდ პრობლემებს ქმნიდა. 

„პირველი არხის“ მიმართ ყოველთვის არსებობდა უკმაყოფილება, რომ ის არ იყო მიუკერძოებელი და ატარებდა ხელისუფლების ინტერესებს. თქვენი შეფასებით, როგორი იყო არხის სარედაქციო პოლიტიკა თქვენი მმართველობის პერიოდში?

- მე არ ვფიქრობ, რომ ეს ობიექტური შეფასება იყო. ჩემი აზრით, მთავარი პრობლემა იმაშია, რომ საზოგადოებას საზოგადოებრივი მაუწყებელი კრიტიკულ ვითარებებში ახსენდება, მანამდე კი მის მაუწყებლობას თვალს არ ადევნებს. მაგალითად, როდესაც დირექტორი ვიყავი, ჩვენ შევქმენით საზოგადოებრივი საბჭოები, რომელიც მოქალაქეების მართვის პროცესში ჩართულობას გულისხმობდა. ამას კანონი საზოგადოებრივ მაუწყებელს დღესაც ავალდებულებს, მაგრამ, მგონი, დღეს ეს საბჭოები აღარ არსებობს. მაგალითად, ერთ-ერთი გადაცემის - „კედელი“ ინიციირება სწორედ ამ საბჭოების მეშვეობით მოხდა. ამ გადაცემის წამყვანი იმ ახალგაზრდების ჯგუფში იყო, რომელსაც ჩვენ შევხვდით და ამ გადაცემის მომზადების იდეაც იქიდან გაჩნდა. 

ასე რომ, ვფიქრობ, ყველა კრიტიკულ და მნიშვნელოვან მოვლენას ვაშუქებდით. 7 ნოემბერს ყველაფერი პირდაპირ ეთერში გადაიცემოდაა, მათ შორის ტელეკომპანია „იმედში“ შეჭრაც. ცხადია, ყველაფერი იდეალური არ იყო. არსებობდა რესურსების პრობლემა. ასევე, როგორც უკვე ვთქვი, ბორდის მხრიდან მხარდაჭერის პრობლემა, პარლამენტის მხრიდან ზეწოლის პრობლემა, მიბარებდნენ ხოლმე და ცდილობდნენ გავლენის მოხდენასა და ჩარევას შინაარსობრივ საკითხებში. ასე რომ, საკმაოდ რთული ბრძოლა იყო. ყველაფერი იდეალური იყო-მეთქი, ვერ ვიტყვი, მაგრამ ნამდვილად მივიწევდით უკეთესობისკენ, ჩვენი საინფორმაციო გამოშვებები კვლევებში და მათ შორის, ეუთოს კვლევებში არ იყო მოხსენიებული მიკერძოებულად, ვცდილობდით დაბალანსებასა და გაშუქების ახალი კულტურის დამკვიდრებას. მაშინდელი ჟურნალისტები დაადასტურებენ, რომ მათ საქმიანობაში ჩარევა არ ხდებოდა. პირიქით, ისინი, ვინც წინა პერიოდში  მიკერძოებულები იყვნენ, სამსახურიდან დავითხოვეთ სწორედ იმ ნიშნით, რომ გარკვეული პოლიტიკური დღის წესრიგი ჰქონდათ. 

ერთ-ერთი მთავარი პრეტენზია ფილმის - „ნოემბრიდან ნოემბრამდე“ „პირველი არხის“ ბაზაზე მომზადება და შემდეგ ამავე არხის ეთერში გაშვება იყო. 

- კი. ეს ფილმი არ ყოფილა ჩვენ მიერ მომზადებული. მე, გულწრფელად რომ გითხრათ, ეთერში გასვლამდე ნანახიც არ მქონდა. „ნოემბრიდან ნოემბრამდე“ არ იყო ჩვენი სარედაქციო პროდუქტი და მაშინაც ვთვლიდი და ახლაც მიმაჩნია, რომ ჩვენ დავიცავით მთავარი პრინციპი, განსხვავებით სხვა ტელევიზიებისგან, მაყურებელს ფილმის დასრულებისთანავე შევთავაზეთ ტრიბუნა, ტოქშოუ, სადაც ითქვა ყველაფერი, რაც ამაზე შეიძლებოდა თქმულიყო. 

რა არის ის, რასაც დღევანდელი გადმოსახედიდან სხვაგვარად გააკეთებდით და რაზეც გული გწყდებათ? 

- გული რაზეც მწყდება, არის ის, რომ კარგი იქნებოდა, ბოლომდე მოგვეგვარებინა უმცირესობების ენებზე საინფორმაციო გამოშვებების მაუწყებლობა, რომელიც გადიოდა, მაგრამ უფრო ხარისხიანი რომ ყოფილიყო და გავრცელება გაგვეუმჯობესებინა. ჩვენი პრიორიტეტი იყო საინფორმაციო და საზოგადოებრივ-პოლიტიკური გადაცემები, რაც არის საზოგადოებრივი მაუწყებლის პირველადი ამოცანა. ცარიელი ფურცლიდან დაწყება ყოველთვის უფრო ადვილია, ვიდრე ინსტიტუციიდან, რომელსაც აქვს სახელმწიფოს ხელში ინსტრუმენტალიზაციის პრობლემა. ამიტომ ერთი მხრივ, ახალი კადრების მოზიდვა და კონკურენტული გარემოს შექმნა იყო მნიშვნელოვანი და ვფიქრობ, რომ ამ მიმართულებით წინ მივდიოდით ნამდვილად. 

რაც შეეხება „დოიჩე ველეს“ სიტყვის თავისუფლების ჯილდოს, რომელიც თქვენ გადმოგეცათ. თუკი მის ლაურეატებს გადავხედავთ, იმ ქვეყნის ჟურნალისტებს აქვთ მიღებული, სადაც დემოკრატიის მწვავე პრობლემებია. როგორ ფიქრობთ, რა იყო განმსაზღვრელი, რომ წელს ეს ჯილდო თქვენ გადმოგეცათ? 

- არ ვიცი, შერჩევის როგორი მექანიზმია, მე უბრალოდ მივიღე ინფორმაცია, რომ „დოიჩე ველემ“ გადაწყვიტა, ეს ჯილდო გადმომცეს. ჩვენ წლებია მათთან ვთანამშრომლობთ და ის პროცესები, რომელიც ჩვენი პროფესიული საქმიანობიდან გამომდინარე ჩვენ წინააღმდეგ განვითარდა, ალბათ, განმსაზღვრელი იყო. ჩვენ ვართ სამიზნე, როგორც გარე საინფორმაციო ომის, ისე შიდა სახელისუფლო აქტორების მხრიდან, იმის გამო რომ მუდმივად ვავლენთ ე.წ. ტროლ-ბოტებს, ყალბ ინფორმაციას და ა.შ. განსაკუთრებით ფეისბუკთან პარტნიორობიდან გამომდინარე. თანაც, როდესაც „ფაქტ ჩეკინგს“ ვაკეთებთ, ჩვენ ვფარავთ რუსეთს, უკრაინას და ბელარუსსაც.

ალბათ, გარკვეულწილად ისიც განმსაზღვრელი იყო, რომ ქვეყანაში დემოკრატიის უკუსვლის მწვავე პრობლემაა, რის გამოც საქართველო მსოფლიო ყურადღების ცენტრში მოექცა. 

რამდენად ჰგავს სამოქალაქო აქტივისტებისა თუ მედიის წინააღმდეგ რუსეთისა და ბელარუსის ბრძოლის მეთოდები ქართულს?  

- კანონმდებლობის გარდა, ძალიან დიდი მსგავსებაა ჟურნალისტებისა და სამოქალაქო აქტივისტების წინააღმდეგ ძალადობრივი ჯგუფების მობილიზებაში. ერთ-ერთი პროგრამის ფარგლებში ჩვენ ვაჩვენებდით ფილმს - „პუტინის კოცნა“, სადაც ჩანს ახალგაზრდული მოძრაობა „ნაში“, რომელიც თავს სწორედ მედიისა და სამოქალაქო სექტორის წარმომადგენლებს ესხმის. ამ დისკუსიების ფარგლებში ვბჭობდით ხოლმე, რამდენად შესაძლებელია, რომ საქართველოშიც ასე განვითარდეს მოვლენები. მაშინ ძალიან ბევრი ფიქრობდა, რომ ჩვენთან იმავე სცენარის განვითარება არარეალისტური იყო, მაგრამ ბოლო პერიოდში ჩვენ ვნახეთ ჟურნალისტების, აქტივისტებისა და სამოქალაქო სექტორის წარმომადგენლების სახლებთან მისული ჯგუფები, რომლებიც აბსოლუტურად იდენტური მეთოდებით მოქმედებდნენ, მანქანების, სახლების, სადარბაზოების შეღებვა და ა.შ 

შემდეგი ეტაპი, რაც ახლა ხდება, ეს არის ანტიკორუფციული ბიუროს გამოძიება და საინტერესოა, რომ ჩვენს შემთხვევაში გამოძიების საფუძველი გახდა ფეისბუკ პოსტები. ეს იყო „მედიის ადვოკატირების კოალიციისა“ და კიდევ 30 სამოქალაქო საზოგადოების ორგანიზაციის გაერთიანებული განცხადება რუსულ კანონთან დაკავშირებით. ზუსტად ასეთი შეთითხნილი საქმეებით დაიწყო სამოქალაქო სექტორის განადგურება რუსეთში. 

ბოლოს, როგორ ხედავთ დამოუკიდებელი მედიის უახლოეს მომავალს? 

- ახლა ხელისუფლებისთვის მთავარი დაბრკოლება არის მის მიერ არაკონტროლირებადი მედია. აუცილებლად იქნება მეტი რეპრესიის მცდელობა, მაგრამ აქ მნიშვნელოვანია საზოგადოების წინააღმდეგობა და ჩვენი ამ ბრძოლის გაგრძელება. ავტოკრატიიდან დიქტატურისკენ მიმავალ გზაზე დამახასიათებელია მომავლის განუჭვრეტელობა. დემოკრატიულ სახელმწიფოში ნებისმიერი ახალი კანონი არის განჭვრეტადი, ჩვენთან კი, ბოლო პერიოდში სულ მცირე 17 რეპრესიული კანონი მიიღეს, ამიტომ რთულია თქმა, რა იქნება შემდეგი. 

არსებობს „ინფორმაციული ავტოკრატია“ - 21-ე საუკუნის ახალი ავტოკრატია, რომელიც რეჟიმის ლეგიტიმაციისა და ნაკლები რეპრესიების განხორციელებისათვის მთავარ ინსტრუმენტად ინფორმაციით მანიპულირებას იყენებს. მისთვის დამახასიათებელია დემოკრატიული ინსტიტუტების პარალელურ ინსტიტუტების შექმნა, ანუ დემოკრატიული მექანიზმების დემოკრატიის წინააღმდეგ გამოყენება. პარალელური ინსტიტუტების მაგალითია, იგივე ქარტიის ანალოგიური პლატფორმის შექმნა მარეგულირებლის მიერ, პარტიული „ფაქტ ჩეკინგი“ და ა.შ. 

ახლა მნიშვნელოვანია ისიც, თუ ვინ შეჰყვება ხელისუფლებას იმ ინიციატივებში, რომლის მიზანია დამოუკიდებელი ინსტიტუტების კონტროლი. მაგალითად, შექმნეს გრანტების გამცემი სააგენტო, გამოაცხადეს კონკურსი. ახლა მნიშვნელოვანია, სამოქალაქო საზოგადოება რამდენად იქნება კონსოლიდირებული და არ მიიღებს მონაწილეობას ამ პროცესში. 

საქართველოში დამოუკიდებელ და კრიტიკულ მედიას მუშაობა რთულ გარემოში უწევს. 2-წლიანი პატიმრობა მიუსაჯეს „ბათუმელები“/„ნეტგაზეთის“ დამფუძნებელსა და დირექტორს, მზია ამაღლობელს. ის 7 თვეზე მეტია უკანონო პატიმარია. 

„ქართულმა ოცნებამ“ ერთიმეორის მიყოლებით მიიღო მედიის შემზღუდავი საკანონმდებლო ცვლილებები. მნიშვნელოვნად შეიზღუდა მედიისთვის სასამართლოში მუშაობაც.
31 მაისიდან ამოქმედდა „უცხოეთის აგენტების რეგისტრაციის აქტიც“, რომელსაც „ქართული ოცნება“ ამერიკული FARA-ს სიტყვასიტყვით ნათარგმნს უწოდებს, სამოქალაქო საზოგადოების ორგანიზაციები კი მიიჩნევენ, რომ ის მიზნად ისახავს დამოუკიდებელი ორგანიზაციებისა და მედიების გაჩუმებას, დისკრედიტაციასა და დევნას. 

სატელევიზიო მაუწყებლობა შეწყვიტა ხელისუფლების მიმართ კრიტიკულად განწყობილმა ტელეკომპანია „მთავარმა არხმა“. 

საზოგადოებრივმა მაუწყებელმა სამსახურიდან გაათავისუფლა ნინო ზაუტაშვილი, ვასილ ივანოვ-ჩიქოვანი; დახურა გადაცემები „რეალური სივრცე“, „ამ შაბათ-კვირას“ და მათი გუნდის წევრებს, რომლებმაც ახალ შეთავაზებაზე უარი თქვეს, ხელშეკრულებები შეუწყვიტა. ისინი რამდენიმე თვეა „პირველი არხის“ სარედაქციო პოლიტიკას ღიად აკრიტიკებენ და პოლიტიკურ გავლენებზე საუბრობენ. 
კრიტიკული ტელევიზიების წინააღმდეგ საჩივრებით „ქართულმა ოცნებამ“ მიმართა კომუნიკაციების კომისიასაც. მიმართვის საფუძველი „მაუწყებლობის შესახებ“ კანონში შეტანილი ის ცვლილებები გახდა, რომლითაც კომისიას აქამდე თვითრეგულირების სფეროში მოქცეული საკითხების განხილვისა და მაუწყებლების დასანქცირების შესაძლებლობა მიეცა. ComCom-მა ისინი სამართალდამრღვევებად „მიუკერძოებლობის პრინციპის დარღვევისთვის“ ცნო. 

ამასთან, დღემდე არ დასჯილან გასულ წელს, პროევროპული აქციების გაშუქებისას ჟურნალისტებზე (გურამ როგავა, ალექსანდრე ქეშელაშვილი, მაკა ჩიხლაძე, გიორგი შეწირული და სხვები) თავდამსხმელები. 

ფოტო : შოთა გუჯაბიძე


როგორია გოგი გვახარიას 52-წლიანი სატელევიზიო გამოცდილება, როგორი იყო ცენზურა სხვადასხვა დროსა და სხვადასხვა ტელევიზიაში, წაიკითხეთ „მედიაჩეკერის“ ინტერვიუში.

ხელოვნებათმცოდნეობასთან ერთად, ჟურნალისტად მუშაობის დიდი გამოცდილება გაქვთ. პირველად როდის დაიწყეთ ტელევიზიაში მუშაობა? 

- პირველად სკოლის მოსწავლე ვიყავი, 10 წლის. მაშინდელ სახელმწიფო არხზე, ახლა რომ საზოგადოებრივი მაუწყებელი ჰქვია, იყო ასეთი გადაცემა „კოცონი“, ამ გადაცემიდან მოვიდნენ პიონერთა სასახლეში, სადაც რომელიღაც წრის წევრი ვიყავი და შემარჩიეს. ამას მოჰყვა საბავშვო გადაცემა „ცხრაკლიტული“, რომლის ავტორიც ძალიან საინტერესო კაცი, შოთა ქარუხნიშვილი იყო. თვეში ერთხელ გადიოდა ეთერში, ყოველი თვის 9 რიცხვში და დაწყების დრო იყო - 20:09 (ცხრის ცხრა წუთი), იყო 9 გუნდი და თითოეულ გუნდში - 9 წევრი. ყველაფერში ვეჯიბრებოდით ერთმანეთს, იყო თეატრალური წარმოდგენები, სხვადასხვა ტიპის დავალება, იმპროვიზაციები, ინტელექტუალური თამაშები და ა.შ. მართლა ძალიან კარგი შოუ იყო.

ეს გადაცემა ბევრ რამეში დამეხმარა, მათ შორის ოქროს მედლის აღებაში. ფიზიკაში საკმაოდ სუსტი ვიყავი, რაც ხელს მიშლიდა. ვინაიდან გაცდენების საპატიო მიზეზი მქონდა, მხოლოდ კვირის ბოლოს მივდიოდი სკოლაში და პირდაპირ ვაბარებდი საგნებს, ფიზიკაშიც შეღავათი მივიღე და საბოლოოდ, ოქროს მედალიც მომცეს.

ჩვენს გუნდს „ილია და“ ერქვა (23-ე საშუალო სკოლა ილია ჭავჭავაძის სახელს ატარებდა). “ცხრაკლიტულში” მონაწილეობდნენ სკოლები რეგიონებიდანაც: ქუთაისიდან, ბათუმიდან, თელავიდან, სოხუმიდან… ყველანი ძალიან დავმეგობრდით. მესამე ადგილზე გავიდა 55-ე სკოლა, ზუსტად მახსოვს, მათ გუნდს ერქვა - „სამნი ძმანი კვადრატში, ანუ როგორც გენებოთ“. ამაზე დიდი ამბავი ატყდა, ეგონათ, რომ [ედუარდ] შევარდნაძეს გულისხმობდნენ, რადგან შევარდნაძეს ჰყავდა 2 ძმა.

როგორც გითხარით, სპექტაკლებსაც ვდგამდით. თემურ ჩხეიძე მოიყვანეს ჩვენს გუნდში, როგორც რეჟისორი. ცხადია, თვითონ თემური არ დგამდა ჩვენთან სპექტაკლს, მაგრამ მოიყვანა თავისი მოწაფე მიშა ბუკია. დეტალებში არ მახსოვს რა დავდგით, მაგრამ მახსოვს, ადამი და ევას ამბავი იყო. ადამი და ევა იღვიძებდნენ, ევას ფოთოლი ჰქონდა მიფარებული… ამ პროექტის ხელმძღვანელი, შოთა ქარუხნიშვილი რომ მოიყვანეს და დადგმა ნახა, თავში ხელი შემოირტყა და თქვა, ახლა სასწრაფოდ რამე დამაწყნარებელი მომეცით, ამ პორნოგრაფიას ვერ გავუშვებო. აი, ეს სპექტაკლი იყო ჩემი პირველი შეჯახება ცენზურასთან.


რა მოხდა სკოლის წლების შემდეგ?

- ამ გადაცემის შემდეგ მალე ჩავაბარე სამხატვრო აკადემიაში, ხელოვნებათმცოდნეობის ფაკულტეტზე. როგორც ჩანს, დამიმახსოვრეს და აკადემიის დასრულების შემდეგ დამირეკეს, საბავშვო რედაქციაში გვინდა, რომ გადაცემა წაიყვანოო. ეს იყო გადაცემა ბავშვებზე, რომლებიც ხატავდნენ და ერქვა - „ჯადოსნური საღებავი“. ბავშვები თვითონ ტელევიზიას მოჰყავდა, მე უბრალოდ წამყვანი ვიყავი. წინასწარი სცენარი არ არსებობდა, მთლიანად იმპროვიზაცია იყო, მე მათ ვესაუბრებოდი, ვუსვამდი კითხვებს და ა.შ. მაშინ ტელევიზიის დირექტორი ნუგზარ ფოფხაძე იყო. ეს ის პერიოდია, როცა [ლეონიდ] ბრეჟნევი ახალი მკვდარია, მაგრამ ჯერ [მიხეილ] გორბაჩოვი არ მოსულა. [იური] ანდროპოვი იყო მაგ დროს, ანუ 80-იანი წლების დასაწყისია. ტელევიზიაში მოვიდა ბრძანება, რომ ბავშვებს, რომლებიც გადაცემაში მოგყავთ, მიკი მაუსიანი ან ინგლისურ წარწერებიანი მაისურები არ ჩააცვათ, აკრძალულიაო. ასე მკაცრად აკონტროლებდნენ ამერიკულ გავლენას.

ნუგზარ ფოფხაძემ დამიბარა მაშინ და მითხრა, გაზეთ „სავეცკაია კულტურას” კორესპონდენტი ქალი ჩამოდის, რომელმაც ჩვენი გადაცემები ნახა, ყველაზე მეტად საბავშვო რედაქციის გადაცემა მოეწონა და შენი გაცნობა უნდაო. მაშინ გავიცანი ლენა ჩიკალოვა, რომელიც მოგვიანებით ლეონიდ პარფიონოვის ცოლი გახდა. დღეს ლენა და პარფიონოვი რუსეთში „აგენტებად“ ითვლებიან და საფრანგეთში ცხოვრობენ. ფოფხაძესთან ეს შეხვედრა სხვა მხრივაც დამამახსოვრდა - სწორედ მისგან გავიგე სიტყვა „გლასნოსტ“ (საჯაროობა), რომელიც შემდეგ, უკვე გორბაჩოვის პერიოდში აქტიურად ისმოდა. „გლასნოსტ“ ჩვენი ტელევიზიის პრინციპი უნდა იყოსო.

აკადემიაში დიპლომი დიმა ერისთავის კინოს მხატვრობაზე დავიცავი და მაშინ შევთავაზე ტელევიზიის კინორედაქციას, რომ გავაკეთებდი გადაცემას კინოზე, რაზეც დამთანხმდნენ და უკვე შტატში ამიყვანეს. იმ პერიოდში გადიოდა ოთარ სეფიაშვილის გადაცემა - „ილუზიონი“, სადაც მსოფლიო კინოს ნიმუშებს უჩვენებდნენ. მაშინ სხვა ქვეყნების ფილმებიდან მხოლოდ ფრაგმენტების ჩვენების უფლება გვქონდა, ამიტომ სეფიაშვილი ეშმაკურად ტიტრებს აჭრიდა და ჩვენებისას აცხადებდა, ფრაგმენტებს გთავაზობთო. ოთარმა მაშინ გადაცემის გაკეთება სოციალისტური ბანაკის ფილმებზე შემომთავაზა, მათი მთლიანად ჩვენების უფლებაც გვქონდა. ასე დავიწყე პირველი გადაცემის კეთება კინოზე, რომელსაც ერქვა - „ამბავი ნამდვილი ადამიანებისა“.

სხვათა შორის ზაზა შათირიშვილი მაგ გადაცემაზე მაბრალებს, „ლენინიანას“ აჩვენებდაო. სინამდვილეში, შეიძლება [სერგეი] ეიზენშტეინის ფილმი ვაჩვენე და ის ეგონა „ლენინიანა”. კარგ რეჟისორებს ვაჩვენებდით, როგორებიც არიან: [ანდრეი] ტარკოვსკი, [ილია] ავერბახი და ა.შ. იმ პერიოდში მე ძალიან ვმეგობრობდი კინომცოდნე ტატა თვალჭრელიძესთან, რომელმაც ლექციების წასაკითხად თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში მიმიყვანა. ვინც ტატას იცნობდა, ეცოდინება, რომ მისი მეგობარი და სტუდენტი „ლენინიანას“ ვერ გაუშვებდა. ერთხელ ასეთი ამბავიც მოხდა, ბაქოში ვიყავი ფესტივალზე, სადაც აჩვენეს ქეთი დოლიძის „კუკარაჩა“. ჩემი სტატია ამ ფილმზე ქეთიმ დასაბეჭდად წაიღო. მეორე დილით ტატამ დამირეკა, შენი სტატია გაზეთ „კომუნისტშიაო“ და 3 თვე არ მელაპარაკებოდა. ეს იყო პირველი და უკანასკნელი შემთხვევა. ამის შემდეგ გავიაზრე კარგად, რომ რაღაცები არ შეიძლებოდა და ეს ტატას დამსახურება იყო. 


რამდენ ხანს გადიოდა ეს გადაცემა?  

- ამის შემდეგ უკვე საბჭოთა კავშირიც დაინგრა, მე საფრანგეთში წავედი სასწავლებლად, საიდანაც 3 ჩემოდანი ფილმები ჩამოვიტანე. უკვე ის პერიოდია, როცა უცხოური ფილმების მთლიანად ჩვენება შეიძლება და არა მხოლოდ ფრაგმენტების. ისევ დავიწყე „პირველ არხზე“ მუშაობა და ეს უკვე იყო გადაცემა „სარკმელი“. ვაწყობდი რეტროსპექტივებს, ფილმები უკვე გადიოდა ქართული თარგმანით, ვაჩვენებდი ყველაფერს. მაგალითად, [პედრო] ალმოდოვარის ფილმები ვაჩვენეთ და არანაირი პრობლემა არ შეგვქმნია. იმ პერიოდში სრული თავისუფლება გვქონდა. არჩილ გოგელია იყო მაშინ დირექტორი.

იმავე პერიოდში ზაზა შენგელიამ ჩაატარა სატელევიზიო ფესტივალი - „მანა“, სადაც ჟიურის თავმჯდომარედ მე მიმიწვიეს. მაშინ გავრცელდა ხმა, ფესტივალის სპონსორი „მხედრიონიაო“. მახსოვს, ჯაბა იოსელიანის შვილი იჯდა ლოჟაში. ყველამ წინასწარ იცოდა, რომ გამარჯვებული სწორედ „იბერვიზია“ უნდა გამხდარიყო, მაგრამ „მანა“ „მეორე არხს“ მივეცით.

გადაცემა უპრობლემოდ გრძელდებოდა. დავიწყეთ რაინერ ვერნერ ფასბინდერის რეტროსპექტივა, „პეტრა ფონ კანტის ცხარე ცრემლები” უნდა გვეჩვენებინა, რომ დამირეკა ზურა აბაშიძემ, რომელიც მაშინ კინორედაქციის მთავარი რედაქტორი იყო და მითხრა, ეს ფილმი ლესბოსელებზეა და ვერ გავუშვებთო. როგორც ჩანს, ალმოდოვარის რეტროსპექტივაზე უკვე დაგროვილი იყო უკმაყოფილება, იფიქრეს, ჩავათავეთო და მე დავიწყე ფასბინდერი. ზურამ მითხრა, შევცვალოთ და სხვა რამე გავუშვათო. ეს გამორიცხული იყო. ამიტომაც გადაცემა იმ დღეს ეთერში არ გავიდა. გადაცემა რომ არ გავიდა, ჯერ - ერთმა, მერე - მეორე, მერე მესამე გაზეთმა დაწერა, რომ „სარკმელი“ ეთერში არ გავიდა. ამის შემდეგ ნანა ჯაფარიძემ, რომელიც „პირველ არხზე“ მუშაობდა, ამ ამბავზე თავის გადაცემაში დებატები მოაწყო. სტუმრები, ცხადია, მათ შეარჩიეს და ალბათ, ეგონათ, რომ ისინი მხარს მე არ დამიჭერდნენ. ამ სტუმრებისგან ერთი ადამიანიც კი არ აღმოჩნდა ტელევიზიის ამ გადაწყვეტილების დამცველი. ამიტომ თავად ზურა აბაშიძეს მოუხდა დაცვა. გადაცემაში მონაწილეობდნენ: ელდარ შენგელაია, ნოდარ კაკაბაძე, გიორგი მაისურაძე და ცხადია, ყველა მათგანმა დაგმო ცენზურა. ეს არის 1995 წელი. 

ანუ გადაცემა „სარკმელი“ დაიხურა.

- კი, წამოსვლის გადაწყვეტილება თამამად მივიღე, რადგან მანამდე, ზუსტად ერთი თვით ადრე, ჩემთან მოვიდნენ: ეროსი კიწმარიშვილი, ჯარჯი აქიმიძე და დათო დვალი, რომლებმაც „რუსთავი 2“-ზე მუშაობა შემომთავაზეს. 

და დაიწყო გადაცემა „ფსიქო“ „რუსთავი 2”-ზე?

- კი, ჯერ კიდევ რუსთავიდან თბილისში გადმოსვლის პროცესში იყვნენ. რემონტი იყო აქაურ ოფისში, რომ მივედი და მოვუყევი „ფსიქოს“ იდეა. მაშინ დათო დვალს ვუთხარი, რომ მინდოდა, მაყურებლებს სტუდიაში დარეკვის საშუალება ჰქონოდათ. მანამდე ესპანეთში ვიყავი, სადაც რაღაც გადაცემას მოვკარი თვალი ტელევიზორში: სტუდიაში იჯდა „მკითხავი“ გაშლილი კარტით მაგიდაზე, ხალხი პირდაპირ ეთერში ურეკავდა და რაღაცებს ეკითხებოდა. აქედან მომივიდა სტუდიაში დარეკვის იდეა. 

ამან პრობლემებიც მოიტანა… მაყურებლების ნაწილი პირდაპირ ეთერში რეკავდა და გვლანძღავდა. შემდეგ ჩვენი რეჟისორი წინასწარ ესაუბრებოდა, ვითომ ხმასა და ლაპარაკზე შევატყობ, რატომ რეკავსო, რაღაც ხანი გაჭრა ამ ეშმაკობამ, მაგრამ მერე ამას მლანძღველებმაც აუღეს ალღო და საბოლოოდ, ეთერში მაინც აღწევდნენ და იგინებოდნენ. 

ამ დროს „რუსთავი 2“-ის ხელმძღვანელობას პრობლემა არ ჰქონია, მაგალითად, „პირველი არხისგან“ განსხვავებით? 

- არა, რა თქმა უნდა. „რუსთავი 2“-ის ხელმძღვანელობისგან ამ მხრივ, მინიმალური პრობლემაც კი არ ყოფილა არასდროს. 

ერთი ასეთი შემთხვევა იყო, რომ არხზე გავიდა მარტინ სკორსეზეს ფილმის - „ქრისტეს უკანასკნელი ცდუნების“ ანონსი. მივედი სამსახურში და ვხედავ, გარეთ, შენობასთან უამრავი ხალხია, უჭირავთ ტრანსპარანტები, რომლებზეც წერია: „ძირს გვახარია“. გადაწყვიტეს, რომ ამ ფილმს მე ვაჩვენებდი, სინამდვილეში კი, მე არაფერ შუაში ვიყავი. 

კიდევ ერთი სასაცილო ამბავი იყო: ტელეკომპანია „იმედის“ ერთ-ერთი შოუს წამყვანი რომ არის გია ჯაჯანიძე, მაშინ თეატრალურ ინსტიტუტში ასწავლიდა, მგონი, ფსიქოლოგიას, მან თქვა რომელიღაც ინტერვიუში, რომ გადაცემა „ფსიქო“ არ მომწონს, რადგან იქ [პიერ პაოლო] პაზოლინის „სალო“ აჩვენესო. სინამდვილეში, არ მიჩვენებია. მაგრამ ხომ იცით, დეზინფორმაცია როგორ ვრცელდება. დაიჯერეს და აქამდე იმეორებენ: „სალო უჩვენა! მაგან სალო უჩვენა“.

გამოდის, რომ თუკი სადმე „სალოს“ ან „ქრისტეს უკანასკნელი ცდუნების“ მსგავს კადრებს თვალს მოკრავდნენ, ეგონათ, რომ ეს ფილმი „ფსიქოში“ გადიოდა? 

- ასე გამოდის. „ფსიქომ“ 7 წელი იარსება, 1998-დან 2005 წლამდე. შემდეგ „რუსთავი 2“-ზე დაიწყო ლაპარაკი, რომ აღარ უნდოდათ ამდენი პოლიტიკური გადაცემა, ტოქშოუ და უნდოდათ გასართობი გადაცემები. პირველი ეგეთი ლაივ შოუ იყო - „ჯეო-ბარი“, რომელიც ეთერში ყოველ ღამე გადიოდა, ამიტომ ჩემი გადაცემის დაწყების დრომ ძალიან გვიან გადაიწია. თან ისე გადაწიეს, რომ არც შემითანხმეს. ერთი სიტყვით, გავბრაზდი და აღარ გავაგრძელე გადაცემა.

ამის შემდეგ ტელეკომპანია „იმედთან“ იწყებთ ხანმოკლე თანამშრომლობას, ხომ? 

კი, იმ პერიოდში უკვე „რადიო თავისუფლებამ“, რომელიც ჩემი ძირითადი სამსახური იყო, გადაწყვიტა ერთობლივი პროექტები გაეკეთებინა და მაღალი რეიტინგის გამო მისი არჩევანი „იმედი“ იყო. ასე დავიწყეთ გადაცემა  „თავისუფლების თეორემა“, რომელმაც მხოლოდ 2 თვე იარსება. დაგვხურეს, რაც ძალიან გაგვიხარდა. საშინელი პირობები შეგვიქმნეს, „იმედზე“ ვეჯავრებოდით ყველას, გამოთქმა რომ არის, კედლებსაც ეჯავრებიო, ასე ვიყავით. გადაცემასაც უხარისხოდ გვიკეთებდნენ. ერთი სიტყვით, ეს ის შემთხვევა იყო, როცა გადაცემის დახურვით უბედნიერესი ვიყავი. ოფიციალური არგუმენტი დაბალი რეიტინგი იყო.




შემდეგ ისევ „პირველ არხზე“ დაბრუნდით?

- კი, ამის შემდეგ იწყება გადაცემა „წითელი ზონა“, ჯერ თამარ კინწურაშვილის, შემდეგ კი უკვე გია ჭანტურიას დირექტორობის პირობებში. ხაზგასმით მინდა ვთქვა, რომ არც ერთი მათგანის დროს არავითარი ცენზურის შემთხვევა არ ყოფილა.

ერთხელ, ჰაინრიჰ ბიოლის ფონდში გამართულ დისკუსიაზე, სადაც მე მოდერატორი  ვიყავი, გია ჭანტურია კი - ერთ-ერთი სპიკერი, „პირველი არხი“ გავაკრიტიკე. ჭანტურია იქვე შემეკამათა და მიპასუხა. ალბათ, სულ არ ესიამოვნა ეს კრიტიკა, თუმცა, სამომავლოდ ეს არც გადაცემასა და არც ჩემთან თანამშრომლობაზე არ ასახულა. იმ პერიოდში შემეძლო „რადიო თავისუფლებაზე“ გამეკეთებინა რეპორტაჟი და მწვავედ გამეკრიტიკებინა „პირველი არხი“, ვთქვათ, გადაცემისთვის - „ნოემბრიდან ნოემბრამდე“ და ამავე დროს იქ მემუშავა. დღეს ასეთი რამე ვერც ერთ სამთავრობო არხზე ვერ მოხდება. 

თამარ კინწურაშვილსა და გია ჭანტურიას შორის, ძალიან ცოტა ხნით „პირველი არხის“ დირექტორი ლევან ყუბანეიშვილი იყო, მაშინ ასეთი შემთხვევა მოხდა: გადაცემა მოვამზადეთ, სადაც ვაჩვენებდით უზარმაზარ ფრაგმენტს ,ცნობილი გადაცემიდან, რომელშიც „პირველი არხის“ ჟურნალისტები, კახა თარგამაძე, ნუგზარ ფოფხაძე, ელდარ შენგელაია მონაწილეობდნენ. მაშინ უთქვამს ყუბანეიშვილს, რომ გადაცემაში მეც ვარ, ჩემი კოლეგებიც და ამ კონტექსტში მისი ჩვენება არაკოლეგიალური არისო, მაგრამ გადაცემა ეთერში მაინც გავიდა. 

სანამ გადაცემა „წითელ ზონას“ დახურავდნენ, იყო ცენზურის სხვა შემთხვევები? 

- სხვათაშორის ჯერ კიდევ გიორგი ბარათაშვილის დროს დაიწყო საუბარი. ბარათაშვილის მოადგილე იყო სერგი გვარჯალაძე. სერგიმ მითხრა, რომ იქნებ მხოლოდ კინოზე იყოს ეს გადაცემა, არხზე ხელოვნებაზე გადაცემების დეფიციტია, იქნებ „ილუზიონის“ ტიპის გადაცემა გავაკეთოთო და ა.შ. მაშინ ცოტა ხნით აღადგინეს კიდეც „ილუზიონი“, რომელიც ბაჩო ოდიშარიას და გური სულთანიშვილს მიჰყავდათ. სხვათაშორის არ იყო ცუდი გადაცემა და ნეტავ, ეგ გაეგრძელებინათ. მოკლედ, ამგვარი ლაპარაკი, რომ გამეკეთებინა გადაცემა კინოზე, ცხადია, არ იყო პირდაპირი ცენზურა, მაგრამ იყო მცდელობა ამ გზით დაესრულებინათ „წითელი ზონა“. გადაცემის შინაარსში არასდროს ჩარეულან. 

2017 წელს, ვასილ მაღლაფერიძის დირექტორად დანიშვნისთანავე, ძალიან მალე გვითხრეს, რომ მომდევნო თვიდან კონტრაქტი აღარ გაგრძელდებოდა. დეკლარირებული მიზეზი იყო, რომ არხი ცვლის ფორმატს და აღარ იქნება ერთობლივი პროექტები. „წითელი ზონა“ და სალომე ასათიანის გადაცემა ერთდროულად დახურეს. ყველაზე მეტად გული დამწყვიტა ია ანთაძემ, რომელიც „რადიო თავისუფლების“ თანამშრომელი იყო, ძალიან ვმეგობრობდით და ჩვენი გადაცემებიც მოსწონდა. მაგრამ, ფაქტია, გადაცემები „მისმა გუნდმა“ დახურა და ისიც ფაქტია, რომ „რადიო თავისუფლებასთან“ კონტრაქტის გაწყვეტის შემდეგ არ გამოგვხმაურებია. 

საზოგადოებრივი მაუწყებლის „აჭარის ტელევიზიის“ დირექტორი მაშინ ნათია კაპანაძე იყო, სწორედ ნათიას მიწვევით გახდა შესაძლებელი გადაცემის აღდგენა „აჭარის ტელევიზიაში“. ახლა რომ ვფიქრობ, ნათიას მხრიდან ეს გმირობა იყო. საზოგადოებრივი მაუწყებლის ერთი არხის მიერ დახურული გადაცემა თავისთან წაიღო. თუმცა, მალე ნათიაც მოხსნეს და ჩვენი გადაცემაც. 

ამის შემდეგ ერთობლივი პროექტები აღარ გქონიათ, ხომ? 

- ნათია ზამბახიძის ხელმძღვანელად მოსვლის შემდეგ, რადიო თვითონ ამზადებს გადაცემებს, რომლებიც სხვადასხვა არხზეც გადის. ჩემი უკანასკნელი პროექტი - „შვილი“ „ტვ პირველზე“ გადის. 

მთელი თქვენი სატელევიზიო გამოცდილება არის გადაცემები კინოზე. „შვილი“ უკვე აღარ არის კინო. როგორ მოხდა ეს?

- ვერ დაგეთანხმებით. კი, გადაცემა კინოზე არ არის, მაგრამ ჰგავს კინოს. ჩვენ გვინდოდა, რომ კინოსავით ინტერვიუ ყოფილიყო. მიუხედავად იმისა, რომ ყოველთვის მაინტერესებდა თაობების ურთიერთობა, ამ გადაცემის იდეა შემთხვევით დაიბადა. მიხეილ სააკაშვილის შვილზე, ედუარდ სააკაშვილზე გავრცელდა ჭორი, პოლიტიკაში მოდისო. თვითონ მოინდომა ამ ჭორის გაქარწყლება და უთქვამს, გოგის მივცემ ინტევიუსო. ეს ინტერვიუ ძალიან კარგი და საინტერესო გამოვიდა. მაშინ გამიჩნდა ამ სერიის გაკეთების იდეა, სადაც გამოჩნდებოდა, რომ შესაძლოა, შვილმა და მშობელმა იმეგობრონ, მაგრამ იყვნენ სრულიად განსხვავებულები. მახსოვს, შალვა რამიშვილის შვილმა ღია წერილი რომ დაწერა მამაზე, გაივსო ჩემი ინბოქსი. ყველა მწერდა, რომ ჩემი გადაცემის ნამდვილი გმირი გამოჩნდა, სინამდვილეში, ეს გადაცემა არ არის მშობლის დაგმობაზე. ასევე, ჩემი სურვილი არ იყო, რომ აუცილებლად ცნობილი მშობელი ან შვილი ყოფილიყო. მე მინდოდა თაობების ურთიერთობა გვეჩვენებინა. გარკვეულწილად „წითელი ზონის“ იდეაც არის აქ, რადგან ქვეყნის ისტორია ამ სხვადასხვა თაობაშია. მე ჯერ ისევ ძალიან მაინტერესებს ამ გადაცემის კეთება. 

იმ პერიოდიდან მოყოლებული, რაც თქვენ ტელემედიაში მუშაობთ, ბევრი რამ შეიცვალა: გაჩნდა რეიტინგები, „კლიკები“ და ა.შ. თუ წასულხართ კომპრომისზე, იმისთვის რომ თქვენს გადაცემას მეტი ნახვა ჰქონოდა? 

- კანის ფესტივალზე ვიყავი, თბილისში პროფაშისტურმა ძალებმა რომ მარში მოაწყვეს. კომპიუტერში ვხედავ, რომ არც ერთი ტელევიზია არ აჩვენებს ამ მარშს და აჩვენებს ჩემი რადიო. იმდენად აღვშფოთდი, რომ მივწერე ჩემს კოლეგებსა და მეგობრებს, რას აკეთებთ, რატომ აჩვენებთ-მეთქი. მაშინ ასე მიპასუხეს, რომ თუკი რაღაც მოვლენა ხდება, ჩვენი ვალია, ეს მოვლენა ხალხს ვაჩვენოთ. მე ვთვლი, რომ არის რაღაცები, რაც არ უნდა გააშუქო. ან აჩვენო ფრაგმენტები და შესაბამისი კომენტარი გააკეთო. ლაივ რეჟიმში, უკომენტაროდ ასეთი რამეების ჩვენება სრულიად დაუშვებელია. რატომ მოვყევი ეს ამბავი, იმიტომ, რომ ტელევიზიები ამ მარშს არ აჩვენებდნენ და ვაჩვენებდით ჩვენ, ნახვები იყო ძალიან ბევრი. ასეთ კომპრომისებს მე არ ვეთანხმები.

სხვა ტიპის კომპრომისს რაც შეეხება, მე გითხარით, რომ ჩვენი გადაცემა არ არის აუცილებლად ცნობილი მშობლის შვილთან ინტერვიუ, მაგრამ როდესაც ხედავ, რომ სწორედ ცნობილი მშობლის შვილს აქვს გაცილებით მეტი ნახვა, რაღაც დროს კი, ნამდვილად მიდიხარ კომპრომისზე და ეძებ რესპონდენტს სწორედ ამ ნიშნით. 

მე, როგორც ინტერვიუერს, მაქვს ერთი ცუდი, უფრო სწორედ არაჟურნალისტური თვისება. მე არასდროს გავაკეთებ ინტერვიუს ადამიანთან, რომლის მიმართაც არ მაქვს სიმპატია. ასევე, მე არ შემიძლია, რომ რესპონდენტს ჩემი კითხვით დისკომფორტი შევუქმნა. აქედან გამომდინარე, ამ მხრივ, კომპრომისზე არასდროს წავსულვარ. მაგალითად, გვყავს გადაცემაში პოლიტიკოსის შვილი, ვიღაცას მოუნდებოდა, რომ შვილს მამაზე რამე ცუდი ეთქვა და შესაბამის კითხვასაც დასვამდა, მაგრამ მე ამას არ გავაკეთებ. 

ისევ რომ შემოგთავაზონ ტელევიზიაში მუშაობა, დათანხმდებით?

- კი, პროექტიც გვქონდა. ამ გადაცემის სახელი უნდა ყოფილიყო - „ოკუპაციის 100 წელი“ და გვინდოდა წლების მიხედვით გამოვყოლოდით და თითოეულ გადაცემაში იმ წლის ერთი გმირი გვეჩვენებინა. ეს გმირი შეიძლება ანტიგმირიც ყოფილიყო. ერთი სიტყვით, პერსონაჟი, რომელიც იმ წლის მოვლენებს თავისი ბიოგრაფიით, განწყობით გამოხატავდა. ძირითადად ისეთი ადამიანები ავირჩიეთ, რომლებიც იმ წელს გარდაიცვალნენ, ზოგი ბუნებრივი სიკვდილით, ზოგი 30-იან წლებში  დაისაჯა და ა.შ. ცხადია, ამ გადაცემების მომზადებას არქივები სჭირდებოდა. მაშინ რადიოს დირექტორმა, ნათია ზამბახიძემ „პირველი არხის“ გენერალურ დირექტორს, თინათინ ბერძენიშვილს წერილი მისწერა და გვითხრეს, ასეთი გადაცემა უკვე გვაქვს, რომელსაც გიო ახვლედიანი უძღვება და ამიტომ ეს აღარ გვინდაო. ის სრულიად სხვა ტიპის გადაცემაა, მაგრამ მაინც უარი გვითხრეს, ჩვენ კი არქივის გარეშე ამ გადაცემას ვერ გავაკეთებდით. 

როგორც დამკვირვებელი, როგორ შეაფასებდით დღევანდელ ქართულ მედიას?

- მე ვფიქრობ, რომ ჩვენ არ გვაქვს ცუდი ჟურნალისტიკა. მე ვუყურებდი, როგორ აშუქებდნენ არჩევნებს მოლდოვაში და პროფესიონალიზმის დონე იქ გაცილებით დაბალია. თუმცა, ეს თამასა როდემდე იქნება შენარჩუნებული, არავინ იცის. „მთავარი არხის“ დახურვის შემდეგ განსაკუთრებით გამიმძაფრდა ეს შიში. რამდენი კარგი ჟურნალისტი გაქრა უბრალოდ. 

მე არ მივეკუთვნები იმ ადამიანების რიცხვს, რომელსაც ეს ე.წ. ობიექტური ჟურნალისტიკა მოსწონს. მე მიყვარს პიროვნებები, რომელთაც აქვთ პოზიცია და არ არიან რობოტები. მე არ მაღიზიანებს, როდესაც ჟურნალისტი თავის პოლიტიკურ გემოვნებას არ მალავს. აი, მეორე მხარეს მყოფი ჟურნალისტებიც რომ გულწრფელები იყვნენ და მართლა სჯეროდეთ იმის, რასაც ლაპარაკობენ, არც ისინი გამაღიზიანებდნენ, თორემ პოზიციის ხელოვნური შენიღბვა და ობიექტურის როლის მორგება სულ არ მხიბლავს. ვერავინ იქნება ობიექტური, თანაც ასეთ დროს. 

დასავლეთშიც არის პოლარიზებული მედია, მაგრამ იქ იდეოლოგიების მიხედვით. მაგალითად, საფრანგეთში „ლიბერასიონი“, „ლუმანიტე“ და სხვები მემარცხენე იდეოლოგიის გაზეთებია, „ფიგარო“ - მემარჯვენეების და ეს ძალიან კარგია. იქ იდეოლოგიურ, პოლიტიკურ და მათ შორის, მორალურ მხარეებად არიან დაყოფილები, მაგრამ როდესაც შენ პოლიტიკურ ჯგუფს ემსახურები, ეს უკვე სულ სხვა რამეა. პარტიული მედია ვერ იქნება საინტერესო. ამის სურვილი აქვს „ქართულ ოცნებასაც“ და წინა ხელისუფლებასაც ეს უნდოდა. ამიტომ უნდა არსებობდეს ისეთი საზოგადოებრივი მაუწყებელი, სადაც ყველანაირი საზოგადოების ხმა იქნება გაჟღერებული. ჩვენ ძალიან ჭრელი საზოგადოება გვაქვს და ამ არხზე სწორედ ეს სიჭრელე უნდა ჩანდეს. 

ბოლოს, როგორ ხედავთ ქართული მედიის მომავალს, „ქართული ოცნების” მიერ მედიის შეზღუდვის პირობებში?  

- ჩემი ხედვები ძალიან პესიმისტურია, ამიტომ არ გირჩევთ, რომ ინტერვიუში ამ კითხვაზე პასუხი მოხვდეს. 

დამოუკიდებელი მედიებისა და ჟურნალისტების ბრძოლისუნარიანობისა და პრინციპულობის პირობებშიც?  

- კი, მიუხედავად ამისა. 

კონტექსტი: საქართველოში დამოუკიდებელ და კრიტიკულ მედიას მუშაობა რთულ გარემოში უწევს. „ქართულმა ოცნებამ“ ერთიმეორის მიყოლებით მიიღო მედიის შემზღუდავი საკანონმდებლო ცვლილებები. მნიშვნელოვნად შეიზღუდა მედიისთვის სასამართლოში მუშაობაც.

31 მაისიდან ამოქმედდა „უცხოეთის აგენტების რეგისტრაციის აქტიც“, რომელსაც „ქართული ოცნება“ ამერიკული FARA-ს სიტყვასიტყვით ნათარგმნს უწოდებს, სამოქალაქო საზოგადოების ორგანიზაციები კი მიიჩნევენ, რომ ის მიზნად ისახავს დამოუკიდებელი ორგანიზაციებისა და მედიების გაჩუმებას, დისკრედიტაციასა და დევნას. 

კრიტიკული ტელევიზიების წინააღმდეგ საჩივრებით „ქართულმა ოცნებამ“ მიმართა კომუნიკაციების კომისიასაც. მიმართვის საფუძველი „მაუწყებლობის შესახებ“ კანონში შეტანილი ის ცვლილებები გახდა, რომლითაც კომისიას აქამდე თვითრეგულირების სფეროში მოქცეული საკითხების განხილვისა და მაუწყებლების დასანქცირების შესაძლებლობა მიეცა.

თითქმის 6 თვეა უკანონო პატიმარია „ბათუმელები“/„ნეტგაზეთის“ დამფუძნებელი და დირექტორი მზია ამაღლობელი; სატელევიზიო მაუწყებლობა შეწყვიტა ხელისუფლების მიმართ კრიტიკულად განწყობილმა ტელეკომპანია „მთავარმა არხმა“. საზოგადოებრივმა მაუწყებელმა სამსახურიდან გაათავისუფლა ნინო ზაუტაშვილი, ვასილ ივანოვ-ჩიქოვანი და დახურა გადაცემა „რეალური სივრცე“. ისინი „პირველი არხის“ სარედაქციო პოლიტიკას ღიად აკრიტიკებენ და პოლიტიკურ გავლენებზე საუბრობენ.