კატეგორია: რესურსები
ინტერნეტი ჩვენი ცხოვრების განუყოფელ ნაწილად იქცა და ხშირად, ინფორმაციის მიღების ერთადერთი წყაროა. ეს სივრცე, ფაქტობრივად, უკონტროლოა და საფრთხეა, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც არ ვიცით მისი სწორი გამოყენება და საქმე ბავშვებს ეხება.

გაეროს ბავშვთა ფონდის, Unicef-ის მონაცემებით:
  • 30 ქვეყანაში მცხოვრები თინეიჯერების მესამედზე მეტი ყოფილა ინტერნეტ ბულინგის მსხვერპლი და ყოველი ხუთი მოზარდიდან ერთი სწორედ ამ მიზეზით არ მიდის სკოლაში.
  • 25 ქვეყანაში გამოკითხული ბავშვების 80% ინტერნეტში თავს დაუცველად გრძნობს.
ამ სტატიაში განვიხილავთ უფასო აპლიკაციებსა და პროგრამებს, რომლებიც ყველასთვის ხელმისაწვდომია და მოიცავს მოზარდის უსაფრთხოების გასაკონტროლებლად მნიშვნელოვან ელემენტებს.

iOS-ს და ანდროიდ სისტემებში ჩაშენებულია პროგრამა, რომელიც ითვლის როგორც ზოგადად ეკრანთან, ასევე კონკრეტულ აპლიკაციებში გატარებულ დროს, ამავდროულად, მშობელს შეუძლია, დააწესოს ლიმიტი ტელეფონის გამოყენებისთვის.

აიფონისთვის:

  • ეკრანთან გატარებული დროის სანახავად, მოძებნეთ Settings, შემდეგ საძიებო ველში ჩაწერეთ Screen Time, აქ გამოჩნდება ეკრანის წინ გატარებული სრული დრო.
  • თუ გსურთ, რომ ნახოთ კონკრეტულ აპლიკაციებში გატარებული დრო, დააჭირეთ See All Activity-ს. აქ ნახავთ როგორც დღის, ასევე კვირის სტატისტიკას.
  • Screen Time-ის მთავარ გვერდზე, ჩამონათვალში პირველი არის Downtime, რაც ნიშნავს დროს, რომელსაც ეკრანის წინ არ ვატარებთ. აქ შეგიძლიათ, კვირის სხვადასხვა დღეზე განსხვავებული დრო დააყენოთ.
  • მაგალითად, თუ გსურთ, რომ თქვენმა შვილმა ტელეფონი დღეში მხოლოდ ერთი საათით, საღამოს 8 საათიდან 9 საათამდე გამოიყენოს, მონიშნეთ Every Day და საათები ისე როგორც გსურთ.
How to Use Screen Time in iOS 12 - MacRumors

ჩამონათვალში მეორე არის App Limits, რაც კონკრეტული აპლიკაციებისთვის ლიმიტის დაწესების შესაძლებლობას გაძლევთ.
  • ვირჩევთ App Limit, შემდეგ Add Limit-ს. აქ აპლიკაციები კატეგორიებადაა დაყოფილი, თუმცა შეგიძლიათ საძიებო ველში ჩაწეროთ აპლიკაციის სახელი, მონიშნოთ და მარჯვენა კუთხეში დააჭიროთ Add-ს.
  • Communication Limits (ჩამონათვალში მესამე) დაგეხმარებათ გააკონტროლოთ ვისგან მიიღოს ზარები, მაშინაც კი თუ Downtime-ის დროა და ბავშვს სხვა აპლიკაციებზე წვდომა არ აქვს.
iPhone time limit: How to set a time limit for a specific app on iOS 12 - 9to5Mac

შემდეგი ფუნქცია არის Always Allowed, აქ შეგიძლიათ აირჩიოთ აპლიკაციები, რომლებზეც ნებისმიერ შემთხვევაში ექნება წვდომა მოზარდს. მაგალითად, რუკა, ზარები, შეტყობინებები თუ სხვა აუცილებელი პროგრამები.
alt 

ჩამონათვალში ბოლო არის, Content And Privacy Restrictions, ამ ფუნქციით შეგიძლიათ დაბლოკოთ ვებგვერდები, რომლებიც არ გინდათ, რომ თქვენმა შვილმა გამოიყენოს ან პირიქით, დაამატოთ ისეთი ვებსაიტები, რომებსაც მუდმივად სჭირდება.
  • ამასთანავე, აქ შეგიძლიათ შეზღუდოთ ფილმები, მუსიკა, ვიდეობი თუ თამაშები მათი კონტენტის მიხედვით.
  • აუცილებლად დააყენეთ პაროლი, რომელსაც პროგრამა ცვლილებების დროს მოგთხოვთ, რადგან პაროლის გარეშე ნებისმიერი შეზღუდვის შეცვლა ან მოხსნა მოზარდსაც შეეძლება.
How to access iPhone and iPad Restrictions & Parental Controls on iOS 12

ანდროიდებისთვის:

ეკრანთან გატარებული დროის სანახავად, მოძებნეთ Settings, შემდეგ საძიებო ველში ჩაწერეთ Digital wellbeing and Parental Controls, აქ გამოჩნდება როგორც ეკრანის წინ ასევე კონკრეტულ აპლიკაციებში გატარებული დრო.
Try out Digital Wellbeing to find your own balance with Pixel 
  • შემდეგია Your Goals - Screen time - აქ შეგიძლიათ შეზღუდოთ ეკრანის აგმოყენების დრო. მაგალითად, თუ დააყენებთ 1 საათს და მოზარდი ტელეფონს ამაზე დიდხანს გამოიყენებს, აპლიკაციაში წითლად დაეწერება “გადაცილებული” წუთები.
  • აქვე შეგხვდებათ App Timers - აპლიკაციებში გატარებული დრო, ამ შემთხვევაში შეგიძლიათ ნახოთ კვირის, თვის სტატისტიკა უფრო დეტალურად, სად და რამდენ დროს ატარებს თქვენი შვილი.
How to Control Screen Time on Android With Google Family Link - Tech Advisor
შემდეგი ნაწილი, Ways to Disconnect ააქტიურებს ფუნქციებს, რომლებიც მოზარდს კონცენტრირებაში დაეხმარება, მაგალითად ის აღარ მიიღებს შეტყობინებებს თუ გააქტიურებთ Work time-ს ან "+" ღილაკით დაამატებთ სასურველ აპლიკაციებს, რომლებიც გინდათ რომ არ იყოს აქტიური ამ რეჟიმით სარგებლობისას.
  • შეტყობინებების, სატელეფონო ზარების, აპლიკაციების გადმოსაწერი და დროის აპლიკაცია ამ რეჟიმის ჩართვის შემთხვევაშიც აქტიურია.
Bedtime Mode - არის რეჟიმი, რომელიც შეგიძლიათ დაძინების დროს ჩართოთ, აპლიკაცია ითვლის რამდენი საათი იყო გააქტიურებული, შესაბამისად მარტივად გაიგებთ იყენებდა თუ არა მოზარდი ტელეფონს ღამით.
Android update delivers new 'Bedtime' features focused on improving sleep | TechCrunch 

Google Family Link

ანდროიდებისთვის დამატებით ხელმისაწვდომია აპლიკაცია Google Family Link, რომელიც მშობელს საშუალებას აძლევს თავისი ტელეფონიდან გააკონტროლოს ბავშვის ადგილმდებარეობაან აპლიკაციების გამოყენება, დისტანციურად შეუზღუდოს ტელეფონის გამოყენების დრო.
Google's Family Link updates reflect the pandemic's impact on how parents view screen time | TechCrunch
  • ამ აპლიკაციას გამოიყენებთ მაშინაც, თუ ერთ-ერთი თქვენგანი აიფონს იყენებს, მეორე კი ანდროიდს.
  • თუმცა გაითვალისწინეთ, რომ თუ თქვენი შვილი იყენებს აიფონს იყენებს, თქვენ კი ანდროიდი გაქვთ, აპლიკაცის ფუნქციების გამოყენება შეზღუდულია და მხოლოდ Google-ის ანგარიშთან დაკავშირებული აპლიკაციების გამოყენების ისტორიის ნახვაა შესაძლებელი, მაგალითად Youtube-ში მოძებნილი ვიდეობის სია ან Google Chrome-ის ისტორია და სხვა.
  • ასეთ შემთხვევაში, ჯობია გამოიყენოთ აიფონისვე ჩაშენებული ფუნქცია, Screen Time.

რა ვქნათ, თუ მშობელი იყენებს აიფონს, შვილი კი ანდროინდს?
  • ორივე ტელეფონზე გადმოიწერეთ Google Family Link.
  • აიფონზე მიუთითეთ, რომ ამ მოწყობილობას გამოიყენებს მშობელი, ხოლო ანდროინდზე აირჩიეთ, რომ ეს არის თქვენი შვილის ტელეფონი.
  • სისტემა ავტომატურად გადმოგაწერინებთ სხვა აპლიკაციას, რომელიც მხოლოდ ბავშვებისთვისაა განკუთვნილი.
ასევე გაითვალისწინეთ, რომ დაგჭირდებათ თქვენი შვილის ანდროიდის Google-ის ანგარიშთან დაკავშირება, ამიტომ თუ ბავშვს ეს ანგარიში ჯერ არ აქვს დააკლიკეთ აქ რომ შეუქმნათ.

თუ უკვე შექმენით Google-ის ანგარიში, მოძებნეთ Setting-ს და დაამატეთ ეს იმეილი და პაროლი.
  • შემდეგ სისტემა გადმოგაწერინებთ აპლიკაციას, Parental Control, რომელსაც ანდროიდ სისტემა გადმოგაწერინებთ.
  • აპლიკაცია გახსნისას აგარჩევინებთ თქვენი შვილის ანგარიშს, შემდეგ კი უკვე მოგთხოვთ იმ იმეილის ანუ ანგარიშის დამატებას, რომელსაც თქვენს აიფონზე გამოიყენებთ და გააკონტროლებთ შვილს.
  • ამის შემდეგ აპლიკაცია გახსნისას ერთგვარ “ტურს” ჩაგიტარებთ იმის გასაცნობად, თუ რა შეგიძლიათ გააკონტროლოთ ამ მოწყობილობაზე.
  • როდესაც ამ ეტაპს გაივლით, გმოწყობილობები ერთმანეთს დაუკავშირდება და ახლა შეგვიძლია მოზარდის აქტივობებს მშობლის ტელეფონიდან ვადევნოთ თვალი.
თუ თქვენს აიფონში Gmail აპლიკაციას იყენებთ, ბავშვის ტელეფონში თქვენი მონაცემების მითითების შემდეგ, Google family link აიფონში გახსნისას ავტომატურად დაამატებს თქვენს ანგარიშებს. სხვა შემთხვევაში, უბრალოდ მეილისა და პაროლის დაწერაა საჭირო.

როგორ გავაკონტროლოთ მოზარდის ტელეფონი ამ აპლიკაციიდან?

ეკრანის ქვედა ნაწილში ჩამონათვალში შეგხვდებათ Highlights, სადაც შეგიძლიათ თქვენი შვილის მიერ ეკრანის წინ გატარებული დრო.
  • თუ დააჭერთ წუთებს გადახვალთ ახალ გვერდზე და აქ სხვადასხვა აპლიკაციის სიმბოლოზე დაკლიკებით შეგიძლიათ დააწესოთ ლიმიტი. მაგალითად, ვიდეოში Youtube-ის აპლიკაციისთვის დავაწესეთ 30-წუთიანი ლიმიტი.
შემდეგი ფუნქცია არის Controls
Google overhauls Family Link app for easier parental controls | Digital Trends
  • აქედან შეგიძლიათ დააწესოთ დღიური ლიმიტი ტელეფონის გამოსაყენებლად აქვე შეგიძლიათ ნახოთ რამდენად დატენილია ტელეფონი.
  • დამატებით შეგიძლიათ გამოიყენოთ Content Restrictions - ამ ფუნქციით შეგიძლიათ შეზღუდოდთ ასაკისთვის შეუსაბამო აპლიკაციების, ვებგვერდებისა თუ ვიდეოების გამოყენება.
  • ასევე თუ დააკლიკებთ ტელეფონის მოდელზე, აქედან შეძლებთ ტელეფონის დაბლოკვას და Play Sound ის ღილაკით ხმის გამოცემას.
  • ჩამონათვალში ბოლო არის Location - ეს საშუალებას გაძლევთ ნახოთ ადგილმდებაორება.
  • Family Places-ით შეგიძლიათ დაამატოთ სახლის ან სკოლის მისამართი და როდესაც ბავშვი მივა ან გამოვა სკოლიდან ან სახლიდან შეტყობინებას მიიღებთ.
კატეგორია: ინტერვიუ
მედიასაშუალებები, რეიტინგის ასაწევად ხშირად მიმართავენ გასართობ, არაინფორმაციულ გაშუქებას. რეიტინგი რეკლამის დამკვეთებისთვის ერთ-ერთი მთავარი მსაზღვრელია, ამიტომაც, ხშირად, საინფორმაციო ღირებულებას "მოყვითალო" მასალები წონის.

თუმცა, რამდენად არის დილემა - "რეიტინგი ან ინფორმაცია" რეალური?

მედია მკვლევარი, ამსტერდამის თავისუფალი უნივერსიტეტის პროფესორი აირინ კოსტერა მეიერი 20 წელზე მეტია ჟურნალისტიკასა და მასთან დაკავშირებულ გამოწვევებს იკვლევს, გვესაუბრება, როგორი შეიძლება, შეინარჩუნოს მედიამ ხარისხიანი ჟურნალისტიკა ისე, რომ შემოსავალიც არ დაკარგოს.

Მოკლედ, ინტერვიუს მთავარი გზავნილები

  • “არ არსებობს ერთ მხარეს ხარისხიანი ჟურალისტიკასა და მეორე მხარეს, ყვითელი პრესა, ნებისმიერი ტიპის გაშუქება, რომელიც ადამიანებს ერთმანეთთან აახლოებს ღირებულია”.
  • Სოციალური მედია ჟურნალისტებს აიძულებს შეცვალონ აუდიტორიასთან კომუნიკაციის გზები.
  • თუ გვსურს, ისეთივე რეიტინგი, როგორიც რეალითი შოუებს აქვს, ადამიანებს უნდა ვესაუბროთ იმ თემებზე, რომლებიც მათთვის ნაცნობია და ყოველდღიურ ცხოვრებაში აწუხებთ.

Რჩევები ჟურნალისტებს:

  • მუდმივად გააკრიტიკეთ კოლეგები, თუ მათი სტატია ან სიუჟეტი არ არის საზოგადოებისთვის ღირებული, თუმცა ასევე მნიშვნელოვანია, რომ ხარისხიანი მედიაპროდუქტის შემქმნელი კოლეგები დავაფასოთ.
  • მედიაწიგნიერების პრობლემის მოგვარება ჟურნალისტებს იმის ახსნით შეუძლიათ, თუ რა არის ზოგადად მედიაწიგნიერება, აუხსენით თქვენს აუდიტორიას, რას აკეთებთ.
  • ქართულ მაუწყებლებს ვურჩევდი, რომ იყვნენ უფრო კონკურენტუნარიანები, ესაუბროთ აუდიტორიას და კითხოთ რა აწუხებთ და აინტერესებთ?”

ზოგადად, რითი განისაზღვრება ღირებული, ხარისხიანი ჟურნალისტიკა?

ჩემს ერთ-ერთ ბოლო კვლევაში, ნიდერლანდების მაგალითზე განვიხილავ, იმას, თუ რა რთულია ჟურნალისტისებისთვის, რომ საზოგადოების საჭიროებებიდან ამოვიდნენ. Მათ ხშირად ჰგონიათ, რომ ადამიანებს მხოლოდ გასართობი გადაცემები სჭირდებათ.

კვლევის შედეგებმა აჩვენა, საზოგადოების სურვილი, რომ გასართობ გადაცემებს უყურონ, ერთი მხრივ მართლაც ემთხვევა ჟურნალისტების ზოგად წარმოდგენას, თუმცა მხოლოდ კონკრეტულ პირობებში:

  1. თუ გასართობი გადაცემა ან ამბავი სიახლეა.
  2. თუ ეს ეხმარება ადამიანებს, რომ უკეთ გაიაზრონ სხვების პრობლემები.

Ჩემთვის ფასეულია მედიაპროდუქტი,რომელიც ეხმარება ადამიანებს ერთმანეთის უკეთ გაგებაში.

ყვითელი პრესა სენსაციურია, აქ, ძირითადად ცნობილი ადამიანების ცხოვრების ამბები ქვეყნდება, რაც მარტივად გასაგებია. ადამიანები, ხვდებიან, რომ მსგავსი სიახლეები არ არის მნიშვნელოვანი, მაგრამ ეს მათთვის ნაცნობია, ამიტომაც ყვითელი პრესა მათ სხვებთან სასაუბრო თემებს აძლევს.

შეიძლება, ითქვას, რომ ზოგჯერ სენსაციაზე ორიენტირებული ყვითელი პრესაც კი ღირებულია, თუმცა აუცილებელია, გაშუქებამდე ჟურნალისტმა გაიაზროს პასუხი კითხვაზე, აწვდის თუ არა ეს მედიაპროდუქტი საზოგადოებას ახალ იდეას, შესაბამისად აფართოვებს თუ არა მათს ზოგად ცნობიერებას?

რა შეცვალა სოციალურმა მედიამ ჟურნალისტიკაში?

ახლა ვიკვლევთ სოციალური მედიის გავლენას ახალ ამბებში, ამ ეტაპზე ვიცით ის, რომ ნიდერლანდელი ახალგაზრდების დაახლოებით 47% იყენებს TikTok-სა და Instagram-ს სიახლეების გასაცნობად. ეს ფაქტი კი აიძულებს მედიას შეცვალონ აუდიტორიასთან კომუნიკაციის გზები, რადგან თანამედროვე მკითხველს მოსწონს ვლოგის ტიპის სიახლეები, გამოცდილებები, რომლებიც უფრო პერსონალურია.

მედიას ვურჩევ ხოლმე, რომ გამოიყენონ განმარტებითი ჟურნალისტიკა (Explanatory Journalism), რადგან ნიდერლანდელი ახალგაზრდების 20% ვერ იგებს ტრადიციულ სიახლეებს. ამ ტიპის ჟურნალისტიკის მთავარი იდეა მნიშვნელოვანი მაგრამ რთული, გაუგებარი საკითხების მარტივად, ფოტოებითა თუ სხვადასხვა მოკლე ვიდეოებით ახსნაა.

ახალგაზრდებისთვის კიდევ ერთი, განსაკუთრებით მიმზიდველი ხერხია მხოლოდ მნიშვნელოვანი მომენტების ჩვენება. ფეხბურთის მატჩის მაგალითზე რომ განივიხილოთ - ვაჩვენებთ, მხოლოდ იმას, თუ რამდენი გოლი ან პენალტი იყო და არა მთლიან მატჩს.

მედია ხშირად ორიენტირებულია რეიტინგზე, ძირითადი მიზეზი კი რეკლამისგან მიღებული შემოსავლებია. Როგორ ფიქრობთ, რა გავლენა აქვს რეკლამას ჟურნალისტიკაზე?

ჟურნალისტიკის ის ტიპი რომელიც განვიხილეთ (მხოლოდ მნიშვნელოვანი მომენტების ჩვენება), დაკავშირებულია სენსაციასთან. ამ ჟანრს აქვს ყვითელი პრესის მახასიათებლები, რადგან მარტივად იზიდავს მკითხველს, რაც, თავის მხრივ, ზრდის ვებ გვერდზე გადასვლის, ე.წ ქლიქბეითების (Clickbaits), შესაბამისად რეკლამის რაოდენობას.

თუმცა, თუ გვერდზე გადმოსულ მკითხველს რამე ახალი და საინტერესო არ დახვდება, აუცილებლად მიხვდება, რომ ეს უბრალოდ რეკლამაა.

შეიძლება ითქვას, რომ ქლიქბეითები ერთგვარი სტრატეგიაა ზოგიერთი მედიისთვის, ეს მათი არჩევანია, თუმცა მკითხველისთვის ღირებული ინფორმაციის მიწოდება მაინც მათი მთავარი ვალდებულებაა.

რეალითი შოუებს აქვს დიდი რეიტინგი, მხოლოდ იმიტომ, რომ საზოგადოებას ერთგვარ “საკვებს” აძლევენ სასაუბროდ. თუ გვსურს, რომ ტრადიციულ მედიასაც ჰქონდეს ასეთივე რეიტინგი, ადამიანებს უნდა ვესაუბროთ ისეთ თემებზე, რაც მათთვის ნაცნობია და ყოველდღიურ ცხოვრებაში აწუხებთ.

განვიხილოთ მედია, რომელიც არ არის დამოკიდებული რეკლამაზე. შემოსავლის რა ალტერნატივები არსებობს რეკლამის გარდა?

ვფიქრობ, არ არის საჭირო რომ ბოლომდე გათავისუფლდე რეკლამისგან, რადგან თუ მედია ქმნის ხარისხიან მედიაპროდუქტს, აუცილებლად ეყოლება მაყურებელი, შესაბამისად გამოჩნდება რეკლამის განთავსების მსურველიც.

სხვა შემთხვევაში, Crowdfunding-ის თუ სხვა შემწეობების მოდელი მუშაობს ისეთ ქვეყნებში, სადაც მედიაწიგნიერებისა და ცხოვრების დონე მაღალია, რადგან ადამიანებს აქვთ გაცნობიერებული დამოუკიდებელი ფინანსების მქონე მედიის მნიშვნელობა.

პოლარიზებულ მედიაგარემოში ხშირად კარგად მუშაობს ე.წ “სამკუთხედის მეთოდი” (Triangulation method) - ეს ნიშნავს, რომ ზუსტი ინფორმაციის მისაღებად ადამიანები ფაქტებს რამდენიმე მედიასაშუალებაში ამოწმებენ, ამასთანავე აქტიურად იყენებენ სოციალური ქსელებს. ამ შემთხვევაშიც, მედიაწიგნიერების დონეს გადამწყვეტი მნიშვნელობა აქვს;

თუმცა, ადამიანებს არ აქვთ იმდენი დრო, რომ ყველა მოვლენა სათითაოდ გადაამოწმონ, ამიტომ სამწუხაროდ, საბოლოოდ ვიღებთ იმას,რომ, ისინი უბრალოდ აღარ ადევნებენ თვალს სიახლეებს.

რატომ აბრალებენ ჟურნალისტები უხარისხო მედია პროდუქტს, აუდიტორიას?

მედიამენეჯერები ან ჟურნალისტები ხშირად უხარისხო გაშუქებას "საზოგადოების დაკვეთით" ხსნიან. ვფიქრობ, მედია არ ითვალისწინებს იმას, რომ შეიძლება ადამიანები მართლაც უყურებენ უხარისხო გადაცემას, მაგრამ ისინი იაზრებენ იმასაც, რომ ეს გადაცემა მათ ღირებულს არაფერს აძლევს. სწორედ მსგავი დამოკიდებულება ულახავს მედიას რეპუტაციას.

ადამიანები ხდებიან იმის ერთგული, რასაც მართლა აფასებენ, შესაბამისად, მედიას უნდა ჰქონდეს ახლო ურთიერთობა აუდიტორიასთან, ჰკითხოს რა არის ის, რაც მათ მართლა აწუხებთ და აინტერესებთ.

დამატებით, ერთია მაღალი რეიტინგი, თუმცა მეორე მხრივ, თუ ყველა მედიასაშუალება მხოლოდ გასართობ ან უხარისხო კონტენზე იქნება ორიენტირებული და არ იარსებებს განსხვავებული იდეა, რომელიც რაღაც ახალს მიაწვდის აუდიტორიას, ცხადია, რეიტინგი ექნება იმას, რასაც აჩვენებენ - რადგან ალტერნატივა არც იარსებებს.

სად არის საზღვარი მაღალ რეიტინგსა და ხარისხიან მედია პროდუქტს შორის?

ილუზიაა, არ არსებობს, ერთ მხარეს “ხარისხიანი” ჟურნალისტიკა და მეორე მხარეს ყვითელი პრესა (ტაბლოიდები), ეს დამოკიდებულია, იმაზე, თუ როგორ წარმოუდგენ პრობლემას აუდიტორიას. შეიძლება, გამოიყენო ტაბლოიდებისთვის დამახასიათებელი ვიზუალი (დიდი ფონტი, ფერადი სათაური) თუმცა როდესაც მკითხველს მსგავსი სათაურით დააინტერესებ, ვალდებული ხარ, რომ რაღაც ღირებული და მნიშვნელოვანი მიაწოდო.
კატეგორია: რესურსები
დღეს, სოციალური ქსელები აუდიტორიასთან კომუნიკაციის ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული გზაა, თუმცა ისინი სერიოზულ ფსიქოლოგიურ პრობლემებს იწვევენ. ამ სტატიაში მოგიყვებით, რა გამოწვევების წინაშე ვდგავართ და რა გამოსავალს გვთავაზობენ პროფესიონალები.

რა პრობლემაა?

ახალ გამოწვევებს შორის უმთავრესი სოციალური ქსელების გავლენაა ადამიანების მენტალურ ჯანმრთელობაზე. Სამედიცინო ჟურნალ Jama Network-ის კვლევის მიხედვით, რაც უფრო მეტად ეჯაჭვებიან ადამიანები სოციალურ ქსელებს, მით უფრო უმძაფრდებათ დეპრესიის სიმპტომები.

მოკლედ, რა პრობლემებს იწვევს სოციალური ქსელები?

  • შფოთვა და დეპრესია
  • შიში, რომ რაღაცას გამოტოვებ
  • არასრულფასოვნების განცდა
  • პროდუქტიულობის შემცირება
  • ძილის რეჟიმის დარღვევა
  • დამოკიდებულება ონლაინ სივრცეზე

Instagram-ის შიდა კვლევა

2021 წელს “The Wall Street Journal”-მა გაასაჯაროვა “ინსტაგრამიდან” გამოჟონილი შიდა კვლევა, სადაც დეტალურად არის აღწერილი, თუ რა გავლენას ახდენს ამ პლატფორმაზე გამოქვეყნებული ფოტოები, ვიდეოები ახალგაზრდებსა და მათ მენტალურ ჯანმრთელობაზე, ასევე რა დროს ატარებენ სოციალურ ქსელში და რა მოსწონთ.
  • კვლევების თანახმად, აშშ-სა და დიდი ბრიტანეთის ახალგაზრდების (თინეიჯერების) 40% თავს არამიმზიდველად “ინსტაგრამის” გამო გრძნობს, რაც ზრდის კვებითი აშლიობების მქონე პაციენტების რაოდენობას. ასევე, შფოთვისა და დეპრესიული ეპიზოდების გახშირებას.
  • იმ გოგოების 32%-ს, რომელთაც არ მოსწონდათ თავიანთი სხეული, “ინსტაგრამმა” თავი უფრო ცუდად აგრძნობინა. იგივეა ამერიკელი ბიჭი თინეიჯერების 12%-ის შემთხვევაშიც.
  • დამატებით, ერთ-ერთ შიდა ანგარიშში, ნახსენებია, რომ თინეიჯერები ამერიკიდან (6%) და ბრიტანეთიდან (13%) სუიციდურ ფიქრებს სწორედ ამ აპლიკაციას უკავშირებენ.
როგორც “ინსტაგრამის” წარმომადგენლები აცხადებენ, მათ ეს ინფორმაცია სჭირებათ, რომ გაიგონ რა არ მოსწონთ მათ მომხარებლებს, თუმცა ეს მონაცემები ცხადყოფს, რომ მათ იცოდნენ, საფრთხეების შესახებ, მაგრამ ეს სტატისტიკაც ადამიანების “სამიზნე აუდიტორიებად” დასაყოფად გამოიყენეს.

მონაცემთა ანალიტიკოსი, ქესი ონილი “Al Jazeera”-სთან სოციალური ქსელების ალგორითმებზე საუბრისას ამბობს, რომ “ისინი ძირითადად მომხმარებელთა ჩართულობაზე არიან ორიენტირებული ალგორითმი არ აკვირდება კონტენტის ხარისხს ან იმას, რომ კონკრეტულმა ფოტო/ვიდეომ შეიძლება ვინმეს ავნოს, მათთვის მთავარია, რომ დღის განმავლობაში უფრო დიდხანს შეინარჩუნოს აქტიური ანგარიში.”

მასალების ერთ ნაწილში, “ინსტაგრამი” აღწერილია როგორც “სოციალური შედარებების” პლატფორმა. აქ იგულისხმება, ის, რომ ახალგაზრდები ხშირად საკუთარ სხეულსა და ცხოვრების წესს ცნობილი ადამიანების, მოდელების ან მათი სხვა თანატოლების ცხოვრებას ადარებენ. მათ შორის არსებული განსხვავებები კი თინეიჯერებს თავს “არასაკმარისად” აგრძნობინებს.


დამატებით, ამ თემაზე წაიკითხეთ BeReal - ახალი აპლიკაციის აღმასვლა სოციალურ მედიაში.

FOMO

Fear Of Missing Out (FOMO) - არის შიში, რომ რაღაცას გამოტოვებ და ამავდროულად, სურვილი, რომ მუდმივად იცოდე რას აკეთებენ სხვები. ტერმინი პირველად 2004 წელს გაჩნდა, თუმცა მისი აქტიური გამოყენება 2010 წლიდან დაიწყეს, ეს ემთხვევა იმ პერიოდს, როდესაც ფეისბუკი გლობალური ქსელი გახდა.

კვლევების თანახმად, FOMO-ს სინდრომი დაკავშირებულია სოციალურ მედიასთან და იწვევს:
  • ძილის პრობლემებს, რადგან ადამიანი, რაც უფრო მეტად ეჯაჭვება სოციალურ ქსელებს, მით უფრო ნაკლები დრო რჩება ძილისთვის. ეს ასევე, დამატებით იწვევს მხედველობის პრობლემებს.
  • სტუდენტების პროდუქტიულობისა და აკადემიურ პროცესებში ჩართულობის შემცირებას.
  • ახალგაზრდები FOMO-ს მაღალი მაჩვენებლით ნაკლებად ცხოვრობენ ჯანსაღი ცხოვრების წესით, რაშიც ფიზიკური აქტივობა იგულისხმება.
  • დამატებით, მათ უჭირთ, კონცენტრაცია ყოველდღიურ აქტივობებში, როგორიცაა ქუჩის გადაკვეთა, ორიენტირება და სხვა.

მოკლედ, სოციალურ ქსელებზე

Პირველი სოციალური ქსელი SixDegrees.com 1997 წელს შეიქმნა და საერთო ინტერესების მქონე, დაახლოებით 3.5 მილიონ ადამიანს აერთიანებდა.
  • 2022 წლის მონაცემებით 100-ზე მეტი სოციალურ ქსელი არსებობს, მათ მთლიანობაში 4.74 მილიარდი მომხმარებელი ყავსთ, ეს კი მსოფლიო მოსახლეობის ნახევარზე მეტია.
  • კოვიდ პანდემიის პერიოდში, ახალი 190 მილიონი ანგარიში შეიქმნა, რაც ძირითადად, საგანმანათლებლო დაწესებულებებისა და სამსახურების დისტანციური ფუნქციონირებით აიხხსნება.
  • “DataReportal”-ის პროგნოზით, 2023 წლის ბოლოსთვის მსოფლიო მოსახლეობის ორი მესამედი (66%) ინტერნეტმომხარებელი იქნება, ამ ეტაპზე ეს რიცხვი 63.5%-ა.


რიცხვებში:

სოციალურ ქსელებს შორის ყველაზე მეტი მომხმარებელი Facebook-ს (2 934 მილიარდი), Youtube-ს(2 515 მილიარდი), Whatsapp-სა (2 მილიარდი) და Instagram-ს (1 386 მილიარდი) ჰყავს.

alt

 

  • Მსოფლიო მოსახლეობის თითქმის მეხუთედი იყენებს “ინსტაგრამს”, მესამედზე მეტი, “ფეისბუქს”, მეათედზე მეტი, “ტიკ-ტოკს”.
  • 18-24 წლამდე ადამიანების ყველაზე დიდი ნაწილი 31,2% “ინტაგრამს" იყენებს.
დიდი ბრიტანეთის ტელეკომუნიკაციების კომისიის 2020-2021 წლების კვლევის თანახმად, 12-15 წლამდე მოზარდების:
  • 91%-ს აქვს საკუთარი ტელეფონი.
  • 87% იყენებს სოციალური მედიის აპლიკაციებს
  • 31%-ს უნახავს უხამსი ან დამთრგუნველი, ასაკისთვის შეუსაბამო კონტენტი.

alt


“Ნიუ-იორკ თაიმსში” სოციალური ქსელების გახშირებულ მოხმარებასთან დაკავშირებულ სტატიაში, ექიმი ჯონ ჰეიტნერი ამბობს, , რომ თუ ტელეფონს მეგობრებთან კომუნიკაციისთვის იყენებენ, კარგია მოზარდთა სოციალური განვითარებისთვის, თუმცა ახალი კვლევის თანახმად დადგინა, რომ ახალგაზრდები თანატოლებთან ონლაინ ურთიერთობას მხოლოდ 20 წუთს უთმობენ. დროის უმეტეს ნაწილს კი ვიდეოებია და გადაცემების ხარჯვასა და ვიდეოთამაშებში ხარჯავენ.

კავშირი სოციალურ ქსელებსა და მენტალურ აშლილობებს შორის

“კვებითი აშლილობის ეროვნულ ასოციაციის” წარმომადგენელი, ჩელსი კრონენგოლდი “ნიუ-იორკ თაიმსთან” ინტერვიუში ამბობს, რომ “სოციალური ქსელები არ იწვევს კვებით აშლილობას, თუმცა მათ შეუძლიათ ხელი შეუწყონ მის ჩამოყალიბებას”.

ასოციაციამ ჩაატარა რამდენიმე კვლევა სოციალური ქსელისა და კვებითი აშლილობის ჩამოყალიბების რისკებზე და დაადგინეს, რამდენიმე ძირითადი კავშირი:
  • სხეულის ობიექტივიზაცია - სოციალური ქსელების ფოტოებზე “მოწონებებისა” და კომენტარების რაოდენობა ხშირად ადამიანთა სოციალურ როლებს განსაზღვრავს, რაც სხვებისთვის, განსაკუთრებით ახალგაზრდებისთვის დამთრგუნველია, ამკვიდრებს ერთგვარ “სილამაზის სტანდარტებს”, რაც თინეიჯერებს თავს არასაკმარისად კარგად აგრძნობინებს.
  • შედარება - თინეიჯერები თავის სხეულსა და ცხოვრებას ხშირად ადარებენ მათ ვისაც სოციალურ მედიაში ადევნებენ თვალს ("ინფლუენსერებს", ვლოგერებს, მოდელებს თუ სხვა), მათი ფოტოები კი ხშირად დამუშავებულია, ასევე ისინი მოგზაურობენ ე.წ “სპონსორის” დახმარებით და ფაქტობრივად, მათთვის ეს ერთგვარი სამსახურია,თინეჯერებს კი ხშირად ეს მათი რეალური ცხოვრება ჰგონიათ.
  • თუ სოციალურ ქსელში ფიტნესის გვერდებს ადევნებთ თვალს, აუცილებლად ნახავდით “მანამდე-მერე” (before-after) შედარებულ ფოტოებს, ამან კი შეიძლება წაახალისოს თინეიჯერების სურვილი რომ საჭიროების მიუხედავად დაიკლონ წონაში.

დამოუკიდებელი არაკომომერციული ორგანიზაცია, Helpguide.com, რომელიც მენტალურ ჯანმრთელობაზე მუშაობს, ადამიანებს ინფორმაციას აწვდის იმაზე თუ, როგორ გაიუმჯობესონ მენტალური მდგომარეობა.
  • მათ კვლევაზე დაყრდნობით, სოციალური ქსელების ხშირი გამოყენება, ზრდის, მარტოობის განცდას, ასევე შფოთვებსა და სუიციდურ ფიქრებს.
  • თუმცა, მეორე მხრივ, ინტერნეტს დიდი როლი აქვს სუიციდის პრევენციისა და ამ საკითხზე ცნობიერების ამაღლებისთვის, რადგან აქ არსებობს ღიად საუბრის საშუალება და ხელმისავწდომია მასალები თითქმის ყველა მენტალურ პრობლემაზე.
  • ამავდროულად, სოციალური ქსელები ხელოვნური ინტელექტის მეშვეობით შლის ისეთ პოსტებს, რომლებიც სუიციდისკენ მოწოდებას შეიცავს.

რა არის გამოსავალი?

სოციალური მედიის მკვლევარი, ექიმი ისაბელ გერაგრდი ამბობს, რომ “მოზარდებსაც და ზრდასრულებსაც ექმნებათ პრობლემები სოციალური ქსელების გამოყენებით, თუმცა ეს არის ჩვენი მოცემულობა, თინეიჯერებისთვის მისი გამოყენების სრულიად აკრძალვა გამოსავალი არ არის და მათ სწორი გამოყენება უნდა ვასწავლოთ”.

ჯანმრთელობის დაცვის საკითხებზე მომუშავე ქსელი, Cone Health აქვეყნებს 7 პრინციპს იმისთვის, რომ სოციალური ქსელი სწორად გამოვიყენოთ, რათა მას ჩვენს მენტალურ მდგომარეობაზე არ ჰქონდეს გავლენა:
  1. იმის ნაცვლად, რომ გაუაზრებლად ამოძრაოთ სიახლეების ველი, დააკვირდით რას ნახულობთ სოციალურ ქსელში
  2. უფრო მეტი ყურადღება დაუთმეთ მეგობრებთან რეალურ კომუნიკაციას.
  3. დააწესეთ დროის ლიმიტი სოციალური ქსელებისთვის.
  4. გამოიწერეთ ისეთი გვერდები, რომლებიც გახალისებთ
  5. დაძინებამდე არ გამოიყენოთ სოციალური ქსელები
  6. გარეთ, მეგობრებთან კომუნიკაციის დროს, არ გამოიყენოთ ტელეფონი, ეცადეთ ნამდვილ ურთიერთობებს დაუთმოთ დრო
  7. თუ შეამჩნევთ, რომ სოციალური ქსელების გამოყენება ცუდად აისახება თქვენს მენტალურ მდგომარეობაზე, აიღეთ შესვენება და დროებით გააუქმეთ ანგარიში.
კანადის პედიატრთა ასოციაციის რჩევები მშობლებისთვის:
  1. იმისთვის, რომ თქვენი შვილები დაიცვათ სოციალურ ქსელში, პირველ რიგში, თავად უნდა შეისწავლოთ ეს ქსელები.
  2. მოიძიეთ ასაკობრივი ლიმიტი თითოელი ვებგვერდისთვის, ძირითადად ეს 13 წელს ზემოთაა.
  3. შეამოწმეთ, რომ ანგარიში რომელიც თქვენს შვილს აქვს იყოს დაცული და ფოტოები მიუწვდომელი უცხოთათვის, ასევე, შეამოწმეთ, რომ მოზარდს სადმე მითითებული არ ჰქონდეს მისამართი, მობილურის ნომერი, სკოლის სახელი
  4. იზრუნეთ, რომ მოზარდი სოციალურ ქსელებში არ “დაუმეგობრდეს” უცნობებს
  5. შეარჩიეთ რთულადგამოსაცნობი პაროლი და გააფრთხილეთ, რომ არ გაუზიაროს სხვებს
  6. ესაუბრეთ გულწრფელად
  7. დააწესეთ კონკრეტული დრო სოციალური ქსელების გამოყენებისთვის
კატეგორია: რესურსები
ექვსი ციფრული არქივი, რომლებიც მასალის გამრავალფეროვნებაში დაგეხმარებათ თანამედროვე ტექნოლოგიების განვითარებასთან ერთად ადამიანებს სულ უფრო ნაკლები დრო აქვთ არქივებში მისასვლელად და მათთვის საჭირო ინფორმაციის ამ გზით მოსაძიებლად. ამავდროულად, ციფრული სამყარო სწრაფად ცვალებადია, ინფორმაცია კი რომელიც ახლაა ხელმისაწვდომი, შესაძლოა სამუდამოდ გაქრეს. აქედან გამომდინარე, ინტერნეტ არქივს თანამედროვე ისტორიის შესანახად გადამწყვეტი მნიშვნელობა აქვს.

ამ მასალაში მოკლედ მოგიყვებით ინტერნეტ არქივების შესახებ, რომლებიც სხვადასხვა საკითხზე ინფორმაციის მოძიებაში დაგეხმარებათ.

როგორ ეხმარება ციფრული არქივი ჟურნალისტიკას?

კოვიდ-19-ის პანდემიის დასაწყისში, ბრიტანეთის პრემიერ-მინისტრის მრჩეველმა, დომინიკ ქამინგმსა განაცხადა, რომ მანამ სანამ კორონავირუსი გავრცელდებოდა, მან 2019 წელს დაწერა ბლოგი ამ საკითხზე და ხელისუფლებას გეგმის შემუშავებისკენ მოუწოდებდა. თუმცა ინტერნეტ არქივის მეშვეობით, ძველი და ახალი ვერსიების შედარებით დადგინდა, რომ დომინიკ ქამინგსმა 2020 წელს განაახლა ბლოგი და დაამატა რამდენიმე სვეტი, რომლებშიც ის ვირუსის გავრცელებას "ვარაუდობდა".

Archieve.org - პირველი ინტერნეტ არქივი

Archive.org პირველი ინტერნეტ არქივია, რომელიც კალიფორნიაში 1996 წლიდან ფუნქციონირებს. კომპანია თავდაპირველად ინტერნეტის დაარქივების მიზნით შეიქმნა და დღესაც, მათი დევიზია "საყოველთაო წვდომა ნებისმიერ ინფორმაციაზე" ("Universal access to all knowledge").

აქ თავმოყრილია გაციფრულებული მასალები: მუსიკალური ჩანაწერები, სტატიები, თამაშები, გადაცემები, ფილმები, ვებგვერდები და სხვა. ფაქტობრივად, თქვენთვის საინტერესო ნებისმიერი ინფორმაციის მოპოვებაა შესაძლებელი.

ინტერნეტ არქივი crowdsourcing-ის იდეას ეფუძნება.ეს კი ნიშნავს, რომ ინფორმაციის მთავარ წყაროს მომხმარებლები წარმოადგენენ. მარტივად რომ განვმარტოთ, ადამიანს მსოფლიოს ნებისმიერი ქვეყნიდან შეუძლია, შექმნას archive.org-ის უფასო ანგარიში და არქივში დაამატოს თავისი მასალები. ატვირთვის ინსტრუქცია მათ ვებგვერდზეა ხელმისაწვდომი.

Archive.org არ იღებს პასუხისმგებლობას საავტორო უფლებებზე. ატვირთვისას მომხმარებლები აღწერაში თავად უთითებენ შეიძლება თუ არა მასალების გამოყენება, როგორც კომერციული ისე არაკომერციული მიზნებისთვის.

გასათვალისწინებელია, რომ თუ გამოქვეყნებული მასალას ჰყავს სხვა ინტელექტუალური მესაკუთრე და Archive.org-ს არ აქვს მისი ნებართვა, ის ვებგვერდიდან წაიშლება.

WaybackMachine

2001 წელს, "archive.org"-მა შექმნა ახალი პლატფორმაც, "Wayback Machine" სადაც ვებგვერდის ლინკით შეგიძლიათ ნახოთ როგორ გამოიყურებოდა ვებსაიტი დაარქივებისას და რა ინფორმაცია იყო განთავსებული.

ამ შემთხვევაშიც, ინფორმაციის მთავარი წყარო სხვადასხვა ქვეყნის მოქალაქეები არიან, რომლებიც პლატფორმაზე ვებგვერდების ფოტოებს აქვეყნებენ.

აღსანიშნავია, რომ ამერიკის უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილებით, "archive.org"-ზე ატვირთული მასალები განიხილება როგორც მტკიცებულება. ეს შეეხება მხოლოდ იმას, თუ როგორი ვიზუალი ჰქონდა ვებგვერდს ან რა ფოტო/სტატია იყო გამოქვეყნებული ამა თუ იმ დროს, ძირითადად ძველი და ახალი ვერსიების შედარებისთვის გამოიყენება და არ გულისხმობს, რომ ეს მასალა აუცილებლად სიმართლეს შეესაბამება, ეს დამატებითი გამოძიების საგანია.

Archive Today

“Wayback Machine”-ის მსგავსი პლატფორმაა Archive.today, სადაც შეგიძლიათ ვებგვერდის ლინკით (URL-ით) მოძებნოთ რა მასალა იყო განთავსებული კონკრეტულ დროს და ასევე, რეგისტრაციის გარეშე შეგიძლიათ თავად დაამატოთ, რომელიმე ვებსაიტი მასალებში.

Library of Congress

აშშ-ის კონგრესის ბიბლიოთეკა მსოფლიოში უდიდესია. მისი ციფრული ვერსია 2009 წლიდან გაჩნდა. კონგრესის ბიბლიოთეკას საერთაშორისო მნიშვნელობა აქვს,რადგან წარმოდგენილი ცნობები მსოფლიოს ყველა ქვეყანას მოიცავს და მთლიანობაში 470 ენაზეა დაწერილი.

ბიბლიოთეკაში მოიპოვება მასალები ისეთ თემებზე, როგორიცაა: ჟურნალისტიკის განვითარების ისტორია, პოლიტიკა და მმართველობის ტიპები, ხელოვნება, კულტურა, და ძველი გადაცემების ჩანაწერები თუ სტატიები.

აქ შეგიძლიათ მოიძიოთ ინფორმაცია საქართველოს შესახებაც.

ამ შემთხვევაშიც, კონგრესის ბიბლიოთეკა არ იღებს პასუხისმგებლობას საავტორო უფლებებზე, რადგან წარმოდგენილი მასალები არ არის მათი შექმნილი. ვებგვერდზე განიხულულია რამდენიმე შემთხვევა, იმის თაობაზე, თუ როგორ უნდა გამოვიყენოთ მასალები ისე, რომ არ დავარღვიოთ კანონი:

  1. აუცილებელად დააკვირდით, მასალასთან მითითებულია ვრცელდება თუ არა მასზე საავტორო უფლებები.
  2. გაარკვიეთ, მასალა საჯარო საკუთრებაა თუ ვინმემ გადასცა ბიბლიოთეკას.

საჯარო საკუთრება ანუ Public Domein შეიძლება გახდეს:

  1. თუ ძველია (ამერიკული კანონმდებლობით 95 წელზე დიდი ხნის).
  2. მასალები, რომლებიც არასდროს გამოქვეყნებული როგორიცაა პირადი წერილები, ფოტოები - მათი მესაკუთრის გარდაცვალებიდან 70 წლის განმავლობაში.
  3. 1964 წლამდე გამოქვეყნებული ცნობები, რადგან იმდროინდელი ამერიკული კანონმდებლობით აუცილებელი იყო საავტორო უფლების ლიცენზიის განახლება.
  4. თავად ავტორის სურვილით, რადგან არ სურს, მასალა დაიცვას საავტორო უფლებები.

მაშინ, როდესაც მასალები ჯერ არაა საჯარო საკუთრება არსებობს რამდენიმე გამონაკლისი საგანმანათლებლო როდესაც საავტორო უფლებებით დაცული მასალის გამოყენება შესაძლებელია:
  • სამეცნიერო-კვლევითი საქმიანობისთვის
  • მეცადინეობებისთვის
  • ბიბლიოთეკებისა და არქივებისთვის
  • Fair Use - კრიტიკის, ახალი ამბებისა და კვლევისთვის.

გაერთიანებული სამეფოს ხელისუფლების სოციალური მედიის არქივი

დიდ ბრიტანეთში 2014 წლიდან იყენებენ "გაერთიანებული სამეფოს ხელისუფლების სოციალური მედიის არქივს". აქ თავმოყრილია, "ფეისბუქსა" და "ტვიტერზე" სხვადასხვა უწყებებისა და თანამდებობის პირების მიერ გამოქვეყნებული პოსტები.

ივერიელი

საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკის ციფრულ ბიბლიოთეკა “ივერიელში” 60 ათასზე მეტი გაზეთისა და ჟურნალის ციფრული ვერსიაა. ვებგვერდზე გამოქვეყნებულია გადაცემებისა და რადიო ჩანაწერების არქივი.

აქვეა ფოტო არქივიც, სადაც სურათების მოძიებას სხვადასხვა ფილტრით შეძლებთ თემების, თარიღებისა თუ საკვანძო სიტყვების მიხედვით.

მასალის მფლობელი მითითებულია ვებგვერდზე, აქვე ვკითხულობთ, რომ “ივერიელის” ზოგიერთი კოლექცია ხელმისაწვდომია მხოლოდ ბიბლიოთეკის შიდა მოხმარების ქსელში და მათზე წვდომა მხოლოდ სამკითხველო დარბაზებიდანაა შესაძლებელი. ამ შემთხვევაშიც, გამოქვეყნებული მასალების გამოყენება მხოლოდ სამეცნიერო-კვლევითი და საგანმანათლებლო საქმიანობისთვის შეიძლება, მათი გადაწერა ან ამობეჭდვა დაუშვებელია ბიბლიოთეკის ნებართვის გარეშე.
კატეგორია: რესურსები
ხელოვნური ინტელექტი მედიისთვის, ერთი მხრივ, ახალ შესაძლებლობებს ხსნის, მეორე მხრივ კი, მას დიდი გამოწვევების წინაშე აყენებს.

მარტივად რომ განვმარტოთ, AI (Artificial Intelligence) არის კომპიუტერული პროგრამა რომელსაც შეუძლია "აზროვნება" და კონკრეტულ მონაცემებზე დაყრდნობით, ლოგიკური გადაწყვეტილებების მიღება.

მოკლედ, შესაძლებლობები და გამოწვევები:

შესაძლებლობა - AI-ს ტექნიკურად შეუძლია, რომ ჟურნალისტზე მეტი ინფორმაცია უფრო მცირე დროში მოიპოვოს, დაამუშაოს და გაავრცელოს.

გამოწვევა - რამდენად ზუსტია AI-ის მოპოვებული მასალები, ასევე, ჟურნალისტმა წერისას ემოციებისგან თავი უნდა შეიკავოს, თუმცა მის სტატიას ეტყობა მსჯელობა, ანალიზი, AI-ის დაწერილი სტატიის შემთხვევაში კი დღეს, არაბუნებრივია ამ თვისებების გამოვლენა.

რა უნდა ვიცოდეთ?

  • ხელოვნურ ინტელექტს ახალი ამბების დასაწერად იყენებენ ისეთი გამოცემები, როგორიცაა: „როიტერი“, “ვაშინგტონ პოსტი“ და „ფორბსი“.
  • ის, ძირითადად, სპორტული ღონისძიებების გაშუქებისას, არჩევნების შედეგების გამოქვეყნებისას, ასევე, მიწისძვრისა თუ სხვადასხვა ბუნებრივი სტიქიური მოვლენისას გამოიყენება.
  • ასეთი ამბები სტატისტიკასა და რიცხვებს ეფუძნება, შესაბამისად ხშირად შეუმჩნეველიც კი არის, რომ AI-ის დაწერილ სტატიას ვკითხულობთ.
თუმცა, ხელოვნური ინტელექტი ვითარდება და მხოლოდ მონაცემთა ანალიზით აღარ შემოიფარგლება. მაგალითად, უკვე არსებობს რობოტი Elli Q, რომელიც მომხმარებლებს „მეგობარივით ესაუბრება, უზიარებს რჩევებს და პასუხობს მათ კითხვებს”, შესაბამისად AI-ს უფრო მეტი ადამიანური თვისება გაუჩნდა.

2020 წელს, „გარდიანმა“ ხელოვნური ინტელექტს „დაავალა“ op-ed-ის დაწერა შემდეგ კომპონენტებზე დაყრდნობით:
  • ტექსტი უნდა ყოფილიყო დაახლოებით 500 სიტყვიანი, მარტივი და გასაგები.
  • კონცენტრირებული იმაზე, თუ რატომ არ უნდა ეშინოდეთ ადამიანებს ხელოვნური ინტელექტის.
  • ქვესათაურებად კი AI; ადამიანი; ხალხი ფიქრობს, რომ მე (ხელოვნური ინტელექტი) ადამიანისთვის საფრთხე ვარ - მიუთითეს.
ხელოვნური ინტელექტი სტატიაში ერთი მხრივ, ხსნის, რომ "ადამიანებისთვის უსაფრთხოა, ის მხოლოდ დამხმარეა და სხვების მითითების გარეშე არ შეუძლია არსებობა." ამის საპირისპიროდ კი ამბობს, რომ "ადამიანები AI-სთან ფრთხილად უნდა იყვნენ, რადგან „Microsoft”-ის ხელოვნურმა ინტელექტმა „Tay”-მ გამოაქვეყნა რასისტული შინაარსის ტვიტი, რომელიც მექსიკისა და ამერიკის საზღვარზე კედლის აშენებას შეეხებოდა".

რა შესაძლებლობებს სთავაზობს მედიას AI?

  • ხელოვნური ინტელექტი, არამხოლოდ ამბების წერაში ეხმარება ჟურნალისტებს, არამედ ამარტივებს ტექნიკურ მხარესაც.
  • და მთავარი, ფაქტების გადასამოწმებელი ბევრი პროგრამა მთლიანად AI-ით მუშაობს, შესაბამისად, ამ უკანასკნელს დეზინფორმაციასთან ბრძოლაში გადამწყვეტი მნიშვნელობა აქვს.

გაიგეთ მეტი: ხელოვნური ინტელექტი ჟურნალისტიკაში


 

რა საფრთხეებს უქმნის ჟურნალისტიკას AI?

კომპიუტერული მეცნიერებების პროფესორ კრისტიან ჰამონდის პროგნოზით, 2030 წლისთვის ახალი ამბების 90%-ს ხელოვნური ინტელექტი დაწერს, თუმცა ეს არ ნიშნავს, რომ ჟურნალისტი აღარ იქნება საჭირო, "ეს არის შესაძლებლობა, რომ თემები, რომლებზეც მედია საუბრობს უფრო მრავალფეროვანი გახდეს" - ამბობს ჰამონდი.
  • თუმცა გასათვალისწინებელია, რომ ტექნოლოგიის განვითარებასთან ერთად AI-ს, სავარაუდოდ, ნებისმიერ თემაზე შეეძლება დაწერა, შესაბამისად ჩნდება საფრთხე, რომ საბოლოოდ დაიბეჭდება ადამიანური ემოციებისგან დაცლილი სტატიები.
უნდა განვიხილოთ დამატებითი საფრთხეებიც:

მიუხედავად იმისა, რომ AI რამდენიმე წყაროზე დაყრდნობით აკეთებს ანალიზს, მაინც არსებობს, საფრთხე, რომ, შერჩეული წყაროებიდან ერთ-ერთი მაინც არ იყოს სანდო და რელევანტური. ხოლო ჟურნალისტის შეუძლია, თავად გადაამოწმოს წყაროების მიერ მოწოდებული ინფორმაცია.

AI-ით უფრო და უფრო მარტივად არის შესაძლებელი „Deep Fake“-ის, ფოტო და ვიდეო მანიპულაციების შექმნა, რაც თავის მხრივ ზრდის დეზინფორმაციის გავრცელების საფრთხეს.


გაიგეთ მეტი: უნდა გვეშინოდეს თუ არა დიფ ფეიკების


მედიის საქმიანობისთვის, მკითხველის/მაყურებლის ნდობა ერთ-ერთი მთავარი კომპონენტია. ერთია, რომ ადამიანები კითხულობენ ახალ ამბებს და თავად აანალიზებენ მოვლენებს, თუმცა მეორეა, რომ ხშირად, ენდობიან გამოცემებს და კონკრეტული ჟურნალისტის მიერ მიწოდებული ინფორმაციის სიზუსტის სჯერათ.

აქედან გამომდინარე, მკითხველისთვის კომპიუტერული პროგრამის მიერ შექმნილი სტატია შეიძლება ნაკლებად სანდო იყოს.

რამდენად ენდობა მკითხვლი AI-ს?

ფლორიდის უნივერსიტეტის პროფესორმა, ფრენკ ვედელმა ორი კვლევა ჩაატარა იმის დასადგენად, თუ რამდენად ენდობიან ადამიანები AI-ის დაწერილი სტატიას და რა ფაქტორებს აქვს გავლენა თუ ხელოვნური ინტელექტი მათთვის ნაკლებად სანდოა.

პირველი კვლევისთვის შეარჩია 129 მონაწილე, მათ წაიკითხეს ორი იდენტური სტატია, რომელთაგანაც ერთის ავტორად ადამიანი იყო მითითებული, მეორისად კი ხელოვნური ინტელექტი.

გამოკითხულთა უმრავლესობამ კითხვარში მონიშნა, რომ AI-ის სტატია ნაკლებად ინფორმაციული და სანდო იყო.

ამ კვლევით ფრენკ ვედელმა დაასკვნა, რომ სოციალურ ფაქტორებსა და წინასწარ განწყობებს დიდი გავლენა აქვს როგორც ახალ ამბებზე, ასევე საზოგადოებაში ხელოვნური ინტელექტის დამკვიდრების პროცესზე.

მეორე ეტაპზე, ფრენკმა შეარჩიე 182 მონაწილე, მათაც წაიკითხეს იდენტური სტატიები სხვადასხვა ავტორით. თუმცა ამ მონაწილეთა კითხვარი მოიცავდა კითხვებსაც ხელოვნური ინტელექტისა და ტექნოლოგიების შესახებ.

ამ შემთხვევაშიც, აღმოჩნდა, რომ ადამიანებმა უფრო სანდო სტატიად დაასახელეს ის, რომელსაც ავტორად ჟურნალისტი ჰქონდა მითითებული და არა ხელოვნური ინტელექტი.

ფრენკ ვედელი ამბობს, რომ „როგორც ჩანს, ახალი ამბების წერა ისევ „ადამიანის საქმედ“ ითვლება. თანამედროვე მედიის როლი რობოტებისა და ხელოვნური ინტელექტის მიმართ ცნობიერების გაზრდაში გადამწყვეტია.“

ვისი ინტელექტუალური საკუთრებაა AI-ის შექმნილი პროდუქტი?

თუ ხელოვნური ინტელექტი კონტენტის ავტორი ხდება, ჩნდება კითხვა, ვის ეკუთვნის საავტორო უფლება?

სხვადასხვა ქვეყნის ექსპერტებისთვის ეს საკამათოა.

DABUS ხელოვნური ინტელექტის სისტემაა, რომელიც”Imagination Engine”-ის პრეზიდენტმა, სტივენ ტეილორმა 2019 წელს გამოიგონა. სისტემას შეუძლია ე.წ „ბრეინსტორმინგზე“ დაყრდნობით ახალი პროდუქტის შექმნა.

  • სტივენ ტეილორმა მოითხოვა, რომ ინტელექტუალური საკუთრების უფლება მიეღო DABUS-ს რადგან რობოტმა შექმნა საჭმლის კონტეინერი და სპეციალური სანათი საავარიო სიტუაციებისთვის.
  • თუმცა, მისი მოთხოვნა არ დააკმაყოფილა ამერიკის, გაერთიანებული სამეფოს, ავსტრალიისა და ევროპის ინტელექტუალური საკუთრების ცენტრებმა. მათ განმარტეს, რომ ინტელექტუალური საკუთრების უფლება შესაძლოა ჰქონდეს მხოლოდ ადამიანს.
  • აღსანიშნავია, რომ გერმანიის სასამართლომ დამატებით თქვა, რომ DABUS შეიძლება განიხილოს როგორც მხოლოდ დამხმარე პროდუქტის შექმნაში, ინტელექტუალური საკუთრების მფლობელი კი სტივენ თეილორია.

ქვეყნების სასამართლოთა უმრავლესობა, იზიარებს მოსაზრებას, რომ ხელოვნური ინტელექტი ვერ იქნება შექმნილი პროდუქტის მფლობელი, შესაბამისად AI-ის საავტორო უფლებები არ ეკუთვნის.

ეს, ძირითადად, ორი ფაქტორითაა განპირობებული:
  1. ინტელექტუალური საკუთრების უფლების მოპოვება შეიძლება მხოლოდ ინტელექტუალური შემოქმედებითი საქმიანობით. შესაბამისად ეს ვერ იქნება კომპიუტერული პროგრამა და მის უკან აუცილებლად უნდა იდგეს ავტორი, ადამიანი.

  2. იმ შემთხვევაში, თუ კომპიუტერული პროგრამა ვერ შეასრულებს თავის ფუნქციას და ზიანს მიაყენებს საზოგადოებას, უნდა არსებობდეს პასუხისმგებელი პირი.

  3. თუმცა, ტექნოლოგიების განვითარებასთან ერთად შესაძლოა ხელოვნურმა ინტელექტმა მოიპოვოს საავტორო უფლებები იმ პროდუქტზე რომელსაც თავად შექმნის.
კატეგორია: ბლოგი
ირანში 22 წლის მაჰსა ამინი, მორალის პოლიციამ ჰიჯაბის ტარების წესის დარღვევისთვის დააპატიმრა. პოლიციის მიერ მიყენებული ფიზიკური დაზიანებების შედეგად ქალი გარდაიცვალა. მომხდარის შემდეგ, ირანში არ წყდება საპროტესტო ტალღა, აქციის დაღუპულ და დაშავებულ მონაწილეთა რიცხვი კი დღითიდღე იზრდება.

მედიის უმთავრესი როლი საზოგადოებისთვის მნიშვნელოვან და საინტერესო თემებზე დისკუსიების გამართვაა.

აქედან გამომდინარე, CNN-ის წამყვანს, კრისტიან ამანპურს პრეზიდენტ, ებრაჰიმ რაისთან ირანში მიმდინარე საპროტესტო აქციებზე უნდა ესაუბრა. ინტერვიუმდე 40 წუთით ადრე პრეზიდენტის თანაშემწემ წამყვანს უთხრა, რომ თავსაბურავი გაეკეთებინა, რაზეც ამანპურიმ უარი განაცხადა.

ინტერვიუ ჩაიშალა.

წამყვანის საქციელს მედიაში არაერთგვაროვანი შეფასებები მოჰყვა. ერთი მხარე ფიქრობს, რომ ამ საქციელით, კრისტიანმა წაართვა ირანელ ქალებს უფლება, რომ მიეღოთ პრეზიდენტისგან კრიტიკულ კითხვებზე პასუხები, ხოლო მეორე ნაწილისთვის, მისი სოლიდარობა უფრო ფასეული იყო, ვიდრე ის პასუხები, რომელსაც ჟურნალისტი ირანის პრეზიდენტისგან მიიღებდა.

ვფიქრობ, ებრაჰიმ რაისის პასუხი ირანელმა ქალებმა მაშინ მიიღეს, როდესაც მათ სამართლიან პროტესტს „ქაოსური აქტები“ უწოდა და განაცხადა, რომ პროტესტის იდეა, რომელმაც ირანის თითქმის ყველა პროვინცია გააერთიანა, შეთქმულთა მოფიქრებულია და „დაარბევენ მათ, ვინც ეწინააღმდეგება ქვეყნის უსაფრთხოებასა და სიმშვიდეს.“ ირანის პრეზიდენტმა ისიც თქვა, პოლიციამ ყველაფერი გააკეთა მაჰსას უსაფრთხოებისთვისო, არადა თვითმხილველების თქმით ქალს ფიზიკურად დაკავების დროსაც უსწორდებოდნენ.

ამანპურმა განმარტა, რომ 1995 წლიდან მოყოლებული, ირანში ჩაუწერია ქვეყნის ყველა ლიდერი და მათ ტერიტორიაზე მუშაობისას მუდმივად ატარებდა თავსაბურავს, რადგან სხვანაირად ჟურნალისტისთვის მუშაობა შეუძლებელია. თუმცა, ნიუ-იორკში, იქ სადაც არ ვრცელდება ისლამური ტრადიციები და წესები არ აპირებს, რომ შეასრულოს პრეზიდენტის მოთხოვნა.

მოთხოვნისას, პრეზიდენტის ასისტენტმა წმინდა მუჰარამის თვე მოიმიზეზა, თუმცა, ეს საქციელი შესაძლოა მხოლოდ რელიგიური დღესასწაულით არ აიხსნებოდეს.

ებრაჰიმ რაისს არ სურდა, რომ კამერების წინ გამოჩენილიყო უთავსაბურავო ქალთან ერთად, რადგან ეს გააძლიერებდა პროტესტს ირანში, ხოლო თავად პრეზიდენტისთვის კი რეპუტაციული რისკი იქნებოდა.

იმ მომენტში, თავსაბურავი არ გავიკეთე არც როგორც ჟურნალისტმა და არც როგორც ქალმა“ - თქვა კრისტიან ამანპურმა გადაცემა, The Daily Show with Trevor Noah-ში.

ირანში მუშაობისას ქალ ჟურნალისტებს აქვთ ვალდებულება, რომ ეკეთოთ თავსაბურავი, ეს ერთადერთი გზაა, რომ მოიპოვონ სასურველი მასალა ისე, რომ საფრთხე არ შეექმნას მათ სიცოცხლეს.

ჟურნალისტი ხშირად დგება პროფესიული დილემის წინაშე:

1. გააკეთოს ყველაფერი, იმისთვის, რომ მოიპოვოს სასურველი ინფორმაცია და ამ შემთხვევაშიც, თავსაბურავის გაკეთებით ამანპური მიიღებდა პასუხებს პრეზიდენტისგან.

2. სწორად შეაფასოს, ინფორმაციით მიღებული სარგებელი და ზიანი, რომელიც შეიძლება საზოგადოებას მიაყენოს.

პარადოქსულია, მაგრამ ჟურნალისტურ საქმიანობაში, არსებობს შემთხვევები, როდესაც უპასუხოდ დატოვებული კითხვები ყველაზე ამომწურავ ინფორმაციას გვაწვდის.

აქედან გამომდინარე, წამყვანის გადაწყვეტილება იყო:

ერთადერთი გზა, რომელიც მას ჰქონდა, რადგან მაჰსა ამინის გარდაცვალების მიზეზი სწორედ თავსაბურავი გახდა, შესაბამისად ჟურნალისტის მიერ პრეზიდენტის მოთხოვნის შესრულება სხვა ტერიტორიაზეც, იქნებოდა ერთგვარი მორჩილება იმ შეზღუდვების მიმართ, რომელსაც ისლამური სამყარო უწესებს ქალებს.

სამართლიანი, რადგან ის იმყოფებოდა ამერიკის შეერთებული შტატების ტერიტორიაზე სადაც ქალებს არ აქვთ თავსაბურავის ტარების ვალდებულება.

„ევროპელი ქალი პოლიტიკოსები ჩამოდიან ირანში და ატარებენ თავსაბურავს, ვფიქრობ, რომ სხვა უამრავ მიზეზებთნ ერთად, ესეც არის ერთ-ერთი ბიძგი ირანის მთავრობისთვის, რომ მოკლას მაჰსა და სხვა ქალები თავსაბურავის არასწორად ტარებისთვის“ - ამბობს ირანელ-ამერიკელი ჟურნალისტი და აქტივისტი, მასიჰ ალინჯედი -ABC-ის დილის გადაცემაში საუბრისას.

ირანში ჩასულ უცხოელ პოლიტიკოსებსა თუ ჟურნალისტებს ახლანდელი მდგომარეობით ალტერნატივა არც აქვთ, რადგან ამ პირობის შეუსრულებლობა მათი სიცოცხლისთვის საფრთხეა. ხოლო მსოფლიოს მედიისა თუ ლიდერების სოლიდარობას და მათ მიერ ამ საკითხზე ღიად საუბარს ახლა ირანელი ქალების უფლებებისთვის გადამწყვეტი მნიშვნელობა აქვს.
კატეგორია: საქართველო
სახელმწიფო სტრუქტურებიდან ინფორმაციის მიწოდების მაქსიმალური ვადა 10 დღითაა განსაზღვრული, თუმცა, რიგ შემთხვევებში, ეს პროცესი შესაძლოა ერთ თვეზე მეტ ხანსაც გაგრძელდეს.


რატომ არის ეს თემა მნიშვნელოვანი?

მოქალაქეებს, მედიის წარმომადგენლებს აქვთ კონსტიტუციური უფლება ჰქონდეთ წვდომა საჯარო ინფორმაციაზე, რათა შეძლონ მიმდინარე პროცესების კონტროლი.
  • ჟურნალისტის საქმიანობიდან გამომდინარე ეს მეტად მნიშვნელოვანია, ვინაიდან ინფორმაცია არის მასობრივი კომუნიკაციის მთავარი ღირებულება.
  • დღეს, საჯარო უწყებებიდან საჯარო ინფორმაციის გამოთხოვა განსაკუთრებით გართულებულია კრიტიკული მედიისთვის.
  • ეს საკითხი განხილულია "ევროპული კომისიის" 2022 წლის დასკვნაშიც, სადაც ვკითხულობთ, რომ ხელისუფლებამ უნდა უზრუნველყოს საჯარო ინფორმაციაზე წვდომა და პროცესების გამჭვირვალობა.

რა არის საჯარო ინფორმაცია?

  • საჯარო ინფორმაცია არის ნებისმიერი სახის მასალა (დოკუმენტი, აუდიოჩანაწერი,ფოტო, გეგმა, ელექტრონული ინფორმაცია, სქემა), რომელიც საჯარო უწყებაშია დაცული.
  • ამავდროულად, ის მოიცავს კონკრეტული საჯარო სამსახურის ან მისი მოხელეების მიერ სამსახურეობრივ საქმიანობასთან დაკავშირებულ დეტალებს.
  • კანონით, საჯარო ინფორმაცია ღიაა და ხელმისაწვდომი ყველასთვის, გარდა იმ შემთხვევებისა როცა საქმე ეხება სახელმწიფო, კომერციულ ან პირად საიდუმლოებას.
  • საჯარო დაწესებულების უარი საჯარო ინფორმაციის გაცემაზე განმცხადებელს უნდა ეცნობოს დაუყოვნებლივ.
  • ასევე, დაწესებულება ვალდებულია გადაწყვეტილების მიღებიდან 3 დღის ვადაში პირს წერილობით განუმარტოს გასაჩივრების წესები.

რა არის პრობლემა?

სახელმწიფო სტრუქტურები ხშირად არღვევენ კანონით განსაზღვრულ ვადებს ან საერთოდ არ გასცემენ კონკრეტულ საკითხებზე ინფორმაციას. ასევე, არსებობს შემთხვევები, როდესაც სხვადასხვა უწყებიდან გამოთხოვილი ინფორმაცია არასრულია, ან განსხვავდება მანამდე მოწოდებული იმავე მასალისგან.

საჯარო სამსახურების მსგავსი დამოკიდებულება აფერხებს:
  • გადამოწმებული, ზუსტი ინფორმაციის გავრცელებას.
  • ჟურნალისტის პროფესიულ საქმიანობას.
გამოთხოვის გარეშე, სახელმწიფო სტრუქტურების ელექტრონულ გვერდებზე, ძირითადად, მხოლოდ კვლევები და კონკრეტულ სამსახურსა თუ სამინისტროეზე ზოგადი ინფორმაციაა ხელმისაწვდომი.

ამასთანავე, ვებგვერდები როგორც წესი, გაუმართავია ხოლო მოქალაქეებისთვის, იმ პირობების შესრულება, რომელსაც საიტი რეგისტრაციისათვის ითხოვს - რთული.

მაგალითად, საჯარო და კერძო სექტორში, ელექტრონული სერვისების ერთიან პორტალზე, my.gov.ge, ავტორიზაციისთვის მოქალაქეს ორი გზა აქვს:

  1. შეიძინოს სპეციალური მოწყობილობა, რომელიც პირადობის მოწმობით ვერიფიკაციას უზრუნველყოფს.
  2. მივიდეს იუსტიციის სახლის რომელიმე ფილიალში, მომხმარებლის სახელის და პაროლის ასაღებად. ამ უკანასკნელისთვის კი შესაძლოა უწყებაში რამდენჯერმე ვიზიტიც კი დაგჭირდეთ სხვადასხვა ტექნიკური გაუმართაობის გამო.

როგორ არღვევენ ვადებს საჯარო უწყებები?

თუ საჯარო უწყება საჯარო ინფორმაციას შესაბამის ვადაში არ გასცემს, გასაჩივრება შესაძლებელია, თუმცა:
  • მედიის, განსაკუთრებით, პატარა რედაქციების რესურსით მუდმივად სასამართლოსთვის მიმართვა, ფაქტობრივად, შეუძლებელია.
  • სასამართლო სისტემაში არ არის დადგენილი ადმინისტრაციული საქმის განხილვის კონკრეტული დროები.
  • ხელოვნურად არ ინიშნება სასამართლო სხდომები, ეს პროცესი კი შეიძლება ერთ წელზე დიდხანსაც გაგრძელდეს.
"საჯარო უწყებების მიერ პროცესის გაჭიანურება ართმევს საზოგადოებას უფლებას, რომ მიიღოს ზუსტი და დროული ინფორმაცია მიმდინარე პროცესების შესახებ." - ამბობს "საერთაშორისო გამჭვირვალობა - საქართველოს" მედია პროგრამის მენეჯერი, მედია სამართლის სპეციალისტი - მამუკა ანდღულაძე.

ონლაინ მედიის გამოცდილება

საჯარო სამსახურებიდან არა მარტო ინფორმაციის გამოთხოვა, მედიასთან კომუნიკაციაზე პასუხისმგებელ პირებთან დაკავშირებაც გართულებულია.

გამოცემა "ნეტგაზეთს" მთავრობის ადმინისტრაციისგან აინტერესებდა რამდენი ადამიანია დასაქმებული მთავრობის პრესსამსახურში, როგორია მათი ანაზღაურება, თუმცა მათ ეს ინფორმაცია ვერ მიიღეს.

„ნეტგაზეთი“ ითხოვდა თბილისის ისტორიულ უბანში, მდებარე შენობის შესახებ ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროსა და მუნიციპალური ლაბორატორიის დასკვნებსა, განკარგულების დოკუმენტსაც, რომლის საფუძველზეც შენობა მიმდინარე წლის აგვისტოში დაანგრიეს - პასუხი ამ შემთხვევაშიც არ მიუღიათ.

„ჩემი აზრით, საჯარო ინფორმაცია, რომელიც უწყებების კრიტიკის საგნად შეიძლება იქცეს იბლოკება, ხოლო შედარებით "უსაფრთხო" მასალებს გვაწვდიან ხოლმეო“ - ამბობს "ნეტგაზეთის" რედაქტორი, დათო ქოქოშვილი, რადგან, "ნეტგაზეთმა" ერთადერთი, რაზეც ნეტგაზეთმა ბოლო პერიოდში წვდომა მოიპოვა, ხანძრების სტატისტიკა და ყურძნის სუბსიდირებაში დახარჯული თანხის რაოდენობაა 2008 წლიდან დღემდე.

ინფორმაციის გამოთხოვასთან დაკავშირებული პრობლემები არამხოლოდ რამდენიმე უწყებისთვისაა ტენდენციური, არამედ კონკრეტულ პიროვნებებთანაც ასოცირდება.

"როდესაც თეა წულუკიანი წარმოადგენდა იუსტიციის სამინისტროს, მათგან ინფორმაციის მიღება არსებითად გართულებული იყო, ამჟამად იმავე დაბრკოლებას კულტურის სამინისტროში ვაწყდებით." - ამბობს ინფორმაციის განვითარების თავისუფლების ინსტიტუტის მთავარი იურისტი - გიორგი დავითური.

გამოცემა „პუბლიკას“ რედაქტორი, ლიკა ზაკაშვილიც გვეუბნება, "ყველაზე დახურული უწყება კულტურის სამინისტროა, ბოლო 4-5 თვეში ინფორმაციას მუდმივად ვადების დარღვევით გვაწვდიან, უმეტეს შემთხვევებში ჩვენს სატელეფონო ზარებზეც კი არ გვპასუხობენო“.


ამ თემაზე ნახეთ სტატია, "IDFI: წულუკიანის იწყება ყველაზე დახურულია"

გამოსავალი

სახელმწიფო უწყებები ჟურნალისტის მიერ ვადის დარღვევასთან დაკავშირებით შეტანილ საჩივარს ხშირად არც განიხილავენ და მათ პირდაპირ სასამართლოსთვის მიმართვისკენ მოუწოდებენ.
  • მედიის წარმომადგენლებს სხვადასხვა საჯარო უწყებებთან კომუნიკაციასა და სასამართლო პროცესების წარმოებაში ინფორმაციის თავისუფლების განვითარების ინსტიტუტი (IDFI) - ეხმარება.
  • ამ სერვისით ძირითადად ონლაინ გამოცემები და კრიტიკული მედიის წარმოამდგენლები სარგებლობენ, სახელისუფლებო მედიას კი, როგორც IDFI-ში ამბობენ, მათთვის არასდროს მიუმართავს.
  • ორგანიზაცია, მეტწილად გამოთხოვილ ინფორმაციას, სახელმწიფო სტრუქტურებიდან, მეტწილად, სასამართლოს გზით მოიპოვებს, თუმცა ეს პროცესი ხანგრძლივია და აფერხებს ჟურნალისტის საქმიანობას.
IDFI-ს მთავარი იურისტი გიორგი დავითური ამბობს, რომ საჯარო ინფორმაციის გამოთხოვასთან დაკავშირებული პრობლემების აღმოსაფხვრელად, ერთ-ერთი საუკეთესო გამოსავალი ინფორმაციის თავისუფლების აქტის (FOIA) კანონპროექტის დამტკიცებაა.

რა არის FOIA (Freedom of Information Act)?

ინფორმაციის თავისუფლების აქტი (FOIA) საჯარო დაწესებულებაში დაცულ ინფორმაციაზე წვდომისათვის ერთ-ერთი საუკეთესო მექანიზმია.

აქტი ითვალისწინებს, სპეციალური თანამდებობის პირისა და სახელმწიფო ინსტიტუტის არსებობას, ასევე საჯარო უწყებებს აქვთ ვალდებულება, რომ წარადგინონ ყოველწლიური ანგარიში.

მაგალითად, აშშ-ს ინფორმაციის თავისუფლების აქტის მიხედვით, საჯარო დაწესებულების მიერ მომზადებული ანგარიში უნდა ასახავდეს სტატისტიკას:
  • განმცხადებელთა მიერ მოთხოვნილი ინფორმაციის გაცემაზე უარის რაოდენობაზე.
  • უარის მიზეზებსა და სამართლებრივი საფუძვლებზე.
  • საშუალო ვადაზე, რომელიც საჯარო დაწესებულებამ მოანდომა სხვადასხვა განცხადებების განხილვას.

საქართველოში, კანონპროექტი ინფორმაციის თავისუფლების შესახებ, 2014 წელს, სამოქალაქო სექტორისა და იუსტიციის სამინისტროს ერთობლივი წამოწყებით შეიმუშავეს თუმცა ის საქართველოს პარლამენტში ჯერაც არ არის რეგისტრირებული.

ინფორმაციის მიღების უფლება კონსტიტუციითაა გარანტირებული, თუმცა, მოქალაქეებს, მათ შორის ჟურნალისტებს, ხშირად ეს უფლება ელახებათ და უწევთ დავა ინფორმაციისთვის, რომელსაც პროცესების ხანგრძლივობიდან გამომდინარე, დროულობის ღირებულება დაკარგული აქვს.