DRI: ჰომოფობიური და ანტიგენდერული რიტორიკა მთლიანად „ქართულმა ოცნებამ“ აითვისა


„დემოკრატიის კვლევის ინსტიტუტმა“ სოციალურ და ონლაინ მედიაში ანტიგენდერული მოძრაობის ძირითად აქტორებზე 18-თვიანი დაკვირვების  შედეგები გამოაქვეყნა.კვლევა „ანტიგენდერული რიტორიკა და გენდერული სტერეოტიპები სოციალურ მედიაში“ აჩვენებს, რომ საქართველოში ანტიგენდერული დისკურსის ძირითად აქტორებად  „ქართული ოცნების“, მისი სატელიტი პოლიტიკური ძალების, ღიად პროსახელისუფლებო მედია პლატფორმებისა და ულტრამემარჯვენე ჯგუფების წარმომადგენლები გვევლინებიან. 


ანგარიშში მიმოხილულია:

  • ხელისუფლების, როგორც წამყვანი ანტიგენდერული აქტორის და სხვა ძირითადი ულტრამემარჯვენე ჯგუფების დროში ცვალებადი ჰომოფობიური და სექსისტური რიტორიკა; 
  • ანტიგენდერული საკანონმდებლო ინიციატივები და მასთან დაკავშირებული პოლიტიკურ/სოციალური დისკუსიები; 
  • პოლიტიკოსი ქალების წინააღმდეგ მიმართული მადისკრედიტირებელი კამპანიები, მისი დამახასიათებელი დეზინფორმაციული და მანიპულაციური მედია კონტენტი. 

კვლევის დასკვნით ნაწილში მოცემულია საანგარიშო პერიოდში გამოკვეთილი ძირითადი მიგნებები და შესაბამისი რეკომენდაციები. 

ანგარიშის შესახებ ვრცლად DRI-ის დირექტორი, თამარ ხიდაშელი


ჯანა ჯავახიშვილის სახელმძღვანელო -

"არსებობს პროფესიები, რომელთაც განსაკუთრებული გავლენა აქვთ საზოგადოებრივ ფსიქიკურ ჯანმრთელობაზე. ერთ-ერთი ასეთია ჟურნალისტის პროფესია. მედია პროფესიონალებს საზოგადოების ფართო სეგმენტებთან აქვთ შეხება, მათ გზავნილებს მედიის მაგიური ძალა აქვს. ისინი, ერთი მხრივ, ასახავენ რეალობას, და მეორე მხრივ აკონსტრუირებენ მას. სწორედ ამიტომ, მოცემული წიგნი -  ფსიქიკურ ჯანმრთელობაზე და ფსიქიკური ჯანმრთელობის დაცვასთან დაკავშირებულ ადამიანის უფლებებზე -  მედია პროფესიონალებისთვისაა განკუთვნილი", - ფსიქოლოგი ჯანა ჯავახიშვილის ჟურნალისტების პროფესიული სტრესის შესახებ.





სახელმძღვანელოს სანახავად ეწვიეთ ბმულს 
საია: მედიის წარმომადგენელთა გამოხატვის თავისუფლების შეზღუდვის ტენდენცია საგრძნობლად გაუარესდა



„საქართველო: ადამიანის უფლებები რუსული კანონის პირისპირ“ - „ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაციამ“ სპეციალური ანგარიში გამოაქვეყნა,სადაც ის ძალადობრივი მეთოდებია მიმოხილული, რომელთა მეშვეობითაც ხელისუფლება სამოქალაქო სივრცის შევიწროებას ცდილობს. 

ანგარიშის თანახმად, კანონპროექტის ინიციირებიდან მის მიღებამდე, 2 თვის განმავლობაში ადამიანის შემდეგი უფლებები დაირღვა:

  • ფიზიკური ხელშეუხებლობა;
  • მშვიდობიანი შეკრების თავისუფლება;
  • გამოხატვის თავისუფლება;
  • თავისუფლების და უსაფრთხოების უფლება.

ორგანიზაციის ანგარიშში მიმოხილულია მოქალაქეების წინააღმდეგ გამოყენებული რეპრესიების სხვა მეთოდებიც: სატელეფონო მუქარები, კერძო საკუთრების დაზიანების ფაქტები, ზეწოლა დასაქმებულ პირებზე და სხვ.


გამოხატვის თავისუფლება


"ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაციის" ანგარიშის მიხედვით, მედიის წარმომადგენელთა გამოხატვის თავისუფლების შეზღუდვისა და უსაფრთხოებასთან დაკავშირებით წინა წლებში დაწყებული ტენდენცია რუსული კანონის ინიციირების შემდეგ საგრძნობლად გაუარესდა. 

"კიდევ უფრო გახშირდა ჟურნალისტების პროფესიულ საქმიანობაში უკანონო ჩარევისა და ხელშეშლის შემთხვევები. სპეციალური საგამოძიებო სამსახურის მიერ ამასთან დაკავშირებით წარმოებული გამოძიება მნიშვნელოვანი გამოწვევებით ხასიათდება", - ვკითხულობთ ანგარიშში.



მედიააკრედიტაციის წესების გამოყენება 


ორგანიზაციის შეფასებით, მედიის წარმომადგენლების აკრედიტაციის წესის  გამოყენების მანკიერი პრაქტიკა გაგრძელდა და წინა წლის მსგავსად, პარლამენტში რუსული კანონის განხილვის საკომიტეტო და პლენარულ სხდომებზე შესვლა ონლაინ და ბეჭდური მედიის, ასევე რადიოს აკრედიტებულ ჟურნალისტებს კვლავ შეეზღუდათ.

2024 წლის 8 აპრილს საკანონმდებლო ორგანოში მუშაობის შესაძლებლობა მხოლოდ რამდენიმე ტელევიზიის ჟურნალისტს მიეცა.

14 აპრილს კი, პარლამენტის თავმჯდომარემ  ე.წ. „ყვითელი დონე” აამოქმედა და ონლაინ მედიის აკრედიტებულ ჟურნალისტებს საქართველოს პარლამენტში შესვლა შეუზღუდა.




ჟურნალისტურ საქმიანობაში ხელშეშლის ფაქტები


Საიას ანგარიშის თანახმად, კანონის ინიციირების შემდგომ საპროტესტო აქციებზე  ჟურნალისტების წინააღმდეგ ძალადობისა და საქმიანობაში ხელშეშლის ფაქტები გამოვლინდა.

"ქვემოთ მოცემული შემთხვევები არის ბოლო წლების განმავლობაში დაწყებული ტენდენციის ნაწილი, რა დროსაც მნიშვნელოვნად გაუარესდა საქართველოში მედიაგარემო და კიდევ უფრო გახშირდა ჟურნალისტებზე სიტყვიერი და ფიზიკური თავდასხმის, მათ პროფესიულ საქმიანობაში უკანონო ჩარევის ფაქტები. აღნიშნულს პირდაპირ ახალისებს სპეციალური საგამოძიებო სამსახურის უმოქმედობა ან არაჯეროვანი მოქმედება ასეთი შემთხვევების ეფექტიანი გამოძიების კუთხით", - ვკითხულობთ ანგარიშში. 


  • 2024 წლის 16 აპრილს აქციის გაშუქებისას შსს-ს წარმომადგენლები ფიზიკურად გაუსწორდნენ ონლაინ გამოცემების - „პუბლიკას”, „ტაბულას” და „აპრილის” ჟურნალისტებს.
  • 2024 წლის 30 აპრილის საპროტესტო აქციის გაშუქების დროს სპეცრაზმმა ონლაინ გამოცემა „პუბლიკას“ ჟურნალისტების - ლიკა ზაკაშვილისა და მამუკა მგალობლიშვილის წინააღმდეგ წიწაკის სპრეი გამოიყენა. გარდა ამისა, სპეცრაზმი ფიზიკურად გაუსწორდა ონლაინ გამოცემა „აიფაქტის“ ჟურნალისტ რობი ზარიძეს, ასევე „ტელეკომპანია პირველის” ჟურნალისტ ნანუკა ქაჯაიას და ოპერატორ დავით ბერაძეს.
  • შსს-ის წარმომადგენელმა 14 მაისის აქციის გაშუქებისას გამოცემა „ინდიგოს“ ჟურნალისტს მცირე ზომის კამერა წაართვა და პროფესიულ საქმიანობაში ხელი შეუშალა. ასევე, სპეცრაზმი ფიზიკურად გაუსწორდა „ინტერპრესნიუსის“ ფოტორეპორტიორ გიორგი ჟამერაშვილს.



"მთავარი არხის" განცხადებით, ტელეკომპანიის გურიის ბიუროს ჟურნალისტსა და ოპერატორს სოფელ სუფსაში თავს დაესხნენ და ფიზიკურად გაუსწორდნენ.

"ოცნების" ტიტუშკები სოფელ სუფსაში "მთავარი არხის" ჟურნალისტს, ლადო მენაბდეს და ჩვენი არხის ოპერატორს, მანუჩარ მჟავანაძეს თავს დაესხნენ და ფიზიკურად გაუსწორდნენ.

ჟურნალისტი სამსახურებრივ მოვალეობას ასრულებდა, რა დროსაც მას რამდენიმე კაცი დაუპირისპირდა. დააზიანეს "მთავარი არხის" კუთვნილი ტექნიკაც. ადგილზე სასწრაფო დამხარება გამოიძახეს", - წერს "მთავარი არხი".

სპეციალური საგამოძიებო სამსახურის ინფორმაციით, უწყებამ ჟურნალისტურ საქმიანობაში უკანონოდ ხელისშეშლის ფაქტზე გამოძიება დაიწყო და საქმეში მონაწილე პირები დაბარებულები ბათუმის ოფისში არიან.

 


"მედიის ადვოკატირების კოალიცია" სასამართლო პროცესებზე დასწრების შეფერხებასთან დაკავშირებით "ტელეკომპანია პირველის” მიერ გავრცელებულ ინფორმაციას გამოეხმაურა. 

“ტვ პირველის” საინფორმაციო სამსახურის უფროსმა, ნოდარ მელაძემ გუშინ, 22 ივლისს ფეისბუკის პირად გვერდზე დაწერა, რომ ტელევიზიის განცხადებებს სასამართლო სხდომების გაშუქებასთან დაკავშირებით სისტემა არ იღებს და მედიის წარმომადგენლებს სხდომებზე არც მოსამართლე  უშვებს.

"მედიის როლი დემოკრატიულ საზოგადოებაში გულისხმობს ქვეყანაში მიმდინარე აქტუალურ საკითხებზე საზოგადოების ინფორმირებას, მათ შორის, ჟურნალისტების სასამართლო სხდომებზე დასწრებასა და პროცესის გაშუქებას. 

მმართველი პარტია “ქართული ოცნების” ხელისუფლების პირობებში, დამოუკიდებელ და კრიტიკულ მედიას რთულ პირობებში უწევს მუშაობა. 

სასამართლო სხდომების გაშუქების ხელშეშლა დამატებით პრობლემას უქმნის მედიას. შესაბამისად, მნიშვნელოვანია, რომ სასამართლო ხელისუფლების პასუხისმგებლებმა პირებმა დაუყოვნებლივ გამოასწორონ არსებული ხარვეზი, უზრუნველყონ მედიების სხდომებზე დასწრება და განმარტონ პრობლემების გამომწვევი მიზეზები", - ვკითხულობთ "მედიის ადვოკატირების კოალიციის" განცხადებაში.  

 
BBC: მსოფლიოს მასშტაბით მსხვილი ბანკები, მედიასაშუალებები და ავიაკომპანიები IT სისტემების მნიშვნელოვან შეფერხებებს განიცდიან

მსოფლიოს მასშტაბით მსხვილი მედიასაშუალებები, ბანკები და ავიაკომპანიები IT სისტემების მნიშვნელოვან შეფერხებებს განიცდიან. ამის შესახებ ინფორმაციას BBC-ი ავრცელებს.

კიბერ ინციდენტის გამო, გაითიშა გაერთიანებული სამეფოს ერთ-ერთი უმსხვილესი სატელევიზიო საინფორმაციო არხი - Sky News. აღნიშნული ინფორმაცია თავად მედიამაც დაადასტურა.

მოგვიანებით, არხმა მაუწყებლობა ინფოგრაფიკების, ტიტრებისა და მორბენალი სტრიქონის გარეშე აღადგინა,  წამყვანებს კი ახალი ამბების კითხვა ფურცლებიდან მოუწიათ. 

ასევე, აშშ-ს სამოქალაქო ავიაციის ადმინისტრაცია იტყობინება, რომ United Airlines-მა, Delta Airlines-მა და American Airlines-მა ფრენები შეაჩერეს. მიზეზი გლობალური კომუნიკაციის პრობლემებია. ფრენების შეფერხებები დაფიქსირდა ბერლინსა და ესპანეთში. კიბერ ინციდენტის გამო შეფერხდა ლონდონის საფონდო ბირჟაც.

 
დაპატიმრებული ჟურნალისტები აზერბაიჯანში და გამოცემა, რომელიც ემიგრაციიდან გააგრძელებს მუშაობას
ბოლო 3 თვეში აზერბაიჯანული გამოცემა AbzasMedia-ს ხელმძღვანელობა “კონტრაბანდის” ბრალდებით დააკავეს. მათ შორის არიან, გამოცემის დირექტორი, ულვი ჰასანლი, მოადგილე, მუჰამედ კეკალოვი მთავარი რედაქტორი, სევინჯ ვაგიფგიზი და კორესპონდენტები. დაპატიმრებები უკვე შეფასდა, როგორც პოლიტიკურად მოტივირებული საქმეები.

დეტალები:

  • ბოლო პერიოდში აზერბაიჯანში ყველაზე გახმაურებული ჟურნალისტური გამოძიებების ავტორი სწორედ AbzasMedia იყო.
  • დანაშაულის დამტკიცების შემთხვევაში გამოცემის თანამშრომლებს 8 წლამდე თავისუფლების აღკვეთა ემუქრებათ.

მუშაობის გაგრძელება ემიგრაციიდან

მიუხედავად AbzasMedia-ს ხელმძღვანელობის დაპატიმრებისა, გამოცემა მუშაობის გაგრძელებას ემიგრაციიდან გეგმავს.

  • პატიმრობაში მყოფმა ხელმძღვანელობამ მთავარ რედაქტორად ჟურნალისტი ლეილა მუსტაფაევა დაასახელეს, რომელიც ამჟამად გერმანიაში ცხოვრობს.
  • “იგი ზედამხედველობას გაუწევს ევროპის სხვადასხვა ქვეყანაში მიმოფანტული ახალი სარედაქციო გუნდის მუშაობას”.

“ჩვენ გვესმის ჟურნალისტური საქმიანობისთვის უსაფრთხო გარემოს შექმნის მნიშვნელობა და ვაფასებთ საზოგადოების და ჩვენი უცხოელი კოლეგების მხარდაჭერას, რომლებიც აფასებენ სიტყვის თავისუფლებას ამ რთულ დროს”, — ნათქვამია გამოცემის განცხადებაში.

გარდა ამისა

დაპატიმრებები არ შემოიფარგლება მხოლოდ AbzasMedia-ს თანამშრომლებით.

  • აზერბაიჯანში დააკავეს კიდევ რამდენიმე ჟურნალისტი და ბლოგერი, მათ შორის YouTube არხის, Arzu Sayadoğlu-ს წამყვანი, რომელიც ხელისუფლების მიმართ კრიტიკულად იყო განწყობილი.

რეპრესიის ახალ ტალღას ქვეყანაში დაგეგმილი არჩევნებით ხსნიან, რომელიც 7 თებერვალს იმართება. ამას ადასტურებს ჟურნალისტთა დაცვის კომიტეტის შეფასება, რომლის მიხედვითაც 2023 წლის ბოლოს პრესის თავისუფლების მდგომარეობა აზერბაიჯანში საგრძნობლად გაუარესდა.
CPJ-ს მონაცემებით, 2023 წელს 95 ჟურნალისტი და მედიის თანამშრომელი მოკლეს
ჟურნალისტთა დაცვის კომიტეტის (CPJ) მონაცემებით, 2023 წელს 84 ჟურნალისტი და 11 მედიის თანამშრომელი მოკლეს.

ჟურნალისტებისთვის კრიტიკული აღმოჩნდა ისრაელ-პალესტინის ომი, სადაც 2023 წელს 77 ჟურნალისტი და მედიის თანამშრომელი დაიღუპა (2024 წლის 15 იანვირი მონაცემებით კი უკვე 82-ია გარდაცვლილი).

2023 წელს მოკლული 77 ჟურნალისტიდან:
  • 70 პალესტინელი;
  • 3 ლიბანელი;
  • 4 კი ისრაელი მოქალაქე იყო.

CPJ ასევე იძიებს უამრავ დაუდასტურებელ ცნობას სხვა ჟურნალისტების მოკვლის, დაკარგვის, დაკავების, დაშავების ან მუქარის და მედიის ოფისებისა და ჟურნალისტების სახლების დაზიანების შესახებ.

ჟურნალისტებისთვის კვლავ სახიფათო ქვეყანად ითვლება უკრაინა — 2023 წელს 2 ჟურნალისტი დაიღუპა.

რაც შეეხება სხვა ქვეყნებს:

  • აშშ — 1;
  • მექსიკა — 1;
  • ჰაიტი — 1;
  • კოლუმბია —1;
  • პორტუგალია — 1;
  • ალბანეთი — 1;
  • სუდანი — 1;
  • კამერუნი — 2;
  • რუანდა — 1;
  • ლესოთო — 1;
  • ავღანეთი — 1;
  • ინდოეთი — 1;
  • ბანგლადეში — 1;
  • ფილიპინები — 2.

პატიმრობაში მყოფი ჟურნალისტები

ჟურნალისტები საზღვრებს გარეშეს (RSF) 29 დეკემბრის მონაცემებით, 2023 წელს 779 ჟურნალისტი დააპატიმრეს, ხოლო 547 ახალი წლის ღამეს ციხეში შეხვდნენ. მათი ნახევარი დაკავებული მხოლოდ 4 ქვეყანაში — ჩინეთი, მიანმარი, ბელორუსი და ვიეტნამი. 

ფეისბუქი პრიორიტეტული აღარ არის - 2024 წლის მედიაპროგნოზი
9 იანვარს, "როიტერსის ინსტიტუტმა", "ოქსფორდის უნივერსიტეტთან" ერთად გამოაქვეყნა 2024 წლის მედიაპროგნოზი. კვლევის მიხედვით, ახალი ამბებისგან თავის არიდება მედიისთვის, კვლავ ერთ-ერთ მთავარ გამოწვევად რჩება, ასევე, 2024 წელი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, რადგან წელს, 40-ზე მეტ სახელმწიფოში არჩევნებია, მათ შორის, საქართველოშიც.

გასულ წლებში, გამოცემებმა დაიწყეს ხელოვნური ინტელექტის აქტიურად გამოყენება, რედაქცია ვალდებულია, რომ მიუთითოს თუ მასალა AI-ს გენერირებულია.
  • 2024 წლის მედიაპროგნოზით, ხელოვნური ინტელექტის დეზინფორმაციის ან მანიპულაციური კონტენტის გასავრცელებლად გამოყენება ერთ-ერთი მთავარ გამოწვევაა;
  • 2026 წლისთვის კი ონლაინ გამოქვეყნებული მასალის 90% AI-ს გენერირებული იქნება. ამიტომ, ჟურნალისტებს სჭირდებათ ახალი უნარები და ტექნოლოგიური წიგნიერების მაღალი დონე, რათა გაუმკლავდნენ ამ გამოწვევას.
კვლევაში მონაწილეობდა სხვადასხვა გამოცემის 300-ზე მეტი მედიამენეჯერი და ციფრული პლატფორმების ხელმძღვანელი, მიგნებები მოკლედ:

რომელი ციფრული პლატფორმებია პრიორიტეტული?

გამოკითხულთა 60%-ზე მეტი პრობლემად მიიჩნევს, რომ შემცირებულია "ფეისბუქიდან" და "X"-დან (ყოფილი ტვიტერი) გამოცემის ვებგვერდზე გადმოსულ მომხმარებელთა რაოდენობა. ამიტომ, მათთვის ეს ქსელები ნაკლებად პრიორიტეტულია.
  • 2024-ში ისინი უფრო მეტად ისეთი პლატფორმების გააქტიურებაზე იმუშავებენ, როგორიაა "WhatsApp" და გამოიყენებენ "ინსტაგრამი"-ს "არხი"-ს (Channel) ფუნქციას. ასევე, ამ წელსაც დიდ რესურსს ჩადებენ "ტიკტოკ"-სა და "იუთუბი"-ში.
  • ამის გათვალისწინებით, გამოცემები გეგმავენ, რომ უფრო მეტი ვიდეო კონტენტი შექმნან, ე.წ "ნიუსლეთერი" და პოდკასტები 2024-შიც აუდიტორიისთვის ამბის თხრობის სასურველი გზაა.
თავის მხრივ, პლატფორმებმა უკვე დაიწყეს და 2024-ს ბოლოსთვის ალბათ ყველა მათგანი გადავა ე.წ "გამოწერის მეთოდზე", რაც გულისხმობს თანხის გადახდის სანაცვლოდ პრემიუმ ფუნქციების გამოყენებას და გარკვეულ შემთხვევებში, მომხმარებელს ექნება უფლება, რომ "აუკრძალოს" პლატფორმებს მისი ინფორმაციის დამუშავება და მოპოვება.

რაც შეეხება ამბის თხრობის სხვა გზებს, რედაქციები მიიჩნევენ, რომ კომპლექსური საკითხების ახსნა, უფრო მეტად გამოსავლის პოვნაზე ორიენტირებული და ადამიანური ამბები უფრო საინტერესოა აუდიტორიისთვის.

მედიამენეჯერები იმედოვნებენ, რომ 2024 წლის მნიშვნელოვანი პოლიტიკური თუ სპორტული ამბები გაზრდის აუდიტორიის ჩართულობას. თუმცა, ასევე შესაძლებელია, რომ არჩევნებმა გაამწვავოს პოლიტიკური პოლარიზაცია და კიდევ უფრო შეამციროს მედიის სანდოობა.

პროგნოზი მოკლედ:
  • 2023 წლის ბოლოსთვის, გამოცემების თითქმის 80%-მა უარი თქვა, რომ მათი მასალები AI-ს დასატრენინგებლად გამოიყენონ. ეს განაპირობა, "ნიუ-იორკ თაიმსის" საჩივარმა "OpenAI"-ს წინააღმდეგ - როგორც გამოცემაში აცხადებენ, ხელოვნური ინტელექტის დასატრენინგებლად, OpenAI იყენებდა "ნიუ-იორკ თაიმს"-ის სტატიებს მათი ნებართვის გარეშე.
  • გამოცემებს სურთ, რომ მათი მასალების ხელოვნური ინტელექტის დასატრენინგებლად გამოყენება ფასიანი გახდეს, თუმცა რედაქტორთა თითქმის ნახევარი თვლის, რომ საბოლოოდ ეს არ იქნება მომგებიანი გამოცემებისთვის.
  • გასულ წლებში, ბევრმა გამოცემამ გააცნობიერა კლიმატის საკითხების გაშუქება და მათი მნიშვნელობა, როგორც ამ თემაზე მომუშავე ორგანიზაციები იმედოვნებენ, 2024 წელს უფრო მეტი რედაქცია ისაუბრებს ამ თემებზე.
მრავალფეროვანი გაშუქების პერსპექტივები

2023 წლის ოქტომბერში, ისრაელსა და ჰამასს შორის დაწყებული კონფლიქტი, რუსეთ-უკრაინის მიმდინარე ომთან ერთად, ჟურნალისტების ფიზიკური უსაფრთხოებისთვის ახალ გამოწვევად იქცა.
  • "50-ზე მეტი ჟურნალისტი დაიღუპა ისრაელი-ჰამასის ომში" - წაიკითხეთ ვრცლად.
ღაზას სექტორში ჟურნალისტებისთვის შეღწევა ფაქტობრივად შეუძლებელია, ამიტომ ამბის გამავრცელებლები ძირითადად ადგილობრივები გახდნენ. პალესტინელი პლესტია ალაჰადი "ტიკტოკ"-სა და "ინსტაგრამ"-ზე ავრცელებს ვიდეოებს, რაც დოკუმენტური კადრებია როგორც ჟურნალისტებისთვის, ასევე მსოფლიოსთვის. "ამბის თხრობის ამ მეთოდმა, ახალი ამბავი უფრო პერსონალური გახადა და სწორედ ეს არის ის, რაც აკლია მეინსტრიმულ მედიას" - ვკითხულობთ "როიტერსის ინსტიტუტი"-ს ანგარიშში.

რამდენიმე რედაქციამ, გადაწყვიტა, რომ ვრცლად საკითხავი სტატიების (ე.წ "ლონგ რიდები") დასაწყისში მნიშვნელოვანი ფაქტები მოკლე პარაგრაფებად დაწერონ.

რა არის newsGPT-ს ხელოვნური ინტელექტი?

newsGPT არის ახალი ამბების პირველი სრულად AI-ის გენერირებული "საინფორმაციო გამოშვება", რომელიც ყოველდღე, 24 საათის განმავლობაში "მაუწყებლობს". "newsGPT არის პირველი გამოშვება, რომელსაც ადამიანს არანაირი ზემოქმედება არ აქვს, newsGPT-ს არ აქვს პოლიტიკური შეხედულებები და განრიგი" - ამიტომ, საბოლოო მიზანი მხოლოდ ფაქტებზე დაფუძნებული, მიუკერძოებელი და ზუსტი ამბების თხრობაა.

თუმცა, პროფესიულ წრეებში კვლავ განიხილება სრულად AI-ს მიერ მომზადებული მასალის ღირებულება და ეთიკური დილემა, ასევე საკამათოა ინტელექტუალური საკუთრებისა და დეზინფორმაციის გავრცელების გამოწვევები.

2024 წლისთვის კი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია თანამედროვე ტექნოლოგიების სავარაუდო გავლენა პოლიტიკურ პროცესებსა და არჩევნებზე. გამოკითხულ ამერიკელთა ნახევარზე მეტი (58%) ფიქრობს, რომ საარჩევნო პერიოდში AI ხელსაწყოები გაზრდის სხვადასხვა ტიპის მანიპულაციებსა და დეზინფორმაციის გავრცელებას.

გამოწვევის საპასუხოდ, "ტექ-გიგანტები" ცდილობენ, რომ გამოწვევების საპირისპიროდ, გააძლიერონ ისეთი "თავდაცვის მექანიზმები", როგორიცაა პოლიტიკური პარტიებისთვის ხელოვნური ინტელექტის გენერირებული მასალის დეკლარირება, ფაქტ-ჩეკერებთან თანამშრომლობით დეზინფორმაციის აღმოფხვრა და სხვა. - წაიკითხეთ ვრცლად "გუგლის რეგულაციები ხელოვნურ ინტელექტზე" და "რას ნიშნავს ევროკავშირის რეგულაციები სოციალური ქსელებისთვის?".
პროპაგანდა და მოუხელთებელთა სტრატეგია



ეს მგონი, არც ჯორჯ ორუელს აღუწერია და არც ოლდოს ჰაქსლის... როცა პროპაგანდა იმგვარად გიწებებს, რომ შენს ინდივიდუალურ ენას, გემოვნებას, ღირებულებებსა და სიტყვებსაც კი იმ სისტემის სასარგებლოდ იყენებს, ვისაც პროპაგანდისტული მანქანა ემსახურება. 

ორუელის მიერ აღწერილი პროპაგანდისტული სისტემა - სტალინური მოდელის მსგავსად - ცნებებს უცვლის შინაარსს და მას შემდეგ, რაც აბსურდად აქცევს ენას („ომი - მშვიდობაა“ და სხვ.) თავად ცნება-ჭეშმარიტებასაც აუქმებს, როგორც დიქტატურისთვის საზიანო და უსარგებლო სათნოებას. 

 

კლასიკურ ტოტალიტარიზმსა და პუტინისტური ნეო-დიქტატურის ოფიციალურ საინფორმაციო სივრცეში აღარც არაფერია დაშვებული ცენზურის მიერ კონსტრუირებული ენისა და სიტყვების გარდა, რადგან იქ მხოლოდ ისეთებს ეთმობათ მედია-ზემოქმედების ოფიციალური ველი, ვისი ენაც მკაცრად რედაქტირებულია ხელისუფლების მიერ.

ჩვენებურ ავტოკრაკრატიაში კი, სადაც სიტყვებს ჯერ კიდევ გააჩნიათ ძალა და ცენზურა კი მხოლოდ პროსახელისუფლებო არხებზეა ნორმირებული, კრიტიკული მოქალაქის ენა თუ ინდივიდუალიზმი უმეტესად პროპაგანდისტი მანიპულატორების ინსტრუმენტად იქცევა ხოლმე და სისტემის დაზიანების ნაცვლად, თავადვე ხდება იმ აზრის დამაზიანებელი, რისი გამოთქმა-დაცვაც მორალურ ვალდებულებად მიაჩნდა. ზოგჯერ ის სურვილიც კი, რომ ხელისუფლების პროპაგანდისტს ან მავნე მესიჯების გამავრცელებელს დასცინო, უნებლიეთ მისი მესიჯების გამავრცელებლადვე გაქცევს და ამ მხილების შედეგი არა ავტოკრატის რომელიმე მარიონეტის ირონიული დეკონსტრუქცია, არამედ მავნებლის მავნებლური გზავნილების გაუაზრებელი აგიტატორის როლში აღმოჩენაა. 

აი, ერთი მაგალითი. ჩვენ გვყავს დეპუტატი ზ. (მის გვარს სიზარმაცის გამო არ დავასახელებ), რომელსაც მხოლოდ ის ფუნქცია აქვს, რომ სისულელეები ამოროშოს დასავლელ ლიდერებსა თუ პოლიტიკურ პროცესებზე, ჯამბაზურად უგერგილო ინგლისურ-გერმანულით მიმართოს უცხოელებს და თავის ოხუნჯობებში ალაგ-ალაგ საკმაზად გაურიოს „ქართული ოცნების“ ცნობილი გზავნილები. 

ცხადია, ეს ხუმრობები არასდროს არის სასაცილო, მაგრამ ამ კაცის ქცევა იმდენად იდიოტურია და ზოგადად, იმდენად შეუსაბამოა დეპუტატის სტატუსთან, რომ განცვიფრებულ ადამიანს უმალ აღშფოთების გამოხატვა უნდება ამ მარაზმზე, მისი ფეისბუქში თუ სხვაგან გამომზეურება და შეძლებისდაგვარად დაცინვაც კი, თუმცა, ეს კი გვასწავლეს დიქტატურის თეორეტიკოსებმა - ორუელმა თუ ჰაქსლიმ, რომ პროპაგანდას არც ირონია ესმის და არც იუმორი, მისი მიზანი მარტივია და რა საბურველის მიღმაც არ უნდა ცდილობდეს დამალვას, ამოცანა ყოველთვის ერთი და ბანალური აქვს: თავისი გზავნილის პენეტრირება მოახერხოს მასობრივ ცნობიერებაში. 

ამიტომ ის, ვინც არხსენებულ დეპუტატ ზ.-ს ამზეურებს მისი მხილების მიზნით, სწორედ იმ საქმეს აკეთებს, რა დავალების გავრცელებაც ხსენებულ ძალად კლოუნს მიეცა: თუკი 10-დან 8 ადამიანი იდიოტს დაინახავს მასში, დანარჩენ 2-მდე აუცილებლად მივა მისი რომელიმე მავნე გზავნილი, ამ 2-ის სული კი შესაძლოა პროპაგანდის დემონს ჩაუვარდეს კალათში, რომელიც ვინ იცის, იქნებ ამომრჩევლის ხმად მიუვიდეს ავტოკრატს დათქმულ დღეს.

ვახსენეთ, რომ პროპაგანდა არ სცნობს ირონიას (მაგრამ დიქტატორს არ უყვარს დაცინვა, ეს კი სხვადასხვა რამაა და ამაზე სხვა დროს ვთქვათ), პროპაგანდა ბრტყელია და მას მისივე მეთოდით უნდა დაუპირისპირდე, რაც მარტივ და ბრძნულ პრინციპს ეყრდნობა: ის არ უნდა აღუსრულო, რა ამოცანის მიღწევაც პროპაგანდისტს, უფრო სწორად, პროპაგანდის დამკვეთ ავტოკრატიას აქვს მიზნად დასახული. 

 
მახსოვს ჩემი საკუთარი მაგალითი. „ოჯახის სიწმინდის დღედ“ ქცეულ 17 მაისს მცირედ ირონიული რეპლიკა დავწერე ფეისბუქში ცხენის ფლოქვების თქარათქურზე, რომელიც რუსთაველის გამზირიდან მოისმა და ეს სიტყვები ხელად გაავრცელეს სახელისუფლებლო მედიებმა - აი, თურმე როგორ დავცინოდი „ოჯახის სიწმინდის დღეზე“ მისულ ხალხს. ცხადია, მეშეცდომა დავუშვი, რადგან გავრისკე და თავს არ ავუკრძალე, თუნდაც მსუბუქი ირონიით არ გამომეხატა ის წუხილი, რომელიც ზოგადად ამ დღის ჩანაცვლებული შინაარსის გამო მაქვს: როგორ გადაჯეგა ხელუსუფლებამ ტოლერანტულობის განმამტკიცებელი სულისკვეთება ფსევდო-ტრადიციონალიზმითა და პოლიტიკური კვაზი-რელიგიურობით. 17 მაისი ხომ ჰომოფობიასთან ბრძოლის საერთაშორისო დღეა და განა ყველაზე წმინდა და სათუთიც ის არაა, რომ ადამიანები ერთმანეთის თანასწორნი იყვნენ და არა სიძულვილსა და ჩაგვრას, არამედ სიყვარულსა და პატივისცემას უნაწილებდნენ ერთმანეთს?! ამ მხრივ ჩვენ საგრძნობლად ჩამოვცდით ცივილიზებულობის მაღალ ნიშნულს და ეს უაღრესად სამწუხაროა... 

მაგრამ ახლა ესეც კი პრობლემურია, როცა 17 მაისზე ვწერ, რადგან კვლავაც ვშიშობ, ჩემი ინდივიდუალური რწმენა და ენა თავისუფლების საზიანოდ არ გამოიყენოს ავტოკრატიის პროპაგანდისტულმა მანქანამ, რაკი ავტოკრატია სწორედ იქ აგებს ხაფანგს, სადაც საზოგადოების არცთუ მცირე ნაწილი ძნელად და ზოგჯერ სამწუხაროდ, აგრესიით იღებს მისთვის ახლებურ იდეას. ამიტომ ჩემნაირებს ახლა სტრატეგიული აზროვნება გვმართებს, რაც პირდაპირ პოლიტიკასთან არის დაკავშირებული - ისე ვისაუბროთ და ისეთი ენა გვქონდეს, სადაც პროპაგანდას ჩვენი გამოჭერა, მოხელთება და ჩვენივე მრწამსის ჩვენსავე საზიანოდ გამოყენება გაუჭირდება. ეს კი უთუოდ ნიშნავს ინდივიდუალური ენის კორექციას, ერთგვარ თვითცენზურას, სადაც ზოგჯერ იმასაც კი ვეღარ ამბობ, რისი თქმაც შენი გემოვნების, ფასეულობებისა თუ აზროვნების სტილის შესაბამისია. 

ცხადია, საბჭოთა ცენზურის ეპოქის დასრულების შემდეგ ვერაფრით ვიფიქრებდით, რომ ივანიშვილის რუსული სისტემა კვლავაც შეგვიზღუდავდა გამოხატვის თავისუფლებას და ძლივს გათავისუფლებულ ენას ახლებურ წნეხში მოაქცევდა, მაგრამ ახლა უთუოდ გვიწევს იმის სწავლა, როგორ უნდა მოვუგოთ ჭკუით პროპაგანდის გაქნილ დემონს. 

ეს კი ისევ და ისევ უნივერსალური ფორმულით გამოიხატება: დავფიქრდეთ პროპაგანდისტის მიზანზე და, სულ მცირე, ამოცანის მიღწევა მაინც გავურთულოთ, ანდაც საერთოდაც ხელი შევუშალოთ ჩვენი გონივრული ქცევით მიზნის მიღწევაში. 

ზოგადად კი, უნდა გვახსოვდეს, რომ ისე არაფერი აღიზიანებს პროპაგანდისტს, როგორც მისი სრული იგნორირებაა...

ურეაქციობა ხანდახან ყველაზე მართებული რეაქციაა.     

 
„ჩვენ აქ ვართ“



ქალთა გიმნაზიაში, მინიატურის თეატრში, ღარიბთა თავშესაფარში, მაჰმადიანთა აუდიტორიაში, ტოლეს ქარხნისა და ქალაქის ახალი სასაკლაოს კანტორაში, მურაშკოს თეატრში, ცარიელ დუქანში, ალტმანის სახლში, მალაკნების საზოგადოების სკოლაში, ავჭალის აუდიტორიაში, კოლონია აღევსანდერსფორფში და კიდევ ბევრ სხვა ადგილას საარჩევნო უბნები იყო მოწყობილი. “გაეშურეთ საარჩევნო ყუთებისაკენ!” – მოუწოდებდნენ გაზეთები მოქალაქეებს, 1919 წლის სუსხიან თებერვალში. ყველა პარტიას თავისი ბიულეტენი ჰქონდა, იყო თეთრ, ვარდისფერ, ყავისფერ ქაღალდებზე დაბეჭდილი ბიულეტენები. “არც ერთი ხმა დემოკრატიის მტრებს! არ დაკარგოთ საარჩევნო ხმა! ვინც დღეს დემოკრატიას არ ეხმარება და არ ემხრობა, ის მტერი და მოღალატეა მისი. გაუმარჯოს დამფუძნებელ კრებას!” - წერდა გაზეთი "ერთობა". სხვა გაზეთებშიც აქტიური განხილვა და მითქმა-მოთქმა იყო გაჩაღებული. "მოახლოვდა არჩევნები. სოფლები გაივსო პარტიათა ახლად შობილი პროპაგანდისტებით. მოდიან გუნდები, მოდიან ქარავნები ცარიელა სიტყვებით და უნდო დაპირებებით. არის ერთ თავის ქება და ყვირილი."  

 

პარტიები ერთმანეთს ეჯიბრებოდნენ საარჩევნო პროგრამებითაც. მაგალითად, პოეტი ევგენი დვალი აარსებს რუსთაველის პარტიას, იწყებს გაზეთის გამოცემას და ამზადებს საარჩევნო პროგრამას: 1) ყველა ერის და ხალხ-თემის სრული, ყოველ მხრივი უზენაესი თავისუფლება. 2) მამაკაცთა და დედაკაცთა უფლებრივი გათანასწორება. 3) თავისუფლება სიტყვის კავშირის, კრების, გაფიცვის, სვინდისის, რწმენის... 4) სწავლა-განათლება უფასო. 5) გადასახადების შემოღება შემოსავლის კვალობაზე. 6) მთელი ქონების, მიწის, მამულის და სხვის საზოგადო კუთვნილებად გამოცხადება. 7) დაზღვევა მუშა-მშრომელთა, როგორც უბედური შემთხვევისგან ისე სიბერისაგან, როდესაც შრომა აღარ შეუძლიათ. 8) მოწყობა სახალხო სანატორიუმებისა და სამკურნალოებისა. 9) გაუმჯობესებული ტეხნიკის მიხედვით 6 საათის სამუშაო დროის შემოღება. 10) ქარხნებში ორსულთ და პატარა ბავშვების პატრონს დედაკაცების მუშაობის აკრძალვა. 11) რკინის გზებით, ხომალდებით და ჰაეროსტატ-საფრენებით, თავისუფალი და უფასო მიმოსვლა. 11) შრომის მეცნიერების და სიბრძნე-სიმართლის სრული გაბატონება. – აი, ასეთი პოეტური პროგრამები ჰქონდათ პოეტების დაარსებულ პარტიებს.

მრავალფეროვანი და ჭრელი ქალაქი იყო ტფილისი. გაზეთები გამოდიოდა ქართულად, სომხურად, გერმანულად, ინგლისურად, რუსულად და იმ დროის პერიოდიკისთვის ერთი თვალის გადავლებაც კი საკმარისია, რომ მივხვდეთ, თუ რა აქტიურად აშუქებდნენ წინასაარჩევნო პროცესებს, პარტიების დაპირებებს, ამომრჩევლის განწყობებს და მიუხედავად იმისა, რომ ქვეყანა არეული იყო, პროვინციებში საომარი მოქმედებები მიმდინარეობდა, მაშინდელი პრესა არჩევნების საკითხს არ ივიწყებდა:“მათ სურთ ხელი შეგვიშალონ არჩევნების დროს, ძირი გაუთხარონ ჩვენ დამოუკიდებლობას, ჩვენ დემოკრატიას. არ შეშინდეთ! ენერგიულად მიიღეთ მონაწილეობა არჩევნებში და დავუმტკიცოთ მტრებს ჩვენი ძალა. ძირს ბნელი ძალები!”. 

და მიუხედავად პარტიული კუთვნილებისა, გაზეთები ცდილობდნენ საზოგადოების ინფორმირებას და დებატების წახალისებას. გაზეთების ფურცლებზე იბეჭდებოდა როგორც პარტიების მიერ შექმნილი პროგრამები, ასევე მოქალაქეების წერილები, სადაც ისინი გამოთქვამდნენ საკუთარ მოსაზრებებს, შიშებსა, წუხილებსა, იმედებს. გაზეთში შეხვდებოდით ეროვნულ-დემოკრატიული პარტიის მომხრე მამის წერილს საკუთარი სოციალისტი შვილებისადმი, სადაც ის მათ მიანიშნებდა, რომ მემკვიდრეობას დაკარგავდნენ თუ გადაწყვეტილებას არ შეცვლიდნენ და ხმას მაინც სოციალისტებს მისცემდნენ. 

ეკატერინე გაბაშვილი კი თავისი შვილის პარტიის გაზეთის “სალის კლდის” ფურცლებიდან ქალებს მიმართავდა: “შვილებო, შვილი-შვილებო, დებო და რძლებო, სადა ხართ, სადა? რატომ არ ისმის ხმა თქვენი ტკბილი? რატომ არ გრგვინავს, რატომ არ ჰყივის, მაშინ როდესაც ქართლი მოიცვა უბედურებამ? თუ არ მოგწონს, სული გიღელავს და გული გიდუღს, რატომ არ ომობ? რატომ არ ჰყვირი, რატომ არ ჰგმობ? რატომ არ ეტყვი, არ ჩააგონებ შენ შვილებს, ქმრებს, ძმებს, რომ კვლა, ტაცება, ყაჩაღობა, მექრთამეობა, საზიზღარია, რა სახელითაც არ უნდა წარმოებდეს ეს უზნეობა?”

ახლა უკვე საუკუნეზე მეტი გვაშორებს პირველ დემოკრატიული წესით ჩატარებულ არჩევნებს. ახლა არც ის მისამართებია, სადაც საარჩევნო უბნები იყო გახსნილი და იმ მოვლენების მთავარი მოქმედი პირებიც უკვე მკვდარი სულების საარჩევნო სიებშიც ვეღარ მოხვდებიან. გაქრა სამყარო, სადაც ასე გააფთრებით იცავდნენ დემოკრატიას, მაგრამ არ გამქრალა დემოკრატიის დაცვისა და დემოკრატიისთვის ბრძოლის აუცილებლობა. 

დღეს, როცა ინფორმაციის გავრცელების მთავარი არხი მაინც სოციალური მედიაა, ჩვენ კიდევ უფრო მეტი შესაძლებლობა გვაქვს ჩავერთოთ პოლიტიკურ პროცესებში, გავაჟღეროთ ჩვენი ხმა და მოვითხოვოთ ცვლილებები. მოვითხოვოთ ის, რაც კონსტიტუციაში ასე ლამაზად ჩაგვიწერია, რომ "სახელმწიფოს ხელისუფლების წყაროა ხალხი. ხალხი ძალაუფლებას ახორციელებს თავისი წარმომადგენლების მეშვეობით.”

პირადად მე რამდენი არჩევნები გამომივლია და სულ მქონდა განცდა, რომ არასოდეს მყოლია წარმომადგენელი პარლამენტში. სამაგიეროდ, უხვად ვხედავდი თავისი ფინანსური ინტერესების მცველებს, ვაჭრებს, გაუნათლებელ და უპრინციპო, მოსყიდულ პოლიტიკოსებს, რომლებიც ნებისმიერ რამეს მოაწერდნენ ხელს, თუ ამისთვის კარგად გადაუხდიდნენ. ეს განცდა ჰქონდა უმრავლესობას ჩემ გარშემო, მშობლებს, ბებიებსა და ბაბუებს, მეგობრებს, ნაცნობებს, ნათესავებს, მეზობლებს. რამდენჯერ მოგვისმენია ფრაზა, ამათ მხოლოდ წინასაარჩევნოდ ვახსენდებითო და უმრავლესობა დღესაც იგივე აზრზეა. აღარავინ უყურებს და უსმენს წინაასარჩევნო დაპირებებს სერიოზულად, ყველამ იცის, რომ ეს წინასაარჩევნო დაპირებები ფენტეზის ჟანრს განეკუთვნებიან. ყველაზე ცუდი რაც არის, შეგვაგუეს პოლიტიკოსის ამ ბოლომდე გაფუჭებულ ტიპს, მოცემულობას, რომ პოლიტიკოსი მატყუარა და უპრინციპოა, რომელიც არად აგდებს ხალხის ურყევ ნებას და კონსტიტუციაში გაცხადებულ სოციალური სახელმწიფოს იდეას, სახელმწიფოს, რომელიც ზრუნავს სოციალური სამართლიანობის, სოციალური თანასწორობის და სოლიდარობის პრინციპების განმტკიცებაზე. ამის ნაცვლად, ვუყურებთ უთანასწორობის გაღრმავებას, კრიტიკული აზრის შეზღუდვას, სოლიდარობის გამო ადამიანების დასჯას, შერჩევით სამართალს. 

არადა, კონსტიტუციაში ძაან ლამაზად გვიწერია, “სახელმწიფო ზრუნავს ადამიანის ჯანმრთელობასა და სოციალურ დაცვაზეო” და ონკოლოგიურ პაციენტებს აქციების გამართვა უწევთ, დედებს კი - კარვების დადგმა, რომ საკუთარი შვილებისთვის ვაქცინის შემოტანას მიაღწიონ. “სახელმწიფო ზრუნავს გარემოს დაცვასა და რესურსებით რაციონალურ სარგებლობაზე” - ჩვენ კი ყოველდღიურად ვუყურებთ ადგილობრივების დაუკითხავად გასხვისებულ მიწებს, ხეობებს, კანიონებს, გადათხრილ სოფლებსა და ლეგალიზებულ ძარცვას. 

რა თქმა უნდა, გემახსოვრებათ მომენტი გიორგი მიქაუტაძის ინტერვიუდან, “ძალიან ბევრს ვცადობ, ვცადობ, რომ გოლები გავიტანოო”, ამბობს და ამ დროს თანაგუნდელების ხმა ესმის, რომ „ჩვენ აქ ვართ, ჩვენ აქ ვართ” და ჟორჟს გული ვეღარ უთმენს, გარბის და უერთდება თავის გუნდს. წარმოვიდგინოთ, რომ არჩევნების დღეს თითოეულ ჩვენგანს ჩაესმის ქართველი ხალხის ხმა, „ჩვენ აქ ვართ, ჩვენ აქ ვართ” და თითოეული ჩვენგანის გადასაწყვეტია, დადგება თუ არა  ქართველი ხალხის გვერდით. კი, ჩვენ აქ ვართ და ვითხოვთ სოციალურ და სამართლიან სახელმწიფოს, ვითხოვთ დემოკრატიას და გვესმის, რომ დემოკრატიის დაცვა რუტინული შრომაა და საქართველოს მოსახლეობის დიდი ნაწილი რომ ამ საქმეში ჩასართავად მზად არის, ეს ბოლო პერიოდის პროტესტმაც დაადასტურა.

„დღევანდელ საქართველოს ასულდგმულებს ორი პოლიტიკური დედა აზრი, მან თავის დროშას დააწერა ორი მცნება; უფლება ერის, უფლება მშრომელის და თქვენ გუშინდელ მანიფესტაციაში დაინახეთ ამ ორი პრინციპის ემბლემა ხალხის ხელში, ეს დროშა - მუშების და ნაციის. ჩვენ ხალხს გადაწყვეტილი აქვს ნაციის თვით არსებობას დაეხმაროს და მოაწყოს მშრომელთა საუკეთესო ცხოვრება. ამ გზაზე ჩვენ მოვდივართ არა განმარტოვებულათ, არა საკუთარი ძალ-ღონით, არამედ ევროპასთან ერთად და ევროპის დახმარებით, ჩვენ არ გვინდა ჩვენი სიზანტით ევროპას ჩამოვრჩეთ, მაგრამ არც გვინდა, რომ საეგებიო ნახტომებით მოვინდომოთ ევროპას წინ გავასწროთ. ამ ჩვენ ურთიერთობას ორივე მხარე მოვიგებთ. ჩვენ ევროპის კულტურის საქმიანობით და გამოცდილებით, ევროპა ჩვენი ბუნებრივი სიმდიდრით, ჩვენი გზით აზიის ხალხებთან ურთიერთობის დამყარებით. 27 იანვრის აქტი საქართველოს ევროპას უკავშირებს და მათი მჭიდრო ურთიერთობის საძირკველს ყრის. ამ აქტში გამოიხატა ნებისყოფა, როგორც ევროპის მმართველი წრეებისა, ისე მისი ოპოზიციურად განწყობილი დემოკრატიისა. საქართველოს შეუძლია იამაყოს, რომ მის კითხვაში შეერთდა ევროპა განურჩევლად პარტიისა, კლასისა და რწმენისა, - ამბობდა ნოე ჟორდანია საუკუნის წინ საქართველოს იურიდიულად აღიარების გამო და ეს კი უხსოვარი დროის ამბავია უკვე, კი აღარ არსებობს საარჩევნო უბნები ქალთა გიმნაზიაში, მინიატურის თეატრში, ღარიბთა თავშესაფარში, მაჰმადიანთა აუდიტორიაში, ტოლეს ქარხნისა თუ ქალაქის ახალი სასაკლაოს კანტორაში, მურაშკოს თეატრში, ცარიელ დუქანში, ალტმანის სახლში, მალაკნების საზოგადოების სკოლაში თუ ავჭალის აუდიტორიაში, მაგრამ მოწოდებები, რომელიც აქტიურად ისმოდა 1919 წლის გაზეთებში დღესაც ცოცხლობენ: “გაეშურეთ საარჩევნო ყუთებისაკენ!”, „არ დაკარგოთ საარჩევნო ხმა!", "დღეს არ უნდა დარჩეს არც ერთი მოქალაქე ხმა მიუცემელი.

 

„ჩერჩეტი, მახინჯი, ბოზი...“ - კაცური სამყაროდან გასროლილი „ტყვიები“



ეს არის ძალიან სუბიექტური ბლოგი, რომელიც სოციალურ ქსელებში ქალთა მიმართ ძალადობას ეხება. 

უკანასკნელ კვირას 2 სხვადასხვა, დამოუკიდებელი კვლევის პრეზენტაცია გაიმართა და ორივე მათგანი სოციალურ ქსელებში გენდერული ნიშნით ქალების წინააღმდეგ მიმართულ სიძულვილის კამპანიას იკვლევდა. “ანტიგენდერული როტირიკა და გენდერული სტერეოტიპები სოციალურ მედიაში“ დემოკრატიის კვლევის ინსტიტუტმა (DRI) წარმოადგინა. მეორე - „არჩევნების წინა პერიოდის გარემოს შეფასება და სექსისტური გზავნილები სოციალურ მედიაში“ სამართლიანი არჩევნების (ISFED) მიერ ჩატარებული კვლევაა, რომელიც საჯარო მომავალ კვირას გახდება. 

ცხადია, ანტიგენდერული რიტორიკა არა მხოლოდ მიზოგინიას, სექსიზმს გულისხმობს, არამედ ჰომოფობიასაც და ამის შესახებ “მედიაჩეკერის” გვერდზე სხვა ბლოგიც გამოქვეყნდება.   

რას ითხოვს ქალისგან პატრიარქალური საზოგადოება: უნდა იყოს ლამაზი, კარგი ცოლი და დედა, პატიოსანი და ზომიერად ჭკვიანი. ამიტომ, სოციალურ ქსელებში ქალების საწინააღმდეგო მთავარი იარაღია - აპელირება გონებამშეზღუდულობასა და გარეგნულ ნიშანთვისებებზე. სიშტერეზე მითითება გენდერული სტერეოტიპის გამოყენებაა, გარეგნობაზე მითითება კი მისთვის აუცილებელი ნიშანთვისების დეფიციტი. ყველაზე დიდი კომპრომატი კი ქალის წინააღმდეგ, მისთვის „ბოზობის“ დაბრალებაა. 

როგორ განსხვავდება ბულინგი გენდერული ნიშნით? თითქოს, იგივე იარაღს იყენებენ კაცი პოლიტიკოსების წინააღმდეგაც. საქმე იმაშია, რომ კაცი იმდენად თავდაჯერებულია, რაოდენ დიდ სიბრიყვესაც არ უნდა ამბობდეს ან კი  ბრიყვი იყოს, მის თვითშეფასებას ეს ნაკლებად ეხება, მას პატრიარქალური საზოგადოება პატივს სცემს, რადგან ის კაცია და მხოლოდ ესეც საკმარისია. ასევე, კაცს არ მოეთხოვება იყოს ლამაზი, მთავარია კაცი იყოს და “ქალურობა” არავინ დააბრალოს, ამიტომ ვერც გარეგნულ ნიშნებზე დაცინვით ატკენ. აი მაგალითად, კახა კალაძის წინააღმდეგ მთავარი „კომპრომატი“ ჯორჯიო არმანისთვის გადაღებული ფოტოა ტრუსების ამარა.  ეს კარგად აპრობირებული ხერხია, კალაძეს სტკივა თუ არა, მომხმარებელი, ვისთვისაც ეს ფოტო იდება სოციალურ ქსელში, იცინის. ამიტომ, ფეისბუკზე, ინსტაგრამსა თუ ტიკ-ტოკზე დასაქმებული პარტიული მუშაკები (ყველა პოლიტიკური ძალა  და მათი ტროლ-ბოტები იგულისხმება) ვისაც ამგვარი ფოტო არ აქვს, მას ფოტოშოპით დაუმზადებენ. ერთს - ჭრელ ჩულქებს ჩააცმევენ, მეორეს - წითელ მაღალ ქუსლიან ფეხსაცმელებს, მესამეს - პომადას წაუსვამენ და  ა.შ. ანუ, ყველაზე მტკინვეული კაცი პოლიტიკოსებისათვის, გაფემინურება, ქალს მიმსგავსებაა. 

რაც შეეხება ღალატს, ქართულ საზოგადოებას არ უყვარს მოღალატე ქალები, მაგრამ უყვარს მოღალატე კაცები. თუკი ქალის ავტორიტეტის დისკრედიტაციას ახდენ მასზე გავრცელებული ჭორით, რომ საყვარელი ჰყავს, იგივე ჭორი კაცზე საპირისპირო შედეგს იძლევა. შეიძლება ეჭვიც კი გაგიჩნდეთ, რომ კაცები ამგვარ ჭორებს საკუთარ თავზე თავადვე იგონებენ და ავრცელებენ.

ეს უკანასკნელი ფაქტორი საუკეთესო მაგალითია იმისა, რომ ქალები უფრო მოწყვლადები ვართ და ჩვენ წინააღმდეგ ბრძოლა გაცილებით მარტივია, ჩვენ უფრო გვტკივა, როდესაც მოღალატეს გვეძახიან, როდესაც გარეგნობაზე დაგვცინიან და თან გვეუბნებიან, რომ ჩვენს ჭკუას ჩვენი სქესი განსაზღვრავს. 

DRI-ის კვლევაში ქალი რესპონდენტი ამბობს: „მაგალითად, ერთ-ერთ სხდომაზე, ერთ-ერთი ქალი დეპუტატი „ქართული ოცნების“ მხრიდან მეუბნება, რომ ვიყავი აღგზნებული“. ერთი სიტყვით, ქალების წინააღმდეგ კამპანიაში მუშაობს ყველაფერი, რაც ქალის სტერეოტიპულ სახეს ეწინააღმდეგება, აღზნებაც კაცის საქმეა, ქალი მხოლოდ კაცის აღზნების ობიექტი შეიძლება იყოს. კაცებმა შესაძლებელია იყვირონ, სცემონ ერთმანეთს, წყალი შეასხან, აგინონ ერთმანეთს, მაგრამ ქალებმა არც კი უნდა იხმაურონ, მოკრძალებით, როგორც ქართველ ქალს შეეფერება, „ქალწულებრივი“ სინატიფით დაამშვენონ პარლამენტის დარბაზი. ისევ DRI-ის კვლევაში ერთ-ერთი პოლიტიკოსი ქალი ირაკლი კობახიძის სიტყვებს იხსენებს, სადაც მან თქვა, რომ პარლამენტი  უფრო აგრესიული გახდა, რაც მეტი ქალი შემოვიდაო.

ამიტომაც, სულ რამდენიმე თვის წინ ერთი მავნებელი პატარა პარტიის ინიციატივა მყისიერად აიტაცა საპარლამენტო უმრავლესობამ და ქალთა კვოტირების კანონი ერთი ხელის მოსმით გააუქმა. მიზანი ერთია - რაც შეიძლება ნაკლები ქალი იყოს პარლამენტში. კვოტირებას ხომ პირველ რიგში სიმბოლური სიგნალის, თუ ერთგვარი გზავნილის  ეფექტი აქვს, რომელიც ქალებს ეუბნება, რომ პარლამენტში მათი ადგილიც არის, დიახ, ქალებს, რომელთაც ამის თქმა სჭირდებათ. შესაბამისად, კვოტირების გაუქმებით საპარლამენტო უმრავლესობამ ქალებს ისევ შეახსენა, რომ დროა “ოჯახს დაუბრუნდნენ”.

პარლამენტში ქალების ყოფნის აუცილებლობას ერთი უმარტივესი მაგალითი ხსნის. გავიხსენოთ ყველა მოქმედი დეპუტატი, რომელსაც ვიცნობთ და გვახსოვს. როდესაც გავიხსენებთ, ვნახავთ, რომ მათგან უმეტესობა ქალია. შემდეგ კი, ისიც უნდა გავიხსენოთ, რომ უკანასკნელი მოწვევის პარლამენტის 139 დეპუტატს შორის, ქალი  მხოლოდ 27 იყო.

მაშინ, როდესაც პოლიტიკური პოლარიზაცია პიკშია, ცხადია, სოციალურ ქსელებში ბულინგის პრობლემაც პიკს აღწევს, სადაც ქალები ისევ ყველაზე მოწყვლადები და აქედან გამომდინარე, მთავარი სამიზნეებიც არიან. რამდენიმე დღის წინ შეხვედრაზე, სადაც საუბარი სწორედ, ანტიგენდერულ კამპანიაზე იყო, ოპოზიციონერმა პოლიტიკოსმა ქალმა ასეთი ამბავი გვიამბო: მისი ერთი გამოსვლის შემდეგ, სადაც ის პრემიერ მინისტრს დაუპირისპირდა, სოციალურ ქსელში განთავსებულ ვიდეოზე დატოვებული 1000-ზე მეტი კომენტარიდან, არ დაიზარა და ის სიტყვები ამოწერა, რომლითაც მას „ქართული ოცნების“ მხარდამჭერი მუშაკები მიმართავდნენ: „უსაქმურო... უაზრო... უსირცხვილო... ვაი შენს პატრონს... სარკე არ გაქვს სახლში?... ჩერჩეტი... უტვინო... ხეპრე... გაქსუებულო... არაქალო... სიმახინჯის განსახირებეა... რახიტიანო ავადმყოფო... ორღობის აშარაშკა... ძუკნა... გაქსუებულო წაკლა... ამაზრზენი... სინდის-ნამუს გარეცხილი... ბოზი... ბინძურო... უტვინო ბატი... ნაგავი... კიკუ... ამება... ყანა ქალი... დეგენერატი... პიდარასტი... ლგბტ თხა... ტუტუცი... დებილი... ზნედაცემული... მანძუკო... იდიოტო... გომბიო... საცოდავო... ცალტვინა... ჩლუნგი... ჭინკა... მყრალი... დაქოქილი თოჯინა... ჩათლახო... ბინძურო... ტუტუცი... უჯიშო... უთავმოყვარეო... ტლიკინებ... ატარტარებ ენას... მახინჯო... საფრთხობელა... ძროხა... ბანძი... აყროლებული ფეკალია... საქონელი... მახინჯო... ჭყიპინებ... ჯოჯო... სულძაღლი... აკრიახდა... უსახურო... ყიყინებ!“

ამგვარი პრობლემა, ცხადია, მხოლოდ საქართველოსთვის არ არის დამახასიათებელი, მეტად თუ ნაკლებად საზოგადოება ჯერ ისევ და ყველგან პატრიარქალურია. სამწუხაროდ, ორივე კვლევის მიხედვით, ჩანს, რომ ჩვენს ქვეყანაში ანტიგენდერული დისკურსის ავტორები „ქართული ოცნება“, მისი სატელიტი პოლიტიკური ძალები და პროსახელისუფლო მედიები არიან. თუკი აქამდე ანტიგენდერული რიტორიკა ძირითადად „ალტ ინფოსა” და მისი მონათესავე ჯგუფებიდან ისმოდა, ახლა ის სრულად „ქართულმა ოცნებამ“ გადაიბარა.  წინასაარჩევნო პერიოდში დაჩქარებული წესით გაუქმებული გენდერული კვოტებიც სწორედ, “ალტ ინფოს” ამომრჩევლის გადმობირების მცდელობაა.

რა შეიძლება იყოს გამოსავალი? ერთი, რაც ქალებს გვაზარალებს და ადვილად მოწყვლადს გვხდის, ჩვენი ერთმანეთის მიმართ არასოლიდარულობაა. ერთხელ და სამუდამოდ უნდა ვისწავლოთ ერთმანეთთან ოპონირება, თუნდაც დაუნდობელი, მაგრამ გენდერული ნიშნით დისკრიმინაციის  გარეშე და რაც მთავარია,  დავაბრუნოთ პოლიტიკური ვექტორი დემოკრატიისკენ, განვითარებისა და თავისუფლებისკენ.