„როგორ დახურეს პარლამენტი კრიტიკული მედიისთვის“ - „საერთაშორისო
გამჭვირვალობა-საქართველოს“
განცხადებით, პარლამენტში ჟურნალისტების
აკრედიტაციის ისედაც დრაკონული წესი დამოუკიდებელი მედიის დევნის
მექანიზმად არის ქცეული. როგორც TI წერს, სწორედ ამ წესის საფუძველზე,
დეპუტატებისთვის კრიტიკული კითხვების დასმის გამო, ბოლო ორი თვის
განმავლობაში, საპარლამენტო აკრედიტაციები გააუქმეს ან/და
საკანონმდებლო ორგანოში ჟურნალისტური საქმიანობა კრიტიკული მედიის
15-მდე წარმომადგენელს შეუზღუდეს.
„წლებია, „ქართულ ოცნებას“ მიზანში ჰყავს ამოღებული დამოუკიდებელი, კრიტიკული მედია, რომელიც ამხელს ყველა იმ დანაშაულებრივ სქემასა თუ კორუფციულ გარიგებებს, რომლებთანაც მმართველი გუნდისა და მათთან დაკავშირებული პირების სავარაუდო ჩართულობა ან/და კავშირები იკვეთება. „ოცნების“ გუნდს დისკოფორტს უქმნის ამგვარი თემების გარშემო დასმული ნებისმიერი კითხვა და მათზე პასუხების თავიდან არიდების მიზნით, ის კრიტიკული მედიის გასაჩუმებლად აქტიურად იყენებს მისი გავლენების ქვეშ მყოფ ინსტიტუციებს, რომელთაც ნაცვლად იმისა, რომ საზოგადოების ინტერესებს ემსახურებოდნენ, პარტიული დანამატის ფუნქცია აქვთ შეთავსებული და კონკრეტული პოლიტიკური ჯგუფის ძალაუფლების შენარჩუნების სამსახურში გვევლინებიან. ჩინოვნიკებს უნდა ახსოვდეთ, რომ ისინი რიგითი მოქალაქეეების გადასახადებით ფინანსდებიან და ვალდებულნი არიან უპასუხონ მათ მიმართ არსებულ ყველაზე მწვავე კითხვასაც კი. ამდენად, დაუშვებელია საკანონმდებლო ორგანოში არსებული ფორმალური წესების ბოროტად გამოყენება და მნიშვნელოვანი საკითხების გარშემო კითხვების დასმის აკრძლვის ინსტრუმენად გადაქცევა.
დამოუკიდებელი მედიის წარმომადგენლებისთვის, რომლებსაც ისედაც შეზღუდული რესურსების პირობებში უწევთ პროფესიული მოვალების შესრულება, კრიტიკულად მნიშვნელოვანია საკანონმდებლო ორგანოში სრულფასოვნად მუშაობისა და კითხვების დასმის შესაძლებლობით სარგებლობა, მით უფრო, იმ ფონზე, როდესაც „ქართული ოცნების“ წარმომადგენლები უარს ამბობენ მათთან სხვა ფორმატებში თანამშრომლობაზე, თავის მხრივ კი - ასევე „ოცნების“ გავლენის ქვეშ მყოფი კომუნიკაციების კომისია მათ ბალანსის დარღვევისთვის სოლიდურ ფინანსურ სანქციებს უწესებს“, - ვკითხულობთ „საერთაშორისო გამჭვირვალობა-საქართველოს“ განცხადებაში.
რატომ უჩერებს „ქართული ოცნება“ საპარლამენტო
აკრედიტაციას კრიტიკულ ჟურნალისტებს? - ორგანიზაცია მასალაში მომხდარ
შემთხვევებსაც აღწერს:
ამასთან,
26 ივნისს, პარლამენტში „ქართული ოცნების“
პრემიერმინისტრის, ირაკლი კობახიძის ანგარიშის გასაშუქბელად,
ონლაინგამოცემა „პუბლიკას“ ჟურნალისტს, მინდია გაბაძეს არც ერთჯერადი
საშვი მისცეს“.
რას გულისხმობს საპარლამენტო აკრედიტაცია?
პარლამენტში აკრედიტაციის წესი შალვა პაპუაშვილის 2023 წლის 6 თებერვლის ბრძანებით არის დამტკიცებული.
„საერთაშორისო გამჭვირვალობა-საქართველოს“ განცხადებით, „ერთ-ერთი პუნქტის თანახმად, „პარლამენტის წევრის, აპარატის თანამშრომლის ან სტუმრად მყოფი პირის მიერ ინტერვიუზე უარის შემთხვევაში“ ჟურნალისტმა ინტერვიუ უნდა შეწყვიტოს. სწორედ აღნიშნული ნორმა აქცია „ქართულმა ოცნებამ“ კრიტიკულ კითხვებზე თავის არიდების, აგრეთვე კრიტიკული მედიისა და ჟურნალისტების დასჯის მექანიზმად. ნორმაზე მითითებით, ბოლო წლების განმავლობაში, საპარლამენტო აკრედიტაცია სხვადასხვა ვადით შეუჩერეს და საკანონმდელო ორგანოში საქამიანობა შეუზღუდეს კრიტიკული მედიის ათობით წარმომადგენელს.
საგულისხმოა, რომ 2026 წლის მაისში, მას შემდეგ, რაც
ეროპარლამენტმა ბრიტანეთის მხრიდან სანქცირებული პროპაგანდისტული,
პროსამთავრობო „იმედს“ აკრედიტაცია ერთი წლით შეუჩერა,
„ქართული ოცნების“ პარლამენტის თავმჯდომარემ, შალვა პაპუაშვილმა
განაცხადა, რომ ისინი საქართველოს პარლამენტში აკრედიტაციის წესსაც
გადახედავდნენ.
რაც იმთავითვე კრიტიკული მედიისადმი მუქარად იქნა აღქმული.
დაპირებიდან მალევე, დაახლოებით 1 თვეში, „ქართულმა ოცნებამ“
აკრედიტაციის წესი მართლაც შეცვალა და მისი
დარღვევისთვის სანქციები კიდევ უფრო გაამკაცრა. კერძოდ:
საქართველოს უნივერსიტეტის „საგამოძიებო მედია ლაბი“ (IML) სტუდენტებისა და მოქმედი ჟურნალისტებისთვის შავი ზღვის თემატიკაზე საგამოძიებო იდეების (პიჩების) კონკურსს მართავს. მასში მონაწილეობის მსურველებს განაცხადების გაგზავნა 4 ოქტომბრის ჩათვლით შეუძლიათ.
ორგანიზატორების ცნობით, იდეა უნდა უკავშირდებოდეს შავ ზღვას და ეფუძნებოდეს მკაფიო საგამოძიებო ჰიპოთეზას - საკითხს, რომლის გადამოწმებასაც ავტორი კონკრეტული წყაროებითა და მტკიცებულებებით გეგმავს. ის წერილობით, ინგლისურ ენაზე უნდა მომზადდეს და არ უნდა აღემატებოდეს 800 სიტყვას.
IML-ი კონკურსანტებს სთავაზობს სასურველ თემატურ
მიმართულებებსაც, რომლებიც სარეკომენდაციოა და არა სავალდებულო:
• ზღვა და სანაპირო ზეწოლის ქვეშ - დაბინძურება, ნარჩენები, ჩამდინარე
წყლები, ეროზია და ეკოსისტემები.
• თევზჭერა და კვების ინდუსტრია - თევზჭერის პრაქტიკა, კვოტები,
ლიცენზიები, უკანონო/აღურიცხავი თევზჭერა და პროდუქტის
უსაფრთხოება.
• კლიმატი, ბუნებრივი საფრთხეები და სანაპიროს მდგრადობა -
წყალდიდობები, მეწყრები, სანაპიროს ეროზია, კლიმატური რისკები და
ნაპირდამცავი ინფრასტრუქტურა.
„საგამოძიებო მედია ლაბი“ შესული განაცხადებიდან 9 საუკეთესო იდეას შეარჩევს, რომლებსაც ფინალისტები მენტორებთან ერთად დაამუშავებენ და Open Black Sea 2026-ზე, შავი ზღვის საგამოძიებო ჟურნალისტიკის ფესტივალზე საერთაშორისო ჟიურის წინაშე წარადგენენ.
გამოვლინდება სამი გამარჯვებული, რომლებიც დაჯილდოვდებიან და მიიღებენ 3-თვიან სარედაქციო მხარდაჭერას IML-ისა და „ბათუმელების“ გუნდისგან იდეების სრულფასოვან საგამოძიებო მასალებად ქცევისთვის.
Emerging Voices - საგამოძიებო იდეების ჰაკათონი Open Black Sea ფესტივალზე 9-10 ოქტომბერს გაიმართება. ეს ფესტივალი შავი ზღვის რეგიონის 6 ქვეყნის: საქართველო, უკრაინა, მოლდოვა, რუმინეთი, ბულგარეთი, თურქეთი, საგამოძიებო ჟურნალისტიკის წარმომადგენლებს უმასპინძლებს. მის ფარგლებში ხელი მოეწერება დეკლარაციასაც შავი ზღვის აუზის ქვეყნების საგამოძიებო ჟურნალისტიკის ქსელის დაფუძნების შესახებ.
Open Black Sea 2026-ის მთავარი თემაა: From Crisis to
Solutions - An Investigative Path to Survival and
Renewal.
„საქართველოს ამბების“/„მთის ამბების“ დამფუძნებლის, ჟურნალისტ გელა
მთივლიშვილის ინფორმაციით, „საქართველოს ამბების“ ვებგვერდი
კიბერთავდასხმის შედეგად გაითიშა.
მთივლიშვილი სოციალურ ქსელში გამოქვეყნებულ პოსტში აღნიშნავს, რომ ეს მათ ვებგვერდებზე კიბერთავდასხმის პირველი შემთხვევა არაა:
„ერთი, ორი, სამი - ყველაზე მოწყვლადები მაინც კიბერთავდასხმების მიმართ აღმოვჩნდით. ალბათ იმიტომაც, რომ წლების განმავლობაში, მწირი და მუდმივად შეზღუდული რესურსების ფონზე, მთელ დროსა და ენერგიას კონტენტის წარმოებას ვუთმობდით. გვინდოდა, ყველგან მივსულიყავით, სადაც ვჭირდებოდით - სიღრმისეულად შეგვესწავლა, გაგვეშუქებინა, სათქმელი რაც შეიძლება ფართო აუდიტორიამდე მიგვეტანა და რეალური ცვლილებები გამოგვეწვია.
ამისათვის გვერდით ვედექით ადგილობრივ ინიციატორებს სხვადასხვა რეგიონიდან, უმეტესად კი თვითონ ვაინიცირებდით და პარტნიორებთან ერთად ვახორციელებდით ადვოკატირების მრავალ კამპანიას. მათ შორის: დიალიზის ცენტრების გახსნა მთიან რეგიონებში - თითქმის ყველგან, სადაც წლების განმავლობაში ეს სერვისიც არ არსებობდა; სკოლამდელი განათლების ხელმისაწვდომობა მთისა და ეთნიკური უმცირესობებით დასახლებულ სოფლებში; სინათლე უშუქო სოფლებში; მთის და საზღვრისპირა დასახლებების ინტერნეტიზაცია; რუსი ოლიგარქის პარტნიორზე გასხვისებული რაჭის ტყეების გამოხსნა და ბევრი სხვა. ეს იყო ჩვენი ყოველდღიური საფიქრალიც და საზრუნავიც. სამწუხაროდ, კიბერუსაფრთხოების კუთხით მედეგობა არასდროს ყოფილა ჩვენი ძლიერი მხარე.
ხოდა, ჯერ ერთი საიტი გაგვიუბედურეს - regmarket.ge, რომელიც 2015 წელს IREX-ის მხარდაჭერით შევქმენით. ეს იყო ფასიანი და უფასო განცხადებების პლატფორმა, რომელსაც ცოტაოდენი შემოსავალი მოჰქონდა და ამ რესურსს ისევ ხარისხიანი ჟურნალისტიკის შესაქმნელად ვიყენებდით. როგორც კი შევიტყვეთ, რომ საიტზე ნარკოტიკების რეალიზაციის შესახებ განცხადებები განათავსეს და მათი წაშლა ვერაფრით შევძელით, იძულებული გავხდით, პლატფორმა დაუყოვნებლივ მთლიანად გამოგვერთო. ამ უკიდურესად რეპრესიულ და კრიზისულ პერიოდში მის აღსადგენად ფიზიკურად რესურსი არ გვაქვს.
მალევე გატეხეს ჩვენი მეორე ვებგვერდი - reginfo.ge. მასზე კახეთის საინფორმაციო ცენტრისა და შემდგომ უკვე მთელი საქართველოს მასშტაბით წლების განმავლობაში დაგროვილი მნიშვნელოვანი მასალების არქივი ინახებოდა, რომელიც საძიებო სისტემებში საუკეთესოდ იძებნებოდა. ეს საიტიც გამოვრთეთ. არქივები კი შენახული გვაქვს, თუმცა, სამწუხაროდ, საზოგადოებისთვის ხილვადი აღარ არის.
ახლა კი ჩვენი მთავარი საიტი - sakartvelosambebi.ge გატეხეს. ვვარაუდობთ, ასე მარტივად იმიტომ გვერევიან, რომ საიტები ძველ ძრავებზეა აწყობილი. მინიმალური რესურსების გამო შესაბამისი პროგრამული განახლებები ვერ უზრუნველვყავით, რამაც თავდამსხმელებს საქმე გაუადვილა. ძალიან ამოგვიჩემეს და გვარიანადაც გვაზიანებენ“.
ვებგვერდებზე მომხდარ კიბერთავდასხმებთან ერთად, გელა მთივლიშვილი პანკისის სათემო რადიოს მნიშვნელობასა და მისი დახურვის მიზეზებზეც წერს:
„თითქოს ეს არ იყო საკმარისი, „ქართული ოცნების“ რეპრესიული კანონმდებლობის გამო, იძულებული გავხდით და დავხურეთ პანკისის სათემო რადიო - პროექტი, რომელიც მრავალი გამოწვევის მიუხედავად, 10 წლის წინ შევქმენით. ამ პერიოდში უზარმაზარი საქმე გავაკეთეთ, მათ შორის ბევრი ისეთი, რაც სამსახურებრივად არც გვევალებოდა, მაგრამ ხალხს ჰაერივით სჭირდებოდა. ხეობაში რადიო მხოლოდ ინფორმაციის წყარო არ ყოფილა - მან საგანმანათლებლო მისიაც იკისრა. შეიქმნა სასწავლო ცენტრი, სადაც 500-ზე მეტმა ადამიანმა უფასოდ ისწავლა კომპიუტერული პროგრამები, ავტომობილის მართვის თეორია და პრაქტიკა, „ორის“ ბუღალტერია, საფეხმავლო გიდობა და საოჯახო ტურიზმი. სულ მცირე 40-ზე მეტ ოჯახს დავეხმარეთ სტარტაპ გრანტების (25–50 ათასი ლარი) მოპოვებასა და საკუთარი ბიზნესის წამოწყებაში.
ყველა კრიტიკულ მომენტში სათემო რადიო თემის გვერდით იდგა - იქნებოდა ეს სირიაში ახალგაზრდების წასვლის წინააღმდეგ ბრძოლა, ლაფანყურის სპეცოპერაციის მხილება და საქმის ობიექტური გამოძიების მოთხოვნა, თემირლან მაჩალიკაშვილის მკვლელობის საქმე, ჰესების მასობრივი მშენებლობის საწინააღმდეგო გამოსვლები თუ სხვა.
რადიოსთვის ლაფანყურის თემა წლების განმავლობაში საკვანძო იყო. პანკისის სათემო რადიო ჯერ არც კი არსებობდა, როდესაც ლაფანყურის სპეცოპერაციის დეტალები ვამხილეთ: ის, რომ დივერსანტები დაღესტნიდან თუ ჩრდილოეთ კავკასიიდან არ გადმოსულან (როგორც ამას მაშინდელი ხელისუფლება და პროპაგანდა ამტკიცებდა) და სინამდვილეში პანკისის ხეობის მცხოვრებლებიც ჩახოცეს. წლები ვაშუქებდით ამ ამბავს, ვიდრე აქ თუ საზღვარგარეთ (თურქეთში, გერმანიაში, სირიაში) სათითაოდ არ ამოხოცეს ამ საქმის ცოცხლად გადარჩენილი მონაწილეები და მოწმეები.
გვებრძოდა სუს-თან მჭიდროდ დაკავშირებული და ორგანიზებულ დანაშაულებებში (მკვლელობა, გატაცება) ჩვენ მიერ არაერთხელ მხილებული ჯგუფი, რომელსაც ზოგიერთი ადგილობრივიც უჭერდა მხარს. აორგანიზებდნენ აქციებს რადიოს წინააღმდეგ, გვემუქრებოდნენ სიცოცხლის მოსპობით და რადიოს დარბევითაც კი, თუმცა სახელმწიფოს არცერთი ეს შემთხვევა არ გამოუძიებია!
პანკისში კეთილმოწყობილი ოფისი და სასწავლო ცენტრი გვქონდა. კეთილმოწყობილი ახლაა, თორემ როდესაც მუნიციპალიტეტისგან იჯარით ავიღეთ, სრულიად დანგრეული და გაოხრებული იყო: წყალი ჩადიოდა, სახურავი, კარ-ფანჯარა და იატაკიც კი არ ჰქონდა. ყველაფერი ჩვენი ხელით გავაკეთეთ. ისეთი სივრცე შევქმენით, რომ „ქართული ოცნების“ მინისტრებიც კი ვერ მალავდნენ გაოცებას, როდესაც სათემო რადიოს პირდაპირ ეთერში სტუმრად მოდიოდნენ.
ამ ოფისიდან რომ გაგვასახლონ, ჯერ პოლიციას მიმართეს გამობარგების მოთხოვნით, ახლა კი სასამართლოში გვიჩივლა ახმეტის მერმა, ალექსი ფიცხელაურმა (წარმოშობით ხევსურმა!!!). მერად მხოლოდ იმიტომ მოხვდა, რომ ბიძამისი, შენგელი ფიცხელაური, სუს-ის უფროსის მოადგილე იყო. ეს ოფისი „ქართული ოცნების“ ერთ ხარბ აქტივისტს დაჰპირდნენ, რომელიც დიდი ხანია ცდილობს მის ხელში ჩაგდებას.
ახლა მთავარია ქვეყანა არ დავკარგოთ. ბრძოლა ბოლომდე
- ყველაფერი დანარჩენი აღდგება! სარგებელზე დახარბებული ჭია-ღუები
მხოლოდ დროებით ხარობენ!“.
ცნობისთვის, 25 ივლისს საგამოძიებო პლატფორმა „მონიტორმა” გაავრცელა ინფორმაცია, რომ მათ YouTube არხზე კიბერშეტევა განხორციელდა, რის გამოც ის 5 დღის მანძილზე გათიშული იყო. დროებით დაიბლოკა „მონიტორის“ facebook გვერდიც.
რეგიონული მედიის - TOKTV-ის ინფორმაციით, კიბერშეტევა რამდენჯერმე განხორციელდა მათ ვებგვერდზეც.
2026 წლის 31 მარტიდან „რადიო თავისუფალი ევროპა“/„რადიო თავისუფლების (RFE/RL)“ რუმინული და ბულგარული სამსახურები, საბიუჯეტო სირთულეების გამო, საქმიანიობას წყვეტენ.
„ჩვენ ვამაყობთ იმ პრინციპული, დაბალანსებული ჟურნალისტიკით, რომელსაც Svobodna Evropa და Europa Liberă România 2019 წელს, ბულგარეთსა და რუმინეთში დაბრუნების შემდეგ ქმნიან და მადლიერები ვართ ამ გუნდების მიმართ ბოლო შვიდი წლის განმავლობაში აუდიტორიისა და „რადიო თავისუფალი ევროპის“ მიმართ გაწეული ერთგულებისთვის“, - განაცხადა RFE/RL-ს პრეზიდენტმა სტივენ კაპუსმა.
„რადიო თავისუფლების“ რუმინული და ბულგარული რედაქციები თავდაპირველად 1950 წელს გაიხსნა. რუმინულ და ბულგარულ ენებზე რადიომაუწყებლობა 2004 წელს შეწყდა, 2019 წელს კი, ორივე მათგანის საქმიანობა ციფრული ფორმატით განახლდა.
„რადიო თავისუფალი ევროპა“/„რადიო თავისუფლებას“ ფინანსური პრობლემები აშშ-ის პრეზიდენტად დონალდ ტრამპის მეორე ვადით არჩევის შემდეგ შეექმნა.
აშშ-ის გლობალური მედიის სააგენტომ (USAGM), რომელიც RFE/RL-ს საქმიანობას მეთვალყურეობს, კონგრესის მიერ 2025 წლისთვის გამოყოფილი დაფინანსების დაბლოკვა სცადა, თუმცა, სასამართლოს გადაწყვეტილებით, თანხის გადახდა დაეკისრა. USAGM-ის გადაწყვეტილებით, 2025 წლის ნოემბერში „რადიო თავისუფლების“ უნგრული სამსახური დაიხურა.