ინტერვიუ
კატეგორია - ინტერვიუ
  • 2023 წლის პირველ თებერვალს ინტერნეტგამოცემა livepress.ge დაიხურა.
  • სამეგრელო-ზემო სვანეთისა და აფხაზეთის ამბებზე ფოკუსირებული დამოუკიდებელი მედია უმეტესწილად, გრანტების დახმარებით ფუნქციონირებდა და ქმნიდა სამენოვან კონტენტს ქართულ, რუსულ და აფხაზურ ენებზე.
  • "ლაივპრესი" 2011 წელს ჟურნალისტმა გერონტი ყალიჩავამ დააფუძნა, რომელიც მანამდე სხვადასხვა მედიასაშუალებაში მუშაობდა, მათ შორის, "რადიო თავისუფლებაში" და ამ გამოცემისთვის სამეგრელოს ამბებს აშუქებდა.
  • livepress.ge-ის დაფუძნების შემდეგ, იყო ამ პლატფორმის მთავარი რედაქტორი და ხელმძღვანელი. ჟურნალისტური საქმიანობის პარალელურად, დონორებთან ურთიერთობით ეძებდა რედაქციის ფუნქციონირებისთვის დაფინანსების მოპოვების გზებს.

ყალიჩავასგან გვინდოდა გაგვერკვია:
  • რა გარემოებებმა უბიძგა დამოუკიდებულ მედიას დახურვისკენ;
  • და ზოგადად, მისი ხედვითა და გამოცდილებით, რა პრობლემებსა და გამოწვევებთან არის დაკავშირებული საქართველოში იმ მედიების საქმიანობა, რომლებიც შემოსავლებითა და შინაარსით, არ არიან აფილირებულები რომელიმე პოლიტიკურ ძალასთან.
ყალიჩავა ამბობს, რომ ფინანსური სირთულეები, რაც "ლაივპრესის" დახურვის მთავარ მიზეზად იქცა, შემცირებულ საგრანტო თანხებთან არის დაკავშირებული და იმაზეც, რომ ბიზნესი მეტწილად, "კლიკბეით" (*მხოლოდ რეიტინგზე ორიენტირებული მედია) ინტერნეტგამოცემებს წყალობს, რამაც შესაძლოა, საქართველოში სხვა დამოუკიდებელი, შედარებით მცირე, მაგრამ კვალიფიციური მედიასაშუალებების მუშაობის შეწყვეტაც გამოიწვიოს.

მოკლედ, ინტერვიუს ძირითადი ფრაგმენტების შესახებ:

  • "ლაივპრესის" დახურვა უნდა იყოს სიგნალი დონორებისთვისა და ბიზნესისთვის";
  • "დამოუკიდებელი მედიები კი არ უნდა სთხოვდნენ დონორებს გრანტს, დონორები უნდა ეკითხებოდნენ, რამდენი გჭირდებათ სრულფასოვნად ფუნქციონირებისთვისო, თუ ორივე ერთ პრინციპს — დემოკრატიის მშენებლობას ვემსახურებით";
  • "ვთხოვ დონორებს, არ მიატოვონ სხვა კარგი, დამოუკიდებელი გამოცემები, რომ მათაც არ გაიზიარონ "ლაივპრესის" ბედი";
  • "5 000-დოლარიანი გრანტით ვერ იარსებებს რედაქცია";
  • " არ იქნება დამოუკიდებელი მედია — არ იქნება დამოუკიდებელი ბიზნესი და სასამართლო";
  • "ბიზნესმა უნდა გაიაზროს, რომ დემოკრატიაში უფრო მეტ ფულს იშოვის ადამიანი, ვიდრე - დიქტატურაში";
  • "სატელევიზიო მედია 2012 წლამდეც პოლარიზებული იყო და "ვარდისფერი სათვალით" აშუქებდა ამბებს, მაგრამ ახლა უფრო მეტი OPT (*კრემლის პროპაგანდისტური არხი) გვაქვს.

გერონტი ყალიჩავა: 2011 წლიდან დღემდე, ჩვენი დაფინანსების ძირითადი წყარო საგრანტო პროექტები იყო. თავდაპირველად, გამოცემა 7-თვიანი გრანტით დავაფუძნეთ, რომელიც იმ დროს "ღია საზოგადოების ფონდმა" მოგვცა. შემდეგ 1 წლით გაგვიგრძელდა ეს დაფინანსება, რადგან მკითხველმა იმდენი ამბავი გაიგო სამეგრელოზე, რამდენიც მანამდე არ თქმულა და ვერც ბედავდნენ თქმას, რადგან როგორც ახლა, მედია მაშინაც პოლარიზებული იყო და გვახსოვს, როგორ "ვარდისფერი სათვალით" აშუქებდნენ ამბებს ტელევიზიები, მაგრამ იმ განსხვავებით, რომ ახლა უფრო მეტი "OPT" გვაქვს.

შემდეგ, ჩვენი საქმიანობის გაგრძელებას სხვადასხვა დროს და მათ შორის, კოვიდპანდემიისას, ხელი შეუწყო სხვა გრანტების მოპოვებამ, რომელიც მიგვიღია მაგალითად, IREX-სგან, "დოიჩე ველე აკადემიისგან" (DWA), ასევე, ჩეხური ორგანიზაციისგან.

მაგრამ უნდა ვიცოდეთ, რომ გრანტები არ წარმოადგენს ხოლმე გამოცემებისთვის წლიური დაფინანსების 100-პროცენტიან გზას. ისინი ნაწილობრივ ფარავენ ფინანსურ საჭიროებებს, თუმცა არსებობს სხვა ბევრი ხარჯი ინტერნეტგამოცემის ფუნქციონირებისთვის, როგორც შინაარსობრივი, ასევე, ტექნიკური თვალსაზრისით.

პეროიდულად, არჩევნების მომენტში ჩნდებოდა კომერციული შემოსავალი, მაგრამ არასდროს გვქონია რეკლამა სტაბილურად. იმიტომ, რომ ბიზნესს, რომელსაც საქართველოში თავი მოაქვს წამყვან ბიზნესად, რეკლამის განთავსება ურჩევნია "კლიკბეით" მედიაში, რომელსაც მეტი აუდიტორია ჰყავს და ამ დროს, რაზე წერენ ეს მედიები? — იმაზე, ვის როგორი ოქროს სამაჯური აქვს, ვის როგორი ჰალსტუხი უკეთია, ან როგორი ბეწვის ქურქს ატარებს.

მედიაჩეკერი: თუმცა, არსებობს საქართველოში ისეთი ბიზნესიც, რომელიც უპირატესობას ანიჭებენ რესპექტაბელურ მედიას, იქაც მიაქვთ ფული.

გერონტი ყალიჩავა: არა, არ არის ასე. შესაძლოა, ასე ამბობდნენ, მაგრამ ეს არ არის რეალობა. აბა, რატომ არ არის კარგ გამოცემებში თუნდაც, ბანკების რეკლამები? იმიტომ, რომ იციან, იქ არ არის ბევრი მკითხველი, მაგრამ ჩემთვის, მაგალითად, "ნეტგაზეთი", "ბათუმელები", "პუბლიკა", "მთის ამბები" ბევრად მნიშვნელოვანია, სადაც რეალურად შესაძლებელია ჟურნალისტური პრინციპების დაცვით მომზადებული ინფორმაციის მოძიება, ვიდრე მაგალითად, სენსაციებზე ორიენტირებული გამოცემები. არ მინდა რომელიმე ვებგვერდი დავაკნინო, თუმცა ცალსახაა ასეთ მედიებს შორის განსხვავება. ბიზნესსაც ხომ აქვს ეთიკა, ეს კი არ არის ეთიკური მიმართება.

მედიაჩეკერი: რისი მანიშნებელია "ლაივპრესის" დახურვა ზოგადად, მედიაგარემოსთვის საქართველოში?

გერონტი ყალიჩავა: ეს უნდა იყოს სიგნალი დონორებისთვის, ბიზნესისთვის, რომელმაც უნდა გაიღვიძოს და თქვას: ჩვენ უნდა გამოვყოთ ბიუჯეტი დამოუკიდებელ მედიაში რეკლამის განთავსებისთვის. პრიორიტეტების განაწილებისას, მხოლოდ "კლიკბეით" გამოცემებზე არ უნდა ჰქონდეთ სწორება — რეკლამა უნდა წაიღონ იქაც, მაგრამ უნდა მიიტანონ კარგ, ეთიკურ მედიებშიც. თუ უნდათ, რომ ნამდვილად დემოკრატიულ ქვეყანაში აკეთონ ბიზნესი, თუ არადა - უფრო მეტი დაუჯდებათ დიქტატურაში ბიზნესის კეთება, რადგან უფრო მეტი შავი ფული ექნებათ სატარებელი ჩემოდნებით, ვიდრე დემოკრატიულ სამყაროში. ბიზნესმა უნდა გაიაზროს, რომ დემოკრატიაში უფრო მეტ ფულს იშოვის ადამიანი, ვიდრე - დიქტატურაში. უნდა იცოდეს, რომ ოლიგარქი არაფერს დაგიფასებს: გაგაკეთებინებს, და თუ დასჭირდა, გაგწირავს. და მისგან განსხვავებით, დემოკრატია დაგიცავს, რადგან ასეთ გარემოში უპირველესი ინტერესი ადამიანია. თუ უნდა ბიზნესს დიქტატურა, მიიღებენ, როცა დაიხურებიან სსხვა მედიებიც. ახლა არ გვხურავენ, მაგრამ ვიხურებით, რადგან არ არის შემოსავლები და ვითარების გაუმჯობესებას ხელი უნდა შეუწყოს ბიზნესმა, დონორმა და რიგითმა მოქალაქემაც კი.

2011-2012 წლებში, როდესაც რეკლამის მოძიებას ვცდილობდით, პირდაპირ გვეუბნებოდნენ, რომ ჩვენ არ შეგვიძლია თქვენთან რეკლამის განთავსება, უფლება არ გვაქვსო. იგივე ხდება დღესაც, უბრალოდ, ამას პირდაპირ არ გეუბნებიან, მაგრამ ფაქტია - არ მოაქვთ რეკლამა.

მედიაჩეკერი: გულისხმობთ, რომ ბიზნესი პოლიტიკური ზეწოლის გამო არ ათავსებს რეკლამას "ლაივპრესის" მსგავს მედიებში?

გერონტი ყალიჩავა: კი, მაგრამ საქმე ისაა, რომ 2011, ან 2012 წლებში ამას პირდაპირ გვეუბნებოდნენ.

მედიაჩეკერი: და დღემდე აწყდებით ასეთ შემთხვევებს?

გერონტი ყალიჩავა: კი, ოღონდ პირდაპირ არ ამბობენ ამას, ისევე, როგორც მთავრობა არ ამბობს, რომ რუსეთის მხარდამჭერები არიან, მაგრამ ეს ყველაფერი ხომ ჩანს ზედაპირზე? — ასევე ზედაპირზე ჩანს, როცა ბიზნესი უარს გეუბნება შეთავაზებაზე, განათავსოს რეკლამა შენთან, მინიმალურ ფასში.

მედიაჩეკერი: საუბრობთ დონორებზე, გრანტების შემცირებულ რაოდენობაზე. თქვენ გქონდათ რამდენიმე წლიანი თანამშრომლობის მაგალითი მათთან. ახლა რა შეიცვალა?

გერონტი ყალიჩავა: რამდენიმე დონორს თავადვე შეუმცირდა დაფინანსება, მაგრამ ვთხოვ დონორებს, არ მიატოვონ გამოცემები და ნუ გააზიარებინებენ ჩემს ბედს. საქართველოში, როგორც ყოველთვის, ახლაც ძალიან საჭიროა, არსებობდეს სწორი პრინციპებით მომუშავე მედიები და არ იყოს მოსახლეობა მხოლოდ პოლარიზებული მედიების ხელში. საჭიროა და მნიშვნელოვნია გამოცემების არსებობა, რომელიც დავასახელე, რომლებსაც ასევე უჭირთ ფინანსურად. და როცა ამერიკიდან ამდენი დახმარება შემოდის, მაგალითად, USAID-ს აქვს ახალი გრანტი, მნიშვნელოვანია, რომ ამ მედიებს მისცენ მეტი ფული, ისევე, როგორც სამოქალაქო სექტორს.

მას შემდეგ, რაც განვაცხადეთ "ლაივპრესის" დახურვის შესახებ, ძალიან ბევრი წერილი მივიღე, რომ შესაძლოა, რამდენიმე ასეთმა მედიამ გაიზიაროს ჩემი ბედი, და ამან კიდევ უფრო დამთრგუნა. ამიტომ, მათ სჭირდებათ დახმარება. როცა დონორი აცხადებს 5 000-დოლარიან გრანტს, არც გიღირს იქ შეიტანო განაცხადი, რადგან მხოლოდ მოხსენებების ფურცლებისთვის არ გეყოფა ეს 5 000 დოლარი, იმხელა ბიუროკრატიაა. დონორმაც იცის, რომ გამოცემა ვერ იარსებებს 5000 დოლარად. ეს შეიძლება, მხოლოდ გათბობის თანხა იყოს წლის განმავლობაში.

მედიაჩეკერი: ეს გადაწყვეტილება ხომ ვერ აიხსნება იმით, რომ საქართველოში დემოკრატია უკვე იმდენად ძლიერია, და ძლიერია სასამართლო თუ სხვა ინსტუტუტებიც, რომ აღარ არის საჭირო საგრანტო პროგრამებით დონაცია დამოუკიდებელ მედიაში. რა არგუმენტები აქვთ დონორებს?

გერონტი ყალიჩავა: არ ვიცი, ვერ ვიტყვი, რატომ გააკეთეს ეს, მით უფრო, ყველანაირი კვლევა გვიჩვენებს, რომ საქართველო მიდის არა წინ, არამედ უკან და არა დემოკრატიის, არამედ — დიქტატურისკენ. და როდესაც დემოკრატიის დონორი ხარ და მხარს უჭერ დემოკრატიის განვითარებას, ეს ხომ უნდა იყოს ფაქტორი? არ შეიძლება დამოუკიდებელ მედიებს უთხრა, რომ 5 000-დოლარიანი გრანტი გვაქვს გამოცხადებულიო. მერწმუნეთ, ეს თანხა არაფერია და ვერანაირ ხარჯს ვერ დაფარავს; ვერც ადამიანებს მოსთხოვ, იმუშაონ ენთუზიაზმით.

ახლა, დამოუკიდებელი მედია ძალიან დიდი გამოწვების წინაშეა. დამოუკიდებელ მედიას დახმარება სჭირდება არა მხოლოდ დონორებისგან, არამედ მოქალაქეებისგანაც, რომ ვინც ვკითხულობთ ასეთ გამოცემებს, გავაკეთოთ რაღაც, რომ ეს რედაქციებიც არ დაიხუროს, "ლაივპრესის" მსგავსად. თორემ მართლა დავრჩებით ისე, რომ აღარ გვექნება კვალიფიციური ინფორმაცია, თუ ფეისბუკზე არ წავიკითხავთ ვინმეს მონაყოლს, რომელსაც ვერ მივიღებთ ფაქტად, თუ არ გვექნება მისი გადამოწმების შესაძლებლობა. ამისთვისაა საჭირო კვალიფიციური მედია და მას ვერ შეგვივსებს სოციალური მედია. ვერ მოგვცემს ის ყოველთვის სარწმუნო ინფორმაციას.

მედიაჩეკერი: გრანტები, ერთი მხრივ, არის დიდი შესაძლებლობა, მაგრამ ამავდროულად, ხომ არ არის საფრთხეც, რომ მედიამ, როგორც საუკეთესო შემთხვევაში, ჩანასახშივე დამოუკიდებელმა და კომერციულმა ორგანიზაციამ, შეწყვიტოს კომერციული განვითარება? ეს ხომ არ დაემართა იმ გამოცემებს, რომლებსაც მთელი ეს დრო თითქოს, გარანტირებულად მიჰყვებოდა ყველა დონორი?

გერონტი ყალიჩავა: ეს ხომ არ დამემართა მე? შეიძლება, პრობლემის რაღაც წილი ესეც იყოს, მაგრამ როდესაც ვაკვირდებოდი, რა გამოხმაურება მოჰყვა ჩვენს განცხადებას დახურვის შესახებ, ყველამ, ვინც კი გააზიარა "ლაივპრესის" ეს განცხადება ფეისბუკზე, მასალას აზიარებდნენ მინაწერით, რომ საქართველოში ბიზნესმა არ იცის რეკლამის ფასი. ჰგონიათ, რომ თუ ტელევიზიით გაუშვებენ რეკლამას, ეს იქნება ძალიან კარგი. ეს ასე არ არის. შეიძლება, მალე მოკვდეს ტელევიზია, მაგრამ ინტერნეტმედია არ მოკვდება.

მედიაჩეკერი: ბიზნესის პერსპექტივიდან, შესაძლოა, ამან გააჩინოს შეკითხვა: რამდენად მემუშავები სწორად, მააზრებინებ, მაცნობიერებინებ თქვენი მედიის უპირატესობებს. თუნდაც, მაძლევ მოტივაციას იმით, რომ დამისაბუთო, რომ შესაძლოა, არ გყავდეს იმდენივე მკითხველი, რამდენიც "კლიკბეით" მედიას. მაგრამ შენი მკითხველი არის მისგან განსხვავებული და თუნდაც, ბევრად მსყიდველუნარიანი, ვიდრე ის მკითხველი, ვისაც "ყვითელი" სიახლეები იზიდავს?

გერონტი ყალიჩავა: ჩვენ, IREX-ის გრანტის ფარგლებში გვყავდა აყვანილი რეკლამის მენეჯერები, ამ მიმართულების სპეციალისტები და დევს ეს ამ გრანტის ანგარიშებშიც, თუ რადენი ადამიანი დავატრენინგეთ, რომ წასულიყვნენ რეკლამის მოსატანად "ველზე". იქიდან ყოველთვის ბრუნდებოდნენ ერთი და იმავე პასუხით, რომ ბიზნესს არ სურს რეკლამის განთავსება ინტერნეტში, რომ რეკლამა უნდათ მხოლოდ ტელევიზიაში.

ბევრჯერ შევქმენით გაყიდვების ჯგუფი, მაგრამ ბევრჯერვე დაიხურა, რადგან მათ შესანარჩუნებლად ხარჯი მეტი იყო, ვიდრე - შემოსავალი. და ასეთი ჯგუფი არაერთხელ შეგვიქმნია.

მედიაჩეკერი: ჩვენი საუბრისას რამდენჯმე მიანიშნეთ, რომ სირთულები სხვა მედიებსაც აქვს, ვინც მკითხველს "ლაივპრესის" მსგავსად, შინაარსზე ორიენტირებულ პროდუქტს სთავაზობს. თქვენთვის რამდენად რეალისტურია საფრთხე, რომ გრანტების მცირე მოცულობამ განაპირობოს, დაიხუროს ბევრი სხვა მსგავსი ნიუსრუმები საქართველოში?

გერონტი ყალიჩავა: აბსოლუტურად რეალურია. მე მაქვს საუბრები ჩემს სხვა კოლეგებთან და კიდევ ერთმა მათგანმა მითხრა, მოგვიწევს, შენი ბედის გაზიარებაო. უნდა გაიზარდოს მართლაც დამოუკიდებელი მედიების დაფინანსება, თორემ მივიღებთ იმას, რაც გვაქვს სამეზობლოში, რუსეთში, და რუსეთზე კიდევ უარესს.

მედია, ყველგან, და მათ შორის, აშშ-ში, პოლარიზებულია. ბოლო 1 წელია, ამერიკაში ვცხოვრობ და აქაც ვუყურებ ხოლმე FOX-სა და CNN-ს და ნათლად ჩანს პოლარიზების პრობლემა აქაც, მაგრამ ასევე არსებობენ, მაგალითად, New York Times, Washington Post, The New Yorker…

მედიაჩეკერი: და თქვენ მიერ ჩამოთვლილმა ამ ამერიკულმა გამოცემებმა თავის დროზე ხომ სწორედ ის კომერციული მოდელები შექმნეს, რამაც უზრუნველყო დამოუკიდებელი მედიის, როგორც ბიზნესის განვითარება?

გერონტი ყალიჩავა: კი, მაგრამ რომელ ქვეყანაზე გვაქვს საუბარი?! 330-მილიონიან აშშ-ზე, სადაც ბიზნესი დამოუკიდებელია? როცა არ იქნება დამოუკიდებელი მედია, არ იქნება დამოუკიდებელი ბიზნესი და სასამართლო. შესაბამისად, აყვავდება კორუფცია და მოკვდება დამოუკიდებელი მედია.

ლუდის წარმოებელს არ უნდა, რომ თავზე ადგეს ზედამხედველი, რომელიც შეუმოწმებს ხარისხს, და ასე რომ არ მოხდეს, ფულით სავსე ჩემოდნით ირბენს ამ ორგანოში, ვინც მისი ხარისხი უნდა შეამოწმოს და ასე შემდეგ და ასე შემდეგ. ამერიკაში კი, სასამართლო და ბიზნესი არის დამოუკიდებელი და ამიტომაცაა დამოუკიდებელი მედიაც კარგ მდგომარეობაში. ამიტომაც უნდა გაზარდონ დონორებმა დამოუკიდებელი მედიის დაფინანსება და, ვიცი, ეს მძიმედ ჟღერს, მაგრამ უნდა დაივიწყონ, რომ ჩვენ სარეკლამო შემოსავლებით შევძლებთ არსებობას. საუბარია საქართველოზე, სადაც ღარიბი ადამიანი მეტია, ვიდრე - მდიდარი.

მედიაჩეკერი: რას ურჩევდით იმ გამოცემებს, რომლებმაც შესაძლოა, გაიზიარონ "ლაივპრესის" ბედი?

გერონტი ყალიჩავა: საჭიროა მეტი კომუნიკაცია დონორებთან. ალბათ, საკმარისი არ იყო ჩემი მცდელობები. უნდა გამოაფხიზლონ ისინი - რომ რეკლამით შეუძლებელია საქართველოში დამოუკიდებელმა მედიამ იარსებოს. დამოუკიდებელი მედიები კი არ უნდა სთხოვდნენ დონორებს გრანტს, დონორები უნდა ეკითხებოდნენ დამოუკიდებელ მედიებს, რამდენი გჭირდებათ, სრუფასოვნად რომ იარსებოთო, თუ ორივე ერთ პრინციპს — დემოკრატიის მშენებლობას ვემსახურებით.
კატეგორია - ინტერვიუ
Media outlets today use artificial intelligence (AI) as their main assistive technology, and the content of an article is created by a journalist. However, along with the development of modern technologies, the capabilities of artificial intelligence have improved, and there have been assumptions that journalists may be replaced by AI.

The German researcher of digital communications and transformation, Lennart Hofeditz, who studies the establishment of artificial intelligence in different professions and the challenges related to it, spoke to us about the future of artificial intelligence in journalism.

The main messages of the interview:

  • There are specific topics that AI can write about better than a human, but for analytical, complex articles, a journalist is irreplaceable.
  • It is impossible for AI to be biased or spread misinformation since it creates text or images based on sources that are provided by a human.
  • To avoid spreading misinformation, it is important to increase media literacy in three areas: media, artificial intelligence, and data.

In 2021, Lennart was researching the use and credibility of artificial intelligence in journalism. People (especially young people) prefer social networks to get information. Artificial intelligence is often used to spread the news in these networks, so it is important to know what AI is in general and how it works in media.

1) The findings from the research, how much do readers trust AI?

In general, people trust digital technologies and artificial intelligence less than journalists. However, different cases can be discussed here, for example, active users of social networks trust an article published by AI more than those who use them less.

The trustworthiness of an AI-generated media product is determined by several factors:
  • The media type
  • The content of the article
  • Media reputation

Hence, if you’re a credible news organization with valid sources people trust the AI-based articles your agency provides.

There are specific topics that AI is good at writing about; For example, covering sports events or financial news or creating photos and videos, although from an ethical perspective, a journalist, unlike AI, can verify the obtained information and sources, therefore, the author can use artificial intelligence to diversify the media product.

2) There is an opinion that AI may be less biased, what has your research shown?

When journalists use AI for reporting, they provide the AI ​​with a specific database [on which the content of the AI-generated final product depends], so if the AI-generated article is biased, it is still the journalist's professional responsibility to provide credible sources to the AI ​​and thus to the audience.

 

3) How can artificial intelligence be used to spread "deep fakes" and misinformation?

Today, AI can already create content that’s similar to human written text, 3D images, and Deep Fakes of politicians and other famous people, and the latter is clearly a threat to their reputation and security.

However, we are now working on a project that should curb the disinformation spread by artificial intelligence. It is a simulation of how fake news spreads in social networks, and it gives us the opportunity to show journalists, the representatives of various organizations, or politicians which sources are reliable.

Additionally, another way to combat misinformation is “labeling”. Today, it is possible that artificial intelligence, the so-called "Meaningful bots" find fake news that is spread on social networks and point out that the information is not true. However, our research has shown that often people do not trust these labels, they believe in conspiracy theories and think that the organization that checked the facts is biased.

I think that journalists should explain to the audience how fact-checking organizations work and the artificial intelligence that is used to verify the information.

4) How is social media using AI to target the audience?

The algorithm, which social networks mainly use, works based on keywords, which means matching the words used in the user's description, interests, or posts and providing them with disinformation accordingly.

5) How to protect people from disinformation when technically, AI can spread it faster?

To protect against misinformation, it is important to raise literacy in three areas: media, artificial intelligence, and data. Also, it's important to explain to people how the algorithm works in general. To consider the example of Germany, we put a questionnaire on the governmental websites, which also includes fake news, and users have to guess which story was real. In case of incorrect answers, the system explains which story was not true and why.

6) How to explain the role and benefits of AI to people?

Explainable artificial intelligence (XAI) is a research field that examines what we need to explain to people to make AI more familiar and trustworthy. For example, there is a "decision tree" algorithm, and XAI explains it with a visual of the tree with leaves, where the leaves are used to illustrate different decisions.

7) What artificial intelligence systems (tools) are used in the media?

The GPT3 model uses AI to "teach" the program to write based on experience (already existing data), which obviously adds more human features to the text. For example, if we want GPT3 to write about a sport event, we need to "give" both general information about the topic, and also specific ones we want the AI ​​to include in the text it generates. At this stage, this system is sophisticated and writes on extensive, complex topics, the program is used by influential publications, including The Guardian.

Another system used by publications is the same company's (Open AI) product DALLE2. Cosmopolitan magazine was the first to use DALLE2 and GPT3 and print an AI-designed cover. Using the program is quite simple, it is necessary to indicate the keywords, and based on those words artificial intelligence creates a photo. You will have to pay a small fee for each image, this system is a revolution for graphic designers.

Editorial note:

Illustrations created by DALLE2 are also used in "Mediachecker" articles. For the presented photo, we specified as keywords:

detailed and realistic portrait of a person with freckles, round eyes and makeup, red lipstick, white shirt, skin texture, dry lip, 85mm lens, natural lighting, contrasting colors, and realistic photo with highlighted details.

Also, there is LaMDA artificial intelligence, which is conversation based. In the future, we can say that if a journalist provides it with topics, the AI ​​will prepare questions on these issues and will be able to conduct an interview. This AI is used by Google: for example, if you want to book a place for a meeting, the artificial intelligence calls the facility itself, talking to the representative, and does the reservation of the table instead of you.

8) As you mentioned, the DALLE2 system can create creative images, which was previously the job of graphic designers. Is it possible that some of the journalist's functions will be included by AI?

I see it in a positive way and I think we should learn to use these opportunities to make our jobs easier. AI can create a creative photo, but you still need a graphic designer to find the right keywords, because Artificial Intelligence ​​may not give us the desired image on the first try.

The same can be said about the GPT3 program, if any publication uses this AI to write an article, then this particular media outlet is responsible for the content, because GPT3 does not automatically publish the text, and the editor or journalist must verify the material prepared by artificial intelligence.

9) What are the main challenges in using AI in journalism?

The first and most important challenge is the lack of technical knowledge among journalists. They often don't know how to use it, referencing databases and sources for AI. Unfortunately, often, when an inexperienced journalist uses artificial intelligence, instead of diversifying the material, it may even damage something. I think that the solution is for media organizations to constantly take care of and fund the improvement of the knowledge of their employees in this regard.

10) How do you see the future of AI in journalism?

It is difficult to make accurate predictions because it is a very fast-developing field. However, I would say that in 5-10 years, journalists will have more of an editor's function and will control the product created by AI.

80% of the content (photo, text, video) can be created by artificial intelligence, but the journalist (editor) has to decide what to publish and provide reliable AI sources.
კატეგორია - ინტერვიუ
მედიასაშუალებები დღეს ხელოვნურ ინტელექტს (AI-ს)ძირითადად დამხმარე ტექნოლოგიად იყენებენ და სტატიისა თუ სიუჟეტის შინაარსი ჟურნალისტის შექმნილია. თუმცა თანამედროვე ტექნოლოგიების განვითარებასთან ერთად დაიხვეწა ხელოვნური ინტელექტის შესაძლებლობები და გაჩნდა ვარაუდები, რომ შესაძლოა, ჟურნალისტი AI-მ ჩაანაცვლოს.

ციფრული კომუნიკაციების გერმანელი მკვლევარი ლენარტ ჰოფედიტზი, რომელიც სხვადასხვა პროფესიაში ხელოვნური ინტელექტის დამკვიდრებასა და მასთან დაკავშირებულ გამოწვევებს იკვლევს,გვესაუბრა ხელოვნური ინტელექტის მომავალზე ჟურნალისტიკაში.

მოკლედ ინტერვიუს მთავარი გზავნილები:
  • არსებობს კონკრეტული თემები, რომლებზეც AI-ს ადამიანზე უკეთ შეუძლია დაწერა, თუმცა ანალიტიკური, კომპლექსური სტატიებისთვის ჟურნალისტი ჩაუნაცვლებელია.
  • შეუძლებელია AI იყოს მიკერძოებული ან გაავრცელოს დეზინფორმაცია, რადგან ის ადამიანის მიერ მიწოდებულ წყაროებზე დაყრდნობით ქმნის ტექსტს ან გამოსახულებას.
  • დეზინფორმაციისგან თავის დასაცავად, მნიშვნელოვანია მედიაწიგნიერების ამაღლება სამი მიმართულებით:მედია, ხელოვნური ინტელექტი და მონაცემები.
ლენარტი 2021 წელს ჟურნალისტიკაში ხელოვნური ინტელექტის გამოყენებასა და AI-ის შექმნილ პროდუქტზე აუდიტორიის სანდოობას იკვლევდა. ინფორმაციის მისაღებად ადამიანებისთვის (განსაკუთრებით ახალგაზრდებისთვის) სოციალურ ქსელებია უპირატესი. ხშირად ამ სივრცეში სიახლეების გასავრცელებლად ხელოვნურ ინტელექტს იყენებენ, შესაბამისად მნიშვნელოვანია იმის ცოდნა, თუ ზოგადად რა არის AI და როგორ მუშაობს ის ჟურნალისტიკაში.

1) როგორია თქვენი კვლევის შედეგები - რამდენად ენდობა მკითხველი ხელოვნური ინტელექტს?

ზოგადად ადამიანები ციფრულ ტექნოლოგიებსა და ხელოვნურ ინტელექტს უფრო ნაკლებად ენდობიან ვიდრე ჟურნალისტებს. თუმცა აქ შეიძლება განვიხილოთ სხვადასხვა შემთხვევები, მაგალითად სოციალური ქსელის აქტიური მომხმარებლები უფრო მეტად ენდობიან AI-ს მიერ გამოქვეყნებულ სტატიას ვიდრე ისინი, ვინც ნაკლებად იყენებს მათ.

სანდოობას AI-ის მიერ შექმნილ მედია პროდუქტზე რამდენიმე ფაქტორი განსაზღვრავს:
  • მედიის ტიპი;
  • სტატიის შინაარსი;
  • მედიის რეპუტაცია.
შესაბამისად, რაც უფრო სანდოა მედიასაშუალება, ხელოვნური ინტელექტის დაწერილი სტატიაც მეტად სანდოა აუდიტორიისთვის.

არსებობს კონკრეტული თემები, რომლებზეც ხელოვნურ ინტელექტს კარგად შეუძლია დაწერა; მაგალითად, სპორტული ღონისძიებისა თუ ფინანსური ამბების გაშუქება ან ფოტოსა და ვიდეოების შექმნა, თუმცა თუ ეთიკური თვალსაზრისით განვიხილავთ, ჟურნალისტს, AI-სგან განსხავებით, შეუძლია მოპოვებული ინფორმაციისა და წყაროების გადამოწმება, ამიტომ, ავტორმა შეიძლება ხელოვნური ინტელექტი მედიაპროდუქტის გასამრავალფეროვნებლად გამოიყენოს.

2) არსებობს მოსაზრება, რომ შეიძლება AI ნაკლებად მიკერძოებულიც იყოს, რა აჩვენა თქვენმა კვლევამ?

როდესაც ჟურნალისტები გაშუქებისთვის ხელოვნურ ინტელექტს იყენებენ, ისინი AI-ს აძლევენ კონკრეტულ მონაცემთა ბაზას [რაზეც დამოკიდებულია ხელოვნური ინტელექტის მიერ საბოლოოდ შექმნილი პროდუქტის შინაარსი], შესაბამისად თუ ხელოვნური ინტელექტის შექმნილი სტატია მიკერძოებულია, კვლავ ჟურნალისტის პროფესიული პასუხისმგელობაა, რომ AI-ს, შესაბამისად აუდიტორიას მიაწოდოს სანდო წყაროები.

3) Როგორ შეიძლება ხელოვნური ინტელექტის ე.წ “დიფ ფეიქებისა” და დეზინფორმაციის გასავრცელებლად გამოყენება?

დღეს AI-ის უკვე შეუძლია ადამიანის დაწერილი ტექსტის მსგავსი კონტენტის, სამგანზომილებიანი გამოსახულებისა და პოლიტიკოსების თუ სხვა ცნობილი ადამიანების Deep Fake-ის შექმნა, ეს უკანასკნელი კი ცხადია საფრთხეა მათი რეპუტაციისა და უსაფრთხოებისთვის.

თუმცა, ახლა ვმუშაობთ პროექტზე, რომელმაც ხელოვნური ინტელექტის მიერ გავრცელებული დეზინფორმაცია უნდა შეაფერხოს. ეს იქნება სიმულაცია, იმისა, თუ როგორ ვრცელდება სოციალურ ქსელებში ყალბი ამბები, რაც მოგვცემს შესაძლებლობას, რომ ჟურნალისტებს, სხვადასხვა ორგანიზაციების წარმომადგელებს თუ პოლიტიკოსებს რეალურ პირობებში ვაჩვენოთ, რომელი წყაროებია სანდო.

დამატებით, დეზინფორმაციასთან ბრძოლის კიდევ ერთი საშუალება არის “დასათაურება”. დღეს, შესაძლებელია, ხელოვნურმა ინტელექტმა, ე.წ. "სასარგებლო ბოტებმა" იპოვონ სოციალურ ქსელში გავრცელებული ყალბი ამბები და იქვე მიუთითოს, რომ ინფორმაცია სიმართლეს არ შეესაბამება. თუმცა, ჩვენმა კვლევამ აჩვენა, რომ ხშირად ადამიანები ამ მითითებას არ ენდობიან, სჯერათ კონსპირაციული თეორიების და ფიქრობენ, რომ ორგანიზაცია, რომელმაც ფაქტები გადაამოწმა მიკერძოებულია.

ვფიქრობ, რომ ჟურნალისტებმა უნდა აუხსნან აუდიტორიას, როგორ მუშაობენ ფაქტების გადამმოწმებელი ორგანიზაციები და ის ხელოვნური ინტელექტი, რომელიც ინფორმაციის გადასამოწმებლად არის გამოყენებული.

4) როგორ იყენებენ სოციალურ მედიაში AI-ს სამიზნე აუდიტორიებისა და დეზინფორმაციისთვის?

ალგორითმი, რომელსაც სოციალური ქსელები ძირითადად იყენებენ, “საკვანძო სიტყვებზე” (keywords) დაყრდნობით მუშაობს, რაც გულისხმობს მომხარებლის აღწერაში, ინტერესებსა და პოსტებში გამოყენებულ სიტყვებთან თანხვედრას და ამის მიხედვით მათთვის დეზინფორმაციის მიწოდებას.

5) როგორ დავიცვათ ადამიანები დეზინფორმაციისგან, მაშინ როდესაც AI-ს ტექნიკურად უფრო სწრაფად შეუძლია მისი გავრცელება?

დეზინფორმაციისგან თავის დასაცავად, მნიშვნელოვანია წიგნიერების ამაღლება სამი მიმართულებით: ესენია მედია, ხელოვნური ინტელექტი და მონაცემები. ამასთანავე, მნიშვნელოვანია, ადამიანებს ავუხსნათ ზოგადად როგორ მუშაობს ალგორითმი. გერმანიის მაგალითი რომ განვიხილოთ, სახელმწიფო დაწესებულებების ვებგვერდებზე ჩავუშვით კითხვარი, სადაც ყალბი ამბებიცაა და მომხმარებლებმა უნდა გამოიცნონ, რომელი ისტორია იყო რეალური. არასწორი პასუხების შემთხვევაში, სისტემა უხსნის რომელი ამბავი არ შეესაბამებოდა სიმართლეს და რატომ.

6) როგორ ავუხსნათ ადამიანებს AI-ის როლი და სარგებელი?

განმარტებადი ხელოვნური ინტელექტი (XAI explainable artificial intelligence) სწორედ ამ მისიას ემსახურება. ამ დარგში იკვლევენ იმას, თუ რა უნდა ავუხსნათ ადამიანებს, რომ AI მათთვის მეტად ნაცნობი და სანდო გახდეს. მაგალითად, არსებობს ალგორითმი “გადაწყვეტილებების ხე”, XAI-ში ამას ხსნიან ფოთლებიანი ხის ვიზუალით, სადაც ფოთლები სხვადასხვა გადაწყვეტილების ილუსტრაციად არის გამოყენებული.

7) ხელოვნური ინტელექტის რა სისტემებს (ხელსაწყოებს) იყენებენ მედიაში?

GPT3-ის მოდელი AI-ის გამოყენებით “ასწავლის” პროგრამას გამოცდილების (უკვე არსებული მონაცემების) მიხედვით წერას, რაც ცხადია ტექსტს მეტ ადამიანურ თვისებას სძენს. მაგალითად, თუ გვსურს, რომ GPT3-მა სპორტულ ღონისძიებაზე დაწეროს, უნდა “მივაწოდოთ” როგორც ზოგადი ინფორმაცია ამ თემაზე, ასევე კონკრეტული საკითხები, რომლებიც გვსურს, რომ AI-ს შექმნილ ტექსტში შევიდეს. ამ ეტაპზე, ეს სისტემა დახვეწილია და ვრცელ, კომპლექსურ თემებზე საინტერესოდ წერს, პროგრამას იყენებენ გავლენიანი გამოცემები, მათ შორის The Guardian-იც.

კიდევ ერთი სისტემა, რომელსაც გამოცემები იყეებენ არის იმავე კომპანიის (Open AI) პროდუქტი DALLE2. ჟურნალმა Cosmopolitan-მა GPT3-სა და DALLE2-ს გამოყენებით პირველმა დაბეჭდა AI-ის მიერ შექმნილი გარეკანი. პროგრამის გამოყენება საკმაოდ მარტივია, საჭიროა, რომ მივუთითოთ საკვანძო სიტყვები, რაზე დაყრდნობითაც ხელოვნური ინტელექტი ქმნის ფოტოს. თითოეული სურათისთვის მცირე საფასურის გადახდა მოგიწევთ, შესაძლოა ითქვას, რომ ეს სისტემა გრაფიკული დიზაინერებისთვის ერთვარი რევოლუციაა.


რედაქციის ჩანართი

DALLE2-ს შექმნილი ილუსტრაციები “მედიაჩეკერის” სტატიებშიცაა გამოყენებული. Წარმოდგენილი ფოტოს შესაქმნელად საკვანძო სიტყვებად მივუთითეთ:

ჭორფლებიანი ადამიანის დეტალური და რეალისტური პორტრეტი, მრგვალი თვალები და მაკიაჟი, წითელი ტუჩსაცხი, თეთრი მაისური, კანის სტრუქტურა, გამომშრალი ტუჩი, 85მმ ლინზა, ბუნებრივი განათება, კონტრასტული ფერები, რეალისტური ფოტო გამოკვეთილი დეტალებით.

ასევე, არსებობს LaMDA-ს ხელოვნური ინტელექტი, რომელიც უფრო დიალოგისთვის გამოიყენება.სამომავლოდ, შეიძლება ვთქვათ, რომ თუ ჟურნალისტი მას თემებს მიაწოდებს, AI ამ საკითხებზე მოამზადებს კითხვებს და ინტერვიუს ჩაწერასაც შეძლებს.ამ AI-ს Google იყენებს: მაგალითად, თუ გსურთ შეხვედრისთვის ადგილის დაჯავშნა, ხელოვნური ინტელექტი თავად რეკავს ამ ობიექტთან, თქვენ ნაცვლად ესაუბრება წარმომადგენელს და ჯავშნის მაგიდას.

8) როგორც აღნიშნეთ, DALLE2-ის სისტემას კრეატიული სურათების შექმნა შეუძლია, ეს მანამდე გრაფიკული დიზაინერების საქმე იყო. შეიძლება, რომ ჟურნალისტის რომელიმე ფუნქციაც AI-მ შეითავსოს?

ჩემი შეხედულება ამ საკითხზე უფრო პოზიტიურია და ვფიქრობ, რომ ჩვენ უნდა ვისწავლოთ ამ შესაძლებლობების საქმის გასამარტივებლად გამოყენება. AI-ს შეუძლია რომ შექმნას კრეატიული ფოტო, თუმცა მაინც საჭიროა გრაფიული დიზაინერი რომელიც სწორად მოძებნის საკვნაძო სიტყვებს, რადგან შეიძლება, რომ AI-მ პირველივე ცდაზე სასურველი სურათი არ მოგვცეს.

იმავეს თქმა შეიძლება GPT3 -ს პროგრამაზე, თუ რომელიმე გამოცემა იყენებს ამ AI-ს სტატიის დასაწერად მაინც ეს კონკრეტული მედია საშუალებაა პასუხისმგებელი კონტენტზე, რადგან GPT3 ავტომატურად არ აქვეყნებს ტექტს და რედაქტორმა ან ჟურნალისტმა აუცილებლად უნდა გადაამოწმოს ხელოვნური ინტელექტის მიერ მომზადებული მასალა.

9) რა არის მთავარი გამოწვევები ჟურნალისტიკაში AI-ს გამოყენებისას?

პირველი და უმნიშვნელოვანესი გამოწვევა თავად ჟურნალისტებში ტექნიკური მოუმზადებლობაა. მათ ხშირად არ იციან მისი გამოყენება,მონაცემთა ბაზებისა და წყაროების მითითება AI-სთვის. სამწუხაროდ, ხშირად, როდესაც გამოუცდელი ჟურნალისტი იყენებს ხელოვნურ ინტელექტს, მასალის გამრავალფეროვნების ნაცვლად შესაძლოა რამე დააზიანოს კიდეც. ვფიქრობ, გამოსავალი ისა, რომ მედია ორგანიზაციებმა მუდმივად იზრუნონ და დააფინანსონ ამ კუთხით თავიანთი თანამშრომლების ცოდნის გაღრმავება.

10) როგორ ხედავთ AI-ს მომავალს ჟურნალისტიკაში?

რთულია ზუსტი პროგნოზირება, რადგან ძალიან სწრაფად განვითარებადი დარგია. თუმცა ვიტყოდი, რომ 5-10 წელიწადში ჟურნალისტებს უფრო მეტად რედაქტორის ფუნქცია ექნებათ და AI-ს შექმნილ პროდუქტს გააკონტროლებენ” შემოქმედებით ნაწილში მათი როლი შემცირდება, თუმცა მაინც საგამოძიებო ჟურნალისტიკისთვის მაინც ტრადიციული გაშუქება იქნება საჭირო.

კონტენტის 80% (ფოტო, ტექსტი, ვიდეო) შეიძლება ხელოვნურმა ინტელექტმა შექმნას, თუმცა ჟურნალისტმა (რედაქციამ) უნდა გადაწყვიტოს რა გამოაქვეყნოს და მიაწოდოს AI-ს სანდო წყაროები.
კატეგორია - ინტერვიუ
  • "ნაციონალური მოძრაობის" მმართველობისას, პირველი არხს "იმედთან" და "რუსთავი 2"-თან ერთად, "სამთავრობო სამეულად" მოიხსენიებდნენ.
  • პირველ არხზე გავიდა მიხეილ სააკაშვილის პოლიტიკური ოპონენტების დისკრედიტაციისკენ მიმართული სამთავრობო-პროპაგანდისტული დოკუმენტური ფილმი — "ნოემბრიდან - ნოემბრამდე".
  • 2017 წელს, ტელევიზიის გენერალურ დირექტორად ვასილ მაღლაფერიძე აირჩიეს, რომელიც მანამდე, 2 წლის განმავლობაში მუშაობდა ბიძინა ივანიშვილის მიერ დაარსებულ "მეცხრე არხზე". ამან გააჩინა ეჭვები, ხომ არ მოექცეოდა მაუწყებელი მოქმედი ხელისუფლების გავლენის ქვეშაც.

"ეს ადამიანი, ორგანიზაციის დამოუკიდებლობის ერთ-ერთი მთავარი გარანტია. ასე იყო მისი გენერალური დირექტორობისას და ახლაც, როდესაც ბორდს ხელმღვანელობს", — გვითხრა გიორგი გვიმრაძემ, ახალი და მიმდინარე ამბების ბლოკის დირექტორმა.

არხის დამოუკიდებლობის ხარისხის მთავარი ინდიკატორი მათი მთავარი საინფორმაციო გამოშვება, "მოამბეა". "მოამბის" რედაქციის დამოუკიდებლობა პოლიტიკური გავლენებისგან, ეს საზოგადოების მოთხოვნაცაა და მოლოდინიც. საზოგადოებრივი მაუწყებელი აპირებს, ამ მოთხოვნას, "კონსტრუქციული ჟურნალისტიკის" მიდგომით უპასუხოს.

სხვა საკითხებთან ერთად, გიორგი გვიმრაძეს ვკითხეთ: რას გულისხმობს კონსტრუქციული მედია, აქვს თუ არა არხს სარედაქციო დამოუკიდებლობასთან დაკავშირებული რეპუტაციული რისკები, რამ განაპირობა პირველი არხის რეიტინგის ზრდის პოზიტიური დინამიკა, და რა ადგილი უკავია საზოგადოებრივ მაუწყებელს პოლარიზებულ მედიასივრცეში.

მოკლედ, გიორგი გვიმრაძის შესახებ:
  • 2013-2014 წლებში ეროვნული უშიშროების საბჭოს კონსულტანტი იყო;
  • 2014 წლიდან თანამშრომლობს საზოგადოებრივ მაუწყებელთან, როგორც გენერალური დირექტორისა და სამეურვეო საბჭოს კონსულტანტი;
  • 2015 წელს გახდა საზოგადოებრივი მაუწყებლის ახალი და მიმდინარე ამბების ბლოკის ხელმძღვანელი და დღემდე ამ პოზიციას იკავებს.
მოკლედ, ინტერვიუს ძირითადი ფრაგმენტების შესახებ:
  • "კონსტრუქციული ჟურნალისტიკის მთავარი მიზანი ნიჰილიზმის დაძლევაა."
  • "გარკვეული ჯგუფები მიზანმიმართულად ავრცელებენ ნარატივს, თითქოს დამოუკიდებლები არ ვართ. რეალურად, აღიზიანებთ, რომ დამოუკიდებლები ვართ და მათ შორის, მათგანაც."
  • "არასამთავრობო სექტორის ასეთი ფორმით არსებობა დემოკრატიისთვის პრობლემას წარმოადგენს."
  • "სასამართლოს დამოუკიდებლობის საკითხი პრობლემების ათეულს მიღმაა."
  • "ჟურნალისტების მიმართ ნდობა საკმაოდ დაბალია და დროა, ჰკითხონ საკუთარ თავს — რატომ?"
  • "ახალი ამბები ცუდი ამბების მენიუს დაემსგავსა".
  • "არ ვეცდებით, კრიტიკა ვაქციოთ მთავარ მიზნად, რადგან მჯერა, კრიტიკა აზროვნების ინსტრუმენტია და არა — მთავარი მიზანი."

2004 წლიდან პირველი არხის სტატუსი შეიცვალა და სახელმწიფო ტელევიზიიდან - საზოგადოებრივ მაუწყებლად ფორმირება მოხდა, თუმცა, მაინც დარჩა ეჭვები არხზე პოლიტიკური გავლენების შესახებ. ახლა რა ხდება?

პოლიტიკური გავლენებისგან აბსოლუტურად დაცლილი ვერც მაყურებელი იქნება და ვერც ჟურნალისტი, რადგან ადამიანები ვართ და ცნობიერება გაგვაჩნია. აბსოლუტურად ობიექტურები მხოლოდ არაცნობიერი არსებები შეიძლება იყვნენ — მათ არ აქვთ სუბიექტური მიდგომებისა და ემოციების ქონის უნარი.

შეუძლებელია, ადამიანს არ გქონდეს პოლიტიკური პრეფერენციები (*უპირატესობის მინიჭება), ასევეა ჩვენს ნიუსრუმშიც — აქ ჟურნალისტებს განსხვავებული გემოვნება აქვთ და სხვადასხვა საკითხის სხვადასხვა პოლიტიკური გადაწყვეტილება მოსწონთ. თუმცა, როგორც პერსონალურად მათი, ასევე ჩვენი, რედაქტორების ძალისხმევის შედეგია, ეს არ ეტყობოდეს მათ მიერ მოყოლილ ამბებს.

ამისთვის, რა "ფილტრები" იცავს მაყურებელს? როგორ უზრუნველყოფთ მაუწყებლის დეკლარირებული პრინციპებით მუშაობის სტანდარტს?

"ფილტრები" ადამიანები არიან — სხვადასხვა მიმართულების პროდიუსერები და რედაქტორები. ნებისმიერი თემის გაშუქებისას, ჟურნალისტები მათთან თანამშრომლობით ამზადებენ მასალას, რათა პროდუქტი იყოს იმ პრინციპებთან შესაბამისობაში, რაზეც ვაფუძნებთ ამბის გაშუქების ორიენტირებს.

ახლა ვართ მოცემულობაში, როდესაც მაუწყებელმა სერიოზული ნაბიჯი უნდა გადადგას კონსტრუქციული ჟურნალისტიკის ელემენტის დამკვიდრების სახით. ეს არ არის პანაცეა (*მყისიერი გამოსავალი), მაგრამ ერთ-ერთი ძირითადი კომპონენტია, რომლითაც შესაძლოა, მაუწყებელი ფასობდეს იმ პროცესში, რასაც დემოკრატია ჰქვია. კონსტრუქციული ჟურნალისტიკა საკმაოდ მსუყე ნაბიჯია გამოწვევების დასაძლევად.

თქვენი გადმოსახედიდან, რა არის კონსტრუქციული ჟურნალისტიკის არსი?

დღეისათვის, დასავლეთშიც და საქართველოშიც, დემოკრატიის მთავარი გამოწვევა საზოგადოების აბსოლუტური გაუცხოება და ნიჰილიზმია პოლიტიკური პროცესებისა და ინსტიტუტების მიმართ. ბევრ სხვა ფაქტორთან ერთად, ხშირ შემთხვევაში, მიზეზი ინფორმაციის ხასიათიცაა. მედიასივრცე სავსეა ნეგატივით და არ სთავაზობს მაყურებელს გადაწყვეტილების გზებს. პრობლემებიდან ზოგი გაზვიადებულიც არის, კონტექსტიდან ამოგლეჯილიც.

მთლიანობაში, ახალი ამბები დაემსგავსა ცუდი ამბების მენიუს, სადაც სულ ცუდი ხდება და ყველაფერში პოლიტიკოსები არიან დამნაშავე, თუმცა, ეს "დამნაშავე პოლიტიკოსი" იმის მიხედვით სახელდება, რომელი მედია აშუქებს ამბავს, პროსახელისუფლებო, თუ — ოპოზიციური.

მედიის პერსპექტივიდან ნაჩვენები სურათი არის აბსოლუტურად ბნელი, აბსოლუტურად ცუდი და მასში ყველა აქტორი ცუდია, რაც მაყურებელს აღარ უტოვებს არჩევანს და ნიჰილიზმს აჩენს. კონსტრუქციული ჟურნალისტიკის მთავარი ამოცანა ამ ნიჰილიზმის დაძლევაა. ეს არ გულისხმობს იმას, რომ ვეძებოთ პოზიტიური ამბები, მოვატყუოთ მაყურებელი, ან კარგის შესახებ ვუყვებოდეთ და ცუდზე — არა. კონსტრუქციული მედიის მთავარი ამოცანაა, პრობლემაზე საუბრისას სრული სურათი ვაჩვენოთ და ამ პროცესში ჩავრთოთ პოლიტიკური აქტორებიც და გვითხრან, რაში ხედავენ გამოსავალს.

მკითხველის ნაწილმა შეიძლება იფიქროს, რომ კრიტიკასთან გაქვთ პრობლემა.

არა, მე ცნობიერებასთან მაქვს პრობლემა. პრობლემა ის არის, რომ შენი საქმიანობა მთავრდება კრიტიკით. გავაკრიტიკე და ამით კმაყოფილი ვარ. მერე რას ვაკეთებ? კარგია, რომ აღმოაჩინე კრიტიკით პრობლემები მაგრამ დავრჩეთ ამ პრობლმეაში?

ვისურვებდი, მედიამ გაიაზროს, რა არის მისი არსებობისა და მოქმედების მიზანი და რა — საშუალებება. ჩვენ ვართ პროცესში, სადაც, პოლიტიკური კუთვნილების გამო, მედიებმა კრიტიკა აქციეს მთავარ მიზნად და როდესაც ადამიანი საშუალებას აქცევს მიზნად, ის დაცლილია მიზნისგან. ხომ ამბობენ ვიღაცები, რომ თავისუფლებაა მიზანი, მე ვამბობ, რომ თავისუფლება საშუალებაა, და თუ შენ თავისუფლებას ისახავ მიზნად, ნიშნავს, რომ შენ მიზანი არ გაქვს, რადგან შენ საშუალებას ემსახურები და ვერასდროს მიაღწევ შედეგს. ამბობენ ხოლმე, ხვალ სხვა ხელისუფლებას გავაკრიტიკებთო. ხელისუფლება თუ შეიცვლება, რას გააკეთებენ? რაღაც ნაწილი, ვინც დღეს ხელისუფლებას აკრიტიკებს, ხვალ ახალი ხელისუფლების ქებას დაიწყებს და რაღაც ნაწილი, რომელიც დღეს იცავს ხელისუფლებას, ისინი გააკრიტიკებენ ახალს.

როგორ აისახება კონსტრუქციულობა "მოამბეზე" და არხის სხვა საინფორმაციო - ანალიტიკურ პროგრამებზე?

ეს ცალსახად ურთულესი გზაა, რადგან ხშირ შემთხვევაში, დაკავშირებულია ადამიანებში უკვე ჩამოყალიბებულ კონსტრუქციებთანაც, თუ რა არის ნიუსი. ბევრგან ხომ ჟურნალისტებს ჯერ კიდევ ასწავლიან, რომ "Bad news is good news" (*ცუდი ამბავი არის კარგი ამბავი), და ახალი ამბავი ისაა, როდესაც ადამიანმა უკბინა ძაღლს და არა — პირიქითო. ამიტომაც იქცა ცუდ ამბებზე სწორება ჟურნალისტების პროფესიულ ქცევად, მაგრამ მრჩება განცდა, რომ უკვე ხვდებიან, ახალი ამბების წარმოების ამ მიდგომას არ მოაქვს საზოგადოებრივი სიკეთე.

ქართულ ტელევიზიებში დებატებიც დეფიციტურია, რადგან პარტიებიდან ზოგი ერთ მედიას არ ელაპარაკება, ზოგი — მეორეს. რა ხდება თქვენს შემთხვევაში?

ამ წუთას მეჩვენება, რომ პოლიტიკური კლასი არ არის მზად ერთმანეთთან საუბრისთვის. შესაძლოა, ოპოზიციამ მითხრას, რომ ასე არ არის, მაგრამ ისინი მზად არიან იმ ტიპის დებატებისთვის, როგორიც აქამდე არაერთხელ გვინახავს: დაჯდებიან, გალანძღავენ ერთმანეთს და შესაძლოა, ხელჩართულ დაპირისპირებამდეც კი მივიდეს საქმე და კი, ამ თვალსაზრისით მზად არიან.

მაგრამ იმისთვის, რომ გამოსავალზე ორიენტირებული დებატები გავმართოთ, არც ერთი მხარე არ არის მზად. ჩამოვყალიბდით საზოგადოებად, სადაც ვინმეს შეურაცხყოფა არაფერია, მოსულა, და ამას სიტყვის თავისუფლებაში გავატარებთ. ამიტომ საკმაოდ რთულია მათ შორის, დებატების მოწყობაც, თუმცა სულ მინდა, რომ გვქონდეს დებატები, მაგრამ კარგად მესმის, რატომ ვერ ხერხდება ეს.

დასავლურ პოლიტიკას თუ გადავხედავთ, დებატები ჯერ კიდევ არის იქაური პოლიტიკური კულტურის ნაწილი სხვადასხვა პრობლემურ საკითხზე: ჯანდაცვაზე, საგადასახადო პოლიტიკაზე, განათლებაზე, სოციალურ გამოწვევებზე. ჩვენთან არ არსებობს მსგავსი დებატები, არადა, პრობლემების ათეულში შედის ეს საკითხები. სახეზეა სოციალური პრობლემების სპექტრი, რომელთა გადაჭრასაც საზოგადოება ითხოვს, მაგრამ არ არსებობენ გამოსავლის მაძიებელი პოლიტიკური აქტორები. ასევე, მათი დიდი ნაწილი იმ პრობლემებზე აპელირებენ, რომელიც საზოგადოებრივი აზრის კვლევებში ასახულ ჩამონათვალს მიღმაა. მაგალითად, სასამართლოს დამოუკიდებლობის საკითხი. დასახელებულ პრობლემებს შორის ის შეიძლება იყოს მეათე, მეთერთმეტე, მეთორმეტე ადგილზე. შესაძლოა, სასამართლო მნიშვნელოვანი კომპონენტიც იყოს, თუმცა მზად ვარ, ვიკამათო — რა არის უფრო მნიშვნელოვანი. ფაქტია, მოქალაქეებსაც სულ სხვა საკითხები აწუხებთ. ჩემი აზრით, აბსოლუტური ტყუილია, როდესაც ამბობენ, დემოკრატია სასამართლოს დამოუკიდებლობით იწყებაო. დემოკრატია იწყება ძლიერი ჯგუფებისგან, რომელთაც საკუთარი ინტერესები აქვთ და ჰყავთ საკუთარი წარმომადგენლები. მათ შორის იწყება იმის "დალაგება", რა წესებით იურთიერთონ ერთმანეთთან და აქ შემოდის დამოუკიდებელი სასამართლო, როგორც ამ წესების მაკონტროლებელი არბიტრი. სანამ ეს ძლიერი ჯგუფები და მათი წარმომადგენლები არ გვეყოლება, მათ შორის, პარლამენტში, რა უნდა განსაჯოს დამოუკიდებელმა სასამარათლომ, ვისგან უნდა გახდეს დამოუკიდებელი?

ოპოზიციის ნაწილს ეჭვი შეაქვს მაუწყებლის მიუკერძოებლობაში. რას აკეთებთ, რომ ასე აღარ იფიქრონ?

ვაკეთებთ ყველაფერს, რაზეც ამ ინტერვიუსას საუბრობთ. რეალურად ვქმნით იმ ტიპის პლატფორმას, სადაც ნებისმიერს აქვს საშუალება, მოვიდეს და აბსოლუტურად თავისუფლად ისაუბროს პერსპექტივებზე, რომლისაც სჯერა. მათმა დიდმა ნაწილმა ვერ მოახერხა გათავისუფლება კლიშეებისგან, რომელიც პირველი არხის ირგვლივ დიდი ხანია არსებობს და რომელსაც, ცალკეული იდეოლოგიური ჯგუფები, დიდი ხანია, მიზანმიმართულად ქმნიან. ამბობენ, საზოგადოებრივი მაუწყებელი არ უნდა არსებობდესო. როდესაც ასეთი ნარატივებია და საუბრობენ მაუწყებლის ცუდ წარსულზეც, ამ შეხედულებებიდან ადამიანების გათავისუფლება ასევე რთული ამბავია.

არხის მიმართ არსებული წარმოდგენებიდან, რა არის სტერეოტიპები და რა — რეალობა?

რეალობაა უამრავი სირთულე და პროცესი, რომლის წინაშეც ვდგავართ. მათ შორის, ადმიანების ცნობიერების გარდაქმნა უკეთესისკენ, და აქ ვგულისხმობ კონკრეტულიად კონსტრუქციული ჟურნალისტიკისკენ გარდაქმნას, ამის დანერგვას. ახალი ტექნოლოგიების დანერგვაც უამრავ სირთულესთან იყო დაკავშირებული და ისიც, რაც ჩვენს გარშემო ხდება — ცხადია, მედია და პოლიტიკური გარემოც გვიქმნის დამატებით სირთულეებს და მზად ვართ, დავძლიოთ ეს სირთულეები. ისიც გვესმის, რომ ადამიანები ვართ და შესაძლოა, ბევრი რამ შეგვეშალოს.

შეგიძლიათ თქვათ, რომ დღეს საზოგადოებრივი მაუწყებლისთვის, პოლიტიკური ზეწოლა პრობლემა არ არის? "ახალი კვირიდან" წასული ჟურნალისტები საუბრობდნენ ცენზურის შემთხვევების შესახებ.

აქ თუ ვინმე რამეს დააცენზურებს, ნიშნავს, რომ პირველ რიგში, მე უნდა დავაცენზურო, ან მე უნდა დამაცენზუროს ვინემ. ასეთი ვარ, როგორიც ვარ; მწამს, რისიც მწამს და შესაძლოა, აქ ცოტა იზიარებდეს ამ ხედვებს, მაგრამ ვერავინ იტყვის, რომ მე გავლენას ვახდენ მათზე.

არ ვიცი, როგორ უნდა დავამტკიცო, რომ არ გვაქვს პოლიტიკური ზეწოლა. ჩვენ, თანამედროვე რეალობაში უკვე მივეჩვიეთ, რომ შენს წინააღმდეგ შეიძლება გაიჟღეროს ბრალდებამ, რომლის საწინააღმდეგოს მტკიცება უბრალოდ, შეუძლებელია. დაგაბრალებენ, რომ ხარ სპილო და უნდა ამტკიცო საპირისპირო. როცა საუბრობენ, რომ არსებობს ჩემ მიმართ ზეწოლა, როგორ დავამტკიცო საპირისპირო? შეგიძლიათ მითხრათ, რა შეიძლება იყოს თუნდაც ერთი ინსტრუმენტი, ჩემივე სიტყვის გარდა? ვინც ენდობა ჩემს სიტყვას, მას სჯერა კიდეც ამის.

რა არის დღეს არხისთვის ძლიერი და სუსტი მხარეები, ან რა რისკებისა და გამოწვევების წინაშეა?

სუსტი მხარეებია მაუწყებელთან დაკავშირებული ნარატივები, რომელიც მიზანმიმართულად ვრცელდება გარკვეული ჯგუფების მხრიდან, რომელთაც არც საზოგადოებრივ მაუწყებელზე მაღალი რეიტინგი აქვთ და არც — ნდობა. საუბარია არა მხოლოდ პოლიტიკურ ჯგუფებზე, არამედ პოლიტიკაში მყოფ სხვა აქტორებზეც, რომლებიც თითქოს არ არიან პოლიტიკაში, მაგრამ პოლიტიკური პროცესის გავლენის აგენტები არიან. მუდმივად აპელირებენ, თითქოს საზოგადოებრივი მაუწყებელი არ არის დამოუკიდიებელი, და ჩემი აზრით, სინამდვილეში, სწორედ ის აღიზიანებთ, რომ არხი დამოუკიდებელია და მათ შორის, მათგანაც.

არასამთავრობო ორგანიზაციებს (NGO) გულისხმობთ?

რა თქმა უნდა, და განსაკუთრებით, რამდენიმე, ე.წ. ძლიერ NGO-ჯგუფს. მათ მიმართ მაქვს პრეტენზიები და ვფიქრობ, იციან ჩემი პოზიციების შესახებ. ჩემთვის არასამთავრობო სექტორის ასეთი ფორმით არსებობა დემოკრატიისთვის სერიოზულ პრობლემას წარმოადგენს და სერიოზულად აზიანებს დემოკრატიას იმასთან ერთად, რაც მედიაში ხდება და რაზეც უკვე ვისაუბრეთ.

საზოგადოებრივი მაუწყებელი მათგანაც დამოუკიდებელია და ესაა მათთვის პრობლემა. მოცემულობა ასეთია: ერთი მხრივ, სახეზეა ჯგუფები, რომლებიც ამბობენ, მაუწყებელი მართულიაო, მეორე მხრივ კი არიან ჯგუფები, რომლებიც ამ არგუმენტის გაზიარებით, მაუწყებლის გაუქმებას მოითხოვენ. მათი ინტერესები, რაც არ უნდა საკვირველი იყოს, ერთმანეთისას კვებავს. მაგრამ თუ ჩვენ ვიქნებით ისეთი, როგორიც სურთ, მაშინ აღარ იარსებებს მათთვის ტელევიზიის გაუქმების არგუმენტი.

ხომ არ გააძლიერა ეს წარმოდგენები საკადრო პოლიტიკამ? იმ პროდიუსერებისა თუ ჟურნალისტების დასაქმებამ, ვინც მანამდე მთავრობის მიმართ ლოიალურად განწყობილ მედიებში მუშაობდნენ, ან თუნდაც, წინა დირექტორის — ვასილ მაღლაფერიძის ფაქტორმა, რომელსაც მმართველ პარტიაში ოფიციალური პოზიცია ეკავა, ახლა კი მაუწყებლის სამეთვალყურეო საბჭოს დირექტორია?

არხის ხასიათსა და ხარისხსაც განსაზღვრავს ის, თუ რა ჩანს ეკრანზე. ეს ადამიანები, და მათ შორის, მაღლაფერიძე, ამ ორგანიზაციის დამოუკიდებლობის ერთ-ერთი მთავარი გარანტია. იმ თანამდებობითაც, რაც მანამდე ეკავა (*არხის გენერალური დირექტორის პოზიცია) და იმითაც, რაც ახლა უკავია, და ვფიქრობ, ეს აისახება კიდეც ჩვენს კონტენტზე. მათ, ვინც სკეპტიკურია, ვეტყვი: უყურონ კონტენტს. თუ რამე შეგვეშალა, მზად ვართ პასუხი ვაგოთ.

მათ კი, ვისაც პრეტენზია აქვს, რომ ვიღაც საიდანღაც გადმოვიდა, ვეტყვი: ეს არ არის ცალმხრივი პრეტენზია, რადგან არხზე მუშაობენ ისინიც, ვისაც სხვების პოლიტიკური პრეფერენცეიების მიმართ გააჩნიათ პრეტენზია, მაგრამ ეს არის მედია სივრცე, სადაც ადამიანები მოდიან, მკვიდრდებიან, ან აქედანაც მიდიან. საბოლოო ჯამში, აბსოლუტურად არასწორი კამათია, ვინ საიდან მოვიდა. ეს ყველაფერი უპატივისცემლო დამოკიდებულებაა ამ ადამიანების მიმართ და რეალურად, ამ ადამიანების შეფასების ერთადერთი კრიტერიუმია ის, თუ რა გადის ეთერში. თუ ვინმეს ეს აინტერესებს, შეაფასოს ეთერი. რა გავაკეთოთ, 2012 წლის შემდეგაც ყველა გაგვეშვა, ვინც მანამდე მუშაობდა არხზე და იმაზე მსჯელობით მიგვეღო გადაწყვეტილება, ვინ ვისთან მუშაობდა?

რა ადგილი უკავია საზოგადოებრივ მაუწყებელს პოლარიზებულ მედიასივრცეში და რა განგასხვავებთ სხვა მაუწყებლებისგან?

ვცდილობთ, მაყურებელს ამა თუ იმ ამბის უფრო ფართო სურათი ვაჩვენოთ. არ ვეცდებით, კრიტიკა ვაქციოთ მთავარ მიზნად, რადგან მჯერა, რომ კრიტიკა არის ინსტრუმენტი აზროვნებისა და არა — მთავარი მიზანი. და ეს ინსტრუმენტი უნდა გამოვიყენოთ აქტიურად. პოლიტიკური პროცესის ანალიზს მივყოთ ხელი და პოლიტიკის წარმოების ფორმები გავიაზროთ, ვიპოვოთ, რა არის მასში პრობლემური თავისი აქტორებიანად და ვეძიოთ გამოსავალი.

რა უნდა მაყურებელს "მოამბისგან"? სწავლობთ აუდიტორიის მოთხოვნებს?

რა თქმა უნდა, შესწავლილი გვაქვს და უამრავი კვლევა ტარდება. "მოამბის" მაყურებელი ის არის, ვისაც არ სურს მიიღოს ინფორმაცია ანგაჟირებული პერსპექტივიდან. თუმცა, მეორე მხრივ უნდა გვესმოდეს, რომ პოლარიზებული მედიების მაღალ რეიტინგებს განსაზღვრავს ისიც, რომ ადამიანებს იმ აზრის მოსმენა უნდათ, რომლისაც სწამთ.

თუმცა, საზოგადოებირივი აზრის ახალი კვლევის შედეგებში ჩანს, რომ პროცენტული უპირატესობა იმ ადამიანებზე მოდის, რომლებიც ვეღარ ხედავენ მათი ინტერესების წარმდგენ აქტორებს ქართულ პოლიტიკაში. არის ეს მოცემულობა თქვენთვის შესაძლებლობა?

მე არ ვარ სოციოლოგი და საკმაოდ რთულია კვლევებზე დაყრდნობაც. თუმცა გარკვეული თვალსაზრისით, გეთანხმებით: როდესაც მაყურებელი ხედავს, რომ მის პირველად პრობლემებს არავინ აქცევს ყურადღებას, შესაძლოა, მათთვის პირველი არხის სახით გამოჩნდეს სივრცე, სადაც ამ პრობლემების გაშუქებას დიდი დრო დაეთმობა. ამან შესაძლოა, მაყურებელს გაუჩინოს განცდა, რომ მე პირველი არხისკენ უნდა წავიდე, ამას ვუყურო.

საქართველოში არ უნდათ იმის დაჯერება, რომ ჟურნალისტების მიმართ ნდობა საკმაოდ დაბალია და არა მხოლოდ ჩვენთან, და ჟურალისტები არ სვამენ კითხვას — რატომ არ ენდობიან მათ ისევე, როგორც პოლიტიკოსებს. პირველ რიგში, ალბათ იმიტომ, რომ მათ დაკარგეს კონტაქტი საზოგადოებასთან. ისინი არ ელაპარაკებიან, არ სთავაზობენ მათი პრობლემების შესახებ მსჯელობასა და გადაწყვეტის გზებს.

"მოამბეში" როგორ ითვალისწინებთ ამ ფაქტორს? ცდილობთ, შექმნათ მოდელი, რომელიც იქნება ცალკეული სოციალური ჯგუფების, და მათ შორის — ეთნიკური, რელიგიური, თუ სექსუალური უმცირესობების პრობლემების რეპერეზენტატორი პლატფორმა?

ჩვენთვის პრობლემაა, რომ ერთ კონკრეტულ გამოშვებაში უნდა გაშუქდეს მიმდინარე აქტუალური პოლიტიკური საკითხები და ამასთან, არ უნდა გამოგვრჩეს და სათანადო დრო უნდა დავუთმოთ მოქალაქეების პრობლემების გაშუქებასაც. სირთულე იმაშია, რომ ეს უნდა მოხდეს იგივე ქრონომეტრაჟში, რაც სხვა არხების საინფორმაციო გამოშვებებს აქვთ. რთულია, იმის პარალელურად მოახერხო ეს, რასაც აკეთებენ სხვები. ჩვენი საქმის სირთულე მეტია, ვიდრე — მათი, რადგან ესეც უნდა გააშუქო და ისიც.

უმცირესობებზე კი, ჩემი ხედვები მაქვს, რომელიც წინააღმდეგობაში მოდის მეინსტრიმულ (*დამკვიდრებული თვალსაზრისი) გაგებასთან. ჩემთვის, ის წესრიგი, რომლითაც ვუყურებთ მრავალფეროვნებას, ადამიანების ჯგუფებად დაყოფით ორიენტირებულია უფრო მეტად საზოგადოების დანაწევრებაზე, ვიდრე გაერთიანებაზე.

თუმცა, კანონიც გავალდებულებთ, არხზე წარმოდგენილი იყოს ყველა ჯგუფის პრობლემები და ინტერესები.

მე იმას არ ვამბობ, რომ არ უნდა წარმოვადგენდეთ მათ ინტერესებს. ჩემთვის პრობლემურია დამოკიდებულება, რომ აუცილებლად ჯგუფებად უნდა დავყოთ ადამიანები, რომლებიც საბოლო ჯამში, ერთმანეთთან აუცილებლად მოვლენ კონფლიქტში, რადგანაც განსხვავებული ხედვები აქვთ. საზოგადოებრივი მაუწყებელი ბოლოს იმას გააკეთებს, რასაც კანონი დაუდგენს, მაგრამ საზოგადოება რისკენ უნდა იყოს მიდრეკილი — დანაწევრებისკენ, თუ გაერთიანებისკენ?

მაგ ნაწილში, პრობლემას ხედავთ კანონში არსებულ ჩანაწერში, რომელშიც გაწერილია მაუწყებელის მიმართ ნაკისრი ვალდებულებები?

მე ვხედავ არა საზოგადოებრივი მაუწყებლის, არამედ საზოგადოების პრობლემას. ჩემთვის დემოკრატია დგას ორ რამეზე: უფლებასა და პასუხისმგებლობაზე, რაც ნიშნავს რომ უფლებებიც გვაქვს და გვაქვს ამ უფლებების თანაზოგადი პასუხისმგელობებიც. ჩვენ, 30 წელია, მხოლოდ უფლებებზე ვსაუბრობთ, რომ ყველას რაღაცის უფლება გვაქვს, მაგრამ თითქოს არავის გვაკისრია პასუხისმგებლობა.

თუმცა, ამ ჯგუფებს შორის არიან ისინიც, ვინც კონსტიტუციური უფლებებითაც ვერ სარგებლობენ, მაგალითად, სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების რეალიზების პრობლემა ლგბტქი თემისთვის.

მე მგონია, რომ ამ უფლებრივ საკითხებზე ლაპარაკით ვატყუებთ იმ ადამიანებს, ვის უფლებებზეც ვსაუბრობთ და რეალურად, მათ არ ველაპარაკებით იმ პრობლემებზე, რაც თავადვე აქვთ და რისი გადაჭრაც რეალურად სურთ. ვცდილობთ, ვასწავლოთ თავის დაცვა სხვებისგან, ანუ ვუბიძგებთ, მუდმივად იყვნენ გეტოში (*სპეციფიური ნიშნით გაერთიანებული კომუნა).

ხომ აუცილებელია ინდივიდუალური მიდგომები ცალკეული ჯგუფების პრობლემების გაშუქებისას? შეიძლება, ერთი კონკრეტული ჯგუფის წინაშე არსებული გამოწვევები განვიხილოთ საერთო პრობლემად და არა — ინდივიდუალურად?

რომ ავიღოთ გენერალიზებული პრობლემები, მეტყვით, რომ თუნდაც, ეთნიკური უმცირესობების პრობლემები განსხვავებულია სხვებისგან? მათაც აქვთ უმუშევრობის, არასაკმარისი ხელფასისა და შემოსავლის პრობლემები. განათლების ხარისხიც არც მათ აკმაყოფილებს და არც — სხვებს.

წარმატების მისაღწევად მათი ბარიერები ხომ განსხვავებულია, რასაც შესაძლოა, ქმნიდეს სახელმწიფო ენაზე საუბრის, განათლებაზე ხელმისაწვდომობის პრობლემა?

არსებობს შესაბამისი ენის პროგრამებიც, რომელიც შესაძლოა, არ იყოს იდეალური. ვაღიარებ, რომ მათთვის ენობრივი ბარიერი პრობლემაა და მეტი ინტეგრაციაც ესაჭიროებათ. მაგრამ ვფიქრობ, რომ მაგალითად, აზერბაიჯანულენოვანი მოსახლეობისთვის განათლება შესაძლოა, მეტად იყოს ხელმისაწვდომი, ვიდრე — სხვებისთვის. მათი საკმაოდ დიდი ნაწილი თურქეთში მიდის და იქ იღებს განათლებას და შესაძლოა, იქ უფრო მაღალი იყოს განათლების ხარისხი, ვიდრე ჩვენთან. მთავარი ხომ შედეგია, საბოლოოდ, ვინ უფრო უკეთესი განათლება მიიღო.

მაგრამ სახელმწიფოს იდეა ხომ ის არის, რომ თანაბარად უზრუნველყოს პირობები ნებისმიერი მოქალაქისთვის, მათი სპეციფიური საჭიროებების გათვალისწინებით?

ეგეც უნდა გავითვალისწინოთ, მაგრამ არავითარ შემთხვევაში არ უნდა გამოვყოთ ცალკე ჯგუფად, ვუწოდოთ "მოწყვლადი ჯგუფი" და ვთქვათ, რომ მას რაიმე განსაკუთრებული საჭიროებები აქვს. ანუ ის, რომ ის სხვა ენაზე მეტყველებს, დანაშაულია? რაიმე ნაკლია? ამის გამო, განსხვავებულად უნდა მოვექცეთ, ვიდრე დანარჩენებს, თუ ერთნაირად? და თუ ერთნაირად უნდა მოვექცეთ, იმაზე უნდა ვიფიქროთ: სად ერთიანდებიან ეს ადამიანები, რა აერთიანებთ, რა არის ინტეგრატორი.

თქვენი ეს ხედვები, როგორ აისახება მაუწყებლის გაშუქების სტანდარტზე?

მაუწყებელმა რაც გააკეთა, არის ის, რომ მაუწყებლობს მათ ენაზე და ამის მთელი იდეაა ის, რომ რაც შუქდება აზერბაიჯანულ და სომხურ ენებზე, შუქდება გენერალიზებულად. იმასვე ვყვებით მათთვის გასაგებ ენაზე, რასაც მათთვის, ვისაც ესმის სახელმწიფო ენა. აქ მიდგომაა, რომ მათზე "მორგებულ ინფორმაციას" კი არ ვაწარმოებდეთ, არამედ ისინი გავხადოთ ამ სოციუმის წევრი, სადაც ხდება და "იხარშება" ეს მოვლენები. ხომ უნდა იცოდნენ ამ მოვლენების შესახებ, რომელსაც მათზეც აქვთ გავლენა?

ჩვენ ხშირად ვსაუბრობთ, რომ ეთნიკური დასახლებული რეგიონები სხვადასხვა ხელისულებისთვის არაერთხელ იქცნენ მეტი ხმის მისაღებად საშუალებად. გვინდა, ამ ადამიანებსაც იმ ტიპის სამოქალაქო პასუხისმგებლობა ჰქონდეთ ამ ქვეყნის მიმართ, რა პასუხისმგებლობაც ე.წ. უმრავლესობას ვთხოვთ. არ მიყვარს ადმიანების უმრავლესობებად და უმცირესობებად დაყოფა. რა გავაკეთეთ ადამიანების ასეთი დაყოფით? — იმის რაღაც განსხვავებულობა ვაქციეთ მათ ღირსებად. განსხვავებულობა კი არ არის ღირსება, ღირსებაა ის, რომ ადამიანია. იმათი პრობლემები ისეთივეა, როგორიც ჩვენი.

რეიტინგების მთვლელი კომპანია "TRI მედიას" მონაცემებით, 2018-დან დღემდე, არხს რეიგინგის პოზიტიური დინამიკა აქვს, რაც კარგია. ამავე მონაცემებით, ეს მეტწილად, სპორტული თამაშების ტრანსლირებისა და "მასტერშეფის", "ვოისისა" და სხვა გასართობი შოუების ტელეყურებამ განაპირობა. რას ამბობს ეს შედეგები არხის პროგრამულ პრიორიტეტებზე?

სპორტი, "მასტერშეფი", "ვოისი", ეს მეგაპროექტები, რომლებიც იზიდავს მაყურებელს და ამას ყველა მედია ცდილობს. უპირველეს ყოვლისა, ჩვენი გადაწყევეტილებაა, გვქონდეს ასეთი კონტენტი, რომლითაც მოვიზიდავთ მაყურებელს და გვყავდეს ჩვენს მიმართ ლოაიალობით (*ერთგული) განწყობილი ტელემაყურებელი. გვინდა, გაიზარდოს არხის ცნობადობა, რომ მეტად გაიგონ — რას აკეთებ და სად ხარ. ამ ცნობადობის გაზრდას ემსახურება არხზე ამ მიმართულებების გაძლიერება.

მიფიქრია, ეს სამი მდგენელი: ინფორმირება, შემეცნება და გართობა, რამდენად ეხმარება დემოკრატიას. ხომ გააჩნია შემეცნებით კონტენტსაც. მაგალითად, შემეცნება, რომელიც გიფართოვებს თვალთახედვას და მათ შორის, შეიძლება გიზრდიდეს წარმოდგენებს პოლიტიკური სისტემების შესახებ და ზოგად პოლიტიკური ცოდნის ამაღლებას ემსახურებოდეს.

გართობას კი ისე განიხილავენ-ხოლმე, თითქოს, არ იყოს კავშირში დემოკრატიულ პროცესებთან. აქაც ხომ დიდი განსხვავებაა: არსებობს მდარე გასართობი შოუები, რომელებიც სიბრაზისგან დაცლას, "ბოლის გამოშვებას" შეიძლება ემსახურებოდეს, რაც კონტრპროდუქტიული შეიძლება იყოს დემოკრატიისთვის, მაგრამ სხვაა გასართობი გადაცემები, რომლებიც განტვირთვის საშუალებას იძლევა.

განტვირთვა, ძალიან მნიშვნელვოანი კომპონენტია, რომ ადამიანებმა, ბევრ საკითხთან დაკავშირებით არა ემოციური, არამედ რაციონალური გადაწყვეტილებები მიიღონ. რაციონალურად მოახერხონ იმ შემეცნებისა და ინფორმაციის გადააზრება, რომელიც მათ მიეწოდებათ. გართობაც, შემეცნებაც და ინფორმაციაც ერთმანეთის შემავსებელია და რეიტინგებზეც აისახება. ასე რომ ტელევიზიის ამ მიმართულებებთან დაკავშირებით, ჩვენი მიდგომა მიზანმიმართულია. ეს ხომ არ არის, რომ აი, ჩვენ გართობაც გამოგვივიდა. ჩვენ ამ პროდუქტებს ვქმნით მიდგომებით — რას ვაკეთებთ და როგორს ვაკეთებთ. არა "ბოლის გამოსაშვებად", არამედ დამშვიდების, დაწყნარების, განტვირთვისთვის, რომ შემდეგ მაყურებელი რაციონალური იყოს სხვა ინფორმაციის მიღების თვალსაზრისითაც.
კატეგორია - ინტერვიუ
მედიასაშუალებები, რეიტინგის ასაწევად ხშირად მიმართავენ გასართობ, არაინფორმაციულ გაშუქებას. რეიტინგი რეკლამის დამკვეთებისთვის ერთ-ერთი მთავარი მსაზღვრელია, ამიტომაც, ხშირად, საინფორმაციო ღირებულებას "მოყვითალო" მასალები წონის.

თუმცა, რამდენად არის დილემა - "რეიტინგი ან ინფორმაცია" რეალური?

მედია მკვლევარი, ამსტერდამის თავისუფალი უნივერსიტეტის პროფესორი აირინ კოსტერა მეიერი 20 წელზე მეტია ჟურნალისტიკასა და მასთან დაკავშირებულ გამოწვევებს იკვლევს, გვესაუბრება, როგორი შეიძლება, შეინარჩუნოს მედიამ ხარისხიანი ჟურნალისტიკა ისე, რომ შემოსავალიც არ დაკარგოს.

Მოკლედ, ინტერვიუს მთავარი გზავნილები

  • “არ არსებობს ერთ მხარეს ხარისხიანი ჟურალისტიკასა და მეორე მხარეს, ყვითელი პრესა, ნებისმიერი ტიპის გაშუქება, რომელიც ადამიანებს ერთმანეთთან აახლოებს ღირებულია”.
  • Სოციალური მედია ჟურნალისტებს აიძულებს შეცვალონ აუდიტორიასთან კომუნიკაციის გზები.
  • თუ გვსურს, ისეთივე რეიტინგი, როგორიც რეალითი შოუებს აქვს, ადამიანებს უნდა ვესაუბროთ იმ თემებზე, რომლებიც მათთვის ნაცნობია და ყოველდღიურ ცხოვრებაში აწუხებთ.

Რჩევები ჟურნალისტებს:

  • მუდმივად გააკრიტიკეთ კოლეგები, თუ მათი სტატია ან სიუჟეტი არ არის საზოგადოებისთვის ღირებული, თუმცა ასევე მნიშვნელოვანია, რომ ხარისხიანი მედიაპროდუქტის შემქმნელი კოლეგები დავაფასოთ.
  • მედიაწიგნიერების პრობლემის მოგვარება ჟურნალისტებს იმის ახსნით შეუძლიათ, თუ რა არის ზოგადად მედიაწიგნიერება, აუხსენით თქვენს აუდიტორიას, რას აკეთებთ.
  • ქართულ მაუწყებლებს ვურჩევდი, რომ იყვნენ უფრო კონკურენტუნარიანები, ესაუბროთ აუდიტორიას და კითხოთ რა აწუხებთ და აინტერესებთ?”

ზოგადად, რითი განისაზღვრება ღირებული, ხარისხიანი ჟურნალისტიკა?

ჩემს ერთ-ერთ ბოლო კვლევაში, ნიდერლანდების მაგალითზე განვიხილავ, იმას, თუ რა რთულია ჟურნალისტისებისთვის, რომ საზოგადოების საჭიროებებიდან ამოვიდნენ. Მათ ხშირად ჰგონიათ, რომ ადამიანებს მხოლოდ გასართობი გადაცემები სჭირდებათ.

კვლევის შედეგებმა აჩვენა, საზოგადოების სურვილი, რომ გასართობ გადაცემებს უყურონ, ერთი მხრივ მართლაც ემთხვევა ჟურნალისტების ზოგად წარმოდგენას, თუმცა მხოლოდ კონკრეტულ პირობებში:

  1. თუ გასართობი გადაცემა ან ამბავი სიახლეა.
  2. თუ ეს ეხმარება ადამიანებს, რომ უკეთ გაიაზრონ სხვების პრობლემები.

Ჩემთვის ფასეულია მედიაპროდუქტი,რომელიც ეხმარება ადამიანებს ერთმანეთის უკეთ გაგებაში.

ყვითელი პრესა სენსაციურია, აქ, ძირითადად ცნობილი ადამიანების ცხოვრების ამბები ქვეყნდება, რაც მარტივად გასაგებია. ადამიანები, ხვდებიან, რომ მსგავსი სიახლეები არ არის მნიშვნელოვანი, მაგრამ ეს მათთვის ნაცნობია, ამიტომაც ყვითელი პრესა მათ სხვებთან სასაუბრო თემებს აძლევს.

შეიძლება, ითქვას, რომ ზოგჯერ სენსაციაზე ორიენტირებული ყვითელი პრესაც კი ღირებულია, თუმცა აუცილებელია, გაშუქებამდე ჟურნალისტმა გაიაზროს პასუხი კითხვაზე, აწვდის თუ არა ეს მედიაპროდუქტი საზოგადოებას ახალ იდეას, შესაბამისად აფართოვებს თუ არა მათს ზოგად ცნობიერებას?

რა შეცვალა სოციალურმა მედიამ ჟურნალისტიკაში?

ახლა ვიკვლევთ სოციალური მედიის გავლენას ახალ ამბებში, ამ ეტაპზე ვიცით ის, რომ ნიდერლანდელი ახალგაზრდების დაახლოებით 47% იყენებს TikTok-სა და Instagram-ს სიახლეების გასაცნობად. ეს ფაქტი კი აიძულებს მედიას შეცვალონ აუდიტორიასთან კომუნიკაციის გზები, რადგან თანამედროვე მკითხველს მოსწონს ვლოგის ტიპის სიახლეები, გამოცდილებები, რომლებიც უფრო პერსონალურია.

მედიას ვურჩევ ხოლმე, რომ გამოიყენონ განმარტებითი ჟურნალისტიკა (Explanatory Journalism), რადგან ნიდერლანდელი ახალგაზრდების 20% ვერ იგებს ტრადიციულ სიახლეებს. ამ ტიპის ჟურნალისტიკის მთავარი იდეა მნიშვნელოვანი მაგრამ რთული, გაუგებარი საკითხების მარტივად, ფოტოებითა თუ სხვადასხვა მოკლე ვიდეოებით ახსნაა.

ახალგაზრდებისთვის კიდევ ერთი, განსაკუთრებით მიმზიდველი ხერხია მხოლოდ მნიშვნელოვანი მომენტების ჩვენება. ფეხბურთის მატჩის მაგალითზე რომ განივიხილოთ - ვაჩვენებთ, მხოლოდ იმას, თუ რამდენი გოლი ან პენალტი იყო და არა მთლიან მატჩს.

მედია ხშირად ორიენტირებულია რეიტინგზე, ძირითადი მიზეზი კი რეკლამისგან მიღებული შემოსავლებია. Როგორ ფიქრობთ, რა გავლენა აქვს რეკლამას ჟურნალისტიკაზე?

ჟურნალისტიკის ის ტიპი რომელიც განვიხილეთ (მხოლოდ მნიშვნელოვანი მომენტების ჩვენება), დაკავშირებულია სენსაციასთან. ამ ჟანრს აქვს ყვითელი პრესის მახასიათებლები, რადგან მარტივად იზიდავს მკითხველს, რაც, თავის მხრივ, ზრდის ვებ გვერდზე გადასვლის, ე.წ ქლიქბეითების (Clickbaits), შესაბამისად რეკლამის რაოდენობას.

თუმცა, თუ გვერდზე გადმოსულ მკითხველს რამე ახალი და საინტერესო არ დახვდება, აუცილებლად მიხვდება, რომ ეს უბრალოდ რეკლამაა.

შეიძლება ითქვას, რომ ქლიქბეითები ერთგვარი სტრატეგიაა ზოგიერთი მედიისთვის, ეს მათი არჩევანია, თუმცა მკითხველისთვის ღირებული ინფორმაციის მიწოდება მაინც მათი მთავარი ვალდებულებაა.

რეალითი შოუებს აქვს დიდი რეიტინგი, მხოლოდ იმიტომ, რომ საზოგადოებას ერთგვარ “საკვებს” აძლევენ სასაუბროდ. თუ გვსურს, რომ ტრადიციულ მედიასაც ჰქონდეს ასეთივე რეიტინგი, ადამიანებს უნდა ვესაუბროთ ისეთ თემებზე, რაც მათთვის ნაცნობია და ყოველდღიურ ცხოვრებაში აწუხებთ.

განვიხილოთ მედია, რომელიც არ არის დამოკიდებული რეკლამაზე. შემოსავლის რა ალტერნატივები არსებობს რეკლამის გარდა?

ვფიქრობ, არ არის საჭირო რომ ბოლომდე გათავისუფლდე რეკლამისგან, რადგან თუ მედია ქმნის ხარისხიან მედიაპროდუქტს, აუცილებლად ეყოლება მაყურებელი, შესაბამისად გამოჩნდება რეკლამის განთავსების მსურველიც.

სხვა შემთხვევაში, Crowdfunding-ის თუ სხვა შემწეობების მოდელი მუშაობს ისეთ ქვეყნებში, სადაც მედიაწიგნიერებისა და ცხოვრების დონე მაღალია, რადგან ადამიანებს აქვთ გაცნობიერებული დამოუკიდებელი ფინანსების მქონე მედიის მნიშვნელობა.

პოლარიზებულ მედიაგარემოში ხშირად კარგად მუშაობს ე.წ “სამკუთხედის მეთოდი” (Triangulation method) - ეს ნიშნავს, რომ ზუსტი ინფორმაციის მისაღებად ადამიანები ფაქტებს რამდენიმე მედიასაშუალებაში ამოწმებენ, ამასთანავე აქტიურად იყენებენ სოციალური ქსელებს. ამ შემთხვევაშიც, მედიაწიგნიერების დონეს გადამწყვეტი მნიშვნელობა აქვს;

თუმცა, ადამიანებს არ აქვთ იმდენი დრო, რომ ყველა მოვლენა სათითაოდ გადაამოწმონ, ამიტომ სამწუხაროდ, საბოლოოდ ვიღებთ იმას,რომ, ისინი უბრალოდ აღარ ადევნებენ თვალს სიახლეებს.

რატომ აბრალებენ ჟურნალისტები უხარისხო მედია პროდუქტს, აუდიტორიას?

მედიამენეჯერები ან ჟურნალისტები ხშირად უხარისხო გაშუქებას "საზოგადოების დაკვეთით" ხსნიან. ვფიქრობ, მედია არ ითვალისწინებს იმას, რომ შეიძლება ადამიანები მართლაც უყურებენ უხარისხო გადაცემას, მაგრამ ისინი იაზრებენ იმასაც, რომ ეს გადაცემა მათ ღირებულს არაფერს აძლევს. სწორედ მსგავი დამოკიდებულება ულახავს მედიას რეპუტაციას.

ადამიანები ხდებიან იმის ერთგული, რასაც მართლა აფასებენ, შესაბამისად, მედიას უნდა ჰქონდეს ახლო ურთიერთობა აუდიტორიასთან, ჰკითხოს რა არის ის, რაც მათ მართლა აწუხებთ და აინტერესებთ.

დამატებით, ერთია მაღალი რეიტინგი, თუმცა მეორე მხრივ, თუ ყველა მედიასაშუალება მხოლოდ გასართობ ან უხარისხო კონტენზე იქნება ორიენტირებული და არ იარსებებს განსხვავებული იდეა, რომელიც რაღაც ახალს მიაწვდის აუდიტორიას, ცხადია, რეიტინგი ექნება იმას, რასაც აჩვენებენ - რადგან ალტერნატივა არც იარსებებს.

სად არის საზღვარი მაღალ რეიტინგსა და ხარისხიან მედია პროდუქტს შორის?

ილუზიაა, არ არსებობს, ერთ მხარეს “ხარისხიანი” ჟურნალისტიკა და მეორე მხარეს ყვითელი პრესა (ტაბლოიდები), ეს დამოკიდებულია, იმაზე, თუ როგორ წარმოუდგენ პრობლემას აუდიტორიას. შეიძლება, გამოიყენო ტაბლოიდებისთვის დამახასიათებელი ვიზუალი (დიდი ფონტი, ფერადი სათაური) თუმცა როდესაც მკითხველს მსგავსი სათაურით დააინტერესებ, ვალდებული ხარ, რომ რაღაც ღირებული და მნიშვნელოვანი მიაწოდო.
კატეგორია - ინტერვიუ
Time’s most influential innovator shares how her team is getting ready for the tough winter in Ukraine.

Early in the morning, when it was about to start Russia’s full-scale invasion of Ukraine Sevgil Musaieva woke up, just 20 minutes prior to Putin’s announcement of the infamous ‘special military operation’ and 40 minutes before the start of the full-scale invasion. Seven months later she would already be named one of the world’s 100 most influential People of 2022 by Time magazine, and she would already experience grief and everyday struggle for survival as a journalist covering the war in her homeland.

“I was asking myself, what can I do? because it was understandable that it would be an existential war, it would be a war for the right of our country to exist and I understood the right answer to this question is my profession. Because Journalism plays such an important role during the war and during the crisis”- she tells me.

I met Sevgil at an international media conference in Tbilisi, Georgia. A country where 20% of its territory is occupied by Russia and has been invaded by Russian forces several times. We both know what it’s like to be a journalist in a country facing threats from the Kremlin every single day.

Sevgil is editor-in-chief of Ukraine’s one of the biggest independent online media outlets “Ukrainska Pravda”. It was co-founded by Georgian-Ukrainian Journalist Georgy Gongadze in 2000. 6 months later he was killed.

Sevgil has been attending media conferences and explaining the real situation of the war since the 24th of February while leading a team of journalists and working nonstop on the coverage of the full-scale invasion. I managed to find a silent room at the crowded conference venue to have a conversation with her. Sevgil recalls the first days of the invasion, shares her point of view on international coverage of the war, and tells us the stories of how journalism helped save lives.

You are probably the best person to ask this question right now. What is the role of journalism in war?

I remember how in the first days of the war with panic, with everything, people were afraid to go to the bed without news, they were afraid to go to sleep without understanding “what will be tomorrow morning”, it was fear and panic.

And I know how easily people can be manipulated because I remember it was the 28th of February, unfortunately, the southern part of our country was already captured by Russians and I received a call from a friend of mine from Mariupol and he asked only one question, “Is Kyiv surrendered already?” and I was trying to explain that “No” but unfortunately people in Mariupol knew from occupiers that Kyiv was already surrendered, everyone surrendered and Russians also captured other regions.

You as a journalist can just provide information and information means a lot. I know thousands of stories of people, who were without news, without connection and then they suddenly had this connection and they texted their relatives, their mothers, and fathers, with only one simple message. They didn’t ask about the political situation, they only texted: “I’m alive, Everything is okay, we escaped occupation” - the simplest words in the world.

But journalists can also help people and it was with me during this war, it was not only about providing information, it was about the evacuation of people from occupied territories, and it was also about even providing food.

For example, I remember the first days of the war when one prenatal center in Kyiv asked me “could you please ask our mayor, we can’t reach him, our women don’t have food” and you have this short connection, it was only one hour and the situation was okay, so we provided food.

It literally helped save lives. Sometimes, unfortunately, it does not. Sometimes you can’t help, you can do nothing and you also feel guilty about such situations but in situations when you can help, you help.

You just recalled the moment when the full-scale invasion started. What was the first decision as editor-in-chief of “Ukrainska Pravda”?

No panic. I asked my team not to panic, of course, it was difficult and very challenging because people were thinking about their relatives, their kids, and their own safety.

I remember the first editorial meeting I organized that morning at 11 AM and I said just one simple sentence: “We need to do our best because if Ukraine will be defeated, there will be no “Ukrainska Pravda”, no state, just nothing, we’ll lose our country” — that’s why we did our best, we are working 24/7, providing information, providing help with humanitarian aid because in the first days of the war in Kyiv it also was a big problem and I remember how one of the authorities told me that hunger could help occupiers and I remember how I wrote thousands of businessmen in Kyiv and other regions, they provided food, tons of bread and other products.

In the beginning, many people thought that Kyiv would be captured, you probably had the chance to leave, what made you stay?

You know, after seven months of the war, only two members of our team left Ukraine. One went to university, he became a student, and our editor left because she has young kids, and has to take care of them. It was her decision as a mother because you have to decide what’s your role in this. Are you a soldier, are you a journalist, are you a citizen, are you a mother? and it’s an extremely complicated and very difficult choice for each Ukrainian.

Part of our team stayed in the western part of Ukraine and when it became safer in Kyiv all of our team decided to come back. It was actually my decision to relocate the team because I was thinking ‘in case of a blackout, we will not have access to the internet, without electricity we will not be able to do our job’ and that’s why I decided to relocate our team and it helped us but as soon as there was a chance to come back the whole team returned to Kyiv.

Of course, we think about a security plan for this winter because winter will be very difficult for Ukraine. Russia will attack our electricity plants, our energy sector, and critical infrastructure so we have a security plan, I don’t want to mention a lot of details but we should be ready that we will provide news no matter how difficult it will be.

What is something you learned about your profession during these difficult times?

I have three important takeaways from this war. The first one: be with people, the second one: do not harm, and the third one is: truth helps you win. I can explain each one.

Be with your people — at the beginning of the war I started every single day with one short message for the audience and my readers “how are you?” people wrote thousands of responses and it helped not only them but also gave us information about critical points in different regions because you can imagine, it’s a frontline of two thousand kilometers, you can’t explore and cover everything.

For example, I learned that Kherson was already seized by the Russian army from our readers because they sent me a video of Russian tanks that already occupied important buildings in the city. The main point is that we are still in connection with these people and they text me every single day from occupied territories. They are the only source of information, they share stories with us about repressions, referendums, and jails that Russians opened in occupied territories.

The second one is don’t harm — during the war mistake measures human life, and you need to think about it. I don’t even want to describe all the difficult decisions we have made during this war because sometimes it literally measures human life.

The third one, truth helps you win — this war is not only about the right of our country to exist, it’s not only the war between future and past, it’s not only the war for the future of democracy but it’s also a war between truth and lies.

We see how Russia uses propaganda tools every single day, and at the same time, as an independent journalist, you have your principles, you have your rules, and you follow them. Meanwhile, Russia does absolutely terrible things. They lie every single day. They lie even about the victims of their attacks. For example, they killed more than 1000 civilians in Bucha, Borodyanka, and other places. And they lied that Bucha was staged. They lied that it was Western propaganda.

And it is painful, you know the truth because in Bucha they killed a 70 years old unarmed man, the father of your colleague. And in Irpin you lost your classmate. My friend, documentary filmmaker Brent Renaud was killed by Russians in Irpin at the beginning of March and he was the first American citizen who died during this war. This is really sad, but only truth helps you and only truth gives us this important support from the Western audiences, from Western partners, because they see that we don’t use this practice. We follow rules, we follow principles. We fight for freedom of speech and for democracy and it makes the difference between us and between Russians and they understand it.

Covering the war in your own country and facing grief on a daily basis can be tough, how do you deal with these emotions as a journalist?

I think that you can’t hide your emotions. Of course, I have a kind of an agreement with myself that, I will think about every single trauma I received during this war after it finishes, but it is hard because I already lost four of my friends during this war, among them colleagues.

And that’s something you cannot accept. It’s not statistics. Every single story, every single destiny is important. I think that what helped me go through this is also empathy. Without empathy, I think it will be difficult, because, you have to feel this pain, you have to be with people.

I understand that if I tell the story of every single victim of this war, it’ll never be just the statistics.

what is the main challenge for Ukrainian media right now?

Just to survive. It’s the main challenge for our country and for us too, of course, we struggle with our financial models, it’s difficult times for us, and thanks to our readers, thanks to our donors, we are able to continue our work.

The second one, of course, you have a difficult decision every single day about whether you are a citizen or are you a journalist, and I understand a lot of my colleagues who left their jobs and went to the front line and joined the army. Even our colleagues from “Ukrainska Pravda” joined the Army. They were brilliant journalists, but they decided that they would be more effective and useful on the battlefield, and it’s a tragedy of this war because Ukraine loses brilliant people in this war. Ukraine loses artists and journalists, Ukraine loses the soul of our nation, brilliant people who can continue to create, continue to protect.

I will never forgive Russians and Russia because they stole our future.

What is the connection with Russian Journalists? Did it change?

No. of course, I have some colleagues, and even when they ask something I can respond to them but I feel a lot of pain and for me it’s uncomfortable.

They lost their profession in their country because all independent media in Russia is closed or escaped country and they now are located in other European cities, they’re not able to continue to do a job in their own country.

Was there anything you think would’ve been better if journalists in Ukraine were prepared for before the full-scale invasion?

No one could imagine what would happen, the brutality and the size of this war. I’ve never imagined it. I think that maybe if we had more protection, and equipment, it would have been much easier because, at the beginning of the war, a lot of Ukrainian journalists didn’t have protection. They didn’t have the best helmets or anything and a lot of European companies, donors, and organizations sent us this equipment and we were able to continue our work. So it was a big problem and it is strange that after eight years of war we were not ready and there was not enough equipment.

Does “Ukrainska Pravda” try to access the Russian audience to break through the disinformation wall?

We continue our Russian version coverage. A lot of Ukrainian media outlets closed the Russian version after the beginning of the invasion. We understand that it will be the wrong decision because still a lot of Russian people read our coverage from different territories. So we have the Russian version and people can visit it and use it. So, no other collaboration projects with Russian journalists or launching other media. We don’t have that plan.

When you’re covering the war you see the flood of disinformation and you got to be fast, but also accurate. How do you manage that?

We have our rules and principles, and we published them, It’s a public document, and we follow those rules and principles on a regular basis. Of course, disinformation plays an important role, and we’ve had this experience for the last eight years. We live in circumstances of an informational war already, and this experience helped us. We learned a lot from the last eight years. We also have a lot of sources of information. We have a lot of authorities that can even unofficially explain things and we have a lot of soldiers, and militaries on the front line, and they provide us with information from the field.

If we receive some information from different sources. We check it, and we verify this information with different sources, so as many sources we have, it’s better.

The Time magazine named you one of the most influential people of the year, what this title has changed for you?

Nothing, nothing. Of course, I’m joking that now I have photos with Hollywood stars but thanks to this opportunity because it gives me now the chance to speak about Ukraine and to explain the real situation. So it helps and I do my best because it’s a big responsibility to have the opportunity to speak on behalf of your country and all Ukrainian journalists.

You definitely observe international coverage of the war, President Zelensky always tries to keep the focus on the war, how would you assess the coverage of the war in international media?

At the beginning of the war, there were more than one thousand journalists in Ukraine, and they covered this war from different regions. A lot of them came to Lviv where it was a safe place.

At the same time, I understand that the main source of information, for example, for American authorities, even for President Biden, was not “Ukrainska Pravda”, I know that in the State Department they read “Ukrainska Pravda”, and they trust us. But President Biden learns news about Ukraine from The New York Times, The Washington Post, and The Wall Street Journal maybe, and it’s very important to keep attention on Ukraine and keep Ukraine on the front pages.

I’m very happy that this year, a lot of international media organizations opened their offices in Ukraine. The Washington Post launched its bureau. The Wall Street Journal and The New York Times will open and I’m happy that they, unfortunately, as a result of this brutal war international media have changed the lens they watched Ukraine before because they saw Ukraine from the Russian lens, they usually opened bureaus in Moscow.

When I have an opportunity, and I know a lot of international journalists and foreign reporters, I’m trying to explain some things, I’m trying to explain, correct wording. For example, no word “separatist”. No words like “separatist territories” and other stuff and they actually listen.

Georgians understand what is going on right now in Ukraine to some extent because we have kind of similar experience with Russia. What would you say to Georgian journalists?

First of all, don’t be afraid is the main motto of these times. It personally helps me every single day. The second one — you have to be ready to work in critical situations. You need a security plan, equipment, and a plan for the relocation of your office. It literally helps to survive and to save lives.

How can other journalists help Ukrainian media right now?

To tell the truth about the war in Ukraine. Maybe show solidarity with Ukrainian journalists and maybe write stories about Ukrainian refugees.
კატეგორია - ინტერვიუ
NDI-ის 2019 წლის კვლევის მიხედვით, საქართველოში, НТВ, ОРТ, Россия 1 და RTR არაქართულენოვანი არხების ყურებადობის სათავეშია. აქედან სამს ოფიციალურად, რუსეთის სახელმწიფო ფლობს, მეოთხეს — კრემლისტური "გაზპრომ მედია". ანუ მაყურებელთა ეს ნაწილი, ახალ ამბებს რუსეთის ფედერაციის პოლიტიკური ცენზურითა და პროპაგანდისტული გზავნილებით ეცნობა.

დეზინფორმაციაზეც და პროპაგანდაზეც, როგორც რუსეთის ჰიბრიდული ომის მძლავრ არსენალზე, რუსეთ-უკრაინის ომამდეც ღიად საუბრობენ ევროპის ქვეყნებისა და აშშ-ის მთავრობები, თუმცა, ამ საფრხეებს არ აღიარებს საქართველოს ხელისუფლება, არც რუსეთის მიერ უკრაინაში წარმოებული ომის ფაქტორის გათვალისწინებით, და არც — რუსეთის მიერ ოკუპირებული ქვეყნის პოზიციიდან.
"ინფორმაციის თავისუფლების განვითარების ინსტიტუტის" ერთ-ერთი დამფუძნებელი ლევან ავალიშვილი გვესაუბრება საქართველოში რუსული არხების მაუწყებლობის პრობლემასა და  რისკებზე.

მოკლედ, ლევან ავალიშვილის შესახებ:
  • ავალიშვილი "ინფორმაციის თავისუფლების განვითარების ინსტიტუტის" (IDFI) ერთ-ერთი დამფუძნებელი და IDFI-ს პროგრამების დირექტორია;
  • წლებია, რუსულ პროპაგანდასთან ბრძოლის საკითხებზე მუშაობს;
  • 2016 წელს, მისი მონაწილეობით შემუშავდა დოკუმენტი — "კრემლის საინფორმაციო ომი საქართველოს წინააღმდეგ", რომელშიც პროპაგანდასთან ბრძლის სახელმწიფო პოლიტიკის აუცილებლობაზეა აქცენტი.

მოკლედ, ინტერვიუს მთავარი გზავნილები:
  • "საკმაოდ რთულია ბალანსის დაცვა სიტყვის თავისუფლების დაცვასა და პროპაგანდის აკრძალვას შორის."
  • "საქართველოში რუსულ პროპაგანდას მრავალი შრე აქვს."
  • "2012 წლამდე, საქართველოში არაფორმალურად იყო აკრძალული რუსული არხების ტრანსლირება, ახლა კი შეუზღუდავად ვრცელდება. ეს ყველაფერი, "რუსეთის არგაღიზიანების" პოლიტიკის" ნაწილია."
  • "სანამ ეს პოლიტიკა არ შეიცვლება, ვერც ერთი არხი, თუ პრორუსული არასამთავრობო ორგანიზაცია ვერ დაექვემდებარება შეზღუდვებს."

ლევან ავალიშვილთან ეს ინტერვიუ მანამ ჩავწერეთ, ვიდრე საქართველოში რუსული პროპაგანდისტული იდეების გამტარებელი არხი "პირველი გასართობი" მაუწყებლობას შეწყვეტდა. არხი დაფინანსებას რუსეთის "პერვი კანალისგან" (OPT) იღებდა და ამავე არხის გასართობ პროგრამებს, სერიალებსა და მხატვრულ ფილმებს ქართულ ენაზე ავრცელებდა. ლევან ავალიშვილი პროპაგანდის ამ ფორმას "კულტურულ პროპაგანდას" უწოდებს.

კულტურული პროპაგანდა

ნებისმიერი არხი, რომელიც ფინანსდება და კონტროლდება რუსეთის სახელმწიფო ტელევიზიის მიერ, ოფიციალურად არის რუსული პროპაგანდის ნაწილი, იმის მიუხედავად, რა სახის კონტენტს ავრცელებს, რადგან მთლიანობაში, გინდ კულტურული მიმართულება იყოს, გინდ — საინფორმაციო, სრული შინაარსით ექვემდებარება კრემლის კონტროლს. ეს ასე იყო ზოგადადაც, და განსაკუთრებით, ასეა დღეს, როდესაც რუსეთში პუტინმა ცენზურა ოფიციალურად, "სამხედრო ოპერაციის" ფარგლებში დააკანონა.

კულტურული პროპაგანდა, რუსეთის გრძელვადიან მიზნებზე გათვლილ საგარეო-პოლიტიკურ ამოცანებს ემსახურება. ფილმების, სერიალების, ტელე და რადიო გადაცემების გავრცელება მიმართულია კულტურული ერთობის, ტრადიციების, კავშირების გაძლიერებაზე, რათა გააძლიეროს ბმა "რუსულ სამყაროსთან", როგორც მენტალური, ასევე, ემოციური თვალსაზრისით.

ეს არ არის ახალი "გამოგონება". მაგალითად, ცივი ომისას, ჯინსების და ჯაზის კულტურული ექსპანსია, თუ "რადიოსიხშირეებით ბრძოლა", იდეოლოგიური ბრძოლის ერთ-ერთი ბუნებრივი მეთოდი იყო. ასე რომ, კი, კულტურული პროპაგანდა, ზოგადად, პროპაგანდის ერთი კონკრეტული სახეა, რომელიც არანაკლებ უნდა გვაღელვებდეს, ვიდრე დეზინფორმაციის გავრცელება. ამ თვალსაზრისით, რუსული გადაცემების ქართულად თარგმნა მიმართულია კონკრეტულ ადამიანებზე, ვისაც სურთ, ჰქონდეთ წვდომა "რუსულ კულტურულ სამყაროსთან".

პროპაგანდის მისია

ზოგადად, პროპაგანდას მრავალი შრე აქვს და ერთმანეთისგან განსხვავებულ ასაკობრივ, კულტურულ, სოციალურ და ეკონომიკურ ფენებზე სხვადასხვა გზებითაა მიმართული. მაგალითად, უფროს ასაკზე გათვლილი კონტენტის ერთ-ერთი მიზანი ახალგაზრდობის ემოციების გაძლიერებისკენ არის მიმართული, რაც ვერ "იმუშავებს" ახალგაზრდებზე, და შესაბამისად, მიდგომებიც დივერსიფიცირებულია.

სანაცვლოდ, ახალ თაობაზე ძალიან ეფექტურად ახდენენ გავლენას სოციალური მედიის საშუალებით. მათ შორის, საქართველოში მოქმედი და საქართველოს მოქალაქეების მიერ დაფუძნებული ორგანიზაციები, პოლიტიკური პარტიები, თუ კერძო სუბიექტები. ამ კონტექსტში, თავის მოტყუება იქნება მხოლოდ რუსული სატელევიზიო მედიის შეუზღუდავად გავრცელებისგან წარმოქმნილ რისკებზე საუბარი, რადგან სოციალური მედიის დახმარებით, კრემლისტური ინტერესების გავრცელება, არანაკლებია.

ექსპატები — კიდევ ერთი საფრთხე, სახელმწიფო უსაფრთხოებისთვის

პროპაგანდისგან გამოწვეული რისკები ძალიან მაღალია. ასე იყო ომამდეც, მაგრამ რუსეთ-უკრაინის ომის შემდეგ, კიდევ უფრო საყურადღებოა. მაგალითად, დღეისათვის საინფორმაციო უსაფრთხოების რისკების თვალსაზრისით, ერთ-ერთი მთავარ გამოწვევად იქცა ის გარემოება, რომ საქართველოში მნიშვნელოვნად გაიზარდა რუსული ექსპატების რაოდენობა (*ექსპატი: სხვა ქვეყანაში საკუთარი ნებით მომუშავე, ან დროებით მცხოვრები ადამიანი, რომელიც იმ ქვეყნის მოქალაქე არ არის). გამოქცეული ადამიანები, რომლებიც აქ ცხოვრობენ, აქ მუშაობენ, შეიძინეს ქონება — მათი რაოდენობა უკვე 100 000-ია და ისინი ინფორმაციულად, ისევ რუსულ წყაროებზე არიან დამოკიდებული.

2012 წლამდე, საქართველოში არაფორმალურად იყო აკრძალული რუსული არხების ტრანსლირება, რაც იმ დროინდელი პოლიტიკის ნაწილი იყო. 2012 წლის შემდეგ კი, შეუზღუდავად ვრცელდება ყველგან — სილკნეტზე, მაგთიზე, თუ სხვა საკაბელო მაუწყებლებით. რუსულ არხებს ხშირად შეხვდებით სასტუმროებშიც და ტურისტულად ჩამოსული მილიონობით რუსი, რომელთა დიდი ნაწილი ამ მომენტშიც ცხოვრობს სასტუმროებში, ინფორმაციას ისევ პროპაგანდისტული რუსული წყაროებიდან იღებს.

რუსეთის არგაღიზიანების პოლიტიკა — ბარიერი პროპაგანდასთან ბრძოლაში

საკმაოდ რთულია ბალანსის დაცვა გამოხატვის თავისუფლებასა და პროპაგანდის აკრძალვას შორის, მაგრამ უნდა გვახსოვდეს, სწორედ ოკუპაციის ფაქტორის გამო, საქართველოს მოცემულობა ნებისმიერი სხვა ქვეყნის მაგალითისგან განსხვავებულია, სადაც დილემური იყო არჩევანი რუსული პროპაგანდისტული მედიის აკრძალვასა და სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების დაცვას შორის.

ჩვენ, რეალურად ვართ ოკუპაციის პირისპირ და ეს პროცესი ახლაც მიმდინარეობს. შესაბამისად, არასწორია, როდესაც ასეთ პროცესში სახელმწიფო არ უზრუნველყოფს საინფორმაციო მედეგობას და პროპაგანდის გავრცელების საშუალებას აძლევს ოკუპანტ ქვეყანას, რომლის "სპუტნიკიც", ოკუპაცირებულ რეგიონებში — აფხაზეთსა და ცხინვალის რეგიონში მაუყწყებლობს, და თანაც, ფილიალი აქვს თბილისში, სადაც საქართველოს მოქალაქეებს ასაქმებს და უხდის ხელფასს. აწარმოებს არა მხოლოდ რუსულ, არამედ, ქართულენოვან კონტენტსაც. ეს ყველაფერი კი არაფერში ჯდება.

პრობლემა, 2012 წლის შემდეგ, ბევრად მძაფრად დადგა. დავიწყეთ ამ საკითხზე საუბარი, მაგრამ არ გამოგვივიდა, რადგან მთლიანობაში, ეს ყველაფერი "რუსეთის არგაღიზიანების გამოცხადებულ პოლიტიკაში" ჯდება. სანამ ეს პოლიტიკა არ შეიცვლება, ვერც ერთი არხი და ვერც ერთი პრორუსული არასამთავრობო, თუ სხვა ტიპის ორგანიზაცია ვერ დაექვემდებარება შეზღუდვებს. ასეთია ამ პრობლემის კონტექსტი და ამ ხელისუფლების გაცხადებული კურსის პირობებში, რაიმეს შეცვლა, შეუძლებელია.

საგულისხმოა, რომ პროპაგანდის გავრცელების თვალსაზრისით, რუსეთისთვის ერთ-ერთი ძლიერი საყრდენია მოლდოვა. როგორც ცნობილია, უკრაინის მხარდაჭერის პროცესში მოლდოვა და საქართველო დაახლოებით, ერთსა და იმავე პოზიციაშია. საერთო რისკებიდან გამომდინარე, არც საქართველო და არც მოლდოვა ერთვება უკრაინის სამხედრო მხარდაჭერაში, თუმცა, ერთადერთი, რაც გააკეთა მოლდოვის ხელისუფლებამ, ეს იყო რუსული არხების აკრძალვა. ჩვენ, საქართველომ, რომელიც ოკუპაციის ქვეშ არის, ეს მინიმუმიც არ გავაკეთეთ.
კატეგორია - ინტერვიუ
ბოლო წლებში დეზინფორმაცია კიდევ უფრო გაძლიერდა და განსხვავებული ფორმები მიიღო, მსოფლიოს ნიუსრუმებში გაჩნდნენ ჟურნალისტები, რომლებიც დეზინფორმაციის გამოააშკარავებაზე მუშაობენ. შეიცვალა გაშუქების ხერხები და შეიცვალა ყალბი ინფორმაციის გავრცელების გზებიც. ამ თემაზე დეზინფორმაციის მკვლევარი და ჟურნალისტი ჯეინ ლიტვინენკო გვესაუბრა.

მოკლედ, ჯეინ ლიტვინენკოზე:

  • ჯეინ ლიტვინენკო უფროსი მკვლევარი იყო ჰარვარდის უნივერსიტეტში.
  • ის, თითქმის 5 წლის განმავლობაში მუშაობდა ტექნოლოგიური გუნდის უფროს რეპორტიორად გამოცემა BuzzFeed News-ში.
  • 2020 წელს მიიღო The Digital Publishing Award-ისგან ჯილდო და “დეზინფორმაციის გამოაშაკარავებაში გლობალურ ლიდერად” დასახელდა.

მოკლედ, ინტერვიუს მთავარი გზავნილები

  • “ბევრი რეპორტიორი ონლაინ გამოძიების უნარებს აღიქვამს ისე, თითქოს ეს სხვისი გასაკეთებელია. სინამდვილეში, ინფორმაციის გადამოწმების საბაზისო უნარები ყველა რეპორტიორს უნდა ჰქონდეს.”
  • “პროპაგანდა და დეზინფორმაცია ქმნის სოციალურ განხეთქილებას და დისკუსია გადააქვს ომის არაჰუმანურობიდან ისეთ რამეზე, რაც პოლიტიკურ ფეხბურთს უფრო ჰგავს.”
  • “ჟურნალისტებისგან და ტრადიციული მედიისგან განსხვავებით, დეზინფორმაციისა და პროპაგანდის გამვრცელებლებს აქვთ ფუფუნება, იყვნენ ადაპტირებული ტექნოლოგიასთან.”
  • თუ ჯერ კიდევ 5-6 წლის წინ დეზინფორმაცია ძირითადად ყალბი ანგარიშებიდან ვრცელდებოდა, დღეს პროპაგანდისტები ნამდვილი ადამიანები არიან.
  • ბევრად მარტივია ებრძოლო სოციალური ქსელის ყალბ ანგარიშებსა და დეზინფორმაციის გამავრცელებელ ვებგვერდებს. ნამდვილ, გაცხადებულ პროპაგანდისტ "ინფლუენსერებთან" ბრძოლა გაცილებით რთულია.
  • “ვხედავთ პროპაგანდისტებს, რომლებიც თავიანთ თავებს ჟურნალისტებს უწოდებენ.”
  • “არიან ადამიანები, რომლებიც პროპაგანდის გავრცელებას თავიანთ საქმედ აქცევენ და ყველა ქვეყანას, ყველა რეგიონს ეყოლება თავისი ხალხი, რომლებიც ამას აკეთებენ და არსებობენ გავლენიანი ადამიანები, რომლებიც ზოგჯერ შემთხვევით, ზოგჯერ კი გამიზნულად ავრცელენენ პროპაგანდას.”
  • “როდესაც სოციალური მედიის კომპანიებზე ვსაუბრობთ, ზოგადად ინდივიდუალურად ვსაუბრობთ მათზე, მაგრამ ინფორმაცია ერთი პლატფორმიდან მუდმივად სხვა პლატფორმებზე ვრცელდება.”

როგორ შეცვალა დეზინფორმაციის ინსტრუმენტები ბოლო წლებში?

დეზინფორმაციის კვლევა 2016 წლის ნოემბერში დავიწყე, მაშინ ცრუ და ჰიპერპარტიული ინფორმაციის დიდი ნაწილი, რომელსაც დეზინფორმაციის ქოლგის ქვეშ ვაერთიანებ, ვებგვერდებზე იყო განთავსებული. ეს იყო ტექსტის ფორმით და ვებგვერდები ჰგავდა ახალი ამბების მედიის ვებგვერდებს. იყო ბევრი ყალბი ანგარიშიც, რომლებიც სოციალურ ქსელებს იყენებდნენ, განსაკუთრებით აშშ-ის კონტექსტში, მაგრამ გლობალურადაც.

ახლა დეზინფორმაციისა და მისინფორმაციის პროპაგანდა დიდწილად ვიზუალურია და გავლენიანი პირებისგან მოდის. ეს იმას ნიშნავს, რომ მნიშვნელოვანი ახალი ამბების, კრიზისის, საპროტესტო აქციის, ომის, ან ბუნებრივი კატასტრიფის დროს ცრუ ინფორმაციის დიდი ნაწილი დაფუძნებულია ფოტოზე ან ვიდეოზე, რომლებიც კონტექსტიდანაა ამოღებული და შემდეგ ყალბ კონტექსტში ჩასმული.

ასევე ვხედავთ ადამიანებს, რომლებმაც რეპუტაცია და აუდიტორია დეზინფორმაციის გავრცელებით შეიქმნეს. თუ აქამდე ეს ანონიმურად იყო მართული, ან მხოლოდ ფინანსურად მოტივირებული საინფორმაციო კამპანიები არსებობდა (რასაც, რა თქმა უნდა, დღესაც ვხვდებით), ახლა უფრო შესაძლებელი გახდა იყო პროპაგანდის გამავრცელებელი ადამიანი - პროპაგანდისტი "ინფლუენსერი".

ეს კი უფრო დიდი პრობლემაა, ვიდრე ხუთი წლის წინ: ყალბი ანგარიშებისა და ვებგვერდების წაშლა მარტივადაა შესაძლებელი. ამ მიმართულებით ვხედავთ თუნდაც არასრულყოფილ ნაბიჯებს სოციალური მედია კომპანიების მიერ, რომლებიც ყალბ ანგარიშებთან ბრძოლას ცდილობენ.

თუმცა ბევრად უფრო რთულია, როდესაც ადამიანი ხდება პროპაგანდის გამავრცელებელი გავლენიანი პირი. მიუხედავად იმისა, რომ ეს შეიძლება ეწინააღმდეგებოდეს სოციალური მედიის კომპანიების ზოგიერთ სტანდარტს, რეალურ ადამიანებს იმავენაირად არ პასუხობენ, როგორც ყალბ ანგარიშებს.

ჟურნალისტებისგან და ტრადიციული მედიისგან განსხვავებით, დეზინფორმაციისა და პროპაგანდის გამავრცელებლებს აქვთ ფუფუნება, იყვნენ ადაპტირებული ტექნოლოგიასთან.

თუ ხუთი ან ათი წლის წინ, როდესაც პრობლემა კარგად გამოკვლეული და გაშუქებული არ იყო და ამაზე ბევრი არ საუბრობდა, დეზინფორმაციის გამავრცელებლებს შეეძლოთ თავიანთ პლატფორმებზე ყველაფერი გაეკეთებინათ, რაც მოესურვებოდათ. ახლა მათ უწევთ ცოტა მეტი შემოქმედებითობის გამოჩენა.

ვინ არიან პროპაგანდის გამავრცელებელი გავლენიანი პირები?

ეს რთული კითხვაა. ბევრ ასეთ ადამიანს ვხედავთ და თუ გვსურს, ყურადღება უკრაინის წინააღმდეგ ომზე გავამახვილოთ, დეზინფორმაცია ბევრი განსხვავებული მიმართულებიდან მოდის. ამის ერთ-ერთი მაგალითია თავად რუსეთი და, რა თქმა უნდა, რუსული ოფიციალური არხები.

ეს მოიცავს რუსეთის ხელისუფლების წარმომადგენლებს, რომლებიც სოციალურ ქსელსა და ტრადიციულ მედიას იყენებენ თავიანთი გზავნილების გასავრცელებლად. განსაკუთრებით საინტერესოა, რომ რუსეთის საელჩოს ანგარიშები “ტვიტერზე” პროპაგანდის დიდი გამავრცელებლები არიან, ზოგიერთ შემთხვევში ისინი რეპორტიორების წინააღმდეგ შევიწროვების კამპანიებსაც კი უძღვებიან და ამას ისე აკეთებენ, რომ სოციალური მედიის პლატფორმები არ პასუხობენ.

ტრადიციული მედიის გარდა ვხედავთ, რომ რუსეთი გაეროს პლატფორმას პროპაგანდისა და ცრუ ინფორმაციის გასავრცელებლად იყენებს. ასევე ვხედავთ პროპაგანდას, რომელიც რუსეთის არმიასთან არის დაკავშირებული. ეს ჩემთვის ერთ-ერთი ყველაზე საშიში პრობლემაა, რადგან ვხედავთ პროპაგანდისტებს, რომლებიც თავიანთ თავებს ჟურნალისტებს უწოდებენ და ხშირად ისინი არიან პირველი ან ერთადერთი ადამიანები ოკუპირებულ ტერიტორიებზე. ინფორმაციას მათგან იღებ და ოკუპირებულ ტეროტორიებზე შესვლა და ამ ინფორმაციის სიზუსტის გადამოწმება არ შეგიძლია.

ერთი კონკრეტული შემზარავი შემთხვევაა, რომელიც გონებაში ჩამრჩა. მარიუპოლში იყო ქალი, რომელსაც სხეულზე სვასტიკის ნიშანი ჰქონდა ამომწვარი. პირველები, ვინც ეს ფოტოები გამოაქვეყნეს რუსი პროპაგანდისტები იყვნენ და ჩვენ, როგორც ჟურნალისტებს ან ომის დანაშაულების გამომძიებლებს არ შეგვეძლო მარიუპოლში წასვლა, რათა გაგვერკვია რა მოხდა სინამდვილეში. სამწუხაროდ, ბევრი ასეთი სიტუაციაა, როდესაც რთულდება ზუსტი ინფორმაციის მიღება, მაშინ, როცა პროპაგანდისტებს აქვთ თავისუფალი წვდომა ტერიტორიაზე.

გარდა რუსეთის დაწყებული ომისა და რუსი პროპაგანდისტებისა, არსებობენ თუ არა დეზინფორმაციისა და კონსპირაციული თეორიების გამავრცელებელი გავლენიანი პირები საერთაშორისო დონეზე?

არიან ადამიანები, რომლებიც პროპაგანდის გავრცელებას თავიანთ საქმედ აქცევენ და ყველა ქვეყანას, ყველა რეგიონს ეყოლება თავისი ხალხი, რომლებიც ამას აკეთებენ და არსებობენ გავლენიანი ადამიანები, რომლებიც ზოგჯერ შემთხვევით, ზოგჯერ კი გამიზნულად ავრცელენენ პროპაგანდას. ვფიქრობ, ეს ორი განსხვავებული სუბიექტია.

ვხედავთ ბევრ პოლიტიკოსსაც, რომლებიც პოლიტიკური სარგებლისთვის იყენებს დეზინფორმაციისა და პროპაგანდის ნარატივებს. განსაკუთრებით პანდემიის პერიოდში კი ბევრი ცნობილი ადამიანი და სპორტსმენი ან საჯარო სფეროს წარმომადგენელი ვნახეთ, რომლებიც კონკრეტულად პროპაგანდის გაამავრცელებლები არ არიან, მაგრამ გააძლიერეს ასეთი ნარატივები. ეს კი გადამწყვეტი აღმოჩნდა ახალი აუდიტორიისთვის, რომლებზეც ამ ინფორმაციამ გავლენა იქონია. ორივე ეს შემთხვევა მიმდინარე პრობლემაა.

რა გავლენა აქვს სოციალურ მედიას როგორც დეზინფორმაციის გავრცელებაში, ისე მასთან ბრძოლაში?

სოციალური მედია კომუნიკაციის მთავარი საშუალებაა, მაგრამ ეს ასევე ერთ-ერთი მთავარი პლატფორმაა, აუდიტორიასთან დასაკავშირებლად. ეს აუდიტორია შეიძლება იყოს ჩვენი ოჯახის წევრები, დიდი საერთაშორისო აუდიტორია ან რაიმე შუალედი მათ შორის. მნიშვნელოვანია, აღინიშნოს, რომ პროპაგანდის პრობლემა მხოლოდ სოციალურ მედიაში არ არის. ვიცით, რომ ამ კუთხით ტრადიციული ტელევიზია, განსაკუთრებით ოლიგარქების მფლობელობაში არსებული ტრადიციული ტელევიზია, დიდი პრობლემაა. ასევე შეიძლება დიდი პრობლემა იყოს რადიოსადგურებსა და გაზეთებში. თუმცა, სოციალურ მედიას შეუძლია სხვადასხვა აუდიტორია ერთმანეთთან პირდაპირ დააკავშიროს, რასაც ვერ ახერხებს ტრადიციული მედია.

ეს კი იმას ნიშნავს, რომ სოციალური მედია საშუალებას აძლევს ბევრად უფრო ახალ აუდიტორიას ისეთი პროპაგანდისა და დეზინფორმაციის წინაშე აღმოჩნდეს, რომელის წინაშეც აქამდე ტრადიციული არხებით არ აღმოჩენილა. ვხედავთ, რომ ხშირ შემთხვევაში სოციალური მედიის კომპანიები არ იღებენ ზომებს ამ ახალი აუდიტორიის პროპაგანდისგან და დეზინფორმაციისგან დასაცავად.

ვიცით, რომ ამ კომპანიების ეფექტი უზარმაზარი და ძალიან ძლიერია. ვიცით, რომ მას შეუძლია ხელი შეუწყოს გენოციდს, გააუარესოს ომი და ამავდროულად, რესურსების განაწილება, რომელსაც ეს კომპანიები ირჩევენ არ არის მიმართული ამის თავიდან აცილებისკენ.

მხოლოდ აკადემიური კვლევებიდან ვიცით, როგორ მუშაობს ამ კომპანიების ალგორითმები, რაც გარკვეულ სურათს გვაძლევს, მაგრამ ეს ალგორითმები მუდმივად იცვლება. ამავე დროს ისინი მოგებას იღებენ ონლაინ რეკლამების საშუალებით ამ დისკუსიებიდან და მეტ აუდიტორიას იზიდავენ. ასე რომ, კონტენტის მოდერაცია და თვალყურის დევნება არ არის ისე ძლიერი, როგორც საჭიროა იმ საფრთხეების განეიტრალებისთვის, რასაც ეს კომპანიები წარმოადგენენ.

მრავალი წელია დეზინფორმაციას აშუქებთ, რომელი პლატფორმა გამოიყენება დეზინფორმაციის გასავრცელებლად ყველაზე მეტად?

ყველა მათგანი.

ერთნაირ დონეზე?

დიახ, ყველა რეგიონს და ყველა თაობას, ყველა გენდერსაც კი აქვს პლატფორმა, რომელსაც ანიჭებს უპირატესობას.

მაგალითად, ქალები კაცებზე მეტად ანიჭებენ უპირატესობას “ინსტაგრამს”, ახალგაზრდა თაობა “ტიკტოკს” უფრო ირჩევს, ვიდრე “ფეიბუქს”. თუმცა, როდესაც ამ კომპანიებზე ვსაუბრობთ, ზოგადად ინდივიდუალურად ვსაუბრობთ მათზე, მაგრამ ინფორმაცია ერთი პლატფორმიდან მუდმივად სხვა პლატფორმაზე გადადის.

მაგალითად, ადამიანები ჩამოტვირთავენ “ტიკტოკ” ვიდეოს, შემდეგ კი “ინსტაგრამზე”, “ფეისბუქზე” ან “ტვიტერზე” ატვირთავენ. ამიტომ არ ვფიქრობ, რომ რომელიმე პლატფორმა ექსკულუზიურად უარესია (დეზინფორმაციის გავრცელების მხრივ), რადგან ინფორმაციის დინება ამ პლატფორმებს შორის ძალიან თავისუფალია და ისე იზოლირებული არაა, როგორც შეიძლება სატელევიზიო არხები არიან.

როგორ მუშაობს დეზინფორმაცია და პროპაგანდა ომის დროს?

პროპაგანდისა და დეზინფორმაციის კამპანიების დიდ ნაწილს ველზე მყოფი პროპაგანდისტები ქმნიან, ეს მასალა კი შემდეგ სოციალურ და ტრადიციულ მედიაში ვრცელდება.

უნდა გავითვალისწინოთ, რომ ომის დროს პროპაგანდასა და დეზინფორმაციას დიდი როლი აქვს დიპლომატიურ ურთიერთობებშიც.

მაგალითად, ავიღოთ რუსეთის ოფიციალური პირების განცხადებები რომლებიც ვრცელდება პროპაგანდისტულ არხებზე ძალიან მორგებული გზავნილებით და გამიზნულია კონკრეტულ რეგიონზე, ქვეყანაზე ან თუნდაც ქვეყნის ამომრჩეველზე. ეს ყოველთვის ასე იყო, მაგრამ ვფიქრობ, კიდევ უფრო გამოხატულია ომის დროს, იმ პირობებში, როდესაც უკრაინისთვის დიპლომატია მთავარი ფაქტორია ფინანსური და სამხედრო მხარდაჭერისთვის, ისე როგორც საზღვარგარეთ მყოფი ლტოლვილების მხარდაჭერის მისაღებად.

რა არის დეზინფორმაციის გავრცელების რეალური შედეგი?

გარდა დიპლომატიური საკითხისა, ეს არის ინფორმაციისა და სიტყვის თავისუფლების საკითხი, განსაკუთრებით იმ ტერიტორიებზე, რომლებიც ახლა რუსეთს აქვს ოკუპირებული. არსებობს გარკვეული ნამდვილი ინფორმაცია იმის შესახებ თუ რა ხდება იქ, მაგრამ ძალიან რთულია ზუსტი ინფორმაციის მიღება, ეს კი იმას ნიშნავს, რომ პროპაგანდისტულ და დეზინფორმაციულ ნარატივებს პოტენციალი აქვს წარმართოს დისკუსია იმის შესახებ, თუ რა ხდება ოკუპირებულ ტერიტორიებზე, რაც ძალიან საშიშია.

უფრო ფართო დონეზე, პროპაგანდა და დეზინფორმაცია ქმნის სოციალურ განხეთქილებას და დისკუსია გადააქვს ომის არაჰუმანურობიდან ისეთ რამეზე, რაც პოლიტიკურ ფეხბურთს უფრო ჰგავს. ვფიქრობ, ეს შეიძლება მართლაც საშიში იყოს, რადგან როგორც კი ხალხი დაივიწყებს, როგორია ომი ადგილზე მყოფი ადამიანებისთვის და დაიწყებს მის პოლიტიკურ ნარატივად აღქმას, ეს უკრაინისთვის და უკრაინელებისთვის პოლიტიკურად ძალიან საშიში გახდება.

რუსეთის ომი უკრაინის წინააღმეგ ჰიბრიდული ომია. ორივე მხარეს აქვს კომუნიკაციის სტრატეგია, როგორ დაახასიათებთ ამ სტრატეგიებს და როგორ შეცვალა ამან ომის ტრაექტორია?

პირველ რიგში, ვფიქრობ, ომი მხოლოდ მიწაზე ომი არაა, არამედ პროპაგანდის ომიცაა. ის, რაც უკრაინაში ომს გამოარჩევს, სოციალური მედიის გამოიყენებაა, განსხვავებით მეორე მსოფლიო ომისგან, როცა პროპაგანდის სხვა არხები არსებობდა. ბევრი რამ უცვლელია, მაგრამ ბევრი რამ განსხვავდება.

ერთია ის, რომ თავად უკრაინელები ცდილობენ სხვა უკრაინელებს, დიასპორასა და მსოფლიოს ესაუბრონ, შექმნან სამოქალაქო დიპლომატია და გავლენა იქონიონ მთავრობებზე, რომ შეძლონ იარაღის მიღება. ვნახეთ, რომ ეს განსაკუთრებით ეფექტური იყო ომის დასაწყისში, როდესაც დიპლომატები მეუბნებოდნენ, რომ “უკრაინელების მიმართ ასეთი პოპულარული მხარდაჭერა რომ არ ყოფილიყო ჩემი ამომრჩევლის ან ხალხისგან, რომელსაც წარმოვადგენ, ვერ შევძლებდით უკრაინის ფინანსური და სამხედრო მხარდაჭერის დონეზე მისვლასო.”

ვფიქრობ, ამ წარმატების დიდი ნაწილი უკრაინული კომუნიკაციის სტრატეგიაა, რომელსაც არც კი ვიცი შეიძლება თუ არა სტრატეგია ეწოდოს, რადგან ბევრი ადამიანი უბრალოდ ამბობს “აი ეს ხდება ჩემს თავს, ეს არის ჩემი ამბავი, გთხოვთ ვინმემ მომისმინეთ” - რასაც გავლენა აქვს ადამიანებზე.

რას იტყვით უკრაინის ხელისუფლების მხრიდან კომუნიკაციაზე? მახსოვს პრეზიდენტ ზელენსკის ცნობილი ვიდეო თავის გუნდის წევრებთან ერთად. ეს, ალბათ, პირველი შემთხვევა იყო, როდესაც პრეზიდენტმა მიმართვა “სელფის” კამერით ჩაწერა და გამოაქვეყნა.

დიახ, ვფიქრობ, ზელენსკის სტრატეგიამ ნამდვილად იქონია დიდი გავლენა სოციალურ მედიაში. მახსოვს ვკითხულობდი, რომ ომის პირველ დღეებში ის მსოფლიოს სხვა ლიდერებს შეტყობინებებად უგზავნიდა ფოტოებსა და ვიდეოებს ადგილიდან, რომ ენახებინა რა ხდებოდა მის ქვეყანაში.

ვფიქრობ, ახლა რუსეთი ძალიან ცდილობს ზელენსკის პოპულარობის განადგურებას. ისინი ამას პროპაგანდისტული გზავნილებით სხვადასხვა ადგილას სხვადასხვა ხერხებით ცდილობენ. მაგრამ ამას რუსეთი ჯერ კიდევ სრულმასშტაბიან შეჭრამდე აკეთებდა და ეს არის ის, რასაც არა მხოლოდ საერთაშორისო საზოგადოებასთან და საკუთარ ხალხთან, არამედ ოკუპირებულ ტერიტორიებზე მცხოვრებ ადამიანებთანაც აკეთებენ.

მნიშვნელოვანი ახალი ამბის გავრცელების შემდეგ იზრდება ამბის მიმართ ინტერესი და მატულობს დეზინფორმაციაც. რა უნდა გაითვალისწინონ ახალი ამბების მომხმარებლებმა და რეპორტიორებმა ამ დროს?

ბევრი საბაზისო რამ არის, მაგალითად, იმის ნახვა თუ როდის შეიქმნა სოციალური მედიის ანგარიში, რომელიც მასალას აქვეყნებს, რა გამოუქვეყნებია წარსულში - ეს განსაკუთრებით “იუთუბს” ეხება, თუმცა სხვა პლატფორმებზეც ვრცელდება.

მაგრამ უფრო მნიშვნელოვანია, ადამიანებმა შექმნან საკუთარი სანდო ინფორმაციული ეკოსისტემები. ყურადღება მიაქციონ მედიასაშუალებებსა და ჟურნალისტებს, რომელთა მასალებსაც პატივს სცემენ, გამოიწერონ ისინი სოციალურ მედიაში ინდივიდუალურად. ეს ხელს შეუწყობს დეზინფორმაციასთან ბრძოლას.

როგორია იმის გარკვევის პროცესი თუ ვინ დგას კონკრეტული დეზინფორმაციის უკან?

რთულია, ხშირად ეს 10-წუთიანი გამოძიება არ არის. ბევრ ღია წყაროს ინსტრუმენტს იყენებ, რათა გაარკვიო მაგალითად, ეს ვიდეო აქამდე თუ გამოქვეყნებულა, სოციალური მედიის რომელი ანგარიშები აძლიერებენ ამ მასალაზე ჩართულობას, არსებობს თუ არა ეს ვიდეო სხვა პლატფორმებზე? - ეს რეალური საგამოძიებო პროცესია, რასაც ერთ დღეში ვერ გააკეთებ და ვერც ერთ დღეში ისწავლი ამის კეთებას. თუმცა, ვხედავთ, ბევრი ნიუსრუმი დიდ ინვესტიციას დებს ამ კონკრეტულ უნარებში.

ბევრ ნიუსრუმსა და აკადემიკოსს ასწავლით ინტერნეტში გავრცელებული დეზინფორმაციის გამოძიებას. რა არის ამ მხრივ მთავარი გამოწვევა მედია პროფესიონალებისთვის?

ვფიქრობ, ბევრი რეპორტიორი ონლაინ გამოძიების უნარებს აღიქვამს ისე, თითქოს ეს სხვისი გასაკეთებელია. სინამდვილეში, ინფორმაციის გადამოწმების საბაზისო უნარები ყველა რეპორტიორს უნდა ჰქონდეს. ისევე, როგორც ყველა რეპორტიორს უნდა შეეძლოს საბაზისო იურიდიული დოკუმენტის წაკითხვა ან წყაროების მოძიება. ეს არის ის, რაც ყველა ჟურნალისტს სჭირდება, მათ უნდა იცოდნენ გეოლოკაციის საფუძვლები, ფოტოს მიხედვით ძიება, ვებსაიტების დომეინის შესახებ ინფორმაცის გარკვევა.

ამას ვერ გავექცევით, რადგან ასეთ რეალობაში ვცხოვრობთ. ჩვენ ვერ დავუბრუნდებით ტრადიციულ ჟურნალისტიკას, როდესაც შეგეძლო მხოლოდ ტელეფონი აგეღო და ვინმესთან დაგერეკა, რაც ასევე მნიშვნელოვანი უნარია, მაგრამ, ვფიქრობ, ყველა რეპორტიორმა უნდა გაიაროს ძალიან მარტივი ტრენინგი ამ საკითხზე, რადგან ჩვენ ვცხოვრობთ ციფრულ რეალობაში და თავს ვერ აარიდებ საფრთხეებს, სირთულეებს და გაშუქების იმ ტიპს, რაც საჭიროა ციფრული რეალობისთვის.

ახსენეთ, რომ ეს იცვლება და ნიუსრუმები მეტ ინვესტიციას დებენ ასეთ ტრენინგებში.

ეს ძალიან იცვლება. ხუთი წლის წინ ვერ წარმოვიდგენდი, რომ რეპორტიორები სატელიტურ კომპანიებს დაურეკავდნენ უახლესი სატელიტური სურათებისთვის. ხუთი წლის წინ ვიზუალური საგამოძიებო ჯგუფების უმეტესობა არ არსებობდა. ეს იყო ნიშა ტექნოლოგიებით შეპყრობილი ადამიანებისთვის.

უზარმაზარი ბუმი ვნახეთ ამ მიმართულებით, როგორც ამერიკულ მედიაში, ისე საერთაშორისო დონეზე და ვიმედოვნებ, რომ ეს გაგრძელდება, რადგან ტრადიციული და ციფრული გაშუქების ერთობლიობა როგორც უკრაინის ომში, ისე ბევრ სხვა კრიზისში, იქნება ეს გარემოსდაცვითი კრიზისები, პროტესტი თუ არჩევნები, წარმოუდგენლად ძლიერი კომბინაციაა.

რომელი ყალბი ამბავი ცირკულირებს მუდმივად ან ყოველთვის ბრუნდება?

თითქმის ყველა ასეთი ამბავი ყოველთვის ბრუნდება და მეორდება. გარდა ძალიან სერიოზული დეზინფორმაციისა, არის ერთი უვნებელი ყალბი ამბავი, რომელიც 12 წელია ტრიალებს. ყოველ ჯერზე, როცა ქარიშხალია, ვიღაც აქვეყნებს გზაზე მცურავი ზვიგენის ფოტოს. ვფიქრობ, ამას გასართობად აკეთებენ, ზოგჯერ მეტი აუდიტორიიის მისაზიდად. თუმცა, რამდენიმე კვირის წინ, მართლაც ცურავდა ზვიგენი ქუჩაში. ეს ინფორმაცია რეალობად იქცა. ფლორიდაში ქარიშხლისა და წყალდიდობის დროს, პატარა ზვიგენი კერძო სახლის გარეთ ცურავდა. ნამდვილი სიურპრიზი იყო მისი რეალურ ცხოვრებაში ნახვა.

რომელია სერიოზული და საზიანო ყალბი ამბავი, რომელიც ასევე მუდმივად ვრცელდება?

ვფიქრობ, ერთ-ერთი ყველაზე წარმატებული, ყოვლისმომცველი და საზიანო - ლტოლვილების საწინააღმდეგო ნარატივებია.

თითოეულ ქვეყანასა და რეგიონში ამ ნარატივს განსხვავებული მახასიათებელი აქვს. აშშ-ში დემონიზებულები არიან სამხრეთ ამერიკელები. ევროპაში ხალხი ახლო აღმოსავლეთიდან, ახლა ვხედავთ, რომ უკრაინელების დემონიზებაც ხდება. ეს ნარატივები მრავალი წლის განმავლობაში ძალიან ეფექტურია და ყველაზე მეტად მაწუხებს, რადგან ეს არის ის, რაც პოლიტიკურად მოგებიანია და რაც მუდმივად არსებობს.

რომელ ინსტრუმენტებსა და ხერხებს გაუწევ რეკომენდაციას დეზინფორმაციის ამოსაცნობად?

შეამოწმეთ ანგარიში, რომელიც სოციალურ ქსელში აქვეყნებს ინფორმაციას. ისწავლეთ სურათის მიხედვით ძიება, განსაკუთრებით Google-ის გარეთ. არსებობს ბრაუზერზე შესანიშნავი დამატება InVID, რომელიც საშუალებას მოგცემთ სურათით ინფორმაცია ეძებოთ სხვა საძიებო სისტემებში.

რიგითი მომხმარებლისთვის რჩევაა, უბრალოდ შეეცადეთ იყოთ კრიტიკული იმის მიმართ, რასაც ხედავთ. ყველაზე ექსტრემალური მაგალითია, თუ ფონზე ხედავთ პალმის ხეს და ვინმე ამბობს, რომ ეს უკრაინაა. ეს ალბათ უკრაინა არ არის.

არაუშავს თუ დაიჯერებთ დეზინფორმაციას და პროპაგანდას. ეს ყველას ემართება. მაგრამ არის განსხვავება რაღაცის ნახვას, მასზე რეაგირებასა და თქვენი აუდიტორიისთვის გაზიარებასა და მასზე არ რეაგირებას შორის. ასე რომ, თუ რაიმეს აზიარებთ, უმჯობესია დარწმუნებული იყოთ, რომ ეს რეალურია.

როგორ ფიქრობთ, როგორ იქნება დეზინფორმაცია მომავალში?

ჩემთვის არაკომფორტულია პროგნოზების გაკეთება, მაგრამ ვიტყვი, რომ პრობლემის მოგვარების გზა ჯერ არ ჩანს, პროპაგანდისა და დეზინფორმაციის გავრცელება ფინანსურად მოგებიანია, ხოლო სოციალური მედიის კომპანიებს არ აქვთ ამაზე სისტემური, ეფექტური რეაქცია. სანამ ეს არ მოხდება პრობლემა გაგრძელდება, დეზინფორმაციისა და პროპაგანდის აუდიტორია გაიზრდება, და უფრო და უფრო მეტად დაგვაზიანებს.

იმედი მაქვს, რომ ეს შეიცვლება, მაგრამ თუ ყველაფერი ისე იქნება, როგორც ახლაა, ვფიქრობ, წინ რთული წლები გველოდება.
კატეგორია - ინტერვიუ
ტექნოლოგიებისა და სოციალური ქსელის განვითარების ფონზე მედიასაშუალებებს უფრო და უფრო კონკურენტულ გარემოში უწევთ არსებობა. სხვადასხვა ფაქტორის გათვალისწინებით, რთულდება ფინანსური სტაბილურობის შენარჩუნება დამოუკიდებელი მცირე ზომის მედია ორგანიზაციებისთვის.

საერთაშორისო მედიისა და მარკეტინგის კონსულტანტი, კომპანია “ნიუსგეინის” თანადამფუძნებელი, მიშელ ფოსტერი და“ინტერნიუსის” მედია ბიზნესის დირექტორი ჯეისონ ლამბერტი გვესაუბრებიან, როგორ უნდა შეინარჩუნონ მედიასაშუალებებმა ფინანსური სტაბილურობა და მეტი შემოსავალი გამოიმუშავონ.

რა გამოწვევების წინაშე დგას დღეს მედია აღმოსავლეთ ევროპასა და ყოფილ საბჭოთა ქვეყნებში?

ჯეისონ ლამბერტი: შეგვიძლია დავიწყოთ იმ პრობლემებით, რომლებიც საინფორმაციო მედიაზე გავლენას მთელ მსოფლიოში ახდენს. რა თქმა უნდა, არის ფინანსური პრობლემები, ბევრ მედიასაშუალებას გაუჭირდა ტრადიციული ბიზნეს მოდელებიდან ციფრულ ბიზნეს მოდელებზე გადასვლა. გაიზარდა ციფრული პლატფორმების ეფექტურობა, შესაბამისად, შემოსავლები, რომლებსაც საინფორმაციო მედიასაშუალებები იღებდნენ ახლა სხვაგვარად ნაწილდება. ამასთან ერთად წინ წამოიწია ტექნოლოგიურმა პლატფორმებმა, რაც აუდიტორიის, ჩართულობისა და შემოსავლების დიდ ნაწილს იღებს და ბევრ სივრცეს არ ტოვებს საინფორმაციო მედიისთვის. ამ ყველაფერთან ერთად არის გამოწვევები ამ კონკრეტულ რეგიონშიც.

მიშელ ფოსტერი: რუსეთი ავრცელებს დეზინფორმაციას და ცდილობს რუსულენოვან მოსახლეობაში ნაციონალისტური განწყობების შექმნას, რათა ხალხს ჰქონდეს ერთგავრი ბრაზი და ისტორიული წყენა რუსეთის “სიდიადის” დაკარგვის მიმართ. უკრაინის წინააღმდეგ ომის პირობებში ვხედავთ, რომ ამ დიდხნიანმა დეზინფორმაციამ არამარტო პრესის, არამედ, ზოგადად, რეგიონის დესტაბილიზაცია გამოიწვია. ამან შეაფერხა ბიზნეს მოდელებიც, არამხოლოდ უკრაინისთვის. ამას გავლენა აქვს მოლდოვაში, საქართველოში და ყველგან, რადგან რუსული ინტერვენციის შიში იზრდება.

ასე, რომ ბევრი პრობლემა, რომლის წინაშეც აქ დგას მედია, გლობალურადაც ვხედავთ და ეს ძლიერდება გადაჭარბებული დეზინფორმაციით, კონფლიქტის საფრთხის წინაშე.

როგორ უნდა გამოიმუშავონ ადგილობრივმა მედიასაშუალებებმა შემოსავალი, რეკლამის გაყიდვის ტრადიციული გზების მიღმა?

ჯეისონ ლამბერტი: დივერსიფიცირებით. ხშირად, ისინი ვერ გამოიმუშავებენ ჟურნალისტური საქმიანობის შესანარჩუნებელ საკმარის თანხას პატარა აუდიტორიიდან, ამიტომ ხშირად ვხედავთ, რომ შემოსავლის დივერსიფიკაციას მიმართავენ. ამჟამად 25 განსხვავებულ გზას ვაკვირდებით, რომლითაც მედია კომპანიებს შემოსავლის მიღება შეუძლიათ. მათ შორის, სპონსორობა, შემოწირულობები, გამოწერები და ა.შ.

არსებობს მომხმარებლიდან მიღებული შემოსავლის მოდელები, თუმცა ამას ადგილობრივი მედიის შესაფერის მოდელად ვერ ვხედავთ, ეს უფრო ნაციონალურ დონეზე მომუშავე მედიის მოდელია, ვიდრე პატარა ადგილობრივი მედიასაშუალების.

რა შეიძლება გააკეთონ მცირე ბიუჯეტისა და ადამიანური რესურსების მქონე მედიასაშუალებებმა შემოსავლების გასაზრდელად?

მიშელ ფოსტერი: ვფიქრობ, მთავარია შეზღუდული რაოდენობის მრავალფეროვანი შემოსავლის წყაროების განვითარება. ეს განსხვავდება ბაზრის მიხედვით და ნამდვილად მოითხოვს ადგილობრივი ბაზრის ცოდნას.

ახლა, როდესაც პანდემიიდან გამოვდივართ, ეს შეიძლება იყოს პოდკასტი, თუმცა მედიის კარგი მენეჯერები ნამდვილად იცნობენ თავიანთ ბაზარს და იციან რა მოერგება მათ ორგანიზაციას. ასე რომ, არის შესაძლებლობები, თუმცა იმის, რომ მხოლოდ სარეკლამო შემოსავლებით შეიძლება შენარჩუნდეს პატარა მედია ორგანიზაცია, ალბათ, 20 წლის წინ სჯეროდათ.

ჯეისონ ლამბერტი: ასევე ერთ-ერთი მთავარი და განმასხვავებელი ფაქტორია ნდობა. მაგალითად, [უკრაინული გამოცემის] “უკრაინსკა პრავდას” აუდიტორია სწრაფად გაიზარდა, რადგან ის რუსეთის უკრაინაში შეჭრისას ინფორმაციის მთავარი წყარო იყო ბევრისთვის, ეს იმიტომ, რომ სანდო მედიასაშუალებაა.

“სიმართლე გეხმარება გამარჯვებაში” - ინტერვიუ უკრაინელ ჟურნალისტ სევგილ მუსაიევასთან - გაიგეთ მეტი “უკრაინსკა პრავდას” შესახებ

რამდენად სწრაფად მიმდინარეობს ციფრული ტრანსფორმაცია და როგორი შეიძლება იყოს ციფრული მედია მომდევნო 10 წელიწადში?

მიშელ ფოსტერი: საკმაოდ დიდ განსხვავებას ვხედავთ ბაზარზე დიდ და პატარა მოთამაშეებს შორის. დიდი დაშორებაა წარმატებულ საინფორმაციო მედიასაშუალებებს შორის უფრო განვითარებულ დასავლურ, დემოკრატიულ ქვეყნებსა და ზოგიერთ განვითარებად ან იმ ქვეყნებში, სადაც მედიას შეზღუდვებში უწევს მუშაობა.

ჩვენ აღარ ვართ საწყის ციფრულ ფაზაში. გაციფრულება 28 წელია მიმდინარეობს. ეს ადამიანების მთელი თაობაა, თუმცა ზოგიერთი მედიასაშუალების ადაპტირება შენელებულია.

ჯეისონ ლამბერტი: “ფეისბუქი” და “გუგლი” უკვე 18 და 24 წელია არსებობენ.

არაპოპულარულია ამის თქმა, მაგრამ დიდმა პლატფორმებმა ახალი ამბების მედიასაშუალებებს აჯობეს აუდიტორიის მიზიდვაში. ახლა, ცხადია, რომ ადამიანებს მეტი გასართობი სჭირდებათ. ჩვენ დიდი პრობლემა გვაქვს მსოფლიოს ზოგიერთ ნაწილში ახალი ამბებისთვის თავის არიდებასთან დაკავშირებით, როდესაც ადამიანები მზად არიან გადაიხადონ თანხა კონტენტისთვის, თუმცა არა სერიოზული, საინფორმაციო მასალისთვის. ასე, რომ ეს სივრცე ბევრად უფრო კონკურენტუნარიანი გახდა.

საქართველოში დამოუკიდებელი მედიასაშუალებების დიდი ნაწილი გრანტებსა და არასამთავრობო ორგანიზაციების დაფინანსებაზეა დამოკიდებული. რა შეიძლება გააკეთონ იმისთვის, რომ შემოსავლის მიღება თავადაც მოახერხონ? რადგან გარატირებული არაა, რომ გრანტები და დაფინანსება მომდევნო წლებშიც ექნებათ.

ჯეისონ ლამბერტი: გარანტირებულია, რომ ადრე თუ გვიან, მედიასაშუალებების გრანტები დასრულდება, ყველაზე კარგი, რაც გრანტით მხარდაჭერილ გამოცემებს შეგვიძლია უთხრათ არის: ახლა არის დრო ექსპერიმენტებისთვის, შექმნან ფინანსური გეგმები, სცადონ სიახლეები.

ვფიქრობ, დამფინანსებლებსა და დონორებს, რომლებთანაც კომუნიკაცია გვაქვს, რაღაც მომენტში სურთ შეწყვიტონ თანხის გაცემა, მათ ცვალებადი დღის წესრიგი აქვთ და უნდათ დაინახონ, რომ ოდესმე ეს სამუშაო დასრულებულია ან უკვე შეასრულეს მისია.

ასე რომ, ფინანსური გეგმის შექმნა, ექსპერიმენტების შესაძლებლობა, ზოგ შემთხვევაში წარუმატებლობა ნორმალურია. არცერთ ჩვენგანს არ აქვს სრული სურათი იმისა, თუ რა ხდის მედია კომპანიას მდგრადსა და წარმატებულს განსხვავებული ბაზრების კონტექსტში. ამაზე ვმუშაობთ.

ასე, რომ საუკეთესო რჩევაა: გაითვალისწინეთ, რომ დაფინანსება დასრულდება, სცადეთ სიახლეები, არა მხოლოდ რისკის დივერსიფიკაციისთვის, არამედ შესაძლებლობების აღმოსაჩენად.

მიშელ ფოსტერი: ასევე, ვხედავთ, რომ ჩვენმა პარტნიორებმა ასეთ გარდამავალ პერიოდში სცადეს სიახლეები: სცადეს ეპოვათ სამიზნე აუდიტორიის ახალი სეგმენტები, რათა კონტენტი მათზე მოერგოთ; სცადეს ახალი ბიზნეს სტრატეგიები. შედეგად, მათმა უმრავლესობამ მნიშვნელოვნად გააფართოვა კონტენტი და აუდიტორია.

ვფიქრობ, ამ დაფინანსებული პერიოდის ერთ-ერთი რეალური სარგებელი არის ის, რომ ადამიანებს აქვთ შანსი სცადონ სიახლეები და ისწავლონ როგორ იყვნენ წარმატებულები.

ჯეისონ ლამბერტი: კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი ფაქტორია მონაცემებზე დაყრდნობით გადაწყვეტილების მიღება. გამოიყენეთ ხელმისაწვდომი ინფორმაცია, შექმენით წარმატების ისტორია. ასე რომ, დაფინანსებული პერიოდი შეიძლება იყოს ინვესტიციისკენ მიმავალი გზა, რადგან როდესაც თანხას იღებ დაინტერესებული მხარისგან უნდა აჩვენო, რომ გააკეთებ იმას, რასაც ამბობ, რომ შეგიძლია სწორად განკარგო თანხა და მიაღწიო მოსალოდნელ შედეგს.

ბევრ ინოვაციას ვხედავთ ქართული მედიიდან. მჭიდროდ ვმუშაობთ ამ სფეროს ექსპერტებთან და ნამდვილად აღფრთოვანებული ვართ იმ ენერგით, რომელიც ამ სექტორში იხარჯება.

მიშელ ფოსტერი: მაგალითად, ერთ-ერთ პატარა მედია ორგანიზაციაში, დაფინანსების ნაწილი დრონის საყიდლად გამოიყენეს. სასოფლო-სამეურნეო რეგიონში მუშაობენ და დრონით გადაღებულ ამ ვიდეოს გაშუქებისთვის იყენებენ, თუმცა ასევე გამოიყენეს ადგილობრივი ბიზნესისთვის ინოვაციური რეკლამის შესაქმნელად. ეს მცირე დეტალია, მაგრამ მათთვის ახალ შემოსავალს ნიშნავდა. ამასთანავე გააუმჯობესეს გაშუქებაც.

როგორ შეიძლება ფინანსური მდგრადობა შეინარჩუნონ დამოუკიდებელმა მედიასაშუალებებმა ისეთ ქვეყნებში, სადაც ცენზურა და ხელისუფლებისგან ზეწოლაა?

მიშელ ფოსტერი: ვფიქრობ, დონორების ერთ-ერთი მოტივატორი დამოუკიდებელი მედიის მხარდაჭერისას არის, რომ ადამიანებს ჰქონდეთ წვდომა სანდო ადგილობრივ ჟურნალისტიკაზე და ეს როლი სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანია, მაგრამ დონორების დაფინასება მთავრდება. ამიტომ ვხედავთ, რომ ჟურნალისტები თავიანთ აუდიტორიას ავითარებენ, იყენებენ ისეთ პლატფორმებს, როგორიცაა, მაგლაითად, Substack. ჰყავთ გამომწერები და ეს შესაძლოა მცირე ბიზნესმოდელად იქცეს. რა თქმა უნდა, მათ მოუწევთ განავითარონ თავიანთი ბრენდი, მოიპოვონ ნდობა, თუმცა ეს შეიძლება წინსვლის ერთ-ერთი გზა იყოს.

მცირე ზომის დამოუკიდებელ მედიასაშუალებებში გვინახავს ისეთი მრავალფეროვანი შემოსავლის წყაროები, როგორებიცაა ბარის მსგავსი შეკრების ადგილის გახსნა, ტექნოლოგიურ საკითხებზე კონსულტაციებისა და ტრენინგების ჩატარება.

ინტერნეტის სამყაროში ყველა უნდა იყოს კონტენტის შექმნელი. ბიზნესკომპანიებს უნდა ჰქონდეთ ვებგვერდები. ყველას უნდა შეეძლოს დაწერილი კონტენტის შექმნა, ამიტომ ჩვენმა ზოგიერთმა პარტნიორმა თავიანთი კლიენტებისთვის წერითი უნარებისა და ამბის თხრობის სასწავლო პროგრამები შეიმუშავა. ასე რომ, ეს შეიძლება იყოს სხვადასხვა შემოსავლის წყაროს ნაზავი, რომლითაც სუბსიდირდება ახალი ამბების კონტენტის შექმნა.

ზოგიერთ ქვეყანაში, მათ შორის აშშ-ში ვხედავთ, რომ ჟურნალისტები დამოუკიდებლად იწყებენ მუშაობას, იყენებენ ისეთ პლატფორმებს, როგორიცაა Youtube. ასეთ დროს, როგორ შეიძლება შეინარჩუნონ ფინანსური სტაბილურობა დამოუკიდებელმა ჟურნალისტებმა?

მიშელ ფოსტერი: პირველ რიგში აუდიტორია და ნდობა უნდა განავითარონ. შექმნან აუდიტორია, რომელიც ენდობა და რომელსაც მოეწონება მათი კონტენტი. ამიტომ უნდა დაიწყონ საბაზისო საფეხურებით: როგორ იპოვონ აუდიტორია, როგორ გაანალიზონ მონაცემები, როგორ გაარკვიონ აუდიტორიის ინტერესები და ა.შ

ამის შემდეგ შესაძლოა შექმნან საინფორმაციო ბიულეტენი, რომელიც თავის მხრივ შექმნის გამომწერებს ან შემოწირულობებს. ნახონ სპონსორები, დაიწყონ სხვა კომპანიებთან თანამშრომლობა. ხშირად ეს იმ უნარებს მოითხოვს, რომლებიც ბევრი ჟურნალისტის ძირითად უნარებს სცილდება, ამიტომ, თუ ამ მიმართულებით აპირებენ წასვლას, მზად უნდა იყვნენ გაზარდონ მონაცემების გამოყენება.

ბევრ მედიასაშუალებას არ ჰყავს ცალკე კადრები, რომლებიც სოციალური მედიის მიმართულებით მონაცემებს სრულყოფილად გაანალიზებენ, ამის მიზეზი ხშირად მცირე ბიუჯეტია. მედია მენეჯერებსა და ჟურნალისტებს კი შესაძლოა არ ჰქონდეთ ის ცოდნა, რაც საჭიროა აუდიტორიის გასაზრდელად. რას ფიქრობთ ამაზე?

მიშელ ფოსტერი: იმისთვის, რომ ციფრულ გარემოში კონკურენტუნარიანი იყო მონაცემთა ანალიზის უნარები უნდა გქონდეს. ის ორგანიზაციები, რომლებსაც ეს არ აქვთ, ვერ იქნებიან წარმატებულები.

ჩვენ ძალიან კონკურენტულ სივრცეში ვართ. აუდიტორია გართობის, მედიის, დეზინფორმაციის, სოციალური მედიის პლატფორმებს შორის არის გახლეჩილი. თუ არ იცი ვინ არის შენი აუდიტორია და რა არის შენი უპირატესობა კონკურენტულ ბაზარზე, განადგურდები.

რომელ ციფრულ ხელსაწყოებს ურჩევდით მედიასაშუალებებს აუდიტორიის საჭიროებების უკეთესად შესასწავლად?

მიშელ ფოსტერი: დასაწყისისთვის კარგია Google Analytics, შემდეგ უნდა გადავიდნენ სოციალურ ქსელებში და გაანალიზონ მონაცემები.

ჯესიონ ლამბერტი: ასევე CrowdTangle და Social Blade, რომელიც ძირითადად “იუთუბის”, “ინსტაგრამისა” და “ტვიტერისთვის” გამოიყენება.

მიშელ ფოსტერი: Social Blade კარგი ხელსაწყოა, რადგან შეგიძლია კონკურენტებსაც შეხედო. ასევე სასრგებლო ხელსაწყოა SemRush საძიებო სისტემის ოპტიმიზაციისთვის.

ჯეისონ ლამბერტი: ნიუსრუმისთვის გამოსადეგია Chartbeat, IO technologies, Smartocto და Parse.ly.

მიშელ ფოსტერი: თუმცა, თუკი პატარა ორგანიზაციას წარმოადგენ, შესაძლოა ზოგიერთ ამ ხელსაწყოზე წვდომა არ გქონდეს, მაგრამ ყველას შეუძლია Google-ის News Consumer Insights-ის გამოყენება, რაც დაგეხმარება აუდიოტორიის სეგმენტებად გადანაწილებაში: რიგითი ვიზიტორები, ერთგული ვიზიტორები და გულშემატკივრები. ეს ცოდნა კი შეუფასებელია.

ერთგულება ახალი ამბების მოხმარების ერთ-ერთი მთავარი საზომია. ასე რომ, ნიუსრუმებს აქვთ ეს შესანიშნავი ინსტრუმენტი, რომელიც მარტივი გამოსაყენებელია და გეხმარება გაიცნო აუდიტორია საკუთარ პლატფორმებზე.

რამდენად აქვთ პოტენციალი ადგილობრივ მედიასაშუალებებს მუშაობა დაიწყონ საერთასორისო აუდიტორიისთვის?

მიშელ ფოსტერი: ეს უკვე ხდება ბევრ ქვეყანაში, განსაკუთრებით იქ სადაც დიდი დიასპორებია. ეს, რა თქმა უნდა, ეხება ჩვენს ზოგიერთ პარტნიორს სომალიში და აფრიკის ნაწილებში, ასევე მიანმარში, რადგან მათი კონტენტით დაინტერესებული აუდიტორია მათი ქვეყნების ფარგლებს გარეთ ცხოვრობს და, ფაქტობრივად, ამ აუდიტორიას უფრო მეტი სარეკლამო ღირებულება აქვს, ვიდრე აუდიტორიას თავიანთ ქვეყანაში.

ჩვენ გვინახავს როგორ მისწვდა ადგილობრივი კონტენტი საერთაშორისო აუდიტორიას. ზოგიერთ ქვეყანაში ამისთვის რეგიონული კონტენტის პროდიუსერის საჭიროებაა, ორგანიზაციის ან ნაციონალური დონის პლატფორმის, რომელიც ამ კონტენტს საერთაშორისო ახალი ამბების ბაზარზე გაიტანს. მაგალითად, ერთ-ერთ ქვეყანაში, სადაც ვმუშაობთ, დონორებისგან დაფინანსებული ეთნიკური უმცირესობები ქვეყნის კონკრეტულ ნაწილებში ქმნიან საინფორმაციო კონტენტს, რომელიც გადადის ეროვნულ დონეზე კარგად ბრენდირებულ, სანდო საინფორმაციო ორგანიზაციებში და შემდეგ BBC-ზე, Al Jazeera-სა და სხვა მედიასაშუალებებში, რითაც საბოლოოდ აღწევს უფრო დიდ აუდიტორიას.
კატეგორია - ინტერვიუ
7 თვეზე მეტია, ჟურნალისტები უკრაინაში განგაშის სიგნალების ფონზე, მუდმივი საფრთხის დროს მუშაობენ. მედიის როლი უკრაინის წინააღმდეგ რუსეთის ომში დიდია. მაგალითად, სწორედ ჟურნალისტების დახმარებით გაიგო სიმართლე მსოფლიომ ბუჩის ტრაგედიის შესახებ, რომელსაც რუსეთი დადგმულს და ყალბს უწოდებს.

განსაკუთრებით ემოციურია საკუთარ ქვეყანაში ომის გაშუქება უკრაინელი ჟურნალისტებისთვის. მათ შორისაა სევგილ მუსაიევა, უკრაინაში ერთ-ერთი ყველაზე დიდი ონლაინ გამოცემის “უკრაინსკა პრავდას” მთავარი რედაქტორი. სევგილს თბილისში “ინტერნიუსის” საერთაშორისო მედია კონფერენციაზე შევხვდით.

“უკრაინსკა პრავდა” 2000 წელს ქართველ-უკრაინელი ჟურნალისტის გიორგი ღონღაძის დაარსებული ონლაინ გამოცემაა. ეს დამოუკიდებელი მედიასაშუალება ყოველდღიურად მილიონობით ადამიანს აწვდის გადამოწმებულ ინფორმაციას ომის შესახებ.

სევგილი ჟურნალმა “თაიმმა” 2022 წელს მსოფლიოში ყველაზე გავლენიან 100 ადამიანს შორის “ინოვატორების” კატეგორიაში დაასახელა. მუსაიევა ამ ინტერვიუში გვიზიარებს ბოლო 7 თვეში მიიღებულ გამოცდილებას.

როგორია ჟურნალისტიკის როლი ომში?

2022 წლის 24 თებერვალს, როდესაც ომი დაიწყო დილით ადრე, დაახლოებით 4:30 საათზე გამეღვიძა, 40 წუთით ადრე რუსეთის უკრაინაში შეჭრამდე და 20 წუთით ადრე პუტინის განცხადებამდე. ჩემს თავს ვეკითხებოდი “რა შემიძლია გავაკეთო?” რადგან გასაგები იყო, რომ ეს ეგზისტენციალური ომი იქნებოდა, ეს იქნებოდა ომი ჩვენი ქვეყნის არსებობის უფლებისთვის. მივხვდი, რომ ამ შეკითხვაზე სწორი პასუხი ჩემი პროფესია იყო, რადგან ჟურნალისტიკას ძალიან მნიშვნელოვანი როლი აქვს ომისა და კრიზისის დროს.

მახსოვს პანიკით მოცული პირველი დღეები. ხალხს ეშინოდა ახალი ამბების გარეშე დაძინების, იმის ცოდნის გარეშე, თუ “რა იქნება ხვალ დილით”, შიში და პანიკა სუფევდა.

ვიცი, როგორ მარტივად არის შესაძლებელი ადამიანებზე მანიპულაცია, რადგან მახსოვს 28 თებერვალი იყო, იმ დროს, რუსებს, სამწუხაროდ, უკვე დაკავებული ჰქონდათ ჩემი ქვეყნის სამხრეთ ნაწილი, მარიუპოლელმა მეგობარმა ტირილით დამირეკა. მეკითხებოდა, კიევი უკვე დანებდაო? მე კი ვცდილობდი ამეხსნა, რომ არა, მაგრამ, სამწუხაროდ, მარიუპოლში ოკუპანტები ავრცელებდნენ ხმას, რომ კიევი უკვე დანებდა და რუსეთს სხვა რეგიონებიც დაკავებული ჰქონდათ.

ასე, რომ ამ კონფერენციის სახელიც “ინფორმაციას შეუძლია სიცოცხლის გადარჩენა” [საუბარია, „ინტერნიუსის“ მიერ თბილისში ორგანიზებულ მედია კონფერენციაზე] სწორედ ამაზეა.

როგორც ჟურნალისტს მხოლოდ ინფორმაციის გავრცელება შეგიძლია და ეს ინფორმაცია ბევრს ნიშნავს. მე ათასობით ადამიანის ამბავი ვიცი, რომლებიც ინტერნეტისა და სატელეკომუნიკაციო კავშირის გარეშე იყვნენ დარჩენილები და, როცა კავშირი აღდგა, თავიანთ ნათესავებს, დედებსა და მამებს ერთ მარტივ ტექსტს სწერდნენ: “ცოცხალი ვარ, ყველაფერი კარგადაა, ოკუპაციას თავი დავაღწიეთ”. მათ არ აინტერესებდათ პოლიტიკური ვითარება, მხოლოდ ამ სიტყვებს უგზავნიდნენ შეტყობინებად.

თუმცა, მინდა ვთქვა, რომ ჟურნალისტებსაც შეუძლიათ ადამიანების დახმარება და ამ ომის დროს ეს მუდამ თან მდევს.

ჟურნალისტიკა მხოლოდ ინფორმაციის მიწოდება არ იყო, ეს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან ადამიანების ევაკუაციას და საკვების მიწოდებასაც კი გულისხმობდა. მაგალითად, მახსოვს ომის პირველ დღეებში კიევის ერთმა პრენატალურმა ცენტრმა მთხოვა მერისთვის მეთქვა, რომ ცენტრში ქალებს საკვები არ ჰქონდათ და მასთან დაკავშირებას ვერ ახერხებდნენ. ერთი საათის შემდეგ მათ საკვები მივაწოდეთ. ეს პირდაპირი მნიშვნელობით დაეხმარა სიცოცხლის გადარჩენას. ზოგჯერ, სამწუხაროდ, ასე არ ხდება, ზოგჯერ არ შეგიძლია დახმარება და შემდეგ დანაშაულის გრძნობა გაწუხებს, მაგრამ როცა დახმარება შეგიძლია, ეხმარები.

თუ შეგიძლიათ, გაიხსენოთ, უკრაინაში რუსეთის სრულმასშტაბიანი შეჭრის მომენტი. რა იყო პირველი სარედაქციო გადაწყვეტილება?

ჩემს გუნდს ვთხოვე პანიკას არ აჰყოლოდნენ, რა თქმა უნდა, ეს რთული იყო, რადგან ადამიანები თავიანთ ნათესავებზე, ბავშვებსა და თავიანთ უსაფრთხოებაზე ფიქრობდნენ. დაგვეხმარა ჩვენი გადანაწილების გეგმაც, რადგან გუნდის ნაწილი ქვეყნის სხვა რეგიონებში უკვე გადანაწილებული იყო, ამან ხელი შეგვიწყო კიევში მყოფი გუნდის წევრების გადანაწილებაშიც.

მახსოვს, პირველ სარედაქციო შეხვედრაზე, რომელიც დილის 11:00 საათზე დავგეგმე, მხოლოდ ერთი მარტივი წინადადება ვთქვი: “ჩვენი მაქსიმუმი უნდა გავაკეთოთ, რადგან თუ უკრაინა დამარცხდება, აღარ იარსებებს “უკრაინსკა პრავდა”, აღარ იარსებებს სახელმწიფო, აღარაფერი, ჩვენს ქვეყანას დავკარგავთ.”

როდესაც ასეთი გამოწვევის წინაშე ხარ, არც კი მინდა ამას გამოწვევა ვუწოდო, მაგრამ შეგიძლიათ წარმოიდგინოთ, რასაც ვგულისხმობ… ამიტომაც გავაკეთეთ ჩვენი მაქსიმუმი, 24/7-ზე ვმუშაობთ, ინფორმაციას ვაწვდით, ჰუმანიტარულ დახმარებასაც ვუწევთ, რადგან ომის პირველ დღეებში კიევში ეს დიდი პრობლემა იყო.

მახსოვს, როგორ მითხრა ხელისუფლების ერთ-ერთმა წარმომადგენელმა, შიმშილი ოკუპანტებს დაეხმარებაო, რის შემდეგაც კიევსა და სხვა რეგიონებში ათასობით ბიზნესმენს მივწერე, და მათ მოსახლეობას ტონობით პური, მაკარონი და სხვა პროდუქტი მიაწოდეს.

ომის დროს ბევრი ადამიანი ქვეყანას ტოვებს, ეს შანსი, ალბათ, შენც გქონდა, მაგრამ კიევში დარჩი. თავიდან ბევრი ფიქრობდა, რომ კიევს დაიკავებდნენ. რატომ გადაწყვიტე დარჩენა?

ომის დაწყებიდან 7 თვის შემდეგ ჩვენი გუნდის მხოლოდ ორმა წევრმა დატოვა უკრაინა. ერთი სტუდენტი გახდა, უნივერსიტეტში წავიდა, ხოლო ჩვენმა რედაქტორმა იმიტომ დაგვტოვა, რომ პატარა ბავშვები ჰყავს და მათ უნდა მოუაროს. ეს მისი, როგორც დედის გადაწყვეტილება იყო, რადგან უნდა გადაწყვიტო რა არის შენი როლი ამ დროს. ჯარისკაცი ხარ, ჟურნალისტი, მოქალაქე თუ დედა? და ეს ძალიან რთული გადაწყვეტილებაა თითოეული უკრაინელისთვის.

ჩვენი გუნდის ნაწილი უკრაინის დასავლეთით რჩებოდა და, როდესაც კიევში ვითარება შედარებით უსაფრთხო გახდა, ყველამ დაბრუნება გადაწყვიტა. გუნდის გადანაწილება ჩემი გადაწყვეტილება იყო, ვფიქრობდი, რომ კომუნიკაციის გათიშვის შემთხვევაში, ინტერნეტზე წვდომა არ გვექნებოდა, ელექტროენერგიის გარეშე მუშაობას ვერ შევძლებდით და ამიტომაც გადავწყვიტე გუნდის სხვა რეგიონებში გადანაწილება. როგორც კი დაბრუნების შანსი გაჩნდა, მთელი გუნდი კიევში დაბრუნდა.

რა თქმა უნდა, ამ ზამთრისთვის უსაფრთხოების გეგმაზე ვფიქრობთ, რადგან ეს ზამთარი უკრაინისთვის ძალიან რთული იქნება. რუსეთი თავს დაესხმება ჩვენს ელექტროსადგურებს, ენერგო სექტორს და კრიტიკულ ინფრასტრუქტურას. ასე, რომ გვაქვს უსაფრთხოების გეგმა, არ მინდა ბევრი დეტალი ვახსენო, მაგრამ მზად უნდა ვიყოთ, გავავრცელოთ ახალი ამბები, რაც არ უნდა რთული იყოს ეს.

რა გასწავლა ამ რთულმა პერიოდმა, როგორც ჟურნალისტს?

სამი მნიშვნელოვანი რამ ვისწავლე ამ ომიდან. პირველი: იყავი ხალხთან, მეორე - არ ავნო და მესამე - სიმართლე გეხმარება გამარჯვებაში. თითოეულს ავხსნი.

იყავით ხალხთან - ომის დასაწყისში ყოველ დღეს ჩემი მკითხველისა და აუდიტორიისთვის მოკლე შეტყობინებით ვიწყებდი: “როგორ ხართ?” - ათასობით ადამიანი პასუხობდა ამ შეკითხვას და ეს არამარტო მათ ეხმარებოდა, არამედ ჩვენც გვაძლევდა ინფორმაციას სხვადასხვა რეგიონში კრიტიკული ვითარების შესახებ.

ფრონტის ხაზი ორიათას კილომეტრზეა გადაჭიმული, შეუძლებელია მისი სრულად დაფარვა და ყველაფრის გაშუქება. მაგალითად, ჩვენი მკითხველებისგან შევიტყვე, რომ ხერსონი რუსეთის არმიას უკვე დაკავებული ჰქონდა, რადგან მათ გამოგვიგზავნეს რუსული ტანკების ამსახველი ვიდეო, რომლებსაც ქალაქის მნიშვნელოვანი შენობები უკვე დაკავებული ჰქონდათ. რაც მთავარია, ჩვენ ისევ კონტაქტზე ვართ ამ ხალხთან და ისინი ყოველდღე მწერენ ოკუპირებული ტერიტორიებიდან. ისინი ინფორმაციის ერთადერთი წყარო არიან, გვაწვდიან ინფორმაციას ოკუპირებულ ტერიტორიებზე რეპრესიების, რეფერენდუმებისა და რუსების შექმნილი ე.წ ციხეების შესახებ.

მეორე, არ ავნო - ომის დროს შეცდომა ადამიანის სიცოცხლის საზომია, ამაზე უნდა დაფიქრდე, არც კი მინდა აღვწერო ყველა ის რთული გადაწყვეტილება, რომლებიც ომის დროს მივიღეთ, მაგრამ ზოგჯერ ეს მართლაც ადამიანის სიცოცხლის საზომია.

მესამე, სიმართლე გეხმარება გამარჯვებაში - ვფიქრობ, ამ ომის ბირთვი, მთავარი ელემენტი არ არის მხოლოდ ის, რომ ეს არის ომი ჩვენი ქვეყნის არსებობის უფლებაზე, ეს არ არის ომი მხოლოდ მომავალსა და წარსულს შორის, ეს არ არის ომი მხოლოდ დემოკრატიის მომავლისთვის, არამედ ეს ასევე არის ომი სიმართლესა და სიცრუეს შორის.

ვხედავთ, როგორ იყენებს რუსეთი პროპაგანდის იარაღებს ყოველდღიურად. ამავე დროს კი, როგორც დამოუკიდებელ ჟურნალისტს გაქვს პრინციპები, წესები და მისდევ მათ. მეორე მხრივ, რუსეთი აბსოლუტურად საშინელებებს სჩადის. ისინი ყოველდღიურად იტყუებიან, თავიანთი თავდასხმების მსხვერპლებზეც კი. მაგალითად, ბუჩაში, ბოროდიანკასა და სხვა ადგილებში მათ ათასზე მეტი მშვიდობიანი მოქალაქე დახოცეს და ცრუობენ, რომ ბუჩას ამბები დადგმული იყო, რომ ეს თითქოს „დასავლური პროპაგანდაა“ და ა.შ.

მტკივნეულია როცა იცი სიმართლე, რადგან ბუჩაში მათ შენი კოლეგის 70 წლის შეუიარაღებელი მამა მოკლეს, ხოლო ირპინში ჯგუფელი დაკარგე. ჩემი მეგობარი დოკუმენტალისტი ბრენტ რენო რუსებმა ირპინში მარტის დასაწყისში მოკლეს, ის იყო აშშ-ის პირველი მოქალაქე, რომელიც ამ ომის დროს დაიღუპა. ეს ძალიან სამწუხაროა, მაგრამ მხოლოდ სიმართლე გვეხმარება და გვაძლევს მნიშვნელოვან მხარდაჭერას დასავლელი პარტნიორებისგან, რადგან ისინი ხედავენ, რომ ჩვენ რუსულ პრაქტიკას არ ვიყენებთ. ჩვენ ვიცავთ წესებს, პრინციპებს, ვიბრძვით სიტყვის თავისუფლებისა და დემოკრატიისთვის და ეს განგვასხვავებს რუსებისგან.

საკუთარ ქვეყანაში ომის გაშუქება და ყოველდღიურად მწუხარების წინაშე ყოფნა შესაძლოა რთული იყოს ადამიანისთვის, როგორ უმკლავდებით ამ ემოციებს, როგორც ჟურნალისტი?

ვფიქრობ, ვერ დამალავ ემოციებს. რა თქმა უნდა, ჩემს თავთან ერთგვარი შეთანხმება მაქვს, რომ თითოეულ ტრავმაზე ვიფიქრებ, რომლებიც ამ ომის დროს მივიღე. მაგრამ რთულია, რადგან ამ ომში ოთხი მეგობარი უკვე დავკარგე - მათ შორის, კოლეგები. ასეთ რამეს ვერასდროს შეეგუები. ეს სტატისტიკა არ არის, ვფიქრობ, თითოეული ისტორია, თითოეული ბედისწერა მნიშვნელოვანია.

მაგრამ, რაც დამეხმარა, ემპათიაა. ემპათიის გარეშე რთული იქნება, უნდა იგრძნო ტკივილი, უნდა იყო ხალხთან ერთად და ვიცი, რომ თუკი ომის თითოეული მსხვერპლის ისტორიას მოვყვები, ის არასდროს იქნება მხოლოდ სტატისტიკა.

რა არის მთავარი გამოწვევა უკრაინული მედიისთვის ახლა?

უბრალოდ უნდა გადავრჩეთ. ეს არის მთავარი გამოწვევა ჩვენი ქვეყნისთვის და მედიისთვისაც, რა თქმა უნდა, გვიჭირს ფინანსურად, ჩვენთვის რთული დროა. მკითხველებისა და დონორების წყალობით შეგვიძლია ჩვენი საქმის გაგრძელება.

მეორე გამოწვევაა ის, რომ ყოველდღიურად რთული გადაწყვეტილების წინაშე ხარ: მოქალაქე ხარ თუ ჟურნალისტი? მე მესმის ჩემი ბევრი კოლეგის, რომლებმაც სამსახურები დატოვეს, ფრონტის ხაზზე წავიდნენ და არმიას შეუერთდნენ. “უკრაინსკა პრავდადან” კოლეგებიც შეუერთდნენ ჯარს. ისინი არაჩვეულებრივი ჟურნალისტები იყვნენ, მაგრამ გადაწყვიტეს, რომ მათი ბრძოლის ველზე ყოფნა უფრო ეფექტიანი და გამოსადეგი იქნებოდა.

ეს ამ ომის ტრაგედიაა, რადგან უკრაინა კარგავს არაჩვეულებრივ ხალხს, კარგავს ხელოვანებს, ჟურნალისტებს. ერის სულს, არაჩვეულებრივ ხალხს, რომელსაც შეუძლია განაგრძოს შემოქმედება, თუმცა ქვეყნის დაცვას ბრძოლის ხაზზე აგრძელებენ.

ვერასდროს ვაპატიებ ამას რუსებს და რუსეთს, რადგან მათ მომავალი წაგვართვეს.

როგორი ურთიერთობა გაქვს რუს ჟურნალისტებთან? რამე შეიცვალა?

არა, რა თქმა უნდა, მყავს კოლეგები და მაშინაც კი, როდესაც ისინი რამეს მეკითხებიან ვპასუხობ, მაგრამ ძალიან მტკივა და არაკომფორტულად ვგრძნობ თავს.

მათ დაკარგეს თავიანთი პროფესია საკუთარ ქვეყანაში, რადგან ყველა დამოუკიდებელი მედიასაშუალება რუსეთში ან დახურულია ან ქვეყნიდან გაიქცნენ და ახლა ევროპულ ქალაქებში არიან. მათ არ შეუძლიათ თავიანთი საქმიანობის გაგრძელება საკუთარ ქვეყანაში.

არის რამე, რისთვისაც, ფიქრობ, სჯობდა ჟურნალისტები მზად ყოფილიყვნენ რუსეთის სრულმასშტაბიან შეჭრამდე?

არავის შეეძლო წარმოედგინა რა მოხდებოდა, ამ ომის სისასტიკე და ზომა. ამას ვერასდროს წარმოვიდგენდი, მაგრამ, ვფიქრობ, ომის დასაწყისში თავდაცვის მეტი აღჭურვილობა რომ გვქონოდა უკეთესი იქნებოდა. ბევრ უკრაინელ ჟურნალისტს არ ჰქონდა თავდაცვის საშუალებები, ჩაფხუტები, არაფერი. ბევრმა ევროპულმა კომპანიამ, დონორმა, ორგანიზაციამ გამოგვიგზავნა ეს ყველაფერი და შევძელით მუშაობის გაგრძელება. ასე, რომ ეს დიდი პრობლემა იყო და უცნაურია, რომ წინა ომიდან 8 წლის შემდეგ ამისთვის მზად არ ვიყავით და საკმარისი აღჭურვილობა არ გვქონდა.

ცდილობს “უკრაინსკა პრავდა” რუსულ აუდიტორიამდე მისვლას და დეზინფორმაციის კედლის გარღვევას?

ჩვენ განვაგრძობთ ვებგვერდის რუსულ ვერსიას. რუსეთის შემოჭრის დასაწყისში ბევრმა უკრაინულმა მედიამ დახურა რუსულენოვანი ნაწილი, ჩვენ მივიჩნევთ, რომ ეს არასწორი გადაწყვეტილება იქნება, რადგან ბევრი რუსი კითხულობს ჩვენს მასალას სხვადასხვა ტერიტორიიდან. ასე რომ, გვაქვს რუსული ვერსია და ადამიანებს შეუძლიათ ინფორმაციის მიღება. არ ვგეგმავთ სხვა კოლაბორაციულ პროექტებს რუს ჟურნალისტებთან ან სხვა მედია პროექტის დაწყებას.

როდესაც ომს აშუქებ ბევრ დეზინფორმაციას აწყდები, ამავე დროს მნიშვნელოვანია სისწრაფე და სიზუსტე. როგორ ახერხებთ ამას?

ჩვენი წესები და პრინციპები გვაქვს, ეს საჯაროდ გამოქვეყნებული დოკუმენტია და ამ წესებს რეგულარულად ვიცავთ. რა თქმა უნდა, დეზინფორმაციას მნიშვნელოვანი ადგილი უკავია და ამის გამოცდილება 8 წელია გვაქვს. ჩვენ უკვე საინფორმაციო ომის პირობებში ვცხოვრობთ და ეს გამოცდილება დაგვეხმარა. ბევრი ვისწავლეთ ბოლო 8 წელიწადში.

“უკრაინსკა პრავდას” ასევე ეხმარება ის, რომ ინფორმაციის ბევრი წყარო გვყავს. არიან ხელისუფლების წარმომადგენლები, რომლებსაც არაოფიციალურად შეუძლიათ აგვიხსნან რაღაცები და გვყავს სამხედროები ფრონტის ხაზიდან, ისინი გვაწვდიან ინფორმაციას ადგილიდან.

თუკი მივიღებთ ინფორმაციას სხავადასხვა წყაროდან, დამატებით ვამოწმებთ სხვა წყაროებთან, ასე, რომ რაც მეტი წყარო გვყავს, მით უკეთესი.

ჟურნალმა “თაიმმა” წლის ერთ-ერთ ყველაზე გავლენიან ადამიანად დაგასახელა, რა შეცვალა ამან შენთვის?

არაფერი. ვხუმრობ ხოლმე, რომ ახლა ჰოლივუდის ვარსკვლავებთან ერთად მაქვს ფოტოები. თუმცა, მადლიერი ვარ ამ შესაძლებლობის, რადგან ეს მაძლევს საშუალებას უკრაინაზე ვისაუბრო და რეალური ვითარება ავხსნა. ასე, რომ ეს მეხმარება და ვცდილობ მაქსიმალური გავაკეთო, რადგან დიდი პასუხისმგებლობაა, როდესაც შენი ქვეყნისა და უკრაინელი ჟურნალისტების სახელით საუბრის შესაძლებლობა გაქვს.

პრეზიდენტი ზელენსკი თავის გამოსვლებში მუდმივად ცდილობს ყურადღება ამ ომზე შენარჩუნდეს. როგორ შეაფასებ უკრაინის წინააღმდეგ რუსეთის ომის გაშუქებას საერთაშორისო მედიაში?

ომის დასაწყისში ათასზე მეტი ჟურნალისტი იყო უკრაინაში, ისინი სხვადასხვა რეგიონიდან მუშაობდნენ. ბევრი მათგანი ლვოვში იყო, უსაფრთხო ადგილას. მესმის, რომ ინფორმაციის მთავარი წყარო მაგალითად, აშშ-ის ხელისუფლების წარმომადგენლებისთვის, თუნდაც პრეზიდენტ ბაიდენისთვის “უკრაინსკა პრავდა” არ იყო, თუმცა ვიცი, რომ სახელმწიფო დეპარტამენტში კითხულობდნენ ჩვენს მასალებს და გვენდობიან. მაგრამ პრეზიდენტი ბაიდენი უკრაინის შესახებ ახალ ამბებს შესაძლოა “ნიუ იორკ თაიმისდან”, ვაშინგტონ პოსტიდან” და “ვოლ სთრით ჯურნალიდან” ეცნობოდეს, ძალიან მნიშვნელოვანია უკრაინაზე ყურადღების შენარჩუნება და უკრაინის გამოცემების პირველ გვერდებზე ყოფნა.

მიხარია, რომ წელს ბევრმა საერთაშორისო მედია ორგანიზაციამ გახსნა ოფისები უკრაინაში, მაგალითად, “ვაშინგტონ პოსტმა“. “ვოლს სთრით ჯურნალი” და “ნიუ იორკ თაიმსი” აპირებენ, თავიანთი ბიუროები გახსნან. მიხარია ისიც, რომ, სამწუხაროდ, ამ სასტიკი ომის შედეგად საერთაშორისო მედიამ შეცვალა ფოკუსი რომლითაც აქამდე უკრაინას უყურებდა, რადგან ისინი უკრაინას რუსული ფოკუსით ხედავდნენ და როგორც წესი ბიუროებსაც მოსკოვში ხსნიდნენ.

ბევრ საერთაშორისო ჟურნალისტს ვიცნობ, როდესაც შესაძლებლობა მაქვს ვცდილობ სწორი ფრაზეოლოგია ავუხსნა, მაგალითად, ვეუბნები, რომ არასწორია სიტყვა “სეპარატისტის”, “სეპარატისტული ტერიტორიების” გამოყენება და რაც მთავარია, ისინი მისმენენ.

ქართველებს გარკვეულწილად ესმით რა ხდება ახლა უკრაინაში, რადგან მსგავსი გამოცდილება გვაქვს რუსეთთან. რას ეტყოდი ქართველ ჟურნალისტებს?

პირველ რიგში, არ შეგეშინდეთ. ეს ამ პერიოდის მთავარი ლოზუნგია და ყოველდღიურად პერსონალურად მეხმარება. მეორე - უნდა იყოთ მზად კრიტიკულ სიტუაციებში სამუშაოდ, უნდა გქონდეთ უსაფრთხოების გეგმა, აღჭურვილობა, გეგმა გუნდის გასანაწილებლად. ეს პირდაპირი მნიშვნელობით, გადარჩენაში დაგეხმარებათ.

როგორ შეუძლიათ ამ მომენტში სხვა ჟურნალისტებს უკრაინული მედიის დახმარება?

გააშუქეთ სიმართლე უკრაინაში ომის შესახებ. შეიძლება სოლიდარობის გამოჩენა უკრაინელი ჟურნალისტების მიმართ და უკრაინელი ლტოლვილების შესახებ ამბების დაწერა. ვიცი, საქართველოში ბევრი უკრაინელი ლტოლვილია. ასევე ვიცი, რომ ზოგიერთი ქართველი კოლეგა თანხის შემოწირულობის კამპანიებითაც დაგვეხმარა, ამისთვის ძალიან მადლობელი ვარ.

კატეგორია - ინტერვიუ
ერთი წელი გავიდა მას შემდეგ, რაც თბილისში დაგეგმილი “ღირსების მარშის” წინააღმდეგ გამართულ აქციაზე ძალადობრივი ჯგუფები მედიის 53 წარმომადგენელს დაესხნენ თავს.

ჟურნალისტი და აქტივისტი ნინია კაკაბაძე გვესაუბრება, თუ როგორ შეცვალა მედიაგარემო 2021 წლის 5 ივლისის მოვლენებმა, რა როლი ითამაშა ამ დღემ ევროკომისიის გადაწყვეტილებაში, რაში ხედავს გამოსავალს და რამდენად რეალურია 6 თვეში მედიაგარემოს გაუმჯობესება

თითქმის 30 წელია მედიის სფეროში მუშაობთ, გახსენდებათ 5 ივლისზე უფრო მძიმე დღე?

არა, რა თქმა უნდა. თავი ასე დაუცველად არასდროს მიგრძვნია, არა მხოლოდ როგორც ჟურნალისტს, არამედ - როგორც აქტივისტს, სამოქალაქო საზოგადოების წევრს. ეს დაუცველობის განცდა დღემდე მომყვება და ამის ერთადერთი მიზეზი ისაა, რომ დღემდე არ დაუსჯიათ მოძალადეები და ძალადობის ორგანიზატორები.

როგორ შეცვალა მედიაგარემო 5-მა ივლისმა ამ ერთ წელიწადში?

1 წელი გავიდა და უარესობისკენაა შეცვლილი სიტუაცია. ხელისუფლება ჟურნალისტებს კიდევ უფრო უდიერად ეპყრობა. მუდმივად ვხედავთ შეურაცხმყოფელ დამოკიდებულებას კრიტიკული მედიების წარმომადგენლების მიმართ. თუკი არ ხარ მისი მსახური (არიან, ჩვენდა სამწუხაროდ, ასეთი ჟურნალისტებიც), ხელისუფლება შენ მიმართ ბოლომდე დაუნდობელია და ასევეა ყველა ის სტრუქტურა, რომელთან ურთიერთობაც გვიწევს.

მე, პირადად, აქტიურ ჟურნალისტიკაში არ ვარ და არ მიწევს მათთან შეხება და ურთიერთობა, მაგრამ, მიუხედავად ამისა, წარმოვადგენ მედიას და ვხედავ რა პირობებში უწევთ მუშაობა ჟურნალისტებს.

თქვენი აზრით, რამ შექმნა ასეთი რთული ვითარება?

ყველაზე მძიმე პრობლემა, რამაც ასეთი გარემო შექმნა, ხელისუფლების დამოკიდებულებაა. აგრესიული რიტორიკა, ბოიკოტი, ბულინგი და ფსიქოლოგიური ტერორი. რთულია ასეთ პირობებში მუშაობა, თან მაშინ, როდესაც ამას მუდმივი ხასიათი აქვს.

ამ ხელისუფლებამ ჟურნალისტები აქცია პოლიტიკურ აქტორებად. არ ეკონტაქტებიან მედიას, რომლებიც არ მოსწონთ და მედიის წარმომადგენლები აქციეს თავიანთ მთავარ ოპონენტებად. უცხადებენ ბოიკოტს, არ პასუხობენ კითხვებზე, არ მიდიან გადაცემებში და, თავისდაუნებურად, ეს მედიასაშუალებები ხდებიან მათი ერთი-ერთი მთავარი მოწინააღმდეგე.

ასეთი რთული ვითარება არ ყოფილა არც ერთი ხელისუფლების პირობებში. იმდენად დარწმუნებულნი არიან თავიანთ ძალაუფლებაში, რომ თავს ვალდებულად არ თვლიან, მოექცნენ მედიებს ისე, როგორც მათი ვალდებულება და პასუხისმგებლობაა.

ვითარება განსაკუთრებით მას შემდეგ გაუარესდა, რაც ქართული ოცნება მესამედ მოვიდა ხელისუფლებაში და აბსოლუტური ძალაუფლება აქვს. მესამე ვადა იდეალური ხელისუფლებისთვისაც კი დამღუპველია, რადგან ხრწნას და ლპობას იწვევს, სამწუხაროდ.

ფიქრობთ, რომ 5 ივლისის მოვლენები იყო გადამწყვეტი მედიის კუთხით ევროკომისიის გადაწყვეტილებაში?

რა თქმა უნდა. როდესაც დებატებს ვუყურებდით, ყველა ევროპარლამენტარის გამოსვლაში ფიგურირებდა 5 ივლისი, მედიის წარმომადგენლებზე უპრეცენდენტო თავდასხმა, ძალადობრივი ჯგუფის თარეში და დაუსჯელობა. ეს ნიშნავს, რომ ყველაზე მნიშვნელოვანი საკითხი იყო, რომელმაც გავლენა მოახდინა იმ გადაწყვეტილებაზე, რომ დავრჩით სტატუსის გარეშე. ამ დღის მოვლენები გარდამტეხი იყო ამ კონტექსტშიც და გარდამტეხი იყო ზოგადად, ქვეყნის იმიჯისთვისაც.

კანდიდატის სტატუსის მოსანიჭებლად, ევროკომისიის წამოყენებული ერთ-ერთი პირობაა თავისუფალი, პროფესიონალური, პლურალისტური და დამოუკიდებელი მედიაგარემოს უზრუნველყოფა ჟურნალისტებისთვის. როგორ წარმოგიდგენიათ, რამდენად რეალურია 6 თვეში ეს ცვლილებები?

ვფიქრობ, რომ, უბრალოდ, არ შესრულდება ეს ყველაფერი. ხელისუფლებას ეშინია კრიტიკული კითხვების. ის არის დამნაშავე და გაურბის აღიარებას, სანამ აქვს ამის საშუალება.

მგონია, რომ ტყუილია მათი ბოლოდროინდელი განცხადებაც - კრიტიკულ მედიაში ვივლითო. ეს იქნება მოჩვენებითი. შესაძლოა, რამდენჯერმე მივიდნენ კიდეც, მაგრამ ეს მისვლაც იქნება ისეთივე, როგორიც იყო ირაკლი ღარიბაშვილის გამოსვლა პარლამენტში - თავდასხმა და მუდმივი ბრალდებები ჟურნალისტების მისამართით. დარწმუნებული ვარ, ასე იქნება, თუკი გაბედავენ და მივლენ კრიტიკულ გადაცემებში. მოჩვენებითი, ვითომ თანამშრომლობა მედიასთან და არ ის, რასაც ითხოვს ევროკავშირი.

რა მიგაჩნიათ გამოსავლად ამ მოცემულობაში?

სამწუხაროდ, არც ერთი პროცენტით არ მაქვს იმის მოლოდინი, რომ ეს ხელისუფლება შეასრულებს პირობებს და 6 თვეში კანდიდატის სტატუსს მოგვცემენ. მინდა, რომ ვცდებოდე, რადგან ჩემთვის არ აქვს მნიშვნელობა, რომელი პარტია და ხელისუფლება დამაახლოებს ევროკავშირთან. მთავარია საერთო მიზანი, რომ გავხდეთ ამ დიდი ოჯახის წევრი.

უბრალოდ, ობიექტური მიზეზებიდან გამომდინარე, არ მაქვს არანაირი მოლოდინი, რომ „ქართული ოცნება“ შეასრულებს რეკომენდაციებს. ან როგორ უნდა შეასრულოს, როდესაც მათს არსებობას, პრაქტიკულად, არც აღიარებს? არ აღიარებს ოლიგარქის არსებობას, არ აღიარებს, რომ 5 ივლისს ჰყავს ორგანიზატორები და პრემიერ-მინისტრი პირდაპირ ამბობს იმას, რომ თურმე ჩვენი ქვეყნის 95% არის მოძალადე და ჰომოფობი. როგორ უნდა გამოასწორო შეცდომა, რომელსაც არცკი აღიარებ?!

აქეთ სწამებენ ცილს მედიას, აბრალებენ, რომ პოლიტიზირებული არიან და ამ მოცემულობაში, მე ვერ ვხედავ მოგვარების გზებს. ხელისუფლებას მართლა რომ სურდეს შედეგის მიღწევა, ივლიდნენ ყველა მედიაში და გასცემდნენ ყველა კრიტიკულ კითხვას პასუხს.

ამ პროცესში მედიის როლს რაში ხედავთ?

მედიის ყველაზე დიდ როლს იმ დროს ვხედავ, თუკი ხელისუფლება მართლა შეასრულებს დაპირებას და დაიწყებს კრიტიკულ მედიებთან ურთიერთობას. თუკი მედია დაიბრუნებს თავის მთავარ ფუნქციას: იქნება მოდერატორი, მთავარი ინფორმაციის წყარო და გახდება დეპოლიტიზირებული. ვგულისხმობ იმ დეპოლიტიზირებას, რომელშიც თავად ხელისუფლებამ ჩააგდო მედია და მოარგო კონკრეტული როლი და ეს მედიის არჩევანი არ ყოფილა.

როდესაც არ გელაპარაკებიან, გდევნიან, შეურაცხყოფას გაყენებენ, წარმოუდგენელია იყო ნეიტრალური. ძალიან რთულია ამ პირობებში მუშაობა. ვფიქრობ, ყველაზე დიდი გამოწვევა მედიისთვის სწორედ ის იქნება, რომ დაიბრუნოს თავისი ფუნქცია.
კატეგორია - ინტერვიუ
რუსეთ-უკრაინის ომში, სამხედრო დაპირისპირებასთან ერთად, ხუთი თვეა, გრძელდება ჰიბრიდული ომიც, რომელიც შეიარაღებული კონფლიქტის დასრულების შემდეგაც დარჩება გამოწვევად.

"ომისა და მშვიდობის გაშუქების ინსტიტუტის" (IWPR) მიზანია, ხელი შეუწყოს კომუნიკაციას კონფლიქტით გახლეჩილ საზოგადოებებს შორის და განავითაროს თავისუფალი, დემოკრატიული მედია, კონფლიქტისგან დაზარალებულ და პოსტ კონფლიქტურ კრიზისში მყოფ ქვეყნებში. ისინი 2013-14 წლიდან აქტიურად მუშაობენ უკრაინის საკითზე, როდესაც ორ ქვეყანას შორის პირველი შეიარაღებული დაპირისპირებები დაიწყო. მათ შორის, იკვლევენ ომის დანაშაულებს.

IWPR-ის კავკასიის რეგიონული დირექტორი, ბექა ბაჯელიძე გვესაუბრება რუსეთ-უკრაინის ომის გაშუქების გამოწვევებზე, პროპაგანდაზე, რუსულ და უკრაინულ საინფორმაციო კამპანიაზე და სხვა საკითხებზე, რომელიც ამ სამხედრო დაპირისპირებამ წინ წამოწია.

როგორ შუქდება ომი რუსეთსა და უკრაინაში, როგორ მუშაობს პროპაგანდა?

პროპაგანდა ქვეყნების მიხედვით განსხვავდება. არის ძალიან ბევრი მსგავსება, მაგრამ უფრო მნიშვნელოვანია განსხვავებები. რაღაც მუშაობს მოლდოვაში, სომხეთში, უკრაინაში, მაგრამ არ მუშაობს საქართველოში, და - პირიქით.

როდესაც ომი დაიწყო, მოლდოვაში ვიყავი და ძალიან საინტერესო მომენტი იყო, რომ თავდაპირველად მედია ამას არ აშუქებდა. უკრაინაში ომის დაწყების შესახებ შეტყობინება საზოგადოებას დაგვიანებით მიეწოდა. პრინციპში, ამას თავიდან ომიც არ ერქვა, რუსული ნარატივის გავლენით, მას „სპეციალურ სამხედო ოპერაციად“ მოიხსენიებდნენ. რეალური სახელი ამ ყველაფერს, დაახლოებით, 48 საათის შემდეგ დაერქვა.

მოლდოვაში ძალიან აქტიურად მუშაობდნენ რუსული არხები - ისინი პირდაპირ დარეგისტრირებული არიან და თავისუფლად მაუწყებლობენ. ავრცელებდნენ პროპაგანდისტულ გზავნილებს, ან საერთოდ არაფერს - რასაც ჩვენ დუმილის პროპაგანდას ვეძახით (როდესაც რამე მნიშვნელოვანი ხდება რეგიონში და მაყურებელს არ აქვს ინფორმაცია, რადგან იმ საინფორმაციო პლატფორმებზე გადის ფილმი, მაგალითად, საბჭოთა ცხოვრების შესახებ და ა.შ.).

ამ დინამიკაში მოლდოვის ხელისუფლებამ და კომუნიკაციების მარეგულირებელმა მაინც გასაგებად განაცხადეს, რა საფრთხეები მოჰყვება რუსულ პროპაგანდისტულ არხებს და ეს არხები თებერვალ-მარტის პერიოდშივე გათიშეს.

გათიშვის გადაწყვეტილება დაეყრდნო ძალიან საინტერესო იურიდიულ არგუმენტაციას და პრაქტიკას, რომელიც უკვე არსებობს ბალტიისპირეთის ქვეყნებში - ლიტვაში, ლატვიაში, ესტონეთში და ახლა უკვე ევროკავშირის ქვეყნებში, ასევე, დიდ ბრიტანეთში.

საქართველოში კი, თუ ე.წ. უბნის საკაბელო ტელევიზიებით ან მცირე ციფრული მაუწყებლობის კომპანიით სარგებლობთ, კრემლთან ასოცირებული ყველა, როგორც საინფორმაციო, ასევე გასართობი არხი ხელმისაწვდომია.

მქონდა შეხება რამდენიმე კაბელური ტელევიზიის ხელმძღვანელთან და ისინი ამას ამართლებენ იმით, რომ მოთხოვნა მაღალია და „სხვაგვარად ბიზნესს დაკარგავენ“.

ვფიქრობ, ამაზე დისკუსია უნდა დაიწყოს. რაზეა მოთხოვნა, სხვა რა ალტერნატივებია მედია ბაზარზე რომ მომხმარებელს გამართული, ხარისხიანი მედია მიეწოდოს და არა პროპაგანდა? ამჟამად გამოდის, რომ ჩვენს საზოგადოებას დიდი მასშტაბის ტყუილზე აქვს წვდომა, რაც ძალადობას და ზიზღს აქეზებს. ასეთი შინაარსის მედია ვრცელდება საყოფაცხოვრებო დონეზე და ასევე თითქმის ყველა სასტუმროში.

ვფიქრობ, წინადადება უნდა წარედგინოს კომუნიკაციების კომისიას. უნდა დაიწყოს უკვე განხილვა არსებული პრაქტიკისა, სადაც ძალიან გასაგებად არის დასაბუთებული, რომ ზიზღის წაქეზება, ტყუილი, მიკერძოება არ უნდა იყოს ბაზარზე, ისევე როგორც დაუშვებელია ადამიანების დამაზიებელი საკვები პროდუქტის შეტანა მაღაზიის დახლებზე, რომელსაც ტყუილი ინგრედიენტების შემადგენლობა აწერია.

თქვენ ომის დაწყების დღიდან აკვირდებით რუსულ პროპაგანდას, რა ძირითად გზავნილებს გამოყოფდით?

24 თებერვლიდან მაისის ბოლომდე ვაკვირდებოდით პროპაგანდისტული გზავნილების ევოლუციას. შეგვიძლია ეს გზავნილები ორ ტიპად დავყოთ. ერთი საერთაშორისო მასშტაბისაა და ცდილობს, საერთაშორისო აუდიტორიას დააჯეროს, რომ ეს ინტერვენცია გამართლებული იყო. ხოლო მეორე - პოსტსაბჭოთა ქვეყნებზე მორგებული გზავნილებია ომთან დაკავშირებით.

ძირითადად, ეს გზავნილები თამაშობს სხვადასხვა ფორმით, სხვადასხვა პერიოდში:

  • უკრაინის ხელმძღვანელობაში არიან ნაცისტები და ეს არის „დენაციფიკაციის“ ოპერაცია.
  • უკრაინა არის რუსეთი და დასავლეთი იყენებს მას რუსეთის წინააღმდეგ.
  • უკრაინა ემზადება ატომური ბომბის შესაქმნელად.
  • თუ კოსოვოს მისცეს დამოუკიდებლობა, რატომ არ შეგვიძლია მსოფლიომ აღიაროს აღმოსავლეთ უკრაინა და ყირიმი?

რაც შეეხება ლოკალიზებულ მესიჯებს საქართველოსთან დაკავშირებით:

  • ნაციზმისა და ფაშიზმის წინააღმდეგ ბრძოლა უკრაინაში.
  • ლტოლვილები ზედმეტ პრობლემას ქმნიან.
  • ქვეყნები ეკონომიკურ სანქციებს არ უნდა შეუერთდნენ, რადგან რუსეთის გარეშე არსებობა შეუძლებელია.
  • გზავნილები შიშის გამღვივებლად - რომ ომი დაიწყება.
  • ნეიტრალიტეტი ჯობია და ა.შ.


რა პლატფორმების საშუალებით ვრცელდება, ეს გზავნილები?

ძირითადად, სოციალურ ქსელებში. ეს გზავნილები ირიბად ვრცელდება ხელისუფლებასთან დაახლოებულ არხებსა და ულტრამემარჯვენე, პრორუსულ პლატფორმებზე, რომლებიც საკმაოდ ბევრია საქართველოში. ისინი აჟღერებენ სახელისუფლებლო ან პრორუსულ ნარატივს. მათ არ გააჩნიათ მიუკერძოებელი, დამოუკიდებელი მოსაზრება. ისინი ელოდებიან ხელისუფლებისგან შექმნილ კონკრეტულ დღის წესრიგს, რაც ძალიან სამწუხაროა.

ომის დროს ყველა მხარეს თავისი ინტერესი აქვს და ხელისუფლება მუდმივად ცდილობს გამოიყენოს მედია პროპაგანდის იარაღად. შეგვიძლია ამ მხრივ შევადაროთ რუსული და უკრაინული საინფორმაციო კამპანია?

უკრაინასაც, როგორც რუსეთს, აქვს თავისი პროპაგანდისტული მედია. თუმცა, განსხვავება რუსულ და უკრაინულ პროპაგანდას შორის ის არის, რომ უკრაინა არ მალავს, რომ ეს არის ომის პირობებში სახელმწიფოს მიერ მხარდაჭერილი რაღაც საინფორმაციო არხი. ღიად ამბობს ამას და იმასაც ხსნის, თუ რას ემსახურება ეს.

გარდა ამისა, უკრაინაში ადგილობრივი დამოუკიდებელი მედიისთვისაც არის სივრცე. უკრაინა ღიაა დამოუკიდებელი საერთაშორისო მედიისთვისაც. ამ ყველაფრის ერთობლიობა ქმნის რეალობას უკრაინის ომის შესახებ.

ომის დროს გადამოწმებული ინფორმაცია განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, თუმცა, ამავე დროს, კიდევ უფრო რთულია ამბის გადამოწმება, რადგან, ყველა მხარეს თავისი ინტერესი აქვს. თქვენი აზრით, როგორ შეიძლება იმუშავო ომში ჟურნალისტმა, რომ არ იქცე პროპაგანდის იარაღად?

რთული თემაა. ამას ორგანიზებული მიდგომა სჭირდება: დაგეგმვა, ინსტიტუციური ზურგი, ადგილზე კონტაქტები და ა.შ. მთავარია ადამიანურ ისტორიებზე მუშაობა. თუ ჟურნალისტი ნამდვილად ეთიკურია და სჯერა ფასეულობების, მაშინ ადამიანებს დაუთმობს პლატფორმას. ომის დროს, კარგი ჟურნალისტიკა აძლევს ხმას იმათ, ვისი ხმაც არ ისმის.

დღეს უკრაინის და რუსეთის ხელისუფლებებს აქვთ ხმის ამოღების და გავრცელების საშუალება, მაგრამ ომით დაზარალებულ ტერიტორიებზე ჩარჩენილ 13 მილიონ ადამიანს - ნაკლებად. ამიტომ დღეს ჟურნალისტებს აქვთ ძალიან დიდი პასუხისმგებლობა, გააშუქონ იმ 13 მილიონი ადამიანის ამბავი.

კიდევ უფრო რთულია მუშაობა, როდესაც საკუთარი ქვეყნის ომს აშუქებ. თქვენ მუდმივი კონტაქტი გაქვთ უკრაინელ ჟურნალისტებთან. რა დილემები და გამოწვევები აქვთ მათ?

უკრაინელ ჟურნალისტებს ძალიან აღელვებთ, გააშუქონ თუ არა რუსი პოლიტიკოსების განცხადებები. ვფიქრობ, რომ რუსეთის დუმის წარმომადგენლის თუ საგარეო საქმეთა სამინისტროს პრეს სპიკერის განცხადებების გადამღერებას, ამაზე რეაგირებას და ლაპარაკს - ანუ ე.წ. „დამჯდარი ჟურნალისტიკის“ კეთებას, აზრი არ აქვს, შედეგი არ მოაქვს და ამით უკრაინაში არაფერი უმჯობესდება. ამას ვეუბნები მათაც.

ვფიქრობ, ყველაფერზე პასუხი შესაძლებელია იმ ადამიანური ისტორიებიდან, რომელიც უკრაინაში ახლა ძალიან ბევრია და საჭიროა ამაზე ყურადღების გამახვილება. ყოველთვის უნდა ვიფიქროთ იმაზე, რა იქნება შემდეგ, რა შედეგს, ცვლილებებს მოგვიტანს ის, რასაც ვაკეთებთ.

როდესაც ჟურნალისტი მიდის იმ მოტივით, რომ ის ემსახურება ქვეყანას და სახელმწიფოს ინტერესებს, ის დამოუკიდებელი ჟურნალისტი აღარ არის. მიუკერძოებლობა, სწორი გაშუქება, ყველა ადამიანისთვის ხმის მიცემა შეაფერხებს დაპირისპირებას და პროპაგანდას.

მნიშვნელოვანია ჟურნალისტებმა იმუშავონ ადამიანებთან და ხმა მიაწვდინონ როგორც ხელისუფლებას, ასევე სამოქალაქო საზოგადოებას და ა.შ.

როგორია მედიის როლი ომის დასრულების შემდეგ?

ომის შემდეგ იქნება გასაშუქებელი ზიანი, ზიანის მოცულობა. ჟურნალისტებს დასჭირდებათ მეტი გადამზადება. სამწუხაროდ, ცოტა ცინიკური დამოკიდებულებაა ტრეინინგების მიმართ. მაგრამ, როგორც იტყვიან ხოლმე ჯარისკაცები, უმჯობესია ვარჯიშის დროს დაღვარო სისხლი, ვიდრე - ომში. ამიტომ, ჯობია ისწავლო და შეცდომა დაუშვა სწავლის დროს, ვიდრე უშუალოდ სამუშაოს შესრულების დროს.

მთავრობას და საერთაშორისო მოკავშირეებს, ჰუმანიტარულ ორგანიზაციებს სჭირდებათ ინფორმაცია ამის შესახებ. განსაკუთრებული სიფხიზლეა საჭირო პროპაგანდის მიმართაც და შესამუშავებელია ბევრი ინოვაციური მეთოდი, თუ როგორ უნდა შევაფერხოთ პროპაგანდა.

 


მთავარი ფოტო: IWPR საქართველო/დავით მძინარიშვილი