„როგორ დახურეს პარლამენტი კრიტიკული მედიისთვის“ - „საერთაშორისო
გამჭვირვალობა-საქართველოს“
განცხადებით, პარლამენტში ჟურნალისტების
აკრედიტაციის ისედაც დრაკონული წესი დამოუკიდებელი მედიის დევნის
მექანიზმად არის ქცეული. როგორც TI წერს, სწორედ ამ წესის საფუძველზე,
დეპუტატებისთვის კრიტიკული კითხვების დასმის გამო, ბოლო ორი თვის
განმავლობაში, საპარლამენტო აკრედიტაციები გააუქმეს ან/და
საკანონმდებლო ორგანოში ჟურნალისტური საქმიანობა კრიტიკული მედიის
15-მდე წარმომადგენელს შეუზღუდეს.
„წლებია, „ქართულ ოცნებას“ მიზანში ჰყავს ამოღებული დამოუკიდებელი, კრიტიკული მედია, რომელიც ამხელს ყველა იმ დანაშაულებრივ სქემასა თუ კორუფციულ გარიგებებს, რომლებთანაც მმართველი გუნდისა და მათთან დაკავშირებული პირების სავარაუდო ჩართულობა ან/და კავშირები იკვეთება. „ოცნების“ გუნდს დისკოფორტს უქმნის ამგვარი თემების გარშემო დასმული ნებისმიერი კითხვა და მათზე პასუხების თავიდან არიდების მიზნით, ის კრიტიკული მედიის გასაჩუმებლად აქტიურად იყენებს მისი გავლენების ქვეშ მყოფ ინსტიტუციებს, რომელთაც ნაცვლად იმისა, რომ საზოგადოების ინტერესებს ემსახურებოდნენ, პარტიული დანამატის ფუნქცია აქვთ შეთავსებული და კონკრეტული პოლიტიკური ჯგუფის ძალაუფლების შენარჩუნების სამსახურში გვევლინებიან. ჩინოვნიკებს უნდა ახსოვდეთ, რომ ისინი რიგითი მოქალაქეეების გადასახადებით ფინანსდებიან და ვალდებულნი არიან უპასუხონ მათ მიმართ არსებულ ყველაზე მწვავე კითხვასაც კი. ამდენად, დაუშვებელია საკანონმდებლო ორგანოში არსებული ფორმალური წესების ბოროტად გამოყენება და მნიშვნელოვანი საკითხების გარშემო კითხვების დასმის აკრძლვის ინსტრუმენად გადაქცევა.
დამოუკიდებელი მედიის წარმომადგენლებისთვის, რომლებსაც ისედაც შეზღუდული რესურსების პირობებში უწევთ პროფესიული მოვალების შესრულება, კრიტიკულად მნიშვნელოვანია საკანონმდებლო ორგანოში სრულფასოვნად მუშაობისა და კითხვების დასმის შესაძლებლობით სარგებლობა, მით უფრო, იმ ფონზე, როდესაც „ქართული ოცნების“ წარმომადგენლები უარს ამბობენ მათთან სხვა ფორმატებში თანამშრომლობაზე, თავის მხრივ კი - ასევე „ოცნების“ გავლენის ქვეშ მყოფი კომუნიკაციების კომისია მათ ბალანსის დარღვევისთვის სოლიდურ ფინანსურ სანქციებს უწესებს“, - ვკითხულობთ „საერთაშორისო გამჭვირვალობა-საქართველოს“ განცხადებაში.
რატომ უჩერებს „ქართული ოცნება“ საპარლამენტო
აკრედიტაციას კრიტიკულ ჟურნალისტებს? - ორგანიზაცია მასალაში მომხდარ
შემთხვევებსაც აღწერს:
ამასთან,
26 ივნისს, პარლამენტში „ქართული ოცნების“
პრემიერმინისტრის, ირაკლი კობახიძის ანგარიშის გასაშუქბელად,
ონლაინგამოცემა „პუბლიკას“ ჟურნალისტს, მინდია გაბაძეს არც ერთჯერადი
საშვი მისცეს“.
რას გულისხმობს საპარლამენტო აკრედიტაცია?
პარლამენტში აკრედიტაციის წესი შალვა პაპუაშვილის 2023 წლის 6 თებერვლის ბრძანებით არის დამტკიცებული.
„საერთაშორისო გამჭვირვალობა-საქართველოს“ განცხადებით, „ერთ-ერთი პუნქტის თანახმად, „პარლამენტის წევრის, აპარატის თანამშრომლის ან სტუმრად მყოფი პირის მიერ ინტერვიუზე უარის შემთხვევაში“ ჟურნალისტმა ინტერვიუ უნდა შეწყვიტოს. სწორედ აღნიშნული ნორმა აქცია „ქართულმა ოცნებამ“ კრიტიკულ კითხვებზე თავის არიდების, აგრეთვე კრიტიკული მედიისა და ჟურნალისტების დასჯის მექანიზმად. ნორმაზე მითითებით, ბოლო წლების განმავლობაში, საპარლამენტო აკრედიტაცია სხვადასხვა ვადით შეუჩერეს და საკანონმდელო ორგანოში საქამიანობა შეუზღუდეს კრიტიკული მედიის ათობით წარმომადგენელს.
საგულისხმოა, რომ 2026 წლის მაისში, მას შემდეგ, რაც
ეროპარლამენტმა ბრიტანეთის მხრიდან სანქცირებული პროპაგანდისტული,
პროსამთავრობო „იმედს“ აკრედიტაცია ერთი წლით შეუჩერა,
„ქართული ოცნების“ პარლამენტის თავმჯდომარემ, შალვა პაპუაშვილმა
განაცხადა, რომ ისინი საქართველოს პარლამენტში აკრედიტაციის წესსაც
გადახედავდნენ.
რაც იმთავითვე კრიტიკული მედიისადმი მუქარად იქნა აღქმული.
დაპირებიდან მალევე, დაახლოებით 1 თვეში, „ქართულმა ოცნებამ“
აკრედიტაციის წესი მართლაც შეცვალა და მისი
დარღვევისთვის სანქციები კიდევ უფრო გაამკაცრა. კერძოდ:
„სანდო წყარო“ - ქართულ მედიასივრცეში ახალი საინფორმაციო
პლატფორმა გამოჩნდა, რომელმაც მუშაობა რამდენიმე დღეა დაიწყო. მისი
დამფუძნებელი ჟურნალისტი სალომე ბოკუჩავაა, რომელსაც მედიაში მუშაობის
16-წლიანი გამოცდილება აქვს. ის 2010-2023 წლებში ტელეკომპანია
„რუსთავი 2-ში“ მუშაობდა, შემდეგ კი - „ფორმულაში“. ბოკუჩავამ
ტელევიზია მიმდინარე წლის ივლისში, სეზონის დასრულების შემდეგ დატოვა
და ცოტა ხანში საკუთარი მედიაპლატფორმა შექმნა.
„გამოცემა ძირითადად ადამიანის უფლებების, სამართლებრივი საკითხებისა და საგამოძიებო ჟურნალისტიკის მიმართულებით იმუშავებს და მოქალაქეებს სამართლებრივი საკითხების შესახებ ინფორმაციას მარტივი და გასაგები ენით მიაწვდის“, - ამბობს სალომე „მედიაჩეკერთან“ საუბრისას. მისი თქმით, დამოუკიდებელი მედიისთვის შექმნილი რთული გარემო და საკუთარი პროფესიით მუშაობის გაგრძელების სურვილი ის მთავარი ფაქტორი აღმოჩნდა, რამაც ახალი პლატფორმის შექმნის გადაწყვეტილება მიაღებინა.
„ტელევიზიაში 16 წელი გავატარე. მე-17 წელი იწყებოდა
სწორედ იმ კვირას, როდესაც „სანდო წყაროს“ შესახებ პირველი საჯარო
პოსტი გამოვაქვეყნე. ტელევიზია ჩემი სუსტი წერტილია - ამ წლების
განმავლობაში ჩემი ცხოვრება სრულად მას უკავშირდებოდა, უზარმაზარი
ენერგია და დაუღალავი შრომა ჩავდე თითოეულ საქმეში, რასაც ხელი
მოვკიდე. თუმცა, როდესაც ხვდები, რომ გარემო იცვლება, მოტივაცია ქრება
და იცი, რომ ბევრად მეტი შეგიძლია, ეს იმის ნიშანია, რომ ცვლილებების
დროა. „სანდო წყარო“ ჩემთვის ძალიან გაბედული და საპასუხისმგებლო
ნაბიჯია“.
რამ გიბიძგა, რომ სწორედ ახლა, ასეთ რთულ მედიაგარემოში გადაგედგა ეს ნაბიჯი და როგორ გაჩნდა „სანდო წყაროს“ შექმნის იდეა?
- დამოუკიდებელი მედია წლებია მძიმე ფინანსურ კრიზისშია და მეც ამ რეალობის ნაწილი ვარ. ბოლო პერიოდში სიტუაცია მედიაში ისე დამძიმდა, რომ მე ჩემი არჩევანი გავაკეთე, დავტოვე არხი, რომელმაც საინტერესო გამოცდილება და თავგადასავალი მაჩუქა. მალევე საკუთარი გზის ძიება დავიწყე და სწორედ ამ დროს გაჩნდა „სანდო წყაროს“ იდეა, სადაც გაერთიანდა პიროვნული მოტივაცია, საქმის სიყვარული და უდიდესი სურვილი, რომ დამოუკიდებელმა მედიამ საქართველოში არსებობა განაგრძოს. დემოკრატიულ სახელმწიფოში ინსტიტუციები ვერ გადარჩებიან, თუკი მედია გაქრება. დღეს ყველას თავისი ფრონტი აქვს, მე ჩემი პროფესიის გადასარჩენად ვიბრძვი და მინდოდა, ამ დიდ საქმეში ჩემი მცირე წვლილიც შემეტანა.
ამ პროფესიაში მომუშავე ადამიანებს არ გვეკარგება მოტივაცია, ვაკეთოთ ჩვენი საყვარელი საქმე, ამიტომ გადავწყვიტე, ჩემი მრავალწლიანი გამოცდილება გამომეყენებინა, გუნდი შემეკრიბა და კიდევ ერთი დამოუკიდებელი სივრცე შეგვექმნა. ჩვენი მთავარი სამიზნე ადამიანი და მისი სამართლებრივი პრობლემები იქნება. გვინდა, არა მხოლოდ გავაშუქოთ ესა თუ ის მოვლენა, არამედ რეალურად დავეხმაროთ მოქალაქეებს და განვუმარტოთ, რისი უფლება აქვთ მათ. უამრავი ადამიანია, ვისაც სჭირდება მედიის მხარდაჭერა და ჩვენ მზად ვართ, მოვუსმინოთ მათ და სიღრმისეულად შევისწავლოთ მათი საქმეები.
ამაზე ფიქრი აგვისტოს დასაწყისში დავიწყე. ყველფერს
ვუზიარებდი ოპერატორ ლევან სანიკიძეს, რომელიც საორგანიზაციო და
ტექნიკურ საკითხების მოგვარებაში ჩემთან ერთად ჩაება. საქმეში ჩაერთო
მესამე თანამშრომელიც, მარიამ კალანდაძე digital-ის მიმართულებით. 20
აგვისტოს უკვე შევქმენით ფეისბუქ გვერდი, რომელსაც გარკვეული ხანი
საიდუმლოდ ვინახავდით. კომპანია Wevosoft-მა უსასყიდლოდ აგვიწყო
ვებგვერდი. 2 სექტემბერს, მე, ოპერტორი თედო ქვაჩახია და ჟურნალისტი
ნუცა ბახუტაშვილი პირველ გადაღებაზეც გავედით და მასალების შეგროვება
დავიწყეთ. ზუსტად ერთი თვის თავზე კი YouTube-ზე, სოციალურ
პლატფორმებსა და ვებგვერდზე ჩვენი პირველი მასალაც გამოჩნდა.
ძირითადად რა თემებზე იმუშავებს „სანდო წყარო“?
- „სანდო წყარო“ ძირითადად სამართლებრივ თემებსა და ადამიანის უფლებებზე იმუშავებს. ჩვენი კონტენტი აგებულია სისხლის და სამოქალაქო სამართლის ცოდნაზე, მათი გამოყენების პრაქტიკასა და მოქალაქეთა უფლებების დაცვაზე. ამ მიმართულების საჭიროებას მკაფიოდ ვხედავთ, რადგან საზოგადოებაში დიდია მოთხოვნა გადამოწმებულ, პროფესიულ და ამავდროულად, მარტივ ენაზე განმარტებულ სამართლებრივ ინფორმაციაზე.
ამ ეტაპზე მკითხველს რამდენიმე სახის მედიაპროდუქტს
შევთავაზებთ:
ჟურნალისტური გამოძიება: ვინაიდან ამ სფეროში მრავალწლიანი გამოცდილება მაქვს, პლატფორმის ერთ-ერთი მთავარი საყრდენი სწორედ საგამოძიებო ჟურნალისტიკა იქნება. ჩემი და ლევან სანიკიძის ავტორობით, ეს იქნება უტყუარი, გადამოწმებული ინფორმაცია საქმის მასალებზე, ფიგურანტ პირებზე, დაცვისა და ბრალდების მხარეების მონაწილეობით.
„საზღვრებს მიღმა“: ჟურნალისტ ქეთი თუთბერიძეს ადამიანის უფლებებისა და საერთაშორისო ამბების გაშუქების დიდი გამოცდილება აქვს. მისი ავტორობით მაყურებელი გაეცნობა, როგორ მუშაობენ დასავლური ინსტიტუტები, რა ისტორია და გამოცდილება აქვთ მათ დემოკრატიისა და ადამიანის უფლებების დაცვის კუთხით.
სამართლებრივი განათლება და პრაქტიკული რჩევები: დარგის სპეციალისტებთან ერთად დეტალურად გავარჩევთ კონკრეტულ მუხლებს, კანონებსა და სასამართლო პრაქტიკას. მარტივი ენით ავუხსნით საზოგადოებას, როგორ იმოქმედონ კრიტიკულ სიტუაციებში. ამ მიმართულებით სტატიებსა და პრაქტიკულ რეკომენდაციებს ვიდეორგოლების სახით ნუცა ბახუტაშვილი და ლიზი ვეკუა მოამზადებენ. მიზანი მოქალაქეთა ცნობიერების ამაღლებაა.
ჟურნალისტური ბლოგები: sandotskaro.ge-ზე შემოგთავაზებთ გამოცდილი ჟურნალისტების ბლოგებს. მედია ხშირად სახელმწიფო უწყებებზე სწრაფად რეაგირებს და პირველი ამბობს სიმართლეს. თუნდაც დასაწყისში კრიტიკის ობიექტები გახდნენ, წლების შემდეგ მათი ნათქვამი მაინც მართლდება. ჟურნალისტები გაგახსენებენ საქმეებს, ადამიანის უფლებების დარღვევის ფაქტებს გახმაურებულ რეზონანსულ საქმეებზე, რომლებიც ექსკლუზიურად გააშუქეს, ფიგურანტ პირებს კი სამართლის პოვნაში დაეხმარნენ.
„წიგნებიდან რეალობამდე“: კვირის
ბოლოს, სოფო კაჭარავა შემოგთავაზებთ განსხვავებულ კონტენტს, სადაც
ცნობილი ადამიანები ისაუბრებენ მხატვრულ თუ დოკუმენტურ ლიტერატურაზე,
რომელიც ამა თუ იმ დანაშაულს, უფლებადარღვევის ფაქტს ასახავს და
პარალელებს გაავლებენ როგორც საერთაშორისო, ისე საქართველოს
რეალობასთან.
როგორ მუშაობს დამოუკიდებელი მედიისთვის არსებულ ასეთ რთულ პირობებში ახლადდაფუძნებული გამოცემა და რა გეგმები გაქვთ?
- „სანდო წყარო“ ამ ეტაპზე ყოველგვარი დაფინანსების გარეშე ფუნქციონირებს. ჩვენი სარედაქციო გუნდი დიდი არ არის, თუმცა ძალიან საიმედოა. სამონტაჟო ტექნიკა საკუთარ სახლში მოვაწყე. ჩვენი მემონტაჟე, ელიზაბედ მეძმარიაშვილი სრულიად უსასყიდლოდ და დაუღალავად ეხმარება პროექტს. ასევე, გვერდით გვყავს ჩვენი ოპერატორი მეგობრები, რომლებიც გადაღებებს საკუთარი ტექნიკით უზრუნველყოფენ. გუნდში ფუნქციები და თემები მკაფიოდ გვაქვს გადანაწილებული.
რა თქმა უნდა, ასეთ პირობებში მუშაობა მარტივი არ არის, თუმცა გვაქვს უდიდესი მოტივაცია, იმედი და მოლოდინები. რაც შეეხება გეგმებს, ჯერ მხოლოდ საწყის ეტაპზე ვართ. ახლა მთელ რესურსს პირველადი ამოცანების შესრულებასა და პლატფორმის ამუშავებას ვუთმობთ. შორსმიმავალ გეგმებზე საუბარი ჯერ ძალიან ადრეა. მთავარია, დასახულ მიზანს მივაღწიოთ და მაყურებელსა თუ მკითხველს ხარისხიანი და სანდო მედიაპროდუქტი მივაწოდოთ.
კონკურსისთვის - ევროკავშირის პრიზი ჟურნალისტიკაში 2026 განაცხადების
მიღება
დაიწყო. მასში მონაწილეობის მიღება შეუძლია ჟურნალისტს
ან ჟურნალისტთა ჯგუფს, რომლებსაც გამოქვეყნებული აქვთ ნამუშევრები
ქართულ ბეჭდურ, ონლაინ ან სამაუწყებლო მედია სივრცეში 2025 წლის 20
ოქტომბრიდან 2026 წლის 25 სექტემბრის ჩათვლით პერიოდში.
ევროკავშირის პრიზი ჟურნალისტიკაში გაიცემა 7 საპრიზო კატეგორიაში:
კონკურსანტს ჩამოთვლილი კატეგორიებიდან მხოლოდ ერთის შერჩევა და ერთი ნამუშევრის წარდგენა შეუძლია. კონკურსში დაიშვება ქართულ ან ინგლისურ ენებზე გამოქვეყნებული, ეთერში გასული ან ინტერნეტით გავრცელებული ნამუშევრები. თითოეულ კატეგორიაში გამოვლინდება მხოლოდ ერთი გამარჯვებული და ორი ფინალისტი, რომლებიც დაჯილდოვდებიან.
ნამუშევრების წარდგენის ბოლო ვადა 2026 წლის 25 სექტემბერია.
სხვა მოთხოვნების, ნამუშევრების შეფასების კრიტერიუმებისა და შერჩევის პროცედურების შესახებ ვრცლად იხილეთ აქ, განაცხადის ფორმა და მითითებები კი ხელმისაწვდომია ამ ბმულზე.
საქართველოში ევროკავშირის წარმომადგენლობამ მე-15 კონკურსი ჟურნალისტიკაში პრესის თავისუფლების მსოფლიო დღის აღსანიშნავად, 3 მაისს გამოაცხადა. ევროკავშირის პრიზი ჟურნალისტიკაში 2012 წელს დააარსა. კონკურსი „საქართველოს ჟურნალისტური ეთიკის ქარტიის“ პრინციპებს ეფუძნება და მისი მიზანია ქართულ მედიაში პროფესიონალიზმისა და ეთიკური სტანდარტების ხელშეწყობა.
2026 წლის 31 მარტიდან „რადიო თავისუფალი ევროპა“/„რადიო თავისუფლების (RFE/RL)“ რუმინული და ბულგარული სამსახურები, საბიუჯეტო სირთულეების გამო, საქმიანიობას წყვეტენ.
„ჩვენ ვამაყობთ იმ პრინციპული, დაბალანსებული ჟურნალისტიკით, რომელსაც Svobodna Evropa და Europa Liberă România 2019 წელს, ბულგარეთსა და რუმინეთში დაბრუნების შემდეგ ქმნიან და მადლიერები ვართ ამ გუნდების მიმართ ბოლო შვიდი წლის განმავლობაში აუდიტორიისა და „რადიო თავისუფალი ევროპის“ მიმართ გაწეული ერთგულებისთვის“, - განაცხადა RFE/RL-ს პრეზიდენტმა სტივენ კაპუსმა.
„რადიო თავისუფლების“ რუმინული და ბულგარული რედაქციები თავდაპირველად 1950 წელს გაიხსნა. რუმინულ და ბულგარულ ენებზე რადიომაუწყებლობა 2004 წელს შეწყდა, 2019 წელს კი, ორივე მათგანის საქმიანობა ციფრული ფორმატით განახლდა.
„რადიო თავისუფალი ევროპა“/„რადიო თავისუფლებას“ ფინანსური პრობლემები აშშ-ის პრეზიდენტად დონალდ ტრამპის მეორე ვადით არჩევის შემდეგ შეექმნა.
აშშ-ის გლობალური მედიის სააგენტომ (USAGM), რომელიც RFE/RL-ს საქმიანობას მეთვალყურეობს, კონგრესის მიერ 2025 წლისთვის გამოყოფილი დაფინანსების დაბლოკვა სცადა, თუმცა, სასამართლოს გადაწყვეტილებით, თანხის გადახდა დაეკისრა. USAGM-ის გადაწყვეტილებით, 2025 წლის ნოემბერში „რადიო თავისუფლების“ უნგრული სამსახური დაიხურა.